Abaza–abıru

[ Previous ] [ Next ]

Abaza

и. абхаз (кешесе)

aba

и. 1) тупас калын тукыма, чикмән туласы; 2) шул тукымадан тегелгән ябынча, чикмән; 3) дәрвишләр җиләне, йон җилән; □ aba güreşi йон җилән киеп көрәшү; aba terlik бүлмә аяк киеме (киездән); ◊ aba altından değnek göstermek теле татлы, тел төбе каты; aba gibi тупас (тукыма тур.); abayı sermek әдәпсез [тупас, дорфа, тартынусыз] урнашу (берәр урында); abayı yakmak бик нык гашыйк булу

abacı

и. чикмәнче; ◊ abacı kebeci, ara yerde sen neci? синең биредә [монда] ни катнашы бар?;

abadi

и. абади, ефәктән эшләнгән кәгазь төре

abajur

и. абажур

abaküs

и. Төркиядә кулланыла торган чут, абакус; = abak

abandırmak

ф. чүктерү, яткыру ◊ deveyi sahibi abandırır дөяне иясе чүктерер (әйтем)

abani

и. абани (сары чигеш белән бизәлгән ак ефәк тукыма)

abanmak

ф. 1) сөялү, сөйкәлү, терәлү, таяну; 2) авышу, чүгү; 3) арго кеше исәбенә яшәү [тору]

abanoz

и. эбен (агачы); □ abanoz yürekli рәхимсез, шәфкатьсез, каты күңелле, миһербансыз, аяусыз, кансыз (кеше); ◊ abanoz gibi 1) кап-кара, чем-кара; abanoz gibi sacı var аның чәче чем-кара; 2) бик каты, кап-каты

abartmak

(-i) ф. күпертү, арттырып күрсәтү, купайту

abazan

с. туп. 1) карыны ач; 2) җенси яктан ач

abaşo

с. 1) аскы, астагы; 2) көймәне ярга бәйләү

abdal

и. 1) тар. (гизүче) дәрвиш; 2) Афганистан'да торучы бер төрки кавемнең исеме; 3) Анадолу'да яши торган күчмә бер кавем

abdest

и. тәһарәт, абдәст; □ aptes almak ; aptes bozulmak ; aptes tazelemek ;

abdesthane

и. тәһарәтханә

abdülleziz

и. арахис, җир чикләвеге

abe

ы. һәй, әй; abe kardeş әй кардәш!

abece

и. әлифба

aberasyon

и. аберрация

abes

с. 1) акылга сыймас; 2) рәтсез, юньсез, кирәксез

abi

и. абый, агай, ага

abide

и. ядкарь, ядкарьлек; һәйкәл, мавзолей, музей һ. б.

abideleşmak

и. ядкарьлеккә әверелү

abidevi

с. 1) һәйкәлсыман; 2) күч. исәпсез күп

abis

и. диңгезнең бик тирән җире

abla

и. апа

ablak

с. 1) кыяфәтсез, ямьсез; 2) зур, тупас

ablatya

и. диңгездә балык тоту өчен зур ятьмә, трал

abli

и. фал (кораб арканы)

abluka

и. блокада

abone

и. абунә (әбүнә)

abonman

и. абонемент

aborda

и. абордаж

abramak

ф. кораб йөртү

abraş

с. 1) алмачуар, чуар; 2) чутыр, карачутыр, шадра

abstre

с. абстракт

abuhava

и. һава хәле; икълим

abuk sabuk

с. ни җитте, сантый (сүз һ. б.)

abuli

и. неврастения

abullabut

с. 1) байгыш (кеше); 2) өтек, зәвыксыз киенгән (кеше)

abur cubur

и. 1) коры-сары (ашамлык); 2) әбер-чебер

abus

с. төксе, томса; чырайсыз

abıhayat

и. әбелхәят, мәңгелек суы

abıru

и. абруй

Acem–acıçiğdem

[ Previous ] [ Next ]

Acem

и. тар. фарсы (иранлы)

acaip

с. гаҗәп, гаҗәеп, сәер

acaipleşmek

ф. сәерләшү

acaiplik

и. гаҗәплелек, гаҗәеплек

acar

с. гайяр, гайрәтле; аҗар, ярсулы

acayip

с. гаҗәп, гаҗәеп, сәер

acayipleşmek

ф. сәерләшү

acayiplik

и. гаҗәплелек, гаҗәеплек

acele

1. с. рәв. ашыгыч, тиз, тәҗел, кабаланып; 2. и. ашыгычлык □ acele etmek тәҗелләү, сабырсызлану

aceleci

и. кабаланучы, ашыктыручы

acemi

с. ирани; фарси, фарсыларга бәйләнешле

acente

и. 1) (эш урыны буларак) агентлык; 2) агент

acentelik

и. агентлык, агент булу

acep

с. гаҗәп

acibe

с. гаҗәп, гаҗәп иск.

acil

с. 1) кичектергесез, ашыгыч; 2) җитез, өлгер

acilen

рәв. кичектергесез рәвештә, ашыгыч, тиз арада

aciz

и. гаҗизлек, мескенлек; аптыраганлык aciz II с. гаҗиз, аптыраган, аптыраштагы; □ aciz kalmak гаҗиз калу

acuk

и. бот. кыргый алмагач

acul

с. темпераментлы; зирәк

acur

и. бот. эре кыяр төре

acuz

и. холыксыз (усал) карт

acuze

и. холыксыз (усал) карчык

acı

1. с. ачы; acı biber ачы борыч; 2. и. күч. кайгы, хәсрәт ◊ acı görmüş авырлык күргән; acısını çıkarmak үч алу

acıbadem

и. ачы бадәм

acıbal

и. әче бал, эчемлек бал

acıbalık

и. кәрәкәсыман балык, ачы кәрәкә

acıklanmak

ф. хәсрәтләнү

acıklı

с. хәсрәтле

acıkmak

ф. ачыгу

acılanmak

ф. 1) ачы, ачы тәм керү; 2) борчылу

acılı

с. 1) ачы кергән; 2) кайгылы, ачынулы

acımak

ф. 1) сызлану; 2) кызгану, жәлләү

acımasız

с. кызганусыз, аяусыз

acımasızlık

и. аяусызлык

acımsı

с. ачкылт, ачкылтым

acımtırak

с. ачкылт, ачырак, ачымтырак

acındırmak

ф. ачындыру

acınmak

ф. ачыну

acırga

и. керән, ачы торма

acısız

с. авыртусыз, сызлаусыз, ачынусыз

acıtmak

ф. ачыту

acıçiğdem

и. бот. эт үләне

Adem–adımlamak

[ Previous ] [ Next ]

Adem

дини Адәм

Adem alması

-nı бугаз төене

ad

и. 1) исем; benim adım минем исемем; 2) атаклылык, дан, шөһрәт; 3) гр. исем □ ad çekimi исемнең зат белән төрләнүе; ad koymak атау ◊ adı batası аты коргыры; adını ağzına almamak исемен дә телгә алмау (үпкәләүдән)

ada

и. 1) атау, утрау; 2) юллар белән әйләндереп алынган һәм йорт, бина һ. б. төзелгән коры җир кишәрлеге □ ada balığı кара балык; ada yavrusu зур булмаган балыкчы каегы

adak

и. вәгъдә

adale

и. 1) мускул; 2) сеңер, җең

adalet

и. 1) гадәләт, гаделлек; 2) гадлия, юстиция

adaletli

с. гадәләтле, гадел (хөкем һ. б. ш.)

adaletsiz

с. гадәләтсез, гаделлексез, гаделсез

adalı

с. и. атау (утрау) кешесе, атаулы (утраулы)

adam

и. 1) адәм, кеше; 2) юньле кеше, ярдәм итәрдәй кеше; 3) караучы, хезмәтче; 4) хатынның ире ◊ adam sırasına geçmek кеше рәтенә керү; adamına düşmek нәкъ кешесенә тап булу

adamak

ф. 1) атау, тәгаенләү; 2) сәдака (корбан һ. б.) бирү

adamakıllı

с. юньле, адәм рәтле, шактый; adamakıllı yorulmuş яхшы ук арыган

adamca

рәв. 1) адәмчә, юньләп, рәтләп; 2) кеше саны җәһәтеннән, ишлелек ягыннан

adamcıl

с. 1) илгәзәк, аралашучан; 2) кешелекле

adamcılık

и. 1) кешелеклелек; 2) кешечәлек

adamotu

и. женьшень (дару үләне һәм шуның тамыры)

adamsız

с. 1) ярдәмчесез; 2) ирсез, тол

adanmak

ф. аталу

adap

и. 1) әдәп, әдәплелек, юсын; 2) кагыйдә, юрык

adaptasyon

и. 1) яңа шартларга күнегү, адаптация; 2) текстны укучыга җиңел аңлаешлы итү

aday

и. 1) вәкил, делегат; 2) кандидат

adaylık

и. 1) вәкиллек, делегатлык; 2) кандидатлык

adaş

и. адаш, исемдәш

addetmek

ф. (дип) хисаплау, (дип) чутлау

addolunmak

ф. хисапка керү, саналу

adem

и. бушлык, юклык adem II и. 1) Адәм галәйһи-әссәлам; 2) адәм, кеше, инсан

ademoğlu

и. адәм баласы, адәм углы

adet

и. сан, ничәлек adet II и. 1) гадәт; 2) кагыйдә, ысул, закон ◊ adet görmek күрем, һәез

adeta

рәв. гадәттә, гадәттәгечә

adi

с. 1) гади, катлаусыз; 2) күч. тупас, дорфа

adil

с. 1) гадел; 2) хаклы

adilane

рәв. гадел рәвештә, гаделлек белән

adileşmek

ф. 1) гадиләшү; 2) күч. түбәнгә тәгәрәү, тупаслану

adilik

и. дорфалык, тупаслык

adlandırmak

ф. исем бирү

adli

с. юридик; юстициягә баглы

adliye

и. гадлия, юстиция

adliyeci

и. гадлияче, юрист

adlı

с. 1) исемле, атлы; sen ne adlı син ни атлы? исемең ничек? 2) атаклы, мәшһүр

adres

и. адрес

adsız

с. 1) исемсез, атсыз; 2) танылмаган, шөһрәтсез

adsızparmak

и. атсыз бармак

adıl

и. гр. алмашлык

adım

и. адым ◊ adım adım акрын-акрын; adım atmamak (бер җиргә) аяк басмау

adımlamak

ф. адымлау

aerosol–aerosol

[ Previous ] [ Next ]

aerosol

и. аэрозоль

af–afyonlu

[ Previous ] [ Next ]

af

[af(f)] и. 1) гафу; 2) эштән бушату □ af dilemek гафу үтенү

afacan

с. зирәк, фәһемле, акыллы; терчә

afacanlık

и. зирәклек, фәһемлелек; терчәлек

afaki

с. 1) әһәмиятсез, теге-бу; 2) объектив

afallamak

ф. хәйран калу, аптырау

afallaşmak

ф. хәйран калу, аптырау

aferin

ы. афәрин, бик шәп

aferist

и. аферист

afet

и. 1) афәт, авария, бәла-каза; 2) күч. бик гүзәл хатын-кыз (матурлыгы илә гауга чыгарырлык)

affedilmek

ф. гафу ителү

affetmek

ф. гафу итү

affeylemek

ф. гафу әйләү

afif

с. 1) гафиф, гыйффәтле (егет); 2) намуслы (ир-егет)

afife

с. 1) гафифә, гыйффәтле (кыз); 2) намуслы (хатын-кыз)

afiyet

и. сәламәтлек, исәнлек-саулык ◊ afiyet olsun ашыгыз тәмле булсын; аш булсын (ашый башлаган яисә ашап туйган кешегә әйтелә торган нәзакәт сүзе)

afiş

и. 1) афиша; плакат, язма лозунг; 2) рәсемле игълан

afişe

и. 1) барсын да ачып салу; 2) фаш итү

aforizm

и. афоризм

aforoz

и. бәйләнешне (араны) өзү

afrikalı

с. и. африкалы, африкан

afsun

и. әфсен, сихер, тылсым

afyon

и. әфьюн

afyonkeş

и. әфьюн тартучы, наркоман

afyonlu

и. 1) әфьюнлы; 2) әфьюн тартып исергән

agah–agah

[ Previous ] [ Next ]

agah

с. алдан хәбәрдар, алдан белеп торучы

Ahdiatik–ahşap

[ Previous ] [ Next ]

Ahdiatik

и. дини (Иске) Тәүрат

Ahdicedit

-di и. дини Гайса пәйгамбәр китабы, Инҗил (русчасы - Новый завет)

ah

ы. аһ, ах □ ah çekmek ah итү, авыр сулау

aha

а. әнә, әнә теге

ahali

и. халык (билгеле бер урында, өлкәдә яшәүчеләр)

ahbap

и. 1) сердәш, дус, ахир; 2) таныш-белеш, дус-иш, әхбаб иск.

ahbaplık

и. дуслык, дустанәлек, тәкәллефсезлек

ahbapça

рәв. дусларча дустанә; тәкәллефсез

ahd

и. 1) килешү; шартнамә; 2) рәсми вәгъдә; 3) ант, әхет иск.

ahenk

и. 1) ярашу, ярашканлык, гармония; 2) аһәң, аккорд

ahenkleştirmek

ф. үзара яраштыру, гармониягә китерү

ahenkli

с. 1) бер-беренә ярашкан, җайлашкан; 2) аһәңле

ahenksiz

с. 1) бер-беренә җайлашмаган; 2) аһәңсез

aheste

с. 1) әкрен, акрын; 2) ипләп, тыныч кына, кабаланмыйча; 3) юаш кына, карулашмастан; 4) түбән, кычкырышсыз, әкрен (аваз, тавыш һ. б. ш.)

ahi

и. 1) ир кардәш, ир туган; брадәр; агай-эне; 2) тар. һөнәрчеләр берлегенең әгъзасы

ahir

1. с. ахыргы, азаккы. 2. рәв. ахырда, соң, соңыннан

ahiren

рәв. соңгы вакытта, соңгы көннәрдә

ahitname

и. шартнамә, вәгъдәләшү документы

ahkam

и. хөкемнәр, законнар

ahlak

и. 1) әхлак, мораль; 2) холык, кыланыш □ ahlak bilimi әхлак белеме, этика

ahlakdışı

с. әхлактан тыш, әдәп-хая киртәсенә кермәгән

ahlaki

с. әхлакый, әхлакка караган

ahlaklı

с. әхлакны

ahlaklılık

и. әхлаклылык

ahlaksız

с. әхлаксыз

ahlaksızlık

и. әхлаксызлык

ahlakçı

и. әхлакчы, моралист

ahlat

и. 1) кыргый үскән җимеш агачы; 2) арго. бик тупас, мәдәниятсез кеше

ahlili

с. анализлы

ahmak

и. ахмак, акылсыз; юньсез, рәтсез

ahmakça

рәв. ахмакларча

ahret

и. ахирәт ◊ ahret yolculuğu үлем

ahu

и. 1) җәйран, коралай (мөгезле бер кечерәк киек); 2) матур күзле хатын-кыз

ahu dudu

и. кура җиләге

ahur

и. ат абзары

ahval

и. әхвәл, хәлләр

ahzetmak

ф. үзенә кабул итү, үзенә алу

ahçı

и. ашчы, пешекче

ahçıbaşı

и. баш пешекче, баш ашчы

ahşap

и. 1) һәртөрле агач; 2) агач өй, агач корылма

aidat–ait

[ Previous ] [ Next ]

aidat

и. 1) керем, табыш; аслам; 2) кертем, кушар, взнос

aile

и. 1) гаилә; 2) өер, җәвер; зат, ыру; 3) семьялык (биол. һәм лингв.)

ait

бәйл. бәйле, баглы, караган; гаид иск.

ajan–ajur

[ Previous ] [ Next ]

ajan

и. 1) агент; 2) агентура; шпион, шымчы; 2) вәкил

ajans

и. 1) агентура; 2) эше махсус бинага һәм бер урында эшләүгә багланмаган орган (оешма); 3) агентлык, хәбәр җыючы һәм хәбәр таратучы орган; 4) яңалыклар

ajur

1. с. челтәрле, ажур. 2. и. челтәр, ажур бизәк

ak–akşın

[ Previous ] [ Next ]

ak

1. с. 1) ак; 2) саф, пакь. 2. и. ак; ак тап ◊ ak koyunun kara kuzusu da olur аттан ала да туа, кола да туа

ak töre

и. яхшы сыйфат, һәйбәт гадәт

akabe

и. 1) кыя, биек текәлек; 2) биек текә тау; 3) күч. алда торган кыенлык

akabinde

бәйл. рәв. соңыннан, соңында; шуннан соң, шуннан ары

akademi

и. 1) академия (югары гыйльми тәшкиләт, югары хәрби уку йорты); 2) ялангач кеше сурәте

akademici

и. 1) академияче; 2) ялангач кеше рәсемен ясаучы

akademik

и. академик

akait

и. гакаит (диннең рәсми кагыйдәләрен өйрәтү)

akak

и. сыеклык вә газ агызгыч (торба һ. б.)

akala

и. 1) Төркиядә яңа модаларның бер тере; 2) мамык сорты

akamet

и. 1) кысырлык; 2) файдасызлык, файдасыз эш

akanyıldız

и. сәйяр йолдыз

akar

1. с. 1) агар, агып торган; 2) сыек, 2. и. күч. мал-мөлкәт (арендага бирелеп, табыш китерә ала торган)

akarca

и. 1) йогышлы чир; 2) чуан

akarsu

и. агар су, агымсу

akaryakıt

и. сыек ягулык

akasma

и. үрмә гөл

akasya

и. акация (агачы)

akbaba

и. зоол. 1) бөркетсыман кош; тазкара; 2) күч. бик картайган кеше

akbabagiller

и. зоол. тазкарасыманнар

akbaş

и. зоол. диңгез казы akbaşak и. бот. көзге бодай akbez и. акбәз, буялмаган мамык тукыма akciğer и. анат. үпкә akciğerliler и. зоол. үпкәле хайваннар

akibet

и. ахыр, нәтиҗә, гакыйбәт иск.

akide

I и. 1) ышану, ышаныч; инану, инаныч; 2) принцип akideII и. тиз эреми торган (суыра торган) конфет; леденец

akik

с. ахак, гакыйк иск.

akim

с. 1) кысыр; 2) нәтиҗәсез, мәгънәсез

akis

и. 1) рефлекс; 2) чагылыш; 3) яңгыравык, кайтаваз

akit

и. 1) килешү, контракт; 2) никяхлашу

akkuyruk

и. гади чәйгә кушыла торган ак төсле тәмләткеч үсемлек; ак чәй

akmak

ф. агу; sular akıyor сулар ага; kova akıyor чиләк ага (тишелгән) ◊ akan sular durmak дөрес сүзгә җавап юк

akmantar

и. ак гөмбә

akordeyon

и. аккордеон

akort

и. аккорд

akraba

и. кардәш-ыру, нәселыру, туган-тумача

akrabalık

и. кардәш-ырулык, туган-тумачалык

akrep

и. 1) зоол. чаян; 2) сәгать нәйзәсе (угы)

aksakal

с. аксакал, хөрмәтле вә белдекле олпат карт

aksaklık

и. аксаклык

aksamak

ф. 1) аксау; 2) күч. кимчелекләр булу, артта калу; 3) күч. начар эшләү (механизм тур.)

aksatmak

ф. аксату

aksedir

и. ак кедр, тис агачы

aksesuar

и. 1) запас детальләр җыемы; 2) кино һәм театр эчендә вак-төяк кирәк- ярак, аксессуар; 3) хатын-кызның бизәнү әйбере

aksetmek

ф. 1) яңгырап кайту; 2) чагылу, чагылдыру; чагылып күренү; 3) таралу (мәс., хәбәр), барып җитү; 4) кире кайтып кабатлану

aksettirmek

ф. 1) чагылдыру; 2) кире кайтару, яңгырату; 3) җәелдерү, таралдыру, киңәйтү (мәс., хәрәкәтне)

aksi

с. 1) каршы, карулы; aksi cevap карулы җавап; 2) кире, тискәре, холыксыз; aksi insan кире (холыксыз) кеше

aksilerimek

ф. киреләү, киреләнү

aksilik

и. 1) кирегә китү, регресс; 2) кирелек, тискәрелек

aksine

рәв. кире юнәлештә, кирегә, киресенә

aksiseda

и. яңгыравык, кайтаваз

aksu

и. күзгә ак төшү чире

aksırmak

ф. төчкерү

aksırık

и. төчкерек

aktar

и. вак-төяк сатучы (кеше яисә кибет)

aktarmak

ф. 1) аудару, бушату; 2) күпләп ташу, күчерү; 3) күздән кичерү; 4) күч, чит телдән сүз алу; 5) күч. алмаштыру; 6) тәрҗемә итү

aktarmalı

с. күчеп утырулы; aktarmalı tren bileti бераздан икенче поездга күчеп утырып юлны дәвам иттерә торган билет

aktarmasız

с. күчеп утырырга кирәк булмаган; aktarmasız uçak турыдан-туры очучы самолет

aktif

с. актив, тырыш

aktris

и. актриса

aktör

и. актер

aktüalite

и. 1) көндәлек вакыйгалар, хәл-әхвәл; 2) актуальлек; 3) көнүзәк мәсьәләләрне яктырткан кечкенә агитацион фильм

aktüel

с. 1) актуаль, көнүзәк; 2) гамәлгә ярашлы

akustik

и. акустика

akyel

и. акҗил, коры җил (җилнең көньяк-көнбатыштан, гарәп сахраларыннан исә торган төре)

akça

с. аксыл

akçaağaç

и. каен

akçe

и. 1) металл акча; 2) көмеш тәңкә

akçıl

с. төсе уңган, төссезләнгән

akçıllarımak

ф. төссезләнү

akömülator

и. аккумулятор

akü

и. машина аккумуляторы

akıbet

и. азак, ахыр; нәтиҗә; гакыйбәт иск.

akıcı

с. 1) агучан, ага торган, сыек; 2) тыелгысыз агучы; 3) агымдагы

akıl

и. 1) акыл; 2) хәтер, аң; adı aklımda kalmadı исеме хәтеремдә калмады; 3) үгет □ akıl danışmak киңәшү ◊ akılı evvel акыл белән эш итүче; akılımda! исемдә! (ядәч уенында)

akılcı

и. рационалист

akıldışı

с. акылга сыймаслык akıldışıи. акыл теше

akıllanmak

ф. 1) акыл белән эшләү; 2) акылга утырту

akıllı

с. акыллы

akılsız

с. акылсыз

akım

и. агым

akın

и. 1) көчле агым, массалы хәрәкәт; 2) кысрыклау; фронталь һөҗүм

akıncı

и. кысрыклаучы, басым ясаучы

akıntı

и. 1) агынты, агым; 2) аккан әрен; кан-сүл; 3) агым; 4) агыш

akıtma

и. 1) кашка (атта һ. б. хайванда); 2) татлы камыр ризыгы; 3) киң беләзек

akıtmak

ф. агызу

akıtmalı

с. кашкасы булган

akış

и. 1) агыш, агу рәвеше; 2) барыш, хәрәкәт; агым

akşam

и. 1) кич, кичке вакыт; 2) ахшам, кояш баегач бер сәгать дәвамындагы вакыт; akşam yemeği кичке аш ◊ akşamdan sonra merhaba өч көн үткәч, исәнме, кодагый

akşam yıldızı

и. Зөһрә йолдызы

akşamki

с. кичке

akşamlamak

ф. 1) кичкә, калу; 2) кичегү, соңару; 3) соң туу (ай тур.)

akşamleyin

ф. кичкырын, кичләтеп; кичкә калып

akşamlı sabahlı

рәв, иртәле-кичле

akşamyıldızı

akşam yıldızı и. Зөһрә йолдызы

akşın

и. 1) аксыл, якты (төс); 2) ак пышлак, ак тәнле, ак йонлы, чәче, төге ак (кеше һәм хайваннар тур.)

Alevi–alışıktık

[ Previous ] [ Next ]

Alevi

с. 1) Хәзрәт Гали токымы; 2) Хәзрәт Галигә табынучы мәзһәп әһеле, галәви

Allah

и. Алла ◊ Allah aşkına Алла хакы өчен, зинһар; Allah yörüya kulum demiş эше алга киткән, аз вакыт эчендә баеган кеше турында әйтелә

Allaha ısmarladık

ы. Аллага тапшырдык (киткәндә, хушлашканда әйтелә)

Alman

и. алман, герман, немец

Almanca

1. и. немец теле. 2. рәв. немецча, немец телендә

al

I 1. с. ал, алсу; ачык кызыл. 2. и. иннек (биткә ягыла торган буяу) alII 1. и. хәйлә-мәкер; алдау юлы. 2. с. хәйләле

ala

I с. ала, ала-кола, чуар alaII и. ала балык ala III с. яхшы, бик яхшы; ala bir yemek бик яхшы ризык

alabalık

и. форель, ала балык

alabora

и. 1) дрейф, диңгез агымы белән агып китү; 2) күч. әйбәт барган эшнең таркалуы

alaca

1. с. 1) ала-кола, алача; 2) чуар, таплы. 2. и. 1) күч. холык; 2) чуар тап (җимешләрдә); alaca karanlık эңгер-меңгер; alaca karga саескан

alacak

и. алачак, аласы (акча һ. б. ш.)

alacaklı

с. алачаклы, каян да булса алачагы булган (кеше)

alacalamak

ф. ала-кола итеп буяу

alacalanmak

ф. 1) ала-кола төскә керү; 2) чырай сытылу

alacalık

и. 1) алалык, ала-кола булу; чуарлык; 2) эңгер, эңгер-меңгер; 3) күңел тотрыксызлыгы, икейөзлелек

alafranga

с. аля-франка, французларча, европача

alagarson

с. ирләрчә кыркылган (хатын-кыз чәче тур.)

alagün

и. болытлы көн, күк йөзе ала-кола көн

alaka

и. 1) баглылык, бәйлелек; мөнәсәбәт, галәка иск.; 2) рухи мәхәббәт, симпатия

alakadar

с. баглы, бәйле; (кемгә-нәрсәгә) мөнәсәбәтле

alakalanmak

ф. 1) мөнәсәбәткә керү, кызыксыну; 2) симпатия тою, мавыгу

alakalı

с. бәйле

alakarga

и. зоол. 1) күкшә; 2) саескан

alakasız

с. 1) мөнәсәбәте булмаган; 2) кызыксынуы булмаган

alalamak

ф. алалау

alamana

и. зур балыкчы каегы

alamet

и. 1) галәмәт (хәйран калырлык әйбер); 2) ишарә, ишарәт; ым, галәмәт; билге

alaminüt

рәв. шундук, минутында; момент сөйл.

alan

и. 1) алан, аклан, урман эчендә ачык урын; 2) мәйдан; 3) күч. эшчәнлек өлкәсе; баб; 4) күләм, микъдар

alarga

1. ы. диңг. (сигнал сүзе) әйләнеп үт, якынлашма! 2. и. 1) ачык диңгез; 2) арго. чит, кырый; alargada durmak читтә тору

alarm

и. 1) сөрән, тревога; 2) зур хәвеф, афәт, һәлакәт хәле; 3) аврал

alaturka

с. төрекчә; шәрыкъчә

alaturkacı

и. терек традицион гадәтләрен куучы

alavereci

и. алып-сатар

alay

I и. 1) зур төркем; 2) барча, һәммә; 3) полк, берничә табур (батальон) берләшмәсе; düğün alayı туй итүчеләр төркеме; alayımız һәммәбез □ alay alay төркем-төркем alayII и. көлке; мәкерле шаярту □ alay etmek көлкегә калдыру

alaycı

и. көлкегә калдыручы

alayiş

и. ясалмалылык, күз буяучылык

alaylı

I с. усал шаяртулы; көлкеле alaylıс. үзлегеннән укыган (кеше)

alaz

и. ут ялкыны

alazlamak

ф. 1) ялкынлату; 2) ялкынсыну

alaçık

и. 1) алачык; 2) тирмә

albastı

и. тудыру бизгәге

albay

и. полковник

albüm

и. 1) альбом; 2) үсемлек, кош-корт, бөҗәк һ. б. турында рәсемле китап

aldangıç

и. алдавыч чокыр

aldanmak

ф. 1) алдану, үзен алдарга мөмкинлек бирү; 2) үз-үзеңне алдау (мәс., хыялга батып), 3) вакытыннан элек яфрак яру

aldatmaca

и. хәйлә, алдау алымы

aldatmak

ф. 1) хәйләләп алдау; 2) алдап файда күрү; 3) алдау, ялганлау; 4) сүздә тормау

aldatıcı

с. 1) алдаучы; 2) алдавыч

aldırmak

ф. 1) алдыру, алырга кушу; 2) алдыру, янына китертү; 3) диккать итү, күңел бирү, игътибар итү; 4) урнаштырып кую

aldırmaz

с. исәпкә алмый торган; игътибарсыз; битараф

aldırmazlık

и. игътибарсызлык; битарафлык

aldırış

и. 1) алдыру, алырга кушу; алырга мөмкинлек бирү; 2) күңел бирү, игътибар итү; □ aldırış etmemek әһәмият бирмәү

alelacayip

с. гаять гаҗәеп, галәл-гаҗәеп иск.

alelacele

с. гаять ашыгыч, чиктән тыш ашыгыч

alelade

с. бик гадәти, галәл-гадә иск.

alem

и. 1) әләм, байрак, флаг; 2) кечкенә флаг (бүрек семәгенә, гөмбәз түбәсенә һ. б. беркетелә) alem II и. 1) дөнья, галәм; 2) таныш-белеш, күрше-тирә; 3) тирәлек шартлары, эшчәнлек өлкәсе; hayvanlar alemi хайваннар дөньясы

alemşümul

с. бар дөньяны биләгән

alenen

рәв. ачыктан-ачык, һәркемгә билгеле рәвештә

aleni

с. ачык, күз алдында

alerji

и. аллергия

alesta

с. хәзер (эшкә, хәрәкәткә), alesta durmak хәзер тору

alet

и. 1) эш коралы; 2) аппарат, аләт, прибор; 3) деталь, кисәк ◊ alet işler, el övünür корал эшләр, ир мактаныр

alev

и. ялкын

alevlenmek

ф. 1) ялкынлану; 2) күч. кискенләшү

alevli

с. ялкынлы

aleyh

и. каршылык, киресе, кару □ aleyhte olmak каршылык күрсәтү; карулашу

aleyhtar

с. каршы булган, каручы; көндәш

alfabe

и. әлифба, алфавит

algoritma

и. алгоритм

algı

I и. 1) алачак; 2) ришвәт; 3) салым, налог algıи. мәк сөтен җыюда кулланыла торган кашык algıи. тою, сизү

algılamak

ф. тою, сизү

alkali

и. селте

alkalik

с. селтеле

alkansı

и. ялмавыз, убырлы карчык

alkarna

и. диңгез авы, трал

alkol

и. алкоголь

alkolik

и. с. эчкече, эчкегә, бирелгән

alkollü

с. алкогольле

alkolsüz

с. акогольсез

alkım

и. салават күпере

alkış

и. 1) алкыш; 2) кул чабып, сәламләп каршылау ◊ alkış tufanı көчле кул чабулар

alkışlamak

ф. алкышлау

allak

с. алдакчы, ышанычсыз □ allak bullak 1) ала-кола; 2) буталчык, болгавыр

allamak

ф. аллау, алга буяу

allame

с. бик белемле, гыйлемле; голама әһле

allanmak

ф. бизәлү, бизәкләнү

allı

с. аллы, ал (төс) катыш

allı-pullu

с. аллы-гөлле, бизәкле

almak

ф. алу

alp

и. алып, каһарман, батыр, азамат

alpaka

и. альпака, Көньяк Америка дөясе

alt

и. 1) аст, аскы як; 2) соң, соңы; □ alt etmek җиңү; alt olmak җиңелү; alt tarafı, alt yanı соңы, ахыры ◊ altı alay üstü kalay өсте ялтырый, асты калтырый

alternatif

с. альтернатив

altgeçit

и. урам аша чыгу өчен туннель, аскичеш

altlık

и. аслык, аска куелган нәрсә

altmış

сан. алтмыш

altmış altı

сан. алтмыш алты

altmışıncı

сан. алтмышынчы

alto

и. альт (скрипканың бер тере)

altuni

с. алтын төстәге

altyapı

и. базис, аскорма

altyazı

и. субтитр, титр

altüst

с. аслы-өсле; тузгыган, буталган □ alt üst böreği аслы-өсле кыздырып пешерелә торган пәрәмәч; altüst etmek астын өскә китерү

altı

сан. 1) алты; 2) алтынчы; ауın altısı айның алтынчы көне

altıkardeş

и. Күкбүзат йолдызлыгы (аның йолдызларыннан берсе — Котып йолдызы)

altılı

и. алтылы

altın

и. с. 1) алтын; 2) алтын, алтыннан эшләнгән (ясалган); 3) күч. алтын, бик кыйммәтле, кадерле ◊ altın babası бик бай кеше; altın yıl dönümü алтын туй

altıncı

сан. алтынчы

altınlamak

ф. алтынлау

altıpatlar

и. алтатар, револьвер

altışar

сан. алтышар

altşube

и. беренчел оешма (мәс., партиядә)

alçacık

с. түбән, тәбәнәк

alçak

с. 1) түбән, тәбәнәк; 2) түбән, әхлаксыз; ямьсез; 3) астагы, аскы; 4) түбәнчелекле, алчак □ alçak gönüllü алчак күңелле; түбәнчелекле һәм илгәзәк

alçaklamak

ф. түбәнсетү

alçaklık

и. 1) түбәнлек, тәбәнәклек; 2) түбәнлек, әхлаксызлык; юньсезлек; 3) түбәнчелекле булу, алчаклылык

alçalmak

ф. 1) түбәнәю, тәбәнәкләнү; 2) күч. түбән тәгәрәү

alçı

и. гипс; alçıya almak гипс салу

alçılamak

ф. гипс сылап яңарту

alçılanmak

ф. гипслану

alçılı

с. гипслы, гипсланган

alçıtaşı

и. гипс ташы

alüminyum

и. хим. алюминий

alıcı

и. 1) сатып алучы; 2) (радио һ. б.) алгыч

alık

I с. ахмак, акылсыз □ alık alık ахмакларча alıkи. 1) ат ябуы; 2) иске-москы

alıklaşmak

ф. ахмаклану

alıklık

и. ахмаклык

alım

и. 1) алу; кабул итү; 2) сатып алу; 3) күч. күңелне җәлеп итү

alım satım

и. алу-сату

alımlı

с. сөйкемле; alımlı çalımlı мөлаем, чибәр

alımlılık

и. мөлаемлык; сөйкемлелек

alımsız

с. сөйкемсез

alın

и. маңгай ◊ alın teri ile kazanmak маңгай тире түгеп табу

alındı

и. тилхат, расписка

alındılı

с. тилхатлы, распискалы

alıngan

с. 1) әсәрләнүчән; тәэсирләнүчән; 2) үпкәчел

alışkan

с. 1) күнеккән; 2) гадәтләнгән

alışmak

ф. 1) күнегү; 2) гадәтләнү; erken kalkmaya alışmak (йокыдан) иртә торырга күнегү

alıştırmak

ф. 1) күнектерү; 2) гадәтләндерү

alışveriş

и. алыш-биреш; сәүдә

alışık

с. күнеккән, өйрәнгән, гадәтләнгән

alışıktık

и. 1) күнеккәнлек; 2) гадәтләнгәнлек

Amerikalı–amut

[ Previous ] [ Next ]

Amerikalı

с. Америкалы, Америкадан килгән

ama

терк. әмма; тик, ләкин

aman

1. и. рәхим-шәфкать. 2. кер. суз. 1) тәүбә, җитәр; 2) зинһар, =чы, =сана. 3. ы. их, әй; aman öyle söylemeyin алай дип әйтмәгезче; □ aman bulmak котылу

amansız

с. 1) рәхимсез, шәфкатьсез; 2) тынычсыз, мәшәкатьле

amansızca

рәв. 1) рәхимсез, мәрхәмәтсез рәвештә; 2) шәфкать итмичә, яхшылык күрсәтмичә

amatör

и. һәвәскәр; amatör ressam һәвәскәр рәссам

amaç

и. максат, ният □ amaç edinmek максат итеп кую; amaç gütmek максатны тормышка ашырырга тырышу

amaçlamak

ф. максат итү, ниятләү, ният итү

amaçlı

с. максатлы, ниятле amaçsız с. максатсыз, ниятсез

ambalaj

и. төрү материалы

ambar

и. амбар, келәт

ambarcı

и. амбарчы, келәтче

ambargo

и. эмбарго (кайбер товарларны, йөкләрне бер илдән бер илгә китерүне чикләү яисә тыю)

amber

и. гамбәр

amblem

и. эмблема

ambulans

и. ашыгыч ярдәм машинасы

amca

и. 1) ага, агай, абый (әтинең ир туганы, бигрәк тә энесе); 2) ага, абзый, абый (үзеңнән өлкәннәрне атау һәм аларга эндәшү сүзе)

amcazade

и. аганың балалары

amel

и. 1) эш, гамәл; 2) күч. эч китү

amele

и. эшче; хезмәт яисә

ameli

с. 1) гамәлгә яраклы; 2) гамәли, гамәлдәге; 3) файдалы кулай

ameliyat

и. мед. операция

ameliyathane

и. мед. операция бүлмәсе

amenna

кер. сүз. әйе, шулай, дөрес (әйтелгән белән килешү сүзе)

amerikan

1. и. американ (АКШ'ның төп милләтеннән); 2. с. Американыкы

amip

и. зоол. амёба

amiral

и. адмирал

amme

и. массалар, җәмәгатьчелек

amonyak

и. хим. аммоний

amorti

и. 1) бурычны алдан түләп, процентлар үсешен туктату; 2) отышлы уеңда билетка үз сатылыш бәясе кадар сумма чыгу

amperölçer

и. амперүлчәр, амперметр

ampir

и. ампир (Наполеон Бонапарт патшалык иткән чорда таралган корылмалар, җиһаз һәм кием-салым стиле)

amut

и. төзлек, вертикаль халәт □ amuda kalkmak учларга таянып, аякларны өскә күтәреп төз тору

Anadolu–anıştırmak

[ Previous ] [ Next ]

Anadolu

и. Анатолия

Anglikan

и. англикан (шул исемдәге чиркәү мәзһәбе әһеле)

an

I и. аң, зиһен anII и. мизгел, авык; bir an беравык

ana

и. 1) ана; 2) изге хатыннар исеменә тагылма; Meryem ana Мәрьям ана; 3) нигез, төп; баш, үзәк; ana cadde олы урам, төп урам □ ana defter төп документ, төп дәфтәр; ana dil ана тел; ana eser классик әсәр; ana mal капитал; сәрмая ◊ ana yarısı апа, әнинең кыз туганы; anaerki матриархат

anafor

и. 1) типкен (кире агым); 2) су өермәсе, уйравык; 3) күч. чумара

anahtar

и. ачкыч

analitik

с. аналитик

analiz

и. анализ

analoji

и. с. 1) аналогия; 2) аналогик

analı

и. аналы, анасы булган ◊ analı kuzu, kınalı kuzu әнисе янында, әнисе тәрбиясендә үскән бәхетле бала

analık

и. аналык, ана булу □ analık etmek әнисе урынына калып тәрбияләү

anane

и. традиция

anarşi

и. анархия

anarşik

с. анархик

anarşist

и. анархист

anarşizm

и. анархизм

anason

и. әнис

anatomi

и. с. 1) анатомия; 2) анатомик

anayasa

и. конституция

anayol

и. төп юл; магистраль юл

anayurt

и. ватан

anayön

и. төп як, дөньяның дүрт төп ягының берсе

anaç

и. 1) үрчем бирергә җитлеккән хайван; 2) җимеш бирергә җитлеккән агач; 3) күч. яшен яшәгән карт кеше

ancak

рәв. 1) тик; бары тик; тик бер; фәкать; 2) ләкин, әмма, анчак диал.

andırmak

ф. искә төшерү, хәтерләтү

andız

и. 1) куак, куаклык; 2) андыз

andızotu

и. андыз уты (дару үләне)

anemi

и. анемия

anestezi

и. анестезия

angajman

и. ангажемент

angarya

и. түләүсез һәм мәҗбүри эш

angaryacı

и. эшне мәҗбүри һәм түләүсез эшләтүче

ani

I 1. с. 1) капылтын эшләнгән; 2) ашыгыч. 2. рәв. капылт, кинәт

anide

рәв. шундук

anif

с. кырыс, каты, тупас

anjin

и. ангина

anka

и. 1) Ганка (мифологик кош, канатлы дөя); 2) күч. бик бай кеше

ankebut

и. зоол. үрмәкүч

anket

и. 1) анкета; 2) телдән сораштыру

anlak

и. аңлый алу; зиһен

anlaklı

с. тиз аңлаучан, зиһенле

anlam

и. 1) мәгънә, сүз мәгънәсе; 2) мәганә, уйлап эш итү

anlamak

ф. 1) аңлау, төшенү; 2) (берәр нәрсәнең, эшнең) рәтен белү; сыйфатын тану; kumaştan anlarım тукымаларның сыйфатын (яхшы) таныйм

anlamazlık

с. аңламаслык

anlamdaş

и. мәгънәдәш, синоним

anlamlı

с. мәгънәле, билгеле бер мәгънәдәге

anlamsal

с. мәгънәви, (лексик) мәгънәгә баглы

anlamsız

с. 1) мәгънәсез; 2) мәганәсез

anlatmak

ф. 1) аңлату; 2) сөйләү

anlatı

и. 1) аңлату, аңлатып бирү; 2) хикәяләү

anlatıcı

и. сөйләүче (хикәя, мәзәк һ. б.)

anlatım

и. 1) аңлатып бирү; аңлату эше; 2) белдерү, сөйләү; anlatım tonu сөйләү интонациясе

anlatımcı

и. сөйләүче, тасвирлаучы

anlatımcılık

и. экспрессионизм

anlatımlı

с. сәнгатьле, тойгылы (сөйләү)

anlatış

и. аңлатыш, аңлату рәвеше

anlayış

и. 1) аңлаеш, аңлаучанлык; 2) аңлаешлылык

anlayışlı

с. 1) акыллы, фикерле; 2) хәлгә керүчән, аңлаучан; en anlayışlı dostum хәлемне иң яхшы аңлаган дустым

anlayışsız

с. 1) аңсыз, акылсыз; 2) хәлгә керә белми торган

anlayışsızlık

и. аңлаешсызлык

anlaşma

и. 1) аңлашу; 2) килешү, шартнамә

anlaşmak

ф. аңлашу

anlaşmazlık

с. аңлашылмаучылык; низаг, бәхәс

anlaşılmak

ф. аңлашылу ◊ anlaşılan ахрысы, ... булса кирәк

anlaşılmaz

с. аңлашылмый торган

anma

и. 1) искә алу; телгә алу; 2) хәтер көнен уздыру □ anma töreni искә алу кичәсе

anmak

ф. 1) искә алу, хәтерләү; 2) телгә алу, әйтү; 3) бүләк биреп күңелен күрү

anmalık

и. 1) ядкарь; 2) истәлек бүләк

anne

и. әни, әнкәй

anneanne

и. дәү өни, нәнәй диал., әби сөйл.

annelik

и. әни булу; аналык

anonim

и. с. аноним

ansiklopedi

и. энциклопедия

ansiklopedik

с. энциклопедик

ansız

с. 1) хәбәр-хәтерсез; 2) аңсыз

ansızın

рәв. аңсыздан, кинәт, көтмәгәндә

ant

и. ант ◊ ant içmek ант эчү

antarktik

с. антарктик

anten

и. антенна

antepfıstığı

и. бот. пестә

antik

с. антик, борынгы

antikomünist

и. с. антикоммунист; антикоммунистик

antikçağ

и. антик дәвер

antilop

и. антилопа

antimon

и. мышьяк (химик элемент)

antipati

и. антипатия

antipatik

с. антипатик

antisepsi

с. антисептик чаралар

antiseptik

и. антисептик

antitez

и. антитеза

antlaşma

и. халыкара килешү

antlaşmak

ф. халыкара килешү төзү

antlı

с. антлы; ант иткән

antoloji

и. антология

antrasit

и. антрацит

antre

и. кереш бүлмәсе

antrenman

и. тренировка, күнегүләр

antrenör

и. тренер, күнектерүче

antrenörlük

и. тренерлык

antrepo

и. тамгаханә (таможня) амбары

antrepocu

и. тамгаханә хезмәткәре

antropoloji

и. антропология

antropolojik

с. антропологик

anı

и. хәтирә, истәлек

anık

с. анык; хәзер, әзер

anıklamak

ф. хәзерләү, әзерләү

anılmak

ф. искә алыну

anırmak

ф. акыру

anırtmak

ф. акырту

anırış

и. акырыш

anıt

и. һәйкәл, ядкарьлек; kahramanlar anıtı каһарманнар (геройлар) һәйкәле

anıtkabir

и. 1) мавзолей; 2) ядкарьлек корылма

anıtmezar

и. һәйкәл-каберлек

anıtsal

с. һәйкәл кебек

anız

и. камыл, әңез иск.

anıştırmak

ф. хәтерләү, хәтерләтү

apar topar–apışık

[ Previous ] [ Next ]

apar topar

рәв. дөбер-шатыр, дөбер-тасыр

aparitif

и. аперитив (аппетит ачу өчен эчелә торган эчемлек)

aparmak

ф. алып бару, аппару сөйл.

apartman

и. апартамент, зур торак йорт

apaydın

с. ап-ачык, яп-якты apayrı рәв. аерым ачык

apaz

и. 1) уч; 2) учлам, тотам, йомарлам

apazlamak

ф. 1) учлап тоту, учта йомарлау; 2) җилкәнне көч белән йөртү (җил тур.)

apaçık

с. ап-ачык

apaçıklık

и. ап-ачыклык

apiko

1. и. 1) ләңгәрне күтәрергә хәзерләнү хәле; 2) гомумән хәзерлек хәле, тайярлану, тайярлык иск. 2. с. җыйнак, пөхтә, купшы

aplike

и. аппликат, чәмчә (тукыма яки күн өслеккә ябыштырылган бизәк, тамга һ. б.)

apolet

и. эполет

apre

и. тукыма һәм күнне ялтырату; ялтыратма

aprelemek

ф. тукыма яисә күнне махсус состав белән ялтырату

apse

и. абсцесс

aptal

с. 1) тилемсә; 2) ахмак, мокыт

aptalca

aptalcasına рәв. ахмакларча

aptallaşmak

ф. тилерү, ахмаклану

aptallık

и. ахмаклык

aptes

и. тәһарәт, абдәст иск.

apteshane

и. тәһарәтханә

apış

и. бот арасы, чатлык

apışmak

ф. 1) арып-талып (таралып) яту; 2) аң-таң булу, аптырашта калу

apıştırmak

ф. 1) алҗу, алҗыту; 2) су уртасында ләңгәр (якорь) салып тукталу

apışık

с. 1) койрыгын бот арасына кыстырган; 2) күч. шүрләгән, шүрләп шым булган (кеше)

Arabi–arşınlamak

[ Previous ] [ Next ]

Arabi

с. гарәби, гарәпнеке, гарәпләргә мөнәсәбәтле

Araf

и. дини. гарәф (оҗмах белән тәмугъ арасындагы урын)

Arafat

и. Гарәфәт тавы

Arnavut

и. албан, албанияле

Arnavutça

1. и. албан теле. 2. рәв. албанча

ar

I и. ар, сутый (җир үлчәү берәмлеге) arII и. гарь; әр

ara

и. 1) ара, аралык; iki şehir arası ике шәһәр арасы; 2) ара, үзара мөнәсәбәт; aramız iyi арабыз әйбәт; 3) парк, бульвар ◊ ara açmak ара бозу, низаг чыгару; ara bulmak татулашу

ara sıra

рәв. анда-санда, ара-тирә

araba

и. 1) арба; 2) автомобиль, автомашина; araba kullanmak машина йөртү

arabacı

и. 1) арба белән йөк ташучы, олаучы; 2) арба ясаучы

arabalık

1. с. арбалык, арбага төярлек 2. и. 1) арба куя торган урын; 2) гараж

arabozan

и. ара бозучы, интриган, фетнәче

arabulma

и. килештерү, яраштыру

arabulucu

и. килештерүче, яраштыручы

aracı

и. арадаш, арадашчы

aracılık

и. арадашчылык

araka

и. эре яшел борчак тере

araklamak

ф. чәлү, урлау

arakçı

и. карак, угры

aralamak

ф. 1) ара калырлык итеп ача төшү; 2) сирәкләү, сирәк урнаштыру

aralanmak

ф. 1) бераз ачылу; 2) ераклашу

aralık

I и. 1) аралык, ара; 2) ачыклык, ярык aralıkи. декабрь ае

aralıklı

с. аралы, аралыклы; бер-берсенә тоташмаган

aralıksız

с. 1) аралыксыз, арасыз; бер-берсенә тоташкан; 2) өзлексез, туктаусыз

aramak

ф. 1) эзләү; 2) арадан сайлап алу; yeni yöntemler aramak яңа ысуллар эзләү; 3) актару, актарыну; ceplerini aramak кесәләрен актару; 4) барып яисә кереп күрү

aranmak

ф. 1) эзләнелү, үтемле булу; çok aranan kitap үтемле китап; 2) эзләнү, актарыну; 3) күч. кыен алырга йөрү

arap

arap и. 1) гарәп; 2) "ком гарәбе", бик карачман кеше; 3) күч. фотонегатив

arapça

1. с. рәв. гарәпчә. 2. и. гарәп теле

arasat

и. кыямәт давылы, көчле җил-давыл

arasız

с. рәв. аралыксыз, өзлексез

aratmak

ф. 1) эзләтү; 2) теләтү

arayıcı

и. 1) эзләүче; 2) тентүче, тикшерүче

arayış

и. эзләү; тентү; тикшерү

araz

и. билге, симптом

arazi

и. җир мәйданы, кишәрлек, участок

araç

и. 1) чара, корал; 2) васита, транспорт; taşıt araçları йөк ташу транспорты (чаралары)

araçlı

с. 1) чаралы, кораллы; 2) васиталы

araçsız

с. 1) чарасыз, коралсыз; 2) транспортсыз, васитасыз

araştırma

и. тикшеренү, хезмәт

araştırmacı

и. тикшеренүче, галим

araştırmak

ф. 1) тикшерү; төпченү; 2) актарыну; 3) (фәнни) тикшеренү

araştırıcı

1. и. тикшеренүче. 2. с. күч. кызыксынучан, төпченүчән

araştırıcılık

и. тикшеренү эше

arbede

и. талаш, җәнҗал, гауга

arda

I и. 1) маяк (юл күрсәтүче итеп һ. б. максатларда җиргә кагылган колга); 2) карлау ardaII и. тар. варислар

ardak

и. эчтән чери башлаган агач

ardaklanmak

ф. чери башлау

ardiye

и. амбар, келәт

ardiyeci

и. амбарчы, келәтче

ardıl

и. 1) варис, кемнең дә булса урынына калган кеше; 2) калдык чагылыш, кәсәфәт

ardılmak

ф. 1) хайванның аркасына аркылы асылу, артылу; 2) асылу; 3) күч. бәйләнчекләнү

ardın ardın

рәв. чигенә-чигенә

ardınca

бәйл. артыннан

ardıç

и. бот. артыш

ardıçkuşu

и. зоол. баркылдак

ardışık

рәв. бер-бер артлы

arena

и. арена, сәхнә

argaç

и. аркау, аркаулык

argaçlamak

ф. аркаулау

argo

и. 1) термин, махсус сүз; 2) арго. яшерен тел

argın

с. арыган, хәлсез; талчыккан

argınlık

и. арыганлык, хәлсезлек, талчыкканлык

argıt

и. 1) тау елгасы; тарлавык; 2) тарлавыктан барган юл

arif

и. 1) гыйлем вә мәдәният иясе, укымышлы, гариф иск.; 2) тәҗрибәле, белдекле (кеше)

aristocu

и. Аристотель тәгълиматы тарафдары

aristokrasi

и. аристократия

aristokrat

и. аристократ

aritmetik

и. арифметика

aritmetiksel

с. арифметик

aritmi

и. аритмия, ритмсызлык

aritmik

с. 1) аритмик, ритмсыз; 2) рәтсез, тәртипсез

ariyet

и. бурыч, үтеч, әҗәт

ariyeten

рәв. бурычка, үтечкә, әҗәткә

ark

и. арык, канау

arka

и. 1) арка; 2) арт як, кире як; □ benim arkamda ул минем артта; 3) соң, ахыр, азак; hikayenin arkası хикәянең азагы □ arka arkaya бер-бер артлы

arkadaş

и. иптәш, дус, әшнә; аркадаш диал.

arkadaştık

с. дуслык, иптәшлек, иптәшләрчә ярдәмләшү

arkadaşça

рәв. иптәшләрчә, дусларча

arkaik

с. архаик

arkaizm

и. архаизм

arkalamak

ф. 1) аркага күтәрү; 2) яклау, канат астына алу

arkalanmak

ф. ярдәм күрү, ярдәм алу

arkalı

с. ярдәмчесе булган, тернәкле

arkalık

и. арка; sandalyenin arkalığı урындык аркасы

arkasız

с. 1) аркасыз; 2) ярдәмчесез

arkeolog

и. археолог

arkeoloji

и. археология

arlanmak

ф. гарьләнү, оялу

arlanmaz

с. гарьләнмәс; гарьсез, әрсез

arlaşmak

ф. арулану, чистару, сафлану

arlı

с. гарьле, оялчан, намуслы

arma

и. 1) герб, дәүләт гербы; 2) корабның кирәк-ярагы

armada

и. армада, зур хәрби флот

armador

и. корабның җилкән җиһазы буенча белгеч, җилкәнче

armatör

и. сәүдә корабының хуҗасы

armağan

и. 1) бүләк; югары бүләк, һәдия; 2) премия; Nobel armağanı Нобель премиясе

armoni

и. гармония; ритмлылык; ярашканлык

armonika

и. гармун

armudi

и. армут (груша) формасындагы, армутсыман

armut

и. армут, груша

arpa

и. арпа

arpacık

и. 1) мушка, төзәгеч (төзәү өчен мылтык көбәгенә беркетелгән кечкенә тубырчык); 2) мед. арпа; 3) токмач төре

arpağan

и. бот. арпаган (арпасыман чүп үләне)

arsa

и. төзелеш өчен бүлеп куелган җир кишәре

arsenik

и. хим. мышьяк

arslan

и. зоол. арыслан

arsız

с. и. 1) әрсез; 2) һәр җирдә үсә торган (үсемлек)

arsızlarımak

ф. әрсезләнү, әрсезлек күрсәтү

arsızlaşmak

ф. әрсезгә әверелү

arsızlık

и. әрсезлек

art

и. 1) арт, арка ягы; 2) кире як, тискәре як. 2. с. арткы □ art arta бер-бер артлы ◊ art düşünce астыртын ният, яшерен теләк; art elden үзара берәүдән яшерен; art eteğinde namaz kıl ничек мактасаң да аз (яхшы холыклы); artı arası kesilmemek бер-бер артлы (килү); artı artına туктаусыз бер-бер артлы; өсте өстенә; artı kesilmek өзелү, тәмам булу, соңгысы булу; artı sıra артыннан; artına arkasına düşmek эзенә басып бару; artına kadar açık шар ачык

artavurt

и. арт урт, уртның арты artçı и. 1) тар. артчы, гаскәрне арттан саклаучы часть; 2) күч. эпигон, иярчен

artağan

с. артыгы белән, көтелгәннән дә артык

artdamak

и. бугаз, йоткылык

arter

и. төрле магъ. артерия

artezyen

и. артезиан

artist

и. артист

artistik

с. артистик

artmak

ф. арту

artoda

и. анат. күзнең арткы камерасы (төсле катлау белән күз ясмыгы арасы)

arttırmak

ф. арттыру

artzamanlılık

и. диахрония

artık

1. с. 1) артып калган, артык; 2) артык, бигрәк; бик тә; 3) кер. сүз мәгъ. моннан ары, икенчеләй. 2. и. калдык га artık değer экон. өстәмә кыйммәт; artık gün кәбисә елындагы 29 нчы февраль

artıklamak

ф. калдырып ашау

artıkyıl

и. кәбисә елы

artım

и. артым, өстәмә

artımlı

с. артымлы, артучы, күбәюче

artın

и. хим. катион

artırılmak

ф. арттырылу

artırım

и. арттырым, арттыру

artış

и. артыш, арту

aruz

и. гаруз (шигырь ритмикасының бер тере)

arz

I и. төрле магъ. тәкъдим; □ arz etmek 1) тәкъдим итү; 2) күрсәтү, таныту; arz ve talep тәкъдим һәм таләп arzII и. гарыз, географик киңлек

arzu

и. теләк, арзу иск

arzuhal

и. гариза, үтенеч язуы

arzulamak

ф. теләү, омтылу

arzulu

с. теләге булган, арзулы

arı

I и. бал корты, әре диал. ◊ arı beyi бал корты анасы arıII с. ару, саф

arıcı

и. умартачы

arıcılık

и. умартачылык

arık

I с. 1) арыган (арган); 2) арык, ябыккан arıkII и. 1) арык; 2) үсентеләр утыртылган җир

arıklamak

ф. арыгаю, ябыгу

arıklaşmak

ф. арыклану

arıklık

и. 1) арыклык; 2) зәгыйфьлек

arıkovanı

и. умарта

arılaştırmak

ф. арулаштыру, чистарту

arılık

I и. умарталык arılıkII и. чисталык, арулык

arındırmak

ф. арындыру

arınmak

ф. 1) арыну, чистарыну; 2) сафлану

arıtmak

ф. 1) чистарту, тазарту, пакьләү; 2) сафландыру

arıtıcı

и. сафландыручы

arız

и. йогу, йогыш □ arız olmak йогу

arıza

и. һәртөрле җитешсезлек, бозылганлык □ arıza yapmak бозылу, ватылу

arızalanmak

ф. 1) абыну; 2) тоткарлану; 3) аксау

arızalı

с. 1) абынулы; 2) тоткарлыклы

arızasız

с. 1) абынусыз, тигез (хәрәкәт һ. б); 2) тоткарлыксыз

arızi

с. 1) читтән килеп эләккән; 2) очраклы; 3) вакытлы, үтеп китәсе; arızi olay очраклы вакыйга

arış

I и. кулның терсәктән бармак очына кадәрге өлеше arışII и. тәртә, тәртәсыман әйбер

arş

и. дини. күкнең иң югарыгы каты

arşiv

и. архив

arşivci

и. архивчы

arşivlemek

ф. архивка тапшыру

arşın

и. аршын

arşınlamak

ф. 1) иск. аршынлау; 2) күч. ары-бире йөренү

as–asırlık

[ Previous ] [ Next ]

as

и. зоол. ас

asa

и. 1) дәрвиш таягы; 2) томар, гаса иск. (хөкемдарлык, судьялык билгесе итеп кулда йөртелә торган металл һ. б. таяк)

asabi

с. 1) гасаби, нервлары киеренке хәлдәге; 2) нервларга баглы

asabileşmek

ф. гасабиләнү

asabilik

и. гасабилек

asabiye

и. нерв (теңкә) чирләре

asabiyeci

и. нерв чирләре белгече, невропатолог

asabiyet

и. нервлылык

asal

с. 1) инерт; 2) төп, гади □ asal sayı гади сан, төп сан

asalak

и. биол. паразит

asalakbilimi

и. паразитология

asalet

и. 1) асыллык, гадәти түгеллек; 2) үз исеменнән эш йөртү

asamble

и. ассамблея

asansör

и. лифт

asap

и. нервлар

asar

и. әсәрләр җыентыгы, әсар иск

asarıatika

и. борынгы әсәрләр

asayiş

и. төзеклек

asbaşkan

и. урынбасар

asenkron

с. асинхрон, бердәй вакытта булмый торган

asepsi

и. асепсия, асептика

asetik

с. серкәле

asetilen

и. ацетилен

aseton

и. ацетон

asfalt

и. асфальт

asfaltlamak

ф. асфальтлау

asgari

с. иң азында алынган, кимендә

asi

и. фетнәче, баш күтәрүче

asil

1. и. 1) асыл зат, асылзадә; 2) эшнең башында торучы. 2. с. күркәм, затлы

asilik

и. фетнә, баш күтәрү

asilzade

и. асылзадә

asimetri

и. асимметрия

asimetrik

с. асимметрик

asimilasyon

и. ассимиляция

asistan

и. ассистент

asit

и. оксид, кислота

asker

и. 1) солдат, гаскәри; 2) гаскәри хезмәт, солдатлык; 3) дисциплиналы кеше □ asker çıkarmak гаскәр туплау; askere gitmek солдатка китү

askerce

рәв. гаскәриләрчә

askeri

с. гаскәри, хәрби

askerileşmek

ф. хәрбиләшү

askerileştirmek

ф. хәрбиләштерү

askerlik

и. гаскәрлек; хәрбилек

askı

и. 1) элгеч, аскы диал.; 2) чалбар элмәге (подтяжка); 3) (бау белән элүле) вакыты игълан, белдерү; 4) муенга киндерә белән асылып йөртелә торган патнус; 5) этногр. килен утырачак урын тирәли асылган тасма; ялтырка һ. б. ш. бизәкчекләр; 6) этногр. төрле тиешле кешеләр өчен традицион билгеле бер урында асылып куела торган бүләк (мәс., өй салучы остага өйнең кыек атламасына асыла)

askılık

и. 1) кием элгече; 2) элеп (киптереп) саклана торган җиләк-җимеш бәйләме (телгәше һ. б.)

asla

рәв. һич, һич тә, аслан иск.

aslan

и. арыслан

asli

с. нигездәге, төптәнге; баш, башлангыч

asma

1. с. асылмалы, асма □ asma kilit асма йозак; 2. и. асып куелган нәрсә (җимеш, үсемлек)

asmak

ф. 1) асу, асып кую; 2) асылындыру

aspiratör

и. һава тузанын суыргыч

astar

и. астар, эчлек

astarlamak

ф. астарлау

astarlı

с. астарлы, эчлекле

astarlık

и. астарлык, эчлек (әйбер)

asteğmen

и. кече сержант

astragan

и. каракүл

astroloji

и. астрология

astronomi

и. астрономия

astronot

и. астронавт

astsubay

и. кече офицер

astım

и. мәд. астма, тын бетү

astımlı

с. астмалы

asyalı

и. азияле, Азия кешесе

asyön

и. ара як (дөньяның төп дүрт ягы арасындагы)

ası

и. асу, асып кую

asık

с. 1) төксе, томса; чыраен сыткан; 2) асып куелган □ asık suratlı төксе чырайлы

asıl

и. с. төрле мәгъ. асыл; asıl sayılar гр. микъдар саннары ◊ asıl astarı (кемнең дә булса) чын йөзе, (нәрсәнең дә булса) чын сыйфаты; aslı faslı yok уйдырма, ялган

asılanmak

ф. файдалану

asıllı

с. асыллы, чыгышлы; ingiliz asıllı чыгышы буенча инглиз

asılmak

ф. 1) асылу; 2) төрле мәгъ. асылыну

asılsız

с. нигезсез, дөреслеккә туры килмәгән

asılı

с. асулы, асылган

asıntı

и. эшне иртәгә калдыру

asır

и. гасыр

asırlık

с. гасырлык

Atatürkçülük–atıştırmak

[ Previous ] [ Next ]

Atatürkçülük

-ğü и. Ататөрекчелек, Ататөрекче булу

at

и. ат; at donu атның төсе

ata

и. 1) ата; 2) дәү әти; бабай

atak

I с. 1) темпераментлы, кызу; 2) тавышлы, тавышчан, гаугачыл atakII и. атака

atalet

и. 1) ялкаулык, гатәләт иск.; 2) эшсез тору, хәрәкәтсезлек

atalık

и. аталык, ата булу хәле

atamak

ф. атау, билгеләү, тәгаенләү

ataman

и. атаман

atanmak

ф. аталу, билгеләнү, тәгаен ителү, тәгаенләнү

atardamar

и. анат. йөрәк тамыры

atasözü

и. 1) мәкаль; 2) халык кыйссасы, гыйбрәтле сөйләм

atatürkçü

и. ататөрекче, ататюркист; кемалче, кемалист (Мостафа Ататөрек тәгълиматы һәм партиясе яклы кеше);

ataşe

и. атташе (илчелек эшчәнлегенең билгеле бер тармагында башлык, баш белгеч)

atbalığı

и. җәен балыгының бер төре

ateist

и. атеист

ateizm

и. атеизм

ateş

1. и. төрле мәгъ. ут. 2. с. ут кебек, җете кызыл □ ateş açmak (хәрби хәрәкәтләрдә) ут ачу; ateş almak 1) яна башлау (бигрәк тә янгын чыкканда); 2) атыш башлану; 3) күч. бәла-каза яисә кайгы килү; ateş kesmek сугышта атышны туктату; ateş tuğlası шамот кирпече (утка чыдамлы кирпеч төре); ateş vermek кабызу; ateş yağdırmak 1) (сугышта) ут яудыру; 2) күч. (кемгә дә булса) ачы, авыр сүзләр әйтү, каты һәм нәтиҗәле тәнкыйть итү; ateşe dayanıklı утка чыдамлы; ateşe vermek 1) берәр төшне яндыру, кыздыру; 2) күч. авыр хәлгә кую, утка салу ◊ ateş almayamı geldin? ут алырга килдеңмени? (тиз генә кайтып китмәкче булган кунакка әйтелә торган сүз); ateş bacayı (saçağı) sarmak артына ут кабу (бер кыен хәлдә үрсәләнү); ateş basmak эсселе-суыклы булып китү; ateş gibi yanmak бик югары температуралы булу (авыру тур.); ateş kesilmek ут чәчү (мәс., авызыннан, сүзе белән һ. б.); ateş pahası бик кыйбатлы); ateş parçası ут берчәсе (бик актив кеше тур); ateş püskürmek ут бөркү (бик тә үпкәле, ярсулы хәлдә булу); ateş vursan duman vermez кыш көне кар бирмәс (бик саран) ; ateşi çıkmak температурасы күтәрелү; ateşini almak 1) авыруның температурасын үлчәү; 2) авыруның температурасын төшерү; ateşle oynamak ут белән уйнау

ateşbalığı

и. зоол. сардин

ateşbaz

и. 1) тар. гаскәри фейерверкчы; 2) циркта ут белән уйнаучы

ateşböceği

и. зоол. утлач (бөҗәк төре)

ateşgemisi

и. тар. брандер (үзенә ут төртелеп, дошман көймәләренә каршы җибәрелгән кечерәк көймә)

ateşkaytğı

и. чыракчы каегы (чырак ярдәмендә балык тоту көймәсе)

ateşkes

и. сугышны туктатып тору

ateşlemek

ф. 1) ут кабызу, (ут) ягу; 2) (пушка, туп һ. б.) аттыру, (пушкадан, туптан һ. б.) ату; 3) күч. коткы тарату

ateşli

с. 1) утлы, ялкынлы; 2) күч. ялкынлы; көчле хисле

ateşperest

и. утка табынучы, атәшпәрәст иск.

ateşçi

и. кочегар, утъягар

atfen

рәв. 1) тапшырып; 2) йөкләп, бурыч итеп

atfetmek

ф. 1) тапшыру; йөкләү; 2) юнәлтү, карату

atgiller

и. зоол. атсыманнар

atik

I с. тибеш, җитез, өлгер; atik tetik бик җитез atikII с. үткәнгә, үткән замандагы

atiklik

и. җитезлек, өлгерлек

atkuyruğu

и. бот. наратбаш

atkı

и. 1) шарф, тар шәл яисә яулык; 2) чолгау, ыштыр; 3) кашага; 4) аркау, аркаулык; аткы диал.; 5) сөйл. зур агач сәнәк

atkılamak

ф. аркау ату

atlama

и. 1) аркылу; 2) сикереп үтү; 3) спорт. сикереш ◊ atlama beygiri спортта сикерүле күнегүләр өчен җайланма

atlamak

ф.1) сикереп үтү, сикереп аркылу, атлап керү; 2) сикерү (югарыдан); 3) үтеп китү; fırtına atlamış давыл үткән; 4) сикертү (укуда һ. б. кайбер бүлекләрне, сыйныфларны укымыйча калдырып, алгарак китү)

atlambaç

и. сикерешле (уен)

atlangıç

и. суны һ. б. сикереп-сикереп чыгар өчен куелган ташлар

atlanmak

I ф. (атка) атлану atlanmakII ф. сикереп үтелү

atlas

I и. (географик һ. б.) атлас atlasII и. с. атлас (тукыма)

atlasçiçeği

и. кактус

atlasçiçeğigiller

и. бот, кактуссыманнар

atlatmak

ф. 1) сикертү, сикертеп үткәрү; 2) күч. алдау

atlet

и. атлет

atletik

с. атлетик

atlı

с. 1) атлы, аты бар, аты булган; 2) атка менгән

atlıkarınca

и. 1) зоол. әре бер төр кырмыска; 2) карусель, әйләнгеч

atmaca

и. зоол. кыйгыр

atmak

ф. 1) ату, ыргыту, очырту; 2) җиргә бәрү; 3) кемне дә булса читләштерү; 4) салу; кую; yemeğe tuz atmak ашка тоз салу; 5) кичектерү; 6) тапшыру, йөкләү; 7) төрле мәгъ. ташлау; 8) шартлау, ертылу; 9) (йон һ. б.) төтү, 10) ялган сөйләү, шыттыру; 11) чатнау, сүтелү; 12) (йөрәк һ. б.) тибү; 13) кыйммәтен югалту; 14) сөйл. исерткеч эчү ◊ atıp tutmak гайбәт сөйләү; atma recep, din kardeşiyiz шыттырма, дускай, ачык күрәбез; atsan atılmaz, satsan satılmaz алып мактарлык түгел, салып таптарлык түгел

atmosfer

и. төрле мәгъ. атмосфера

atom

и. атом; □ atom çekirdeği атом төше; atom enerjisi атом энергиясе; atom santralı атом электростанциясе

atomal

с. атомнарга бәйләнешле

atsineği

и. кигәвен

atçı

и. елкычы, токымлы ат җитештерүче

atçılık

и. токымлы атлар җитештерү; ат ярышлары (күргәзмәләре) оештыру

atölye

и. ателье

atıcı

и. 1) мәргән, төз атучы; 2) күч. ялганчы

atıcılık

и. 1) мәргәнчелек; 2) күч. (вак файда өчен) ялганчылык

atıf

и. 1) тапшыру; юнәлтү; 2) багланыш

atıfet

и. 1) яхшылык, юньлелек, инсафлылык; 2) берьяклы мәхәббәт

atık

I с. түгенте atıkи. кечкенә гөбе

atılamak

ф. аһылдау

atılgan

с. 1) фидакарь, үз-үзен аямаучан, (эшкә һ. б.) атылып торучан; 2) инициативачыл; атлыгучан

atılmak

ф. 1) төрле мәгъ. атылу; 2) һөҗүм итү, (дошманга һ. б.) атылу, укталу, яску диал.; 3) берәр эш мәйданына керү, ныклап керешү

atılım

и. 1) инициатива; 2) сикереп чыгу, үзен күрсәтергә омтылу

atılış

и. 1) атылыш; 2) омтылыш

atım

и. 1) атым, бер тапкыр ату; 2) атып җиткерерлек ара (мәс., ук атымы җир)

atımcı

и. махс. йон, мамык һ. б. ш. нәрсәләрне кабартучы, тетүче

atış

и. атыш □ atış yeri атыш җире, полигон

atışmak

ф. 1) атышу; 2) тиргәшү, кыешу; 3) тыштан яхшатлану; 4) әйтешү, әйтеш әйтү (акынлар һ. б. тур.)

atıştırmak

ф. 1) ашык-пошык ашау яисә әчү; 2) сибәләү (яңгыр, кар)

Avrupa–avuçlamak

[ Previous ] [ Next ]

Avrupa

и. Европа

Avrupai

с. Европага мөнәсәбәтле

Avrupalı

и. с. Европада яшәгән, Европага мөнәсәбәтле

av

и. 1) ay, сунар; 2) ауга төшкән хайван, киек; 3) күч. хәйлә тозагына төшкән кеше

avadancı

и. тар. госманлылар сараенда хуҗалык хезмәткәре

avadanlık

и. корал-ярак комплекты, дирбия

aval

I и. банкрот өчен җаваплылыкны үз өстенә алу турыңда кәгазь (тилхат) avalII и. сөйл. үзенә зыян китерерлек дәрәҗәдә намус саклаучы кеше

avam

и. 1) масса, гавам, гади халык; кара халык; 2) барча халык; публика

avanak

с. 1) тормыш теләкләре югары булмаган (кеше); 2) алдарга җайлы

avanaklık

и. садәлек, талымсызлык

avans

и. аванс

avanta

и. тир түкмичә Казанылган акча (мөлкәт, мал)

avantacı

и. тир түкмичә мал казанучы

avantaj

и. файда, уңайлык

avantür

и. 1) авантюра; маташу; 2) маҗара

avara

I и. көймәнең (корабның) башка бер көймәдән яисә ярдан ераклашуы avaraII и. 1) эшкә яраксыз (нәрсә, кем); 2) бушка әйләнүче, бушка эшләүче (механизм)

avare

с. эшсез, тырай тибеп йөрүче □ avare olmak эшсез йөрү

avarya

и. диңгездәге авария

avarız

и. 1) бәла-каза; 2) (көтелмәгән) кыенлык, тоткарлыклар; 3) тар. бәла-каза сылтавы белән җыелган салым

avaz

и. көчле (яңгыравыклы) тавыш, аваз □ avaz avaz bağırmak бөтен көченә кычкыру

avcı

и. 1) аучы; 2) тар. җәяүле гаскәрдә аучы ысуллары белән эш итүче сугышчы

avcılık

и. аучылык

avcıotu

и. адонис чәчәге

averaj

и. уртача, уртачалык

avgın

и. 1) яңгыр торбасы; 2) өсте ябык су юлы

avize

и. кәндил, люстра

avizeağacı

и. бот. кәндил агачы

avlak

и. ау мәйданы; аучылык өчен калдырылган җирләр

avlamak

ф. аулау

avlı

и. ишек алды, йорт; кура, әүлә диал.

avrat

и. 1) хатын-кыз; 2) карчык, хатын, бичә □ avrat pazarı 1) иск. чүри (кол хатын-кыз) сату базары; 2) күч. гайбәтче хатын-кыз җыены

avrupalılaşmak

ф. европалашу

avukat

и. адвокат

avundurmak

ф. юату

avunmak

ф. юану

avuntu

и. юаныч, юаткыч

avunç

и. юану, юаныч (хәле)

avurt

и. урт

avurtlamak

ф. уртлау

avurtlu

с. сөйл. һавалы, эредән кубучан

avustralyalı

и. австралияле

avusturyalı

и. австрияле

avutmak

ф. юату

avutucu

и. юатучы

avuç

и. 1) уч; 2) күләм үлчәме, уч ◊ avuç açmak теләнү; avuç dolusu бик күп (акча); avucunu yalamak терсәкне тешләү; avucunun içi gibi bilmek биш бармагы кебек белү

avuçlamak

ф. учлау, кулга ныклап тоту

ay–ayşekadın

[ Previous ] [ Next ]

ay

I и. ай □ ay ağılı ай алкасы (кайбер төннәрдә ай тирәли күренгән нурлы боҗра); ay balta айбалта; ау parçası gibi ай йөзле (чибәр кыз); ay harmanlanmak ай алкалану; ay ışığı ай нуры; ay takvimi ай календаре ◊ ay aydın, hesap belli бөтенесе ачык (бәхәсләшеп торасы юк); ayı görmeden bayram etme алдан ура кычкырма; ayı gördüm, yıldıza itibarım yok аем балкып торганда, йолдызларга йодрык ayII и. ай □ ay be ay айдан айга ayIII ы. ай!

aya

и. уч төбе; аяк табаны

ayak

и. 1) төрле мәгъ. аяк; 2) кушылдык (елга); 3) баскыч аратасы; 4) җыр кушымтасы; 5) иск. 30,5 сантиметр чамасы озынлык үлчәү берәмлеге; фут; 6) мат. бирелгән туры сызыкның икенче турыны яисә яссуны очраткан кисешү ноктасы ◊ ayak atmak 1) барып керү; 2) адым атлау, адым салу, беренчеләй бару; ayak atmamak аяк та атламау; ayak bağı комачау; ayak diremek үз сүзендә нык тору; ayak kirası аяк ялы (йөреп йомыш башкарган өчен түләү); ayak sürümek китәргә кушылган җиргә теләр-теләмәс китү; ayak uydurmak башкаларга ияреп кылану; ayak yapmak алдау нияте белән (мәс., чирле булып) кылану; ayağa fırlamak сикереп аякка басу; ayağa kaldırmak (сөрән салып һ. б.) аякка бастыру; ayağı alışmak берәр җиргә еш-еш барып йөрү; юлын таптау; ayağı düşmek юлы төшү; ayağı düze basmak аягында нык тору; ayağı suya ermek акылына килү; ayağı uğurlu аягы җиңел; ayağı yerden kesilmek ниһаять атка тиенү; ayağına çabuk җиңел йөрешле; ayağına çelme takmak аяк чалу; ayağına düşmek ялыну; ayağına kira istemek килергә (яки китәргә) ялындыру; ayaklan yere değmemek аягы җиргә тимәү (шәп чабу)

ayakaltı

и. аяк асты, аягасты (кешеләр күп йөргән җир, урын)

ayakbastı

и. читтән (чит илдән) килгән кешеләрдән алына торган салым

ayakkabı

и. аяк киеме, ботинка; ката, башмак, кәвеш, бәбеш иск. ◊ ayakkabılarını çevirmek кунакны тизрәк озатырга тырышу

ayakkabıcı

и. башмакчы

ayaklamak

ф. аяк белән (фут берәмлегендә) үлчәү

ayaklanmak

ф. 1) тәпи басу, атлый башлау; 2) төрле мәгъ. аякка басу; 3) күч. баш күтәрү

ayaklık

и. 1) аяклык (урын); 2) тәбәлдерек, педаль

ayaksız

с. аяксыз

ayaksızlar

и. зоол. еланнар, елансыманнар

ayaktakımı

и. абруйсыз кешеләр (катламы)

ayakteri

и. йөреп эшләнгән эш өчен түләү, ял

ayaktopu

и. футбол

ayakyolu

и. бәдрәф, туалет

ayakçak

и. 1) баскыч аратасы; 2) тәбәлдерек

ayakçı

и. 1) йомыш-юлга йөрүче; 2) вакытлы хезмәтче; 3) йөреп сатучы

ayaküstü

ayak üzeri рәв. аягесте генә (мас., сөйләшү)

ayan

с. билгеле, ачык, аян иск.; ayan beyan ап-ачык

ayar

и. 1) эш хәле, эшләү рәвеше; 2) дәүләттә вакыт (сәгатьләр) тәртибе; 3) (алтын, көмеш һ. б. затлы металлардан ясалган әйберләрдә) берләшем (состав) күрсәткече; 4) чама; 5) норма □ ayar etmek төзәтү, төзекләндерү; ayan bozuk 1) нормасыз, чамасыз; 2) төзексез

ayarcı

и. үлчәүләрне тикшерүче һәм төзәтүче

ayarlamak

ф. 1) төзәтү, хатасын һ. б. бетерү; 2) көйләү, ипләү; 3) төзекләндерү, төзекләтү; җайга салу

ayarlanmak

ф. төзекләнү, җайга салыну; көйләнү, ипләнү

ayarlı

с. 1) төзек, дөрес йөри торган (мәс, сәгать); көйләнгән; 2) берләшәмен күрсәткеч язуы булган (көмеш әйберләр һ. б.)

ayarsız

с. төзексез; көйләнмәгән

ayartmak

ф. юлдан яздыру, аздыру

ayartı

и. баштан-истән чыгару; юлдан язу

ayartıcı

и. юлдан яздыручы

ayaz

и.с. 1) аяз; 2) суык, салкын □ ayaz kesmek күшегү, өшү; ayaz vurmak туңу; ayaza çekmek көн суыту

ayazlamak

ф. 1) аязу, аязыту; 2) күшегеп бетү

ayazlanmak

ф. күшегү, туңу; суыну

ayazlatmak

ф. суыкка кую, суыту; туңдыру

ayazlık

и. бүлмәне җилләтү өчен тәрәзәчек, форточка сөйл.

aybalığı

и. зоол. айбалык

aybaşı

и. күрем, һәез

aydemir

и. айбалта; айсыман пычак

aydın

с. и. 1) айдын, аяз, якты; 2) күч. зыялы, голәмә; 3) аңлаешлы, ачык (сөйләү, язу һ. б.)

aydınlamak

ф. яктырту, аңлату

aydınlanmak

ф. яктыру, яктылану

aydınlatmak

ф. яктырту

aydınlatıcı

и. с. яктыртучы; яктырткыч

aydınlık

и. яктылык

ayet

и. аять (Коръәндәге җөмлә-шигырь юлы)

aygınbaygm

с. 1) алҗыган; 2) исәр-мисәр; 3) биһуш

aygır

и. айгыр

aygıt

и. 1) төзелмә, корылма; аппарат; 2) биол. аппарат; solunum aygıtı сулыш аппараты; 3) махс. аппаратлар, җайланмалар һ. б. теземе

ayin

и. дини җыен, бергәләшеп гыйбадәт кылу

aykırı

с. аркылы, каршы

aykırılamak

ф. 1) перпендикуляр итү; 2) фазада кисешмичә дәвам итү (турысызыклар тур.)

aykırılaşmak

ф. аркылы хәлгә килү

aykırılık

и. аркылылык

ayla

и. 1) ай алкасы; 2) ореол

aylak

с. рәв. эшсез-шөгыльсез

aylaklık

и. тик йөрү

aylakçı

и. эшсез йөрүче, тик йөрүче

aylamak

ф. 1) айлау (ай яисә айлар буе тору); 2) көтү; 3) дәвам итү

aylanmak

ф. сөйл. әйләнү

aylık

1. и. 1) айлык эш хакы; 2) күрем, һәез, айлык диал. 2. с. 1) бер ай эчендә башкарырлык яисә башкарылган; 2) бер ай өчен (мәс., отчет); 3) (фөләнчә) айлык (бала һ. б. тур.)

aylıklı

с. 1) айлык эш хакы алучы; 2) эш хакы айлыклап бирелә торган

aylıkçı

и. айлыклап эшләүче

aymak

ф. айну; аңышу, аңына килү

aymaz

с. үз эченә бикләнгән, йомыкый

ayna

и. 1) көзге; 2) диңг. махсус бинокль; 3) рамланган такта, панель; 4) яссы деталь, тәте

aynabakar

и. бот. кызгылт төстәге эре өрек сорты

aynacı

и. 1) көзгече; 2) күч. хәйләче

aynalı

с. 1) көзгеле; 2) күч. көләч

aynalık

и. 1) корабның яисә портның исеме язылган металл һ.б.ш. Такта; 2) урындыкның (урынның) номеры язылган такта

aynasız

с. 1) көзгесез; 2) күч. ямьсез, сөйкемсез

aynataşı

и. язулы таш, такта, ләүхә

aynaz

I и. сөйл. баткаклык, сазлык aynazи. узаман, уеннар оештыручы

aynen

1. кис. нәкъ (үзе). 2. рәв. шул көенчә, ничек булса шулай

ayniyat

и. кулланырга (сарыф ителергә һәм йөртергә) кулай әйбер

ayniyet

и. нәкъ үзе булу, бер үк төслелек

aynı

с. бер үк, шул үк, бер төсле □ aynı zamanda шул ук вакытта

ayran

и. 1) сарысу; 2) әйрән ◊ ayran ağızlı юк-бар сөйләүче, ахмак сүзле; ayran gönüllü тиз гашыйк булучан; ayranı kabarmak ачуы кабару, талагы ташу

ayrancı

и. әйрәнче

ayraç

и. тексттагы (язмадагы) җәяләр ◊ ayraç açmak төп темадан читкә китеп сүз сөйләү

ayrı

с. 1) аерым; 2) аерым бер; ayrı çanak yapraklılar бот. айры аерчалылар ◊ ayrı baş çekmek ялгызак булу, аерылып тору; ayrı düşmek бер-берсен аңламау, килешмәү

ayrıbasım

и. журналдан алып, аерым брошюра итеп басылган мәкалә; оттиск

ayrıca

рәв. 1) аеруча; 2) аерым рәвештә

ayrıcalı

с. аермалы, охшаш түгел, охшашсыз

ayrıcalıklı

с. аерым билгесе (аермасы) булган

ayrıcalıksız

с. аерым билгесе (аермасы) булмаган

ayrık

1. с. 1) аерылган, аерылмыш, аерык диал:, 2) аерым хәлдәге; 3) аеруча каралган. 2. и. бот. актамыр, агайрык диал.

ayrılanmak

ф. аерымлану

ayrılma

и. 1) аерылу; 2) ак нурның таркалуы

ayrılmak

ф. 1) билгеләнү (берәр эшкә); 2) аерылу, аерылышу

ayrılı

с. аерымлы

ayrılık

и. аерымлык

ayrılışmak

ф. аерылышу

ayrım

и. 1) аеру; 2) үзгәлек, үзенчәлек, аерма; 3) аерма, чат, юлсабыш

ayrımlaşmak

ф. аерымлашу

ayrımlı

с. аерымлы, төрле

ayrımlılık

и. аерымлылык

ayrımsız

с. аермасыз, бертөрле

ayrıntı

и. 1) җентек, деталь, нечкәлек; 2) тәфсил, тефсиләт, тәфсиллелек

ayrıntılı

с. җентекле, детальле; тәфсилле

ayrıt

и. мат. яссуның сызыкча чиге

ayrışmak

ф. төрле мәгъ. таркалу

ayrıştırmak

ф. таркату, таркалдыру

aysar

и. 1) айсар (лунатик); 2) ай һәм һава торышыннан холкы үзгәрә торган кеше

aysberg

и. айсберг

aysfild

и. бозлык

aysız

с. айсыз

aytışmak

ф. әйтешү, әрепләшү

ayva

и. бот. айва ◊ ayva göbekli тирән кендекле; ayvayı yemek балан кабу (начар хәбәр ишетү һ. б.)

ayvan

и. айван, терраса; бер ягы ачык бүлмә

ayvaz

и. 1) тар. югары даирәләр җыенында (сарайда һ. б.) официант егет; 2) сөйл. гаилә башы булган егет, яшь ир

ayyaş

с. эчкече, исерекбаш

ayça

и. яңа ай, ураксыман хәлдәге ай күренеше

ayçiçeği

и. көнбагыш, айбагар диал.

ayçöreği

и. кулин. бөккән, бөгеш диал.

ayı

и. 1) аю; 2) тупас савыт ◊ ayıya kaval çalmak аңлый алмаган кешегә нәрсәнедер аңлатырга тырышу

ayıbacağı

и. диңг. җилкәннәрнең билгеле бер торышы

ayıbalığı

и. тюлень

ayıboğan

с. зур гәүдәле; мокыт

ayıcı

и. аючы, аю биетүче

ayık

1. с. 1) аек, айнык; 2) дөрес (фикер, караш һ. б.). 2. рәв. аек

ayıklamak

ф. 1) тазарту, чистарту, тазалау; 2) яраксыз дип табылган кешене эшеннән алу

ayıklanmak

ф. 1) тазартылу, чистартылу; 2) эшеннән алыну

ayıklık

и. аеклык

ayıkmak

ф. айну

ayıkulağı

и. бот. байчәчәк; эргәзембәй (примула)

ayılma

и. айну; ayılma evi айныткыч

ayılmak

ф. айну; ayılıp bayılmak (төрле кичерешләрдән) эсселе-суыклы булу

ayıltı

и. махмырлык

ayılık

и. аюлык, тупаслык

ayınga

и. 1) Төркиянең көнчыгышында тәмәке контрабандасы; 2) наркобизнес

ayıngacı

и. 1) тәмәке контрабандисты; 2) наркобизнесчы

ayıp

и. с. 1) төрле мәгъ. гаеп; 2) җитешсезлек, ноксан иск. □ ayıp etmek килешмәгән эш эшләү ◊ ayıbını yüzüne vurmak гаебен йөзенә бәреп әйтү

ayıplamak

ф. гаепләү, оялту, орышу

ayıplı

с. гаепле

ayıpsız

с. гаепсез

ayıran

с. физ. яктылыкны төсле төрләренә аера торган

ayıraç

и. с. хим. таркаткыч (матдә)

ayırma

и. аеру

ayırmak

ф. 1) аеру, бүлү; 2) бүлеп бирү, бүлү; 3) аеру, аерым сыйфатын белү; 4) аерттыру; 5) тәгаенләү

ayırmaç

с. аера торган матдә

ayırt

и. аерма

ayırt etmek

ф. аермасын (үзенчәлекле сыйфатын) белү

ayırtedilmek

(-i,-den) ф. аермасы (үзенчәлекле сыйфаты) беленү

ayırtlamak

ф. аермасын аңлау һәм күрсәтү

ayırtmak

(-i, -e, -den) ayırmak-ның йөкләтү юнүлеше; ф. төрле мәгъ. аерту

ayırtman

и. имтиханчы, экзаменатор

ayırtı

и. аергыч билге

ayırıcı

с. аергыч, аеручы

ayırım

и. аеру эше

ayırışık

с. 1) таркау; 2) төрле төрдән булган

ayşekadın

и. бот. кәҗәмөгез сорты

Azeri–azıştırmak

[ Previous ] [ Next ]

Azeri

и. азәрбайҗан(лы)

Azerice

1, и. азәрбайҗан теле. 2. рәв. азәрбайҗанча, азәрбайҗан телендә

Azrail

и. газраил

az

с. рәв. аз □ az az аз-аз, аз-азлап; az buçuk беркадәр; az buz olmamak җитенкерәү; az çok берникадәр; az gelmek җитмәү, җитешмәү; az görmek азсыну ◊ az günün adamı olmamak яшен яшәгән, ашын ашаган

azalmak

ф. азаю

azaltmak

ф. азайту

azamet

1. и. 1) бөеклек, югарылык; 2) тантаналылык; 3) тышкы горурлык. 2. с. 1) горур; 2) күркәм, һәйбәт

azametli

с. 1) олы, олуг; олпат; 2) горурлы; 3) күркәм; 4) тантаналы

azap

и. 1) газап; 2) азап □ azap çekmek азап чигү

azar

и. шелтәләү, шелтә

azarlamak

ф. шелтәләү, әрләү

azat

и. 1) азат итү; 2) иск. каникул

azatlık

1. и. азат булу. 2. с. иск. азат ителергә билгеләнгән, тиздән азат ителәчәк (кол, җария)

azca

рәв. с. шактый аз

azdırmak

ф. аздыру

azelya

и. бот. азалия

azgın

с. 1) азгын; 2) азган (яра, шеш); 3) котырган

azgınlaşmak

ф. азгынлану; котыру

azgınlık

и. азгынлык; котырганлык

azil

и. эштән азат итү

azim

и. гайрәтләнү, йөрәксенү, берәр каршылыкны һ. б. җиңәргә дәрт итү

azimli

с. карарлы, сүзендә торучы

aziz

с. газиз

azletmek

ф. эшеннән чыгару

azlık

и. 1) азлык, аз булу; 2) азчылык

azmak

ф. 1) азу; 2) котыру; 3) ярларыннан чыгу, ташу; 4) нык бозылу, нык пычрану

azman

и. 1) төрле мәгъ. азман; 2) кәүсәнең аскы өлеше, тумран

azmetmek

ф. каршылыкларны җиңәргә йөрәксенү

aznavur

и. 1) әзмәвер; 2) зур (көчле һәм тупас) кеше; aznavur gibi 1) әзмәвер кебек; 2) залимнәрчә кыланучы

aznif

и. домино уены төре

azot

и. азот

azotlamak

ф. азотлау

azotometre

и. азотометр, азотүлчәгеч

azı

и. 1) азау (теш); 2) арба кендеге; зур чөй (арбада)

azıdişi

и. азау теш

azık

и. азык, ризык

azıklı

с. 1) азыклы; 2) ярлыларны туйдыручы

azılı

с. оятсыз карашлы

azımsamak

ф. азсыну

azınlık

и. азчылык; azınlıkta kalmak азчылыкта калу

azıtmak

ф. 1) аздыру, котырту; 2) чыгырыннан чыгару

azıştırmak

ф. 1) азындыру; 2) (ызгыш-талашны һ. б.) көчәйтү, кыздыру

aç–açış

[ Previous ] [ Next ]

aç

1. с. ач, ачыккан. 2. и. ач, ярлы; юксыл, хәерче ◊ aç ne yemez, tok ne demez ач ни ашамас, тук ни сөйләмәс

açalya

и. бот. азалия

açar

и. 1) ачкыч; 2) аппетит ача торган нәрсә, аперитив

açgözlü

с. ач күз, туймас тамак, гуҗ

açgözlülük

и. ач күзлелек

açkı

и. 1) ялтыраткыч; 2) утлы тишкеч (тимерне һ. б. ш. нәрсәләрне яндырып тишү коралы), 3) махсус ачкыч

açkılamak

ф. чистартып ялтырату

açlık

и. ачлык, кытлык

açma

и. 1) ачу, ачыш; 2) ачылган җир, күтәрелгән чирәм

açmak

ф. 1) ачу; 2) ачыклык киңлеген арттыру; 3) мәгълүм итү, ачыклау, бәян итү; 4) ачык (җете) итү

açmalık

и. керкитәргеч, тапбетергеч

açmaz

и. 1) тоткынлык, тупик; 2) кыенчылык, кыен хәл, аптыраш; 3) хәйләкәрлек, кинайә ◊ açmaza düşmek аптырашта, кыен хәлдә калу

açmazlık

и. 1) аптыраш, читен хәл; 2) сер ачмау, сер саклау; 3) дәшмәкилек, тешләклек

açtktohumlular

и. бот. ачык орлыклылар

açı

и. 1) мат. почмак; 2) күч. караш, караш ноктасы

açıcı

и. төрле мәгъ. ачучы ◊ iç açıcı sözler юатучы сүзләр

açık

I с. 1) ачык; 2) тоткарсыз, ачык; yol açık юл ачык!; 3) киң, ачык; açık ova ачык дала; 4) киемсез, ябусыз; başı açık яланбаш; 5) ачык, аңлаешлы; 6) ачык, яшерен-батырын түгел □ açık artırma аукцион; açık çek сәүд. акча микъдары күрсәтелмәгән чек açıkII. 1) ачыклык, өзек; 2) ерак җир, ераклык, ара; 3) диңгез ягасы, диңгез буйлары; 4) вакант урын; 5) сальдо

açıkgöz

с. зирәк; елгыр, мут, хәйләкәр

açıkgözlük

и. зирәклек; елгырлык, мутлык

açıkgözlülük

и. зирәклек; елгырлык, мутлык

açıklamak

ф. 1) ачыклау, аңлату; 2) белдерү; 3) төшендерү, шәрехләү

açıklayıcı

1. с. ачыклаучы, аңлатучы, белдерүче. 2. и. гр. аныклагыч

açıklık

и. 1) ачыклык, ачык булу; ачылып калганлык; 2) мәйдан, алан; 3) өзеклек, зур аралык; ераклык; бушлык; 4) ачыклык, җетелек; rengin açıklığı төснең җетелеге

açıksözlü

с. ачык сүзле

açıktan

рәв. 1) юктан, буштан, тик торганнан; 2) ерактан, ерак арадан; 3) ачыктан- ачык (сөйләү, әйтү)

açıkça

рәв. 1) ачык рәвештә, яшермәстән; 2) самими рәвештә; açıkça misafir etmek ачык йөз белән кунак итү

açıkçı

и. биржа маклеры

açılmak

ф. 1) ачылу; 2) ачылу, эшли башлау (мәс., университет, кибет); 3) мәгълүм булу; 4) ераклашу

açılış

и. 1) ачылыш, ачылу; 2) эшкә башлау

açım

и. дини. ачык хакыйкать; үгет

açımlamak

ф. 1) бәяләү; 2) бәян итү, аңлату

açış

и. 1) ачыш, ачыпыш; кәшфият; 2) кереш; 3) башлангыч

ağ–ağış

[ Previous ] [ Next ]

ağ

и. 1) ау, җылым; 2) ятьмә, челтәр; 3) тозак

ağa

и. 1) ага, агай; 2) абый; 3) хөрмәтле ир кеше

ağababa

и. дәү әти; бабай, бабакай

ağabey

и. абый

ağalanmak

ф. үз-үзеңне зур тоту, шәпләнү, минсенү

ağalık

и. 1) агалык, ага булу; 2) юмартлык, киң күңеллелек; 3) салмаклылык, сабырлык, олпатлык

ağarmak

ф. 1) агару; 2) таң ату, яктыра башлау

ağarık

с. агарган, төсе уңган

ağaç

и. агач; ağaç dikmek агач утырту; ağaç mantarı агач гөмбәсе

ağaçkakan

и. зоол. тукран

ağaçlamak

ф. 1) агачлау, агач утырту; 2) тукмау, тукмаклау

ağaçlı

с. агачлы

ağaçlık

и. 1) агачлык, урманлык; 2) агач (кебек) булу

ağaçsı

с. 1) агачсыман, агачсыл; 2) агачтан эшләнгән

ağaççık

и. куак үсемлек

ağda

и. куе ширбәт (лимон яисә йөзем суыннан)

ağdalaşmak

ф. куеру, куерыклану

ağdalı

с. 1) куерык массалы; 2) күч. катлаулы (мәс., стиль)

ağlamak

ф. 1) елау, аглау иск.; 2) шикаять итү, жалу итү, үзен кызгандыру

ağlamaklı

с. еламсыраулы, еламсыраган, еларга җитешкән □ ağlamaklı olmak елардай булу

ağlamsamak

ф. еламсырау

ağlamsık

с. 1) елаган булып күренүче; 2) елавык

ağlatmak

ф. елату

ağlaşmak

ф. елашу, зарлану, сыкрану

ağmak

ф. 1) һавага күтәрелү; 2) салыну, кыегаю, авышу, басып төшү

ağrı

и. авыру, авырту, чир, хасталык

ağrık

и. конкрет хасталык, чир

ağrıklı

с. сырхау, сызлаулы, авыртулы, авырткан

ağrılı

с. авыру, хаста, чирле

ağrımak

ф. авыру, хасталану, чирләү, сырхаулау

ağrıtmak

ф. 1) авырттыру; 2) авыруга сабыштыру

ağsı

с. аусыман, тозаксыман

ağustos

и. август

ağı

и. агу, зәһәр

ağıl

и. 1) кәртә, кутан (киртәләнеп алынган туплавык, утар); 2) ай яисә кайбер яктырак йолдызлар тирәли пәйдә була торган якты алка

ağılamak

ф. агулау

ağıllanmak

ф. кәртәләнү, каймалану

ağılmak

ф. күтәрелү

ağılı

с. агулы, зәһәрле

ağım

и. күтәрелеш (дәрәҗәсе)

ağımlı

с. (биек) күтәрелешле

ağınmak

ф. аунау (хайваннар тур.)

ağır

с. 1) авыр; 2) күч, кыйммәтле, бәяле

ağırayak

с. авыраяк (йөкле хатын)

ağırbaşlı

с. 1) салмак хәрәкәтле; 2) олпат; вәкарьле

ağırlamak

ф. хөрмәтләү, хөрмәт итү

ağırlanmak

ф. хөрмәт ителү

ağırlaşmak

ф. 1) авырлашу; 2) холыксызлану; 3) тудыруга якынлашу

ağırlık

и. 1) авырлык, саллылык, салмаклык; 2) авырлык, йөк, җаваплылык; 3) кыенлык

ağıt

и. 1) елау-сыктау, елаш; 2) мәрсия, элегия

ağız

I и. авыз; 2) тишек, өн; 3) юлның һ. б. башланган төше;4) чат, юлсабыш; 5) сөйләшү, сөйләү рәвеше; 6) балта, пычак йөзе; 7) лингв. сөйләш ◊ ağzından çıkanı kulağı işitmez авызыннан чыкканны колагы ишетми; ağzına bakmak авызына гына карап тору, һәр әйткәненә игътибар итү, һәр кушканын үтәү; ağzı kulaklarına varmak бик сөенү; ağzından girip burnundan çıkmak бөтен эч серләрен алу; ağzından bal akmak матур (татлы) сүзләр сөйләп тору; ağzı gevşek сер тотмас, сер сакламаучан ağızII и. угыз сөте

ağızbirliği

и. бер сүздә булу

ağızlık

и. 1) имезлек; 2) тынлы музыка әсбапларының (тәмәке трубкасының) авызга кабыла торган өлеше; 3) телефон трубкасының авызга якын ягы; микрофон; 4) авызлык (йөгәндә һ. б.ш.)

ağızsız

с. юаш, карусыз; тел кайтармый торган

ağızünlüsü

и. гр. ирен сузыгы

ağış

и. югары күтәрелеш

aş–aşırı

[ Previous ] [ Next ]

aş

и. аш, пешерелгән ашамлык

aşar

и. тар. гошер, уңыш элешеннән бирелгән салым

aşağı

с. 1) түбән; 2) тәбәнәк; 3) аскы як ◊ aşağıda түбәндә, моннан соңгы текстта; aşağı yukarı якынча; aşağı yukarı (yürümek) ишекле-түрле, арлы-бирле (йөренү)

aşağılamak

ф. 1) түбәнәйтү, сыйфатсызландыру; 2) түбәнсетү

aşağılaşmak

ф. түбәнәю

aşağılık

и. түбәнлек, сыйфатсызлык

aşina

и. әшнә; таныш-белеш

aşk

и. гыйшык, гыйшыклык

aşkın

с. 1) үтеп ашкан; 2) артык, өстен

aşlık

и. аш хәзерләү өчен кирәкле нәрсә; ашлык

aşmak

ф. 1) ашу; 2) үтү (билгеләнгән вакыт); аркылап чыгу

aşçı

и. ашчы, пешекче

aşçılık

и. ашчылык

aşı

и. 1) чыбыкча, ботак (ялгау өчен); 2) вакцина

aşık

и. 1) ашык, сөякләр тоташкан урын; 2) ашык уены aşık и. 1) гашыйк; 2) ашуг, халык шагыйре, шагыйрь-импровизатор

aşıkane

рәв. гашыйкларча

aşıklık

и. гашыйклык

aşılamak

ф. 1) ялгау (үсемлекне); 2) (авыру-чирне) күчерү, йоктыру

aşılanmak

ф. 1) ялгану, ялгамлану; 2) күчерелү, йоктырылу

aşındırmak

ф. ашалдыру

aşırmak

ф. ашыру, кичерү, үткәрү

aşırı

1. с. чиктән тыш, кирәгеннән артык. 2. бәйл. аша; iki ev aşın ике өй аша

Babıali–başıboş

[ Previous ] [ Next ]

Babıali

и. тар. Госманлы чорында иң мөһим министрлыклар урнашкан бина, Госманлы дәүләтенең символы (урысча Высокая порта диелгән)

baba

I и. ата, әти babaII и. миф. җанның җене (иясе); babası tutmak иясе (җене) тоту

babaanne

и. дәү әни, әби (гадәттә әтинең өнисе)

babacan

с. җанҗылымлы, сөйкемле (ир кеше)

babacanlık

и. җанҗылымлылык, сөйкемлелек

babacıi

с. атасын ярата торган, атачыл

babacılık

и. дәүләтнең аталарча кайгыртуы

babaköş

и. зоол. аяксыз кәлтә

babalanmak

ф. каты үпкәләү, җенләнү

babalı

с. аталы

babalık

и. аталык, әтилек; ата (әти) булу

babatatlısı

и. бер сорт кәнфит

babayani

с. күрексез.

babayiğit

и. 1) батыр, баһадир, пәһлеван; 2) ышанычлы (кыю) егет

babaç

и. 1) терлекнең (бигрәк тә кош-кортның) иң әре гәүдәле тәре; 2) зур гәүдәле ир-егет

babaçko

и. арго. зур гәүдәле хатын-кыз

baca

и. морҗа (мөрҗә); төтен торбасы

bacak

и. аяк (барлык өлешләре: сыйрак, бот һ. б. берлектә)

bacaklı

с. озын ботлы, озын аяклы

bacaksız

с. 1) кыска ботлы, кыска аяклы; 2) күч. өлкәннәр сүзенә тыгылучан (бала)

bacanak

и. баҗа (баҗай)

bacı

и. 1) кыз кардәш (апа яки сеңел); 2) карендәш (хатын-кызга эндәшү сүзе)

badana

и. акшар, акшарлы буяу

badanacı

и. акшарчы, буяучы; сылаучы, маляр

badanalamak

ф. акшарлау

badanalı

с. акшарлы, акшарланган

badanasız

с. акшарсыз

badas

и. ындыр чүбе

badat

и. бот. потат, җир алмасы

badem

и. бот. бадәм, миндаль; badem içi бадәм төше

bademcik

и. анат. тамак миндале, миндаль биз

bademezmesi

и. бадәм кәнфите

bademlik

и. бадәмлек, бадәм агачлары күпләп үскән урын

bademyağı

и. бадәм мае

baderna

и. диңг. арканның ашала торган җиренә кидерелә торган җиңсә

badi

и. сөйл. үрдәк □ badi badi yürümek алпан-тилпән атлап йөрү

badire

и. бәла-каза, афәт

badya

и. бадья, кое чиләге; зур бидрә

badıç

и. кузак, борчак кузагы badik и. 1) бераз үскән үрдәк яисә каз бәбкәсе; 2) күч. кыска аяклы кеше

bagaj

и. багаж

bahadır

и. баһадир, батыр

bahailik

и. баһаилек, баһавилек (дини бер юнәлеш, хәрәкәт)

bahane

и. сылтау, бәһанә иск.

bahar

I и. 1) яз фасылы; яңгырлар чоры; 2) күтәрелеш, җанланыш □ ilk bahar яз, язгы вакыт; son bahar көз, көзге вакыт baharII и. тәм-том, тәмләткеч

baharat

и. кулин. тәм-том, тәмләткечләр

baharatçı

и. тәм-томчы, тәмләткеч сатучы

bahariye

и. язгы ямьнәрне мактау шигырьләре, язга багышланган шигърият

baharlı

с. тәмләткечле

bahis

и. 1) сүз темасы; 2) бәхәс, сөйләшү; □ bahse tutuşmak бәхәсләшү

bahriye

и. диңгез хәрби көчләре (флоты)

bahriyeli

и. 1) диңгез хәрби флотында хезмәт итүче; 2) диңгез хәрби укулыгында (училищесендә) укучы

bahsetmek

ф. сүз алып бару, сөйләү

baht

и. язмыш, өлеш; бәхет

bahtiyar

с. бәхетле, бәхтияр иск.

bahçe

и. 1) яшелчә бакчасы; 2) җиләк-җимеш бакчасы

bahçeci

и. яшелчәче; бакчачы

bahçıvan

и. бакчачылык (яшелчәчелек) белән шөгыльләнүче

bahşiş

и. бәхшиш, чәйлек (акча)

bakakalmak

ф. аптырашта калу

bakan

и. с. 1) караучы, багучы; 2) министр; bakanlar kurulu министрлар советы

bakanlık

и. 1) министрлык; 2) министр булу

bakar kör

с. 1) күзе сукыр; 2) күч. дикъкатьсез

bakir

и. җенси мөнәсәбәткә кермәгән егет

bakire

и. гыйффәтле кыз

bakirelik

и. гыйффәтлек, кызлык

bakkal

и. 1) бакалея кибете; 2) бакалейчы, бакалеяче

bakkaliye

и. бакалея товарлары; бакалея кибете

bakla

I и. боҗра, чылбырны хасил иткән алкаларның берсе baklaи. бот. 1) ногыт (ногыт борчагы); 2) борчак □ bakla dökmek (atmak) ногыт салу, ногыт салып күрәзәләү; baklayı ağzından çıkarmak сөйләми торганнан соң сөйли башлау

baklagiller

и. бот. ногытсыманнар; борчаклылар (кузаклылар)

baklava

и. пәһләвә (пәхләвә)

baklavacı

и. пәһләвәче (пәхләвәче)

baklaçiçeği

и. с. аклы-сарылы; аксыл сары

bakmak

ф. 1) төрле мәгъ. багу, карау; 2) сөйл. билгеле бер факторга (сәбәпкә, сәбәпчегә) баглы булу; 3) сөйл. охшау, охшаш булу; bak кара, бакчи, бакмый; bakalım карыйк (ни бар), күрик; карарбыз, күрербез; bakarak (кемгә, нәрсәгә) карап; baksana! baksanıza! баксана! (гаҗәпләиеп игътибар иттерү ымлыгы)

bakraç

и. бакыр чиләк

bakteri

и. биол. бактерия

bakteridi

и. бактерия спорасы

bakteriyoloji

и. бактериология

baktırmak

ф. карату, бактыру

bakıcı

и. 1) күзәтүче, күзәтче; 2) авыру багучы; 3) фал ачучы, багучы

bakım

и. 1) карау, багу, тәрбияләү; 2) караш

bakım yurdu

и. картлар йорты

bakımevi

и. ятимнәр йорты; приют; ятимханә

bakımlı

с. карауны, багымны, тәрбияле

bakımsız

с. караусыз, багусыз; тәрбиядән мәхрүм

bakımsızlık

и. караусызлык; тәрбиядән мәхрүмлек

bakınmak

ф. карану

bakır

и. с. бакыр □ bakır çalığı яшел-зәңгәр төс

bakırcı

и. бакырчы

bakırlaşmak

ф. бакыр төсенә керү

bakırrengi

с. бакыр төсеңдәге, бакыр (төс атамасы буларак)

bakırtaşı

и. малахит

bakış

и. карау, караш, багыш

bakışmak

ф. карашу, багышу

bal

и. бал □ bal başı иң чиста бал ◊ bal ayı бал ае (өйләнешкәннәрнең туйдан соң беренче ае); bal dudak бал авыз (татлы телле)

bal özü

и. нектар

bala

и. сөйл. бала balaban I и. зоол. балабан (эре кыргый лачын)

balaban

II с. сөйл. зур гәүдәле, дәү; симез

balabankuşu

и. зоол. (балабаннарга җим була торган) үрдәксыман кош

balabanlarımak

ф. гәүдәгә зураю

balabanlık

и. гәүдәгә зурлык

balalayka

и. балалайка

balast

и. төрле мәгъ. балласт

balata

и. шкив

balcı

и. балчы, умартачы

baldır

и. балтыр

baldırak

и. балтырак (балакның аскы өлеше)

baldıran

и. агулы балтырган

baldız

и. балдыз

bale

и. балет

balerin

и. балерина

balet

и. балетта биюче ир-егет

balgam

и. какрык, бәлгам иск.

balgamlı

с. какрыклы, бәлгамлы

balina

и. 1) кит (диңгез хайваны) ; 2) китның сөзгеч тешеннән ясалган киргеч (кием өчен)

balinalı

с. киергеле (кием)

balistik

и. баллистика

baliğ

с. балигъ □ baliğ olmak балигъ булу

balkabağı

и. 1) бот. татлы кабак төре; 2) күч. хуш күңелле, әмма зиһенсез кеше

balkan

и. текә сыртлы урманлы тау

balkanlı

и. с. Балкан илләреннән килгән кеше; балканлы

balkar

и. балкар (халкы һәм кешесе)

balkarca

1. и. балкар теле; 2. рәв. балкарча, балкар телендә

balkon

и. балкон

balköpüğü

и. с. ачык сары (төс)

balkı

с. бизәкле; балкулы

balkımak

ф. 1) балку; 2) яшен яшьнәү; 3) дулкынлану, алкалану (су); 4) чәнчеп авырту

ballandırmak

ф. төрле мәгъ. балландыру

ballanmak

ф. баллану

ballı

с. төрле мәгъ. баллы, татлы

ballıbaba

и. бот. баллы баба (чәчәкле чүп үлән)

ballık

и. 1) бал савыты; 2) чәчәк серкәсеннән авыру, серкә аллергиясе

balmumu

и. балавыз; balmumu gibi erimek балавыз кебек эрү (бик тиз хәлсезләнү)

balo

и. бал, биюле кичә

balon

и. 1) төрле мәгъ. баллон; 2) һава шары ◊ balon uçurmak куык очыру

balrengi

и. бал төсе

balsıra

и. баллы чык, яфрак балы

balta

и. балта ◊ balta değmemiş (girmemiş) балта тимәгән (кермәгән) (кыргый урман тур.)

baltacı

и. 1) балта ясаучы яисә сатучы; 2) утын кисүче; 3) янгын сүндерүче (балта белән эш итүче); 4) тар. балтачы, сарай балтачысы

baltalama

и. бозу эшчәнлеге; саботаж

baltalamak

ф. берәр эшне махсус бозу, саботаж ясау

baltalayıcı

и. саботажчы

baltalık

и. с. кисентелек (киселәчәк урман кишәре)

balya

и. тюк, кип, зур төргәк; шыр иск.

balyalamak

ф. тюклау, төргәкләү

balyos

и. тар. Франция яисә Венеция илчесе

balyoz

и. ташваткыч зур чүкеч

balyozlamak

ф. зур чүкеч белән таш вату

balçık

и. балчык

balçıklı

с. балчыклы

balık

и. балык □ balık nefesi спермацет, китлардан алынган хуш исле май; balık tabağı киң һәм сай тәлинкә; balık yumurtası уылдык; balığa çıkmak балыкка чыгу; балык ауларга диңгезгә чыгу ◊ balık baştan kokar балык башыннан чери; balık etinde бик таман көрлектә (арык та түгел, симез дә түгел, күбесенчә кеше турында); balık istifi шыгрым тулы (кеше бик күп урын); balık kavağa çıkınca кызыл кар яугач

balıkadam

и. водолаз

balıkgözü

и. киндерә үткәзеп йөртер өчен күн яки тукымага тишелгән тишекне читләп торган боҗра, күз чите

balıkkaıtalı

и. зоол. диңгез бөркете

balıklama

и. (балык кебек) суга сикерү төре

balıklamak

ф. вышкадан суга сикерү

balıklava

balıklağa и. (диңгездә) балык яткылы

balıksırtı

и. 1) чигүле бизәк төре; 2) шоссеның уртадан кабарып торуы

balıkyağı

и. балык мае

balıkçı

и. балыкчы

balıkçıl

и. зоол. челән

balıkçılgiller

и. зоол. челәнсыманнар

balıkçın

и. зоол. диңгез карлыгачы

bambaşka

с. бөтенләй башка, бам-башка

bambu

и. бот. бамбук

bambul

и. зоол. башакчы корт

bamteli

и. музыка коралларыңда бас кылы

bamya

и. бот. бамия

ban

и. Венгрия һәм Хорватиядә эре феодал

bana

а. миңа

banak

и. сөйл. телем

banal

с. баналь

bandaj

и. бандаж

bando

и. оркестр

bandocu

и. оркестрчы, оркестрант

bandrol

и. 1) ярлык, этикет; 2) бандероль; 3) байрак сабына өстән беркетелгән тасма яисә чук

bandıra

и. (корабта) байрак, әләм, флаг

bandırmak

ф. 1) мандыру; 2) йөзем җыйганда аның тәлгәшләрен кайнар суга тыгып алу

bangırdamak

ф. һөңгердәү

bank

и. банк (кыскартылган кушма сүзләрдә)

banka

и. банк (банкы) □ banka cüzdanı банкы кенәгәсе; bankadan çekmek банктан (банкыдан) акча алып тору

bankacı

и. банкчы (банкымы)

banker

и. банкир

banknot

и. банкнот, кәгазь акча

banko

и. 1) (кәнсәләрдә, почтада һ. б.) хезмәткәр белән килгән-киткәннәр арасындагы барьер, эш өстәле; 2) (кәрт һ. б. отышлы уеннарда) уртага куелган акча, пул; 3) шундый уеңда кәрт һ. б. таратучы

banlamak

ф. 1) кычкыру (әтәч тур,); 2) кычкыру, акыру (кеше тур.)

banliyö

и. шәһәр тирәсе, бистә □ banliyö treni шәһәртирә поезд

banmak

ф. ману, манчу

bant

и. 1) бант, тасма; 2) бинт, бәйләвеч; 3) магнитофон тасмасы □ banta almak тасмага яздыру

bantlamak

ф. бантлау, бант белән бәйләү

banyo

и. ванна, мунча □ banyo almak (yapmak) юыну, мунча керү

banço

и. муз. банджо (музыка коралы)

baobap

и. бот. баобаб

bar

I и. халык биюе barII и. бар; аягүрә ашау-эчү урыны barIII и. физ. бар, басым үлчәү берәмлеге barIV и. катлау, катлам, кунык

baraj

и. 1) бөя, плотина; 2) күч. кирәкле шарт, нигезләмә

barak

1. с. йонлач, ялбыр. 2. и. барак, йонлач эт токымы

baraka

и. барак, такта өй

barata

и. 1) тар. солтан сараенда хезмәткәрләрнең махсус баш киеме (гадәттә кызыл берет); 2) Көнбатыш Европа илләрендә гыйлем әһелләре кия торган дүрт почмаклы киң баш киеме

barbar

и. с. варвар

barbarca

с. рәв. варварларча

barbarlaşmak

ф. варварлашу

barbata

и. кальга диварының өске ягы

barda

и. чүкечсыман кискеч

bardak

и. стакан, тустаган ◊ bardağı taşıran damla чыгырыннан чыгарган эш (сүз һ. б.); bardaktan boşanırcasına yağmak чиләкләп яву (яңгыр)

bardakeriği

и. татлы өрек төре

barfiks

и. турник

bargam

и. зоол. диңгез балыгының бер төре

bari

кер. сүз. һич булмаса

barikat

и. баррикада

bariton

и. баритон

bariz

и. ачык, мәгълүм

barizleşmek

ф. ачыклану, мәгълүм булу

bark

и. корылма, каралты

barmen

и. Бармен

baro

и. адвокатлар коллегиясе

barok

и. барокко (стиле)

barometre

и. барометр

baron

и. барон

barut

и. дары, барут иск.

baruthane

и. дары ясау яисә саклау урыны

barutçu

и. тар. дарычы, дары ясаучы

baryum

и. барий (химик элемент)

barça

и. барка (йөк яки сугыш көймәсе)

barçak

и. кылыч тоткасының багалдагы (саклагычы)

barı

и. бакча коймасы

barınak

и. качу урыны, сыеныр җир

barınmak

ф. 1) качыну, яшеренү; 2) килеп урнашу

barış

и. 1) килешү, ярашу; 2) солых

barışma

и. килешү, ярашу, ипкә килү

barışsever

с. ипчел; килешү яклы

barıştırmak

ф. килештерү, яраштыру

barıştırıcı

и. килештерүче, яраштыручы

barışçı

и. килешү тарафдары

barışçıl

с. килешүчән, яратучан

barışık

с. ипле, карусыз

barışıklık

и. иплелек, карусызлык

bas

и. бас (тавыш)

basamak

и. 1) баскыч аратасы, баскыч басмасы; 2) күбурынлы саннарда цифрларның урыны

basbayağı

и. гап-гади, гап-гадәти

basil

и. бацилла

basiret

и. дөрес күрү, дөрес карау, аеклылык ◊ basireti bağlanmak чынбарлыкны аңлый алмас хәлгә килү

basit

с. 1) гади, гадәти; 2) гади, тупас, бизәксез; 2) күч. чикләнгән, тар карашлы

basitleşmek

ф. гадиләшү

basitlik

и. 1) гадилек; 2) тар карашлылык

basket

и. баскетбол исәп саны

basketbol

и. баскетбол

basketçi

и. баскетболчы

baskül

и. авыр йөкләр үлчәве, таразы тар.

baskı

и. 1) басым (ясау); 2) басылыш; sözlüğün baskısı güzel сүзлекнең басылышы матур; 3) басма; kitabın yeni baskısı китапның яңа басмасы; 4) тираж; 5) пресс, эскәнҗә □ baskı kalıbı китап тышына бастырып бизәк төшерү калыбы; baskı yapmak басым ясау, мәҗбүриләү

baskın

1. и. 1) басым, яу, һөҗүм; 2) тентү. 2. с. зуррак, артыграк; өстен, көчле; □ baskın çıkmak өстенлеген (көчен) күрсәтү

baskıncı

и. баскынчы

basma

1. и. 1) басу (эше); 2) матбугат; 3) басма (өстенә бизән бастырылган тукыма); 4) сөйл. тирес, черемә. 2. с. басылган, нәшер ителгән

basmacı

и. басма тукучы яисә сатучы

basmacılık

и. басма җитештерү эше

basmak

ф. төрл. мәгъ. басу

basmakalıp

с. күп кабатланган; тапталган, яңалыгы булмаган

basso

и. бас (тавыш)

baston

и. култаяк ◊ baston yutmuş gibi уклау йоткан кебек

bastı

и. кулин. тапалган ит һәм яшелчәдән пешерелгән ашамлык

bastırmak

ф. 1) бастыру; 2) уздыру, арттыру

basur

и. бүсер; геморрой

basurotu

и. бот. бүсер үләне

bası

и. рәсем клишәсе

basıcı

и. китап басучы

basıcılık

и. китап басучылык

basık

с. ямьшек, ямьшетелгән

basıklık

и. ямьшеклек

basıla

и. басылырга яраклылык

basılmak

ф. басылу, бастырылу

basılı

с. төрле мәгъ. басылган, бастырылган

basım

и. 1) китап басмасы; 2) китап басу

basımcı

и. китап басучы

basımevi

и. типография, басмаханә

basın

и. пресса

basınç

и. физ. басым

basınç ölçer

и. басымүлчәгеч

batak

и. баткак, сазламык

bataklık

и. баткаклык, сазлык

batarya

и. батарея

batkın

с. бөлгән

batmak

ф. бату

batman

и. батман

battal

с. эшкә ярамаслык

battaniye

и. одеял

batı

и. көнбатыш, Көнбатыш

batık

с. (суга һ. б.) баткан

batıl

с. батыйль, бушка ышанулы

batılı

с. көнбатышлы, Көнбатыш кешесе

batırmak

ф. батыру

bavul

и. баул, зур тукыма сумка

bay

и. әфәнде, ир кеше, абзый

bayan

и. ханым, дама

bayat

с. 1) искергән, каткан; 2) кызыксызга әйләнгән

bayağı

с. 1) гадәти, гади; 2) баналь, кызыксыз, күптән билгеле; 3) вак, түбән, берни тормый торган

bayağılaşmak

ф. 1) гадиләшү: кызыксызга әйләнү, күп кабатлану; 3) әшәкеләнү

baygın

с. 1) һуштан язган; 2) зәгыйфь

baygınlık

и. һуштан язганлык

baykuş

и. байгыш

bayrak

и. байрак

bayram

и. бәйрәм

baytar

и. байтар, ветеринар

bayılmak

ф. һуштан язу

baz

и. база; төп, нигез

bazen

рәв. бәгъзән, кайбер вакытта

bazı

с. бәгъзы, кайбер

baç

и. тар. баҗ (пошлина)

bağ

I и. 1) киндерә, бау, тасма; 2) бәйләм, төргәк; 3) багланыш, элемтә bağи. баг, агач бакчасы

bağbozumu

и. 1) йөзем җыю; 2) җиләк-җимеш җыю вакыты, көз

bağcı

и. 1) бакчачы; 2) йөземче

bağcık

и. кечкенә бакча

bağcılık

и. бакчачылык

bağdaş

и. 1) нәрсәне дә булса бәйләү өчен чалыштырылган бау; 2) аякларны чалыштырып утыру; □ bağdaş kurmak аякларны чалыштырып утыру

bağdaşmak

ф. багдашлау иск., аякларны чалыштырып утыру (төрекчә утыру)

bağdaşık

с. вәгъдәләшкән, килешкән; килешенгән

bağdoku

и. бот., зоол. тоташтыргыч тукыма

bağfiil

и. гр. хәл фигыль

bağlam

и. 1) бәйләвеч; 2) бәйләм, төргәк

bağlamak

ф. 1) бәйләү; 2) баглау, үзара багланышка кертү

bağlanmak

ф. 1) бәйләнү (мәс., чәчәкләр бәйләме); 2) багыну, бик нык ярату; 3) билгеләнү (мәс., пенсия)

bağlantı

и. бәйләнеш, багланыш

bağlanış

и. багланыш

bağlaç

и. гр. теркәгеч

bağlaçlı

с. гр. теркәгечле

bağlı

с. бәйле, баглы; бәйләнешле

bağlılık

и. бәйлелек, баглылык

bağnaz

и. фанатик; фанат

bağrışmak

bağırışmak ф. кычкырышу, бакырышу

bağım

и. бәйле булу, баглы булу

bağımlı

с. бәйле, баглы, буйсынулы

bağımlılık

и. бәйлелек, баглылык, буйсынганлык

bağımsız

с. бәйсез, мөстәкыйль, беркемгә дә буйсынмаган

bağımsızlaşmak

ф. бәйсез булып китү, мөстәкыйльләшү

bağımsızlık

и. бәйсезлек □ bağımsızlık savaşı Төркиянең 1919-1923 еллардагы милли азатлык өчен сугышы

bağıntı

и. 1) үзара мөнәсәбәт (мөнәсәбәтләр); 2) фәл. багланыш; баглылык, бәйлелек; 3) мат. нисбәт, пропорция

bağıntılı

с. фәл. мөнәсәбәтле, багланышлы; бәйләнешле

bağır

и. 1) гәүдәнең күкрәк өлеше; 2) анат. үпкә-бавыр

bağırmak

ф. кычкыру, бакыру, акыру

bağırsak

и. 1) эчәк; 2) эчәге, эчәк-бавыр

bağırtmak

ф. кычкырту, бакырту, акырту

bağış

и. 1) бүләк, Һәдия; 2) гафу, ярлыкау; амнистия

bağışlamak

ф. 1) гафу итү, амнистия ясау; 2) багышлау

bağışlayış

и. 1) багышлау; 2) гафу; амнистия

bağışıklık

и. 1) мед. иммунитет; 2) ташлама

baş

и. 1) баш; 2) ян, әйләнә-тирә; ocak başı учак яны ◊ baş elde iken исәнендә; baş sağlığı dilemek якыны үлгән кешенең кайгысын уртаклашу; baş yakmak кыен хәлдә калдыру; başı daralmak акчасызлыктан интегү

başak

и. башак

başaklanmak

ф. башаклану

başarmak

ф. уңышлы башкару

başarı

и. башкарылыш; уңыш

başarılmak

ф. башкарылу

başarılı

с. уңышлы

başarısız

с. 1) башкарылышсыз, уңышсыз; 2) эшлексез

başasistan

и. баш ассистент

başbakan

и. премьер-министр

başbakanlık

и. премьер-министрлык

başbuğ

и. армия башлыгы

başhekim

и. баш врач

başhemşire

и. баш сестра, өлкән сестра

başka

с. рәв. башка

başkaca

рәв. башкача

başkahraman

и. (әсәрдә һ. б.) баш каһарман

başkan

и. рәис, президент

başkanlık

и. рәислек, президентлык

başkası

а. башкасы, башкалары

başkatip

и. сәркәтип

başkent

и. башкала

başkomutan

и. сәргаскәр (главнокомандующий)

başkomutanlık

и. сәргаскәрлек

başkonsolos

и. баш консул, баш илче

başkurt

и. башкорт

başkurtça

1. и. башкорт теле. 2. рәв. башкортча, башкорт телендә

başlamak

ф. башлау, башлану;

başlangıç

с. башлангыч

başlanmak

ф. башлану

başlı

с. башлы

başlıca

рәв. иң мөһим, иң беренче чиратта; бигрәк тә

başlık

и. 1) башлык, баш киеме; 2) башча; китап бүлекләренең һ. б. исемләнеше; □ başlık atmak (koymak) язманы (китап бүлеген, мәкаләне) атау

başlıklı

с. 1) башлыклы; 2)башчалы, исемләнешле

başmakale

и. баш мәкалә

başsız

с. башсыз

başvekil

и. премьер-министр

başvurmak

ф. мөрәҗәгать итү

başçavuş

и. подполковник

başçı

и. 1) эш башында торучы, башлык; 2) баш ите (сыер, сарык башы) сатучы

başörtü

baş örtüsü и. баш яулыгы

başıboş

с. 1) ирсез яки хатынсыз; 2) торыр җире булмаган

bebek–beşyüzlük

[ Previous ] [ Next ]

bebek

и. бәби

becermek

ф. 1) башкарып чыгу; үтәү; 2) хәзерләп бирү; 3) үтәп чыгу, бәҗәрү диал.

bedava

рәв. 1) бушлай, тигән; 2) юк бәягә

bedbin

с. и. пессимист; □ bedbin etmek өметен өзү; bedbin olmak өметсезлеккә төшү

bedel

и. 1) кыйммәт, чын бәя; 2) бәдәл, кеше өчен хаҗга бару

beden

и. бәдән

bedevi

и. бәдәви (гарәп күчмәне); күчмән (күчеп йөрүче кеше)

bedevilik

и. бәдәвилек

begonya

и. бот. бегония гөле

bej

и. с. аксыл көрән

bek

I с. каты, ныклы bekII и. (футболда) якчы, яклаучы

bekar

с. и. өйләнмәгән, буйдак

bekaret

и. 1) кызлык; 2) сафлык

bekas

и. зоол. бекас, чуллык

bekinmek

ф. 1) карышу; 2) тыгылу, бөялү

bekitmek

ф. бөялдерү; тыккычлау

bekleme

и. көтү, көтеп тору;

bekleme odası

(salonu) көтеп тору бүлмәсе

beklemek

ф. көтү, көтеп тору

beklenmek

ф. көтелү

beklenmezlik

и. көтелмәгәнлек

bekletmek

ф. көттерү

bekleyici

и. көтеп торучы

bekleşmek

ф. көтешү, бергә көтү

bekri

и. эчкече

bekrilik

и. эчкечелек

bektaşi

и. суфичылыкның бер мәзһәбе һәм шул мәзһәптәге кеше, бикташи

bektaşi üzümü

и. бот. тау үсемлекләрнең бер тере

bektaşikavuğu

и. бот. кактусның бер төре

bekçi

и. сакчы, саклаучы; каравылчы

bel

I и. 1) бил; 2) тау билтере; 3) корабның урта өлеше □ bel bağı билбау ◊ bel bağlamak (кемнеңдер) ярдәменә ышану belII и. ишарәт belIII и. мәни, сперма

bel bel

рәв. алан-йолан (карану)

bela

и. 1) бәла (бәлә); 2) тиешле җәза; 3) юньсез кеше, "хәсрәт"; □ bela aramak гауга чыгарырга тору; bela okumak каргау, бәддога уку; belaya uğramak бәлагә юлыгу

belagat

и. 1) матур һәм төзек сөйли белү, бәлагать иск.; 2) риторика, матур сөйләү гыйлеме

belagatli

с. матур сөйли белүче, бәлагатьле иск.

belalı

с. 1) бәлале (бәләле), гаугалы; 2) авыр, куркыныч (мәс., эш)

belce

и. ике каш арасы

belediye

и. шәһәр (кала, бистә) идарәсе; бәләдия, мэрия

belediyeci

и. бәләдияче, шәһәр (кала һ. б.) идарәсендә эшләүче

belek

и. биләү, бәби биләүсәсе

belemek

ф. 1) (бәби) биләү, биләүсәгә төрү; 2) буяу, пычрату

belemir

и. бот. пәйгамбәр чәчәге

belen

и. тау билтере

belenmek

ф. (бала, бәби) биләнү; 2) буялу, пычрану

belermek

ф. (күз) акаю

belertmek

ф. (күзне) акайту

beleş

с. тиген килгән (мөлкәт, акча)

beleşçi

и. тигенгә яшәүче, әрәм-тамак

belge

и. 1) документ, таныклык; 2) документаль фильм

belgeci

и. документаль фильмнар төшерүче

belgelemek

ф. таныклау

belgelenmek

ф. таныклану

belgeli

с. 1) документлы; 2) таныклы

belgelik

и. документлар саклана торган җир, архив

belgesel

с. документаль

belgi

и. 1) билге; 2) аң, белем

belgili

с. билгеле, тамгалы

belgin

с. ачык билгеле

belginlik

и. ачык билгелелек

belgisiz

с. билгесез, тамгасыз; үзенә билге куелмаган;

belgisiz sıfat

гр. билгесезлек сыйфаты

belgisiz zamir

гр. билгесезлек алмашлыгы;

belgisizlik

и. билгесезлек, билге куелмаганлык

belgit

и. документ; таныклык; документка куелган штамп, мөһер һ. б.

belgitemek

ф. билгеләү, тамгалау

belik

и. толым, чәч үрмәсе

beliklemek

ф. толымлап үрү

belin

и. билең (нерв хасталыгы; куркучанлык)

belinlemek

ф. билеңлөү (сәбәпсез кычкырып җибәрү, ярсудан катып калу һ. б.)

belirgin

с. ачык, анык; белендерелгән

belirginleşmek

ф. ачыклану, аныклану

belirginlik

и. ачыклык, аныклык

belirlemek

ф. билгеләү, аныклау

belirlenim

и. билгеләнеш, аныкланыш

belirlenimci

и. детерминист

belirlenimcilik

и. детерминизм (сәбәпле бәйләнешләргә ышану һәм "серле" нәрсәләрне инкяр итү)

belirli

с. анык билгеле

belirme

и. беленү

belirmek

ф. беленү

belirsizlik

и. билгесезлек

belirten

и. гр. аергыч

belirtenmek

ф. билгеләнү, аныкланыш

belirti

и. билге, билгеле итүче

belirtilen

и. гр. аерылмыш

belirtili

с. гр. аергычлы □ belirtili tamlama гр. I төр изафә

belirtilmek

ф. ачыкланылу

belirtisiz

с. билгесез □ belirtisiz tamlama гр. II төр изафә

belirtken

и. модификатор

belirtme

и. ачыклау, билгеләү □ belirtme durumu гр. төшем килеш мәгънәсе, туры объект

belirtmek

ф. ачыклау, билгеләү

belit

и. аксиома

belkemiği

и. умыртка

belki

belkim терк. бәлки, бәлкем

belkili

с. ихтимал

belladonna

и. бот. белладонна

bellek

и. үзләштерү (хәтергә алу) көче □ bellek yitimi мед. стресс һ. б. нәтиҗәсендә хәтер югалу

belleme

I и. үзләштерү, оту, хәтердә тоту bellemeII и. билләмә, ат һ. б. биленә ябылган ябу

bellemek

I ф. үзләштерү, хәтердә Тоту bellemekII ф. кыска саплы көрәк белән казу

belleten

и. бюллетень

belli

с. билгеле □ belli etmek белдерү, сиздерү; belli başlı ачык билгеле; мөһим

bellilik

и. билгелелек

bellisiz

с. билгесез

belsem

и. бәлзәм

belçikalı

и. с. бельгияле, Бельгия кешесе

bembeyaz

с. ап-ак

ben

I а. мин, үзем benII и. 1) миң; 2) йөземнең өлгереш билгесе; 3) чәч-сакалдагы берекче ак төкләр benIII и. сир. җим

benbenci

и. минминлекле кеше

bencil

с. минминчел

bende

и. бәндә; тоткын, кол

benek

и. тап, сипкел

beneklenmek

ф. таплану, сипкелләнү

benekli

с. таплы, сипкелле

bengi

с. мәңге, мәңгелек

bengilemek

ф. мәңгеләштерү

bengileşmek

ф. мәңгеләшү

bengilik

и. мәңгелек

benildemek

ф. сөйл. билеңләү, сискәнү

benim

а. минем

benimki

а. минеке

benimsemek

ф. үз итү, үзсенү, үзләшү

beniz

и. йөз төсе, йөз чалымнары; benzi atmak (uçmak) йөзенең төсе качу, агару

beniçincilik

и. эгоцентризм

benlenmek

ф. миңләнү, миң белән каплану

benli

с. миңле

benlik

и. 1) минлек; 2) минминлек

benlikçi

и. минминлекче

benzemek

ф. охшау

benzer

терк. охшаш; кебек, биңзәр иск. □ benzer şekiller мат. охшаш фигуралар

benzerlik

и. охшашлык

benzersiz

с. охшашы булмаган, тиңсез

benzeti

и. копия □ benzeti ressamı оригиналга карап рәсемне күчереп ясаучы

benzetici

и. с. 1) охшатучы; 2) копияче (рәссам)

benzetmek

ф. охшату

benzeyiş

и. охшау хәле

benzeş

с. охшаш, охшашкан, охшашлы

benzeşim

и. охшашу хәле

benzeşme

и. 1) охшашу; 2) лингв. ассимиляция

benzeşmek

ф. охшашу

benzeşmez

с. охшамый торган

benzin

и. хим. бензин

benzol

и. хим. бензол

beraat

и. 1) аклану, гаепсез табылу; 2) дини. бәраәт

beraber

рәв. 1) бергә, берьюлы; ... белән бергә; 2) бәрабәр, тиң; 3) (ничья) әлче

beraberinde

бәйл. яныңда, үзе белән бергә

beraberlik

и. 1) бергәлек; 2) берьюлы булу

berat

и. 1) патент; 2) тар. ташлама, сөяргәл тар., 3) дини. бәраәт

berbat

хәб. сүз. с. 1) хөрти, начар, койты; 2) бозылган, җимерелгән хәлдә; 3) әшәке, чирканыч □ berbat etmek бозып, әшәкеләндереп ташлау; berbat olmak тәмам бозылу юлдан чыгу

berber

и. сачтараш, парикмахер, бәрбәр иск.

berber balığı

и. зоол. диңгез алабугасы

berberi

и. бәрбәр, бәрбәри (Төньяк Африкадагы халык һәм шуның бер кешесе)

berberlik

и. сачтарашлык, парикмахерлык, бәрбәрлек иск.

bere

I и. бирт, күгәрү (биртелгән төш караю, эренләү һ. б. ш.) bereи. берет (баш киеме)

bereket

и. 1) бәрәкәт; 2) сөйл. яңгыр;

bereket versin

бүләк яисә акча алганда рәхмәт сүзе

bereketlenmek

ф. арту, ишәю, муллану

bereketli

с. бәрәкәтле

bereketsiz

с. бәрәкәтсез

berelemek

ф. биртү, күгәртү

bergamot

и. бот. армут тере

bergüzar

и. истәлек (истәлеккә бирелгән әйбер)

berhane

и. ташландык өй

berhayat

хәб. сүз. яши, яшәп тора; исән-сау

beri

1. алм. бире, бирегә. 2. бәйл. бире, бирле □ öteden beri күптәннән бирле

beriberi

и. бери-бери (йокы чире)

beriki

с. бирге, биреге

berilyum

и. хим. бериллий

berk

с. каты, нык; ныклы

berkimek

ф. ныгу

berkitmek

ф. ныгыту

berklik

и. ныклык, катылык

bermutat

рәв. һәркөнгечә, һарвакыттагыча

berrak

с. ачык, чиста, саф

bertaraf

хәб. сүз. рәв. бер читкә, бер читтә торсын; □ bertaraf etmek кысрыклап чыгару, бер читкә этәрү

bertik

и. бирт, биртек, яра эзе

bertilmek

ф. 1) бәрелеп-сугылып зарарлану, имгәнү; 2) биртелү

berzah

и. геогр. култык

besbedava

рәв. с. бөтенләй арзан

besbelli

рәв. с. бик билгеле, ачык мәгълүм

besbeter

рәв. с. бик начар; бишбитәр сөйл.

besi

и. 1) асрау; 2) симертү

besi suyu

и. бот. орлыкның тукланыш (эчемлек) суы

besici

и. (терлекне) симертеп сатучы

besidoku

besidokusu и. 1) биол. альбумин; 2) бот. эңдосперм

besili

с. симертелгән

besin

и. 1) азык-төлек; 2) кирәк-ярак

besinli

с. азык-төлекле

besinsiz

с. азык-төлексез

besiörü

и. бот. орлыкның тукланыш (азыклык) матдәсе

beslemek

ф. 1) ашату, асрау; 2) симертү, үрчетү; 3) күч. яшәтү □ ümit beslemek (күңелдә) өмет яшәтү

besmele

и. бисмилла; □ besmele çekmek бисмилла әйтү

besmelesiz

с. бисмилласыз

beste

и. бербөтен музыка әсәре; көй

besteci

и. композитор, көй язучы

bestekar

и. композитор, көй язучы

bestelemek

ф. көй язу

bestelenmek

ф. үзенә көй язылу

besteli

с. көйле, музыкалы

bestesiz

с. көйсез, музыкасыз

bet

I и. бит, йөз (аерым тәгъбирләрдә генә кулланыла) betс. начар, әшәке

betatron

и. бетатрон

beter

с. битәр, начаррак

beti

и. төрле шәкелдәге рәсем

betik

и. язу, бөти, бетек иск.

betili

с. төрле шәкелдәге рәсемнәре булган

betim

и. тасвир, тасвирлама

betimlemek

ф. тасвирлау

betimsel

с. тасвирлы, тасвири

beton

и. бетон

betonarme

и. тимербетон

betonkarar

и. бетонболгаткыч

bey

и. 1) бәй, әфәнде; 2) иск. бай, хуҗа; 3) ир, гаилә башы; 4) тар. командир

beyan

и. бәян (бәйан), сөйләп бирү; тасвир □ beyan etmek бәян итү

beyanat

и. тасвирлы белдерү

beyanname

и. тасвирлама, бәяннамә

beyaz

с. ак (төстәге) ◊ beyaz ırk ак раса; beyaz kitap хөкүмәт яисә берәр оешма тарафыннан әзерләнгән тасвирлама, бәяннамә; beyaz zehir героин (наркотик матдә)

beyazcam

и. телевизор экраны

beyazeşya

и. көнкүреш техникасы (суыткыч, кер югыч машина һ. б. w. нәрсәләрнең гомуми атамасы)

beyazkömur

и. "ак күмер", гидроэнергия

beyazlanmak

beyazlaşmak ф. агару

beyazlatmak

ф. агарту

beyazlık

и. аклык

beyazperde

и. төрле мәгъ.экран

beyazsinek

и. мамык чебене (корткыч бөҗәк)

beyazımtırak

beyazımsı с. аксыл

beybaba

и. 1) хөрмәтле өлкән ир кеше; 2) (баланың) әтисенә хөрмәтләп эндәшү сүзе

beyefendi

и. бәй әфәнде (ир кешегә карата хөрмәт белән эндәшү һәм атау сүзе)

beygir

и. 1) алаша; 2) гади эш аты

beygirgücu

и. физ. тех. ат көче

beyin

и. ми, баш мие □ beyin zarı ми кабыгы ◊ beyin karıncalanmak баш түнү; beyini kemirmek баш авырттыру (төрле мәсьәләләр белән тинтерәтү)

beyincik

и. анат. мичек, кечкенә ми

beyinli

с. күч. башлы, акыллы

beyinsi

с. анат. мисыман

beyinsiz

с. күч. акылсыз

beyinüçgeni

и. анат. ми өчпочмагы

beyit

и. 1) өй, йорт, корылма; 2) әд. кушык, строфа

beylerbeyi

и. тар. губернаторлар башлыгы, губернаторлар советының рәисе

beylik

I и. 1) билек; би, бәй булу; 2) билек, вассал биләмә; 3) сөйл. дәүләт идарәсе, власть beylikII и. кечкенә һәм юка одеял

beynamaz

с. бинамаз, намазсыз, намаз укымый торган

beynelmilel

1. и. бәйнәлмиләл, интернационал. 2. с. бәйнәлмиләл, интернациональ

beynelmilelcilik

и. интернационализм

beyzi

с. оваль

bez

I и. с. 1) бәз, мамык тукыма; ситсы; 2) (гомумән) тукыма; 3) чүпрәк bezII и. анат. биз

bezdirici

с. биздергеч

bezdirmek

ф. биздерү

beze

I и. биз, авыртусыз шеш bezeII и. 1) әвәләнгән камыр; 2) кулин. безе, күбек

bezek

и. бизәк

bezeklemek

ф. бизәкләү, бизәү

bezekli

с. бизәкле

bezelemek

ф. камыр әвәләү

bezemek

ф. бизәү

bezen

с. бизәгеч

bezenmek

ф. бизәнү

bezeyici

и. бизәүче

bezgin

с. бизгән, төшенке күңелле

bezginleşmek

ф. бизү, күңелен төшерү, кул селтәү

bezilmek

ф. бизү, төшенкелеккә бирелү

bezir

и. 1) җитен орлыгы; 2) җитен мае, олиф

bezirgan

и. 1) базаркян, базар сәүдәгәре; 2) күч. һәр эштә карьера яисә мал табу ягын караган кеше

bezirganbaşı

и. 1) тар. солтанның базарчыларына баш булган түрә; 2) балалар уены

bezirlemek

ф. җитен мае белән майлау

beziryağı

и. җитен мае, олиф

bezmek

ф. бизү, күл селтәү

beğeni

и. зәвык

beğenilmek

ф. ошау

beğeniş

и. ошату

beğenmek

ф. 1) ошату; 2) ошатып сайлап алу; 3) кабул итү, раслау

beş

сан. биш

beşbinlik

и. бишмеңлек (биш мең лиралык) кәгазь акча

beşbıyık

и. бот. әре мушмула

beşer

I и. инсан, (хөрмәткә лаеклы) кеше beşerсан. бишәр

beşeriyet

и. кешелек дөньясы, инсаният

beşgen

и. мат. бишпочмак, бишлек диал.

beşibirlik

beşibiryerde и. чулпы (биш алтын тәңкә)

beşik

и. бишек ◊ beşik kertme nişanlı бишектә үк ярәшелгән

beşikörtüsü

и. ике тарафка сөзәкле түбә

beşinci

сан. бишенче

beşlemek

ф. бишләү, бишәрләү

beşli

с. бишле, бишәрле

beşlik

и. бишлек

beşparmak

и. зоол. диңгез йолдызы

beşyüz

сан. биш йөз

beşyüzlük

и. биш йөзлек (акча)

biber–biçmek

[ Previous ] [ Next ]

biber

и. бот. борыч

biberiye

и. бот. розмарин гөле

biberlik

и. 1) борыч савыты; 2) борыч үскән җир

biberon

и. имезлек шешәсе

bibersiz

с. борычсыз

bibi

и. сөйл. биби диал., әтинең сеңлесе

bibiiyotekçi

и. библиотекачы, библиотекарь

bibliyofil

и. библиофил

bibliyograf

и. библиограф

bibliyografik

с. библиографик

bibliyografya

bibliyografi и. библиография

bibliyoman

и. китап сөюче, библиоман

bibliyomani

и. китап сөючелек, библиомания

bibliyotek

и. библиотека

bidon

и. бидон

biftek

и. кыздырылган ит телеме

bihaber

с. рәв. бихәбәр, хәбәрсез

bikini

и. хатын-кыз коену костюмы (ике аерым өлештән тора)

bilahare

рәв. соңыннан, аннары

bilakis

рәв. киресенә

bilanço

и. баланс (берәр эшне башкару өчен сарыфларны, керем-чыгымнарны күрсәткән хисаплама)

bilardo

и. бильярд (уены)

bildik

и. 1) белгән нәрсә, белдек; 2) белеш, таныш

bildirge

и. белдерге, справка, рәсми аңлатма язуы

bildiri

и. 1) белдерү; 2) кыска доклад

bildirilmek

ф. белдерелү

bildirişmek

ф. белдерешү

bildirme

и. белдерү; белешмә

bildirmek

ф. белдерү, хәбәр бирү

bile

рәв. эстәвенә; хәтта, гына да, да; bir çocuk bile bunu anlar хәтта бала да аңлый алыр моны

bilek

и. 1) анат. беләзек (кул һәм аякның иң нәзек урынын гына белдерә); 2) күч. көч, куәт □ bilek güreşi yapmak кул көрәштерү

bileklik

и. спортив беләксә

bilemek

ф. беләү, кайрау

bilet

и. билет

biletmek

ф. кайрату

biletçi

и. билетчы

bilezik

и. 1) беләзек; 2) берләштергеч муфта, куныч

bileği

и. беләү, кечерәк кайрак

bileğitaşı

и. беләү ташы

bileşen

и. физ. тиңкәрне (тиң-көчне) хасил иткән көчләрнең берсе; кушым көч

bileşik

с. и. 1) берләшеп хасил булган, берләшкән; 2) хим. кушылма; bileşik faiz катлаулы процент; bileşik kesir катнаш вакланма, санаучысы вакланмасыннан зуррак булган вакланма

bileşim

и. хим. состав, берләшем

bileşke

и. физ. тиңкөч, тиңкәр

bileşmek

ф. берләшем хасил итү, кушылу

bileştirici

и. берләштерүче, кушучы

bileştirmek

ф. берләштерү, кушу

bilfiil

рәв. кер. сүз. гамәлдә, чынлыкта

bilge

и. с. гыйлем иясе, хәким

bilgece

рәв. с. галимнәрчә, хәкимнәрчә

bilgi

и. 1) белем, белек, белге иск.; 2) гыйлем, фән-белем тармагы; doğa bilgisi табигать гыйлеме

bilgicilik

и. софизм

bilgilenmek

ф. белем үзләштерү, белгечлек алу

bilgili

с. белекле, белемле

bilgilik

и. энциклопедия; белешмәлек

bilgin

и. с. күп белүче; үз өлкәсендә компитентлы кеше

bilginlik

и. күп белүчелек

bilgisayar

и. компьютер

bilgisayarcı

и. компьютерче

bilgisiz

с. белексез; белемсез

bilgisizlik

и. белексезлек; белемсезлек

bilgiyazar

и. хәреф тезүче компьютер

bilgiç

и. 1) белгеч, белүче; 2) үзен белемле (гыйлемле) дип күрсәтергә тырышучы кеше; беләмән

bilgiçlik

и. 1) белгечлек, белүчелек; 2) күч. беләмәнлек ◊ bilgiçlik satmak (taslamak) бик белдеклеләнү

bilhassa

рәв. бигрәк тә, аеруча

bili

и. беләк, мәгълүмат

bilim

и. белем, фән

bilimci

и. белемче; белем һәвәскәре

bilimdışı

с. белемгә каршы, фәнни булмаган

bilimsel

с. гыйлем белән бәйләнешле; гыйльми

bilimselleştirmek

ф. гыйльмиләштерү, фәнгә яраклаштыру

bilimsellik

и. гыйльмилек; фәнчәлек

bilimsiz

с. белемсез

bilimsizlik

и. белемсезлек

bilindik

и. мат. билгеле сан

bilinemez

и. фәл. акыл ирешмәслек

bilinemezci

с. аңлашылмаган нәрсәләрне өйрәнүче

bilinen

и. мат. билгеле

bilinmedik

с. и. мат. билгесез

bilinmek

ф. беленү

bilinmeyen

с. и. мат. беленмәгән, билгесез

bilinmez

с. беленмәс, беленмәслек; серле

bilinmezlik

с. беленмәслек

bilinç

и. аң, аң-белем

bilinç altı

и. аңасты, астаң

bilinçdışı

и. с. аңнан тыш, аңсыздан; аңсызданлык

bilinçlendirmek

ф. аңлыландыру

bilinçlenmek

ф. аңлылану

bilinçli

с. аңлы

bilinçlilik

и. аңлылык

bilinçsiz

с. аңсыз

bilinçsizlik

и. аңсызлык

bilir

с. и. "белә, аңлый, булдыра торган" мәгънәсендә килеп кушма сүзләр ясый; değerbilir кыйммәтен белүче; işbilir эш рәтен белүче

bilirkişi

и. эксперт

bilirkişilik

и. экспертлык

bilisiz

с. белемсез, надан

bilistifade

рәв. ярдәмендә, ярдәме белән

biliş

и. 1) белемлелек, эрудиция; 2) сөйл. белеш, таныш, дус

bilişim

и. информатика

bilişmek

ф. белешү, бер-берең белән танышу

billahi

и. билляһи (биллаһи, билләһи) (ант сүзе)

billur

и. с. бәллүр, кристалл

billuraşmak

ф. кристаллашу

billurcisim

и. анат. күз ташы

billuriye

1. с. бәллүрдән ясалган. 2. и. бәллүр нәрсәләр сатыла торган кибет

billursu

1. с. кристаллсыман, бәллүрсыман; кристаллоид. 2. и. хим. коллоид

bilmece

и. табышмак

bilmek

ф. 1) төрле мәгъ. белү; 2) дин белү; 3) "башкара алу, булдыру" мәгъ. бүтән фигыльләрнең нигезенә кушылып килә; anlatabilmek аңлата алу; bildiğim gibi белгәнемчә; bildiğinden şaşmamak бернигә дә карамастан үз юлыңнан бару; bildiğini yapmak белгәнен эшләү; bilemedin (bilemediniz) күп булса, иң күбендә, күп дигәндә; bilmeden белмичә; bilmem hangi (kaç, kim, nasıl, ne) ниндидер (күпмедер, кемдер, ничектер, нидер)

bilmez

с. белмәс, надан; белмәмеш

bilmezlemek

ф. надан калдыру, мәгълүматсыз калдыру

bilmezlerimek

ф. белмәмешкә салышу

bilmezlik

с. белмәслек

bilmiş

с. белгән

bilvasıta

рәв. ярдәмендә, васитасында

bilye

и. 1) шарчык; 2) шудыргыч (подшипниклар) шарчыгы

bilyeli

с. шарчыклы

bin

сан. 1) мең; 2) бик күп ◊ bin bir исәпсез күп; bin can ile дүрт куллап (бик теләп); bin derde deva һәр эшкә ярый торган; bin dereden su getirmek хисапсыз дәлил (сылтау) китерү; bin yaşa! мең яшә!

bina

и. бина; □ bina etmek тезү

binaenaleyh

кер. сүз. менә шуңа күрә; бинаән-галәйһи иск.

binbaşı

и. меңбашы; майор

binbaşılık

и. меңбашы булу, майорлык

bindallı

с. чигүле кием-салым

bindirim

и. бәяләрне арттыру

bindirimli

с. бәяләре арттырылган

bindirme

и. 1) мендерү; 2) әрдәнә; 3) диңгез десанты

bindirmek

ф. мендерү

binek

и. с. менге (ат), менәк иск.

binektaşı

и. атка атлану өчен махсус таш (өй янында куела)

bini

и. менү

binici

и. аткаменәр, атка атланып оста йөрүче

binicilik

и. ат менеп йөрү осталыгы

binilmek

ф. менелү

bininci

сан.меңенче

binit

I и. сөйл. менге ат binitII и. ипи көрәге

biniş

и. 1) (атка) менү; 2) тар. атлы гаскәриләрнең форма киеме

binişmek

ф. менешү, аслы-өсле туры килү, япсарылу

binlerce

рәв. меңнәрчә

binlik

и. 1) төрле мәгъ. меңлек; 2) якынча өч литр сыешлы шешә

binme

и. менү

binmek

ф. 1) төрле мәгъ. менү; 2) (бәяләр, эш хакы һ. б.) күтәрелү

binyaprak

и. бот. меңъяфрак (үләне)

bir

сан. төрле мәгъ. бер □ bir ağızdan бер авыздан, барысы бергә, берьюлы әйтеп; bir an беравык; bir ara берара; bir araya gelmek туплану, җыелу; bir araуа getirmek туплау, җыю; bir avuç бер уч; bir (tek) başına бер башына; bir boyda бер буйлы; bir daha бер дә, һич тә; bir de тагы; bir dolu шактый; bir nebze бик аз; bir parça бер кисәк, бер телем; bir sıra бер рәттән; bir şey değil рәхмәткә каршы әйтелә торган сүз, "исән бул!"; bir vakit бервакыт; бер мәлне; bir yana бер якта калып торсын; bir yandan, ikinci yandan бер яктан, икенче яктан; bir yol бер тапкыр; bire bir eşleme мат. катлаулы ике төркемнең барча элементлары тәңгәл булу яисә тәңгәлләшү ◊ bir araba бер олау; bir atımlık barutu olmak (kalmak) бераз көче (мөмкинлеге) булу (калу); bir ayağı çukurda бер аягы кабер ягасында; bir ayak önce (evvel) әз генә алдан; bir ayak üstünde bin yalan бер аяк өстеңдә мең ялган - кыска гына вакытта әллә ничә (күп) ялган; bir bardak suda fırtına бер стакан суда давыл (кубару); bir çatı altında бер кыек астында; bir çırpıda тиз генә; bir çöplükte iki horoz бер чүплектә ике әтәч, бер казанда ике тәкә башы; bir gün evvel мөмкин кадәр тизрәк; bir mum al da derdine yan кеше эшенә тыгылма; bire bin katmak бергә меңне кушу

bira

и. (куәтле) сыра, пирәш иск.

biracı

и. пирәшче, сырачы

biracılık

и. сырачылык

birader

и. берадәр (брадәр) иск:, туган, туганкай

birahane

и. сыраханә, пирәшханә иск.

biralık

с. сыралык, пирәшлек

biraz

рәв. с. бераз

birazcık

с. аз гына

birazdan

рәв. бераздан

birbiri

а. бер-берсе □ birbirine бер-беренә, берсе берсенә; birbirinden бер- береннән, берсе-берсеннән ◊ birbirini yemek берсен берсе ашап бару, дошманлашу, низаглашу; birbirinin ağzına girmek үзара бик якын, дус булу

birci

и. монист, дөньяда һәрнәрсәнең чыганыгы бер диюче

bircilik

и. монизм

birde

рәв. 1) тагы, моннан тыш; 2) кинәт

birden

рәв. 1) бердән, бергә; 2) көтмәгәндә, кинәт

birdenbire

рәв. көтмәгәндә

birdirbir

и. шәкшәкәр уены

birebir

рәв. нәкъ үзе, нәкъ кирәге

birer

сан. берәр □ birer birer берәмләп

birey

и. 1) берәү, бер кеше; 2) массаны хасил иткәннәрнең берce; шәхес

bireyci

и. шәхес хокукларын яклаучы

bireycilik

и. шәхес хокукларын яклаучылык

bireyleşme

и. тупламның (массаның) бер затта чагылышы

bireysel

с. бер затка бәйләнешле

bireşim

и. 1) бербөтен, берләшмә, берләшем; 2) синтез

bireşimli

с. синтетик

birgözeli

с. биол. беркүзәнәкле

biri

birisi и. бере, берсе

biricik

с. бердәнбер

birikim

и. 1) берекмә; 2) бергәлек; 3) җыелып берләшү, туплану

birikinti

и. төрле мәгъ. конгломерат

birikiş

и. берегү

birikmek

ф. берегү

biriktirmek

ф. беректерү

birim

и. берәмлек

birinci

сан. беренче

birincil

с. беренчел

birincilik

и. беренчелек

birincizar

и. җиләк-җимеш кабыгы

birkaç

с. а. берничә

birlemek

ф. бер итү

birler

и. мат. берәмлекләр, берләр, берлекләр

birleşen

с. мат. кисешә торган, кисешкән (сызыклар)

birleşik

с. кушма

birleşilmek

ф. берләшелү

birleşim

и. 1) берләшү эше; 2) биол. җенси кушылу

birleşmek

ф. берләшү

birleştirici

и. 1) берләштерүче; 2) берләштергәч

birleştirmek

ф. берләштерү

birli

и. с. берле

birlik

и. төрле мәгъ. берлек

birlikte

рәв. берлектә, бергә; үзең белән

birliktelik

и. бергә булу, бергәлек

birtakım

с. бертөркем; кайбер

birterimli

с. мат. бербуынлы (сан)

biryan

и. кыздырылган ит, кәтлит

birçok

рәв. шактый

bisiklet

и. велосипед

bisikletçi

и. велосипедчы

bisküvi

и. перәннек, бисквит

bit

и. бет

bitap

с. кәефсез, сырхау

bitik

с. бетеренгән, бетешкән, бик ябыккан, хәлсезләнгән, көчсезләнгән (кеше)

bitiklik

и. бетеренгәнлек

bitim

и. 1) (әсәрдә һ. б.) бетем; 2) бетү

bitimli

с. 1) бетемле; ахырлы; 2) бетә торган

bitimsiz

с. 1) бетемсез; ахырсыз; 2) бетми торган

bitirim

арго. 1. с. 1) бик шәп (кеше, җир); 2) зирәк һәм үткен; bitirim çocuk бик үткен бала. 2. и. отышлы уеннар уенханәсе

bitirmek

ф. төрле мәгъ. бетерү

bitiş

и. бетеш

bitişik

с. 1) теркәлешкән, терәлешкән; 2) күрше; 3) яндагы, янгы

bitişiklik

и. теркәлешкәнлек

bitişken

с. лингв. аглютинатив (телләр)

bitişkenlik

и. аглютинативлык

bitişmek

ф. терәлү, теркәлү

bitiştirilmek

ф. терәтелү

bitiştirmek

ф. терәтү; бик якын урнаштыру

bitki

и. үсемлек

bitkibilimi

и. үсемлек гыйлеме, ботаника

bitkici

и. үсемлек үстерүче

bitkimsi

с. үсемлек сыман

bitkin

с. тәмам көчсезләнгән, хәлсез, мәлҗерәгән

bitkisel

с. үсемлекләр белән бәйләнешле

bitlemek

ф. бет чүпләү, бет карау

bitlenmek

ф. бетләү

bitli

с. бетле

bitmek

I ф.1) бетү; 2) хәлсезләнү, бетү сөйл.; 3) күч. бик ярату, гашыйк булу □ bitmez-tükenmez бетмәс-төкәнмәс bitmekII ф. үсү

bitotu

и. бот. бет үләне

bitpazarı

и. талчук, иске-москы базары

bityeniği

и. яшерен (яшереп калдырылган) җитешсезлек

bitüm

и. битум

bitümlemek

ф. битумлау

bitümlü

с. битумлы

biye

и. кайма

biyel

и. шатун; тарту кече

biyeli

с. каймалы

biyoelektrik

и. биоэлектр

biyofizik

и. биофизика

biyografi

и. биография

biyokimya

и. биохимия

biyolog

и. биолог

biyoloji

и. биология

biz

I а. без bizII и. без (күн һ. б. тишү коралы) bizIII и. зоол. бер төрле очлы башлы диңгез балыгы

bizar

с. тәмам бизмеш, гарык, бизар диал. □ bizar olmak бизү, тую

bizimki

а. безнеке

bizlemek

ф. хайванны безле таяк белән чәнчеп куу

bizlengiç

и. (хайван куу өчен) очы безле таяк

bizmut

и. хим. висмут (элемент)

bizzat

рәв. турыдан-туры; күзгә-күз күрешеп

biçare

с. и. бичара

biçerbağlar

и. көлтәбәйләгеч (машина)

biçerdöver

и. комбайн (иген комбайны)

biçilmek

ф. урылу, чабылу

biçim

и. 1) тышкы күренеш, килбәт; 2) шәкел, форма; 3) рәвеш; 4) (эчке) төзелеш

biçimbilimi

и. конструкторлык

biçimbirim

и. морфема

biçimci

и. 1) формалаштыручы, форма бирүче; 2) формалист

biçimlendirmek

ф. формалаштыру

biçimlenmek

ф. формалашу

biçimli

1. с. формалы. 2. бәйл. мәгъ. охшаш

biçimsel

с. 1) формаль; 2) формалистик

biçimselleşmek

ф. формальләшү

biçimsellik

и. формальлек

biçimsiz

с. формасыз

biçimsizlik

и. формасызлык

biçki

и. (кием тегү өчен материал) кисү

biçme

и. 1) үлчәп кисү эше; 2) мат. призма

biçmek

ф. 1) үлчәп кисү; 2) уру

blok–blöfçü

[ Previous ] [ Next ]

blok

и. төрле мәгъ. блок

blokaj

и. 1) блокада; 2) хәрәкәтне тоткарлау, комачау; 3) корылмаларда кайбер бушлыкларны таш белән тутыру

bloke

и. комачау; □ bloke etmek комачаулау, тоткарлау; (спортта) блоклау

bloknot

и. блокнот

bloksuz

с. хәрби-политик блокка кермәүче (кермәгән)

blucin

и. тупас мамык тукыма тере

bluz

и. блуза

blöf

и. 1) кәртле уенда алдау, алдашу (хәрәмләшү түгел); 2) блеф, махсус таратылган ялган хәбәр

blöfçü

и. 1) уенда “законлы” алдау маневры үткәрүче; 2) ялган хәбәр таратучы

Boşnak–boşuna

[ Previous ] [ Next ]

Boşnak

и. Босния кешесе

Boşnakça

и. Босния халкының теле

boa

и. 1) зоол. буар елан; 2) пальто якасының бер төре

boagiller

и. зоол. буар еланнар

bobin

и. тех. кәтүк, урама

bobinaj

и. кинотасманы бер кәтүктән икенчесенә ураттыру, шүргечләү диал.

boca

и. диңг. корабның җил тими торган ягы

bocalamak

ф. диңг. 1) дрейфлау, (җил туры килмәгәч, агым уңаена китәргә мәҗбүр булу); 2) күч. икеләнү

boci

и. авыр йөк арбасы

bocurgat

и. йөк тарттыру чыгыры, тарттыргыч чыгыр

bodrum

и. подвал

bodur

с. буеннан иңе зуррак (мәс., мичкә, кәтүк һ. б.), тәпән

bodurlaşmak

ф. иңе буеннан зураеп китү, тәпәнләшү

bodurpas

и. бот. тутыксыман гөмбә төре

boduç

и. агач паднус

bohen

и. махсус рәвештә берни уйламыйча яшәү хәле

bohçaböreği

и. кулин. бөккән, бүрәк

bohçalamak

boğçalamak ф. букчага салу

bokböceği

и. тирес корты

boks

и. бокс; boks şampiyonası бокс чемпионаты

boksör

и. спорт. боксер

bol

I с. мул, күп; киң □ bol bol шактый күп, бик күп; bol bulamaç артык күп, буа буарлык bolII и. эчемлек (махсус пыяла савытта ликер, шәраб, шифалы су, җиләк-җимеш суы кушып ясала)

bolalmak

ф. күбәю

bolero

и. 1) җиңсез жакет; 2) авыр ритмлы бер испан биюе һәм аның музыкасы

boliçe

и. сөйл. яһүди хатыны

bollanmak

ф. күбәю, ишәю; киңәю

bollatmak

bollaştırmak ф. мул итү, киңәйтү

bolluk

и. муллык; киңлек

bolü

и. бүлү билгесе

bolşevik

и. большевик

bolşevizm

и. большевизм

bom

и. комарлы уен тере

bomba

I и. бомба bombaII и. диңг. аскы горизонталь мачта, бүрәнә (җилкәнне бөтен киңлегеңдә ачу өчен кулланыла)

bombalamak

ф. бомбалау

bombardon

и. оркестрда иң калын тавышлы тынлы музыка коралы

bombardıman

и. бомбага тоту □ bombardıman uçağı бомбалау самолеты

bombe

с. и. 1) шешенке; 2) шешенкелек

bombeli

с. шешенкеле

bonbon

и. кәнфит

boncuk

и. 1) муенса төймәсе, сәйлән; 2) кечкенә түгәрәк тамчы ◊ boncuk gibi кечкенә (күз)

boncuklanmak

ф. тамчылану (күз яше, тир, чык һ. б. тур.)

bone

и. француз кәпәче

bonfile

и. филе (бил ите)

bonjur

и. бонжур; хәерле көн

bonkör

с. изгелекле; юмарт

bonkörlük

и. изгелек; изгелеклелек, юмартлык

bonmarşe

и. зур кибет, универмаг

bono

и. (вакыты һәм кулына тапшырылырга тиешле кешесе күрсәтелгән) акча документы, бон

bonservis

и. мәслихәт кәгазе, (эшләгән җирдән яхшы эшләгәнлек тур.) раслама документы, рекомендация

bor

I и. сөйл. чирәм җир, сөрелмәгән җир borи. хим. бор

bora

и. көчле яңгырлы җил

borak

и. сөрелмәгән җир

boralı

с. җилле-давыллы һәм яңгырлы

boran

и. яңгырлы өермә, көчле яшенле яңгыр

borani

и. дөге һәм шпинаттан катык кушып пешерелгән ашамлык

borat

и. хим. бор тозы

borazan

и. курайның бер төре

borazancı

и. курайчы

borağan

и. буран

borda

и. диңг. борт (корабта, көймәдә һ. б.)

bordo

с. бордо төсе

bordür

и. бордюр

borina

и. җилкәннәрне тарттырып торган аркан

borsa

и. биржа

borsacı

и. биржачы

boru

и. 1) торба, труба; 2) быргы ◊ borusu ötmek сүзе үтү

boruyolu

и. нефтьүткәргеч

borç

и. төрле мәгъ. Бурыч □ borç almak бурычка алу; borç bilmek бурыч дип белү; borç harç һәртөрле бурыч-үтечләр; borcunu bilmek бурычын вакытында үтәү; borcunu kapatmak бурычын түләп бетерү borçи. кулин. борщ, нарын диал.

borçlanmak

ф. бурычлану

borçlu

с. төрле мәгъ. бурычлы

borçsuz

с. бурычсыз

borçsuzluk

и. бурычсызлык

bostan

и. 1) яшелчә бакчасы; 2) кавын-карбыз басуы ◊ bostan korkuluğu карачкы

bostancı

и. кырда яшелчә үстерүче, яшелчәче

bostancılık

и. яшелчәчелек

bot

I и. бот; диңгез көймәсе botII и. озын кунычлы аяк киеме

botanik

и. ботаника

botanikçi

и. ботаник

boy

I и. 1) төрле мәгъ. буй; 2) тукыма үлчәме, буй сөйл. ◊ boy almak буйга үсү; boy aynası зур көзге; трюмо; boy bos буйсын; boy ölçüşmek ярышу; boy vermek суның тирәнлеген чумып үлчәү; boy vermemek кеше күмелмәслек сай булу; boya çekmek буй тарту, озынаеп китү; boyu boyuna, huyu huyuna чиләгенә күрә капкачы boyII и. кабилә

boya

и. буяу; төс

boyacı

и. буяучы

boyakökö

и. күк (зәңгәр) буяу

boyalamak

ф. ала-кола итеп буяу

boyalı

с. буяулы

boyamak

ф. буяу

boyanmak

ф. буяну

boyar

и. бояр

boyarmadde

и. буягыч матдә

boyasız

и. буяусыз

boyatmak

ф. буяту

boydaş

и. кабиләдәш

boylam

и. геогр. киңлек, тул иск.

boylamak

ф. 1) теләр-теләмәс китү; 2) суга бату; 3) бөтен буе белән егылу; барып төшү

boylanmak

ф. буйлану, буйга үсү

boylu

и. буйлы, буйчан

boyluca

с. буйга озын, буйга үскән

boynuz

1. и. 1) мөгез; 2) иск. кан ала торган мөгез җайланма. 2. с. мөгез, мөгездән эшләнгән ◊ boynuz çekmek дәвалау чарасы итеп кан алу; boynuz dikmek (takmak) ире өстеннән йөрү

boynuzlamak

ф. 1) (мөгез белән) сөзү; 2) күч. ире өстеннән йөрү

boynuzlu

с. мөгезле

boynuzlugiller

и. зоол. мөгезле хайваннар

boynuzsu

с. мөгезсыман

boynuzsuz

с. мөгезсез

boysuz

с. буйсыз, кәрлә

boyun

и. 1) төрле мәгъ. муен; 2) күч. җаваплылык ◊ boyun bükmek 1) чарасыз, мескен булып калу; 2) буйсыну; 3) (үсемлек) сулу; boyun eğmek (kesmek) буйсынып баш ию; boyun kırmak хөрмәтләп баш ию; bоуununa almak җаваплылыкны үз өстенә алу; boyununu uzatmak һәрнәрсә белән килешү; boyununu vurmak башын кисеп үтерү

boyuna

рәв. 1) буйлап, буеннан-буена; 2) өзлексез

boyunbağı

и. галстук яисә муен яулыгы

boyunca

рәв. 1) буе кадәр; 2) буе, буенча ◊ boyunca çoçuğu olmak җитлеккән баласы булу

boyunduruk

и. 1) боендырык, үгез камыты; 2) хурлыклы рәвештә буйсынганлык; 3) көрәштә каршыдагының муенын беләккә алу; 4) ишек яисә тәрәзә кысасы

boyunluk

и. муен яулыгы, шарф

boyut

и. 1) үлчәм, озынлык үлчәме, габарит; 2) масштаб

boyutlarıdırmak

ф. үлчәмнәрен арттыру

boyutlu

с. зур үлчәмле, масштаблы

boz

и. 1) туфрак төсе, соры, бүз; 2) чирәм җир; беркайчан да сөрелмәгән җир

boza

и. буза, исерткеч эчемлекнең төрки халыкларга хас төре

bozacı

и. бузачы, буза ясаучы

bozarmak

ф. бузару

bozca

с. бүзгә якын төстәге

bozdoğan

и. 1) бүзтургай, бүз лачын; 2) тар. алты башлы гөрзи

bozdurmak

ф. боздыру

bozgun

1. и. 1) эчке каршылыклар көрәше, болгавырлык, рәтсезлек; 2) (җиңелгән гаскәрдә һ. б.) таркалыш халәте. 2. с. җиңелеп таркалу; □ bozguna uğramak тар-мар ителү

bozguncu

и. паника таратучы

bozkır

и. дала

bozlak

и. бер төрле көй көйләү рәвеше, бузлау диал.

bozlamak

ф. махсус бер рәвештә көйләү, бузлау

bozmadde

и. анат. минең соры матдәсе

bozmak

ф. 1) бозу, рәтен китәрү; 2) акчаны ваклау; 3) кимсетү; 4) тар-мар итү; 5) бакча җимешләрен җыеп бетерү

bozuk

I и. тугыз кыллы бер музыкаль инструмент bozukII 1. с. бозык, төзексез. 2. и. сөйл. вак акча, вак ◊ bozuk çalmak 1) төзексезләнмәк; 2) чыраен чыту (сыту)

bozukdüzen

и. бозылган

bozulmak

ф. бозылу, төзексезләнү

bozumca

и. зоол. соры төстәге зур кәлтә төре

bozuntu

и. 1) бозылган нәрсәнең калдыгы, ватык-сынык; 2) аптырау хәле

bozuşmak

ф. үзара бозылышу, аралары бозылу

bozuşuk

с. бозылышкан

bozyürek

и. зоол. (кечкенә башлы, калын һәм кыска гәүдәле) агусыз дала еланы

boğa

и. буга, эш үгезе

boğak

и. мед. ангина, бугак диал.

boğanak

и. өермәле җил

boğanotu

и. бот. аконит, убыр уты

boğası

и. юка тукыма, астарлык

boğaz

и. 1) бугаз; 2) тамак ◊ boğaz açmak агач төбен казып йомшарту; boğaz derdi ашау-эчү өчен тырышулар; boğaz dokuz boğumdur "һәр сүзнең мәгънәсен тирән, уйлап сөйләргә кирәк" мәгънәсендә әйтелә; boğaz olmak тамак авырту; boğaz tokluğuna тамак хакына; boğazı düğümlenmek тамактан үтмәү; тамакка төелү; boğazına dizilmek тамагына утыру; boğazına düşkün тамаксау (кеше); boğazına sarılmak бугазына ябышу; boğazından artırmak ашау-эчүне кысып, акча һ. б. җыю

boğazkesen

и. диңгез бугазын саклап тора торган кирмән, кальга

boğazlamak

ф. бугазлау, сую

boğazlaşmak

ф. бер-берсенең бугазына ябышу

boğazlı

с. 1) бугазлы; 2) күч. гуҗ, күп ашаучан

boğdurmak

ф. будыру

boğdurulmak

ф. будырылу

boğma

и. 1) буу; 2) самогон, кумышка

boğmaca

и. бума ютәл

boğmak

ф. 1) буу; 2) туктату; 3) (тавышны, утны һ. б.) бастыру boğmak II. и. буынтык

boğmaklı

с. буынтыклы

boğucu

с. и. 1) буучы; 2) бугыч, буа торган

boğuk

с. буылган, кысылган (аваз, тавыш)

boğuklaşmak

ф. тавыш кысылу

boğulmak

ф. буылу

boğum

и. буынтык

boğumlanmak

ф. буынтыклану; төенләнү

boğun

и. буын, буынтык

boğuntu

и. 1) буылу, сулыш кысылу; 2) күч. спекуляция

boğunuk

с. 1) авыр (мәс., һава); 2) кысынкы, кысык, басынкы

boğuşmak

ф. буышу

boğça

и. букча, сумка; кечкенә капчык

boğçacı

и. букчачы, букча ясаучы яисә сатучы

boğçalamak

ф. букчага тутыру

boş

с. 1) төрле мәгъ. буш; 2) аңсыз ◊ boş atıp dolu tutmak ни булса - шул булыр, дип тотынган эшнең яхшы нәтиҗә бирүе; boş başak dik durur буш башак иелми (буш кеше тәкәббер була); boş bırakmamak буш калдырмау; boş bulunmak 1) алҗу; 2) кирәкмәгәнне сөйләү; boş çıkmak бушка китү, акланмау; boş durmak буш тору эшләмәү; boş durmamak нәрсәдер эшләү, тик тормау; boş kalmak буш калу (мәс., өй); эшсез калу; boşa gitmek бушка китү

boşalmak

ф. төрле мәгъ. бушану

boşaltaç

и. һава суырту машинасы

boşaltmak

ф. бушату; түгү

boşamak

ф. бушау

boşandırmak

ф. бушандыру

boşanmak

ф. 1) бушану; 2) бүселү

boşatmak

ф. бушату

boşboğaz

и. с. бушбугаз

boşlamak

ф. араны өзү

boşluk

и. бушлык

boşuna

рәв. бушка

branda–brüt

[ Previous ] [ Next ]

branda

и. диңг. корабларда асылмалы ятак

bravo

ы. браво, бик шәп

bre

ы. 1) һай; абау; 2) ай-яй; 3) йә, йа

brezil

brezilya и. цезальпиния агачы (кызыл буяу алына)

brik

I и. бриг (җилкәнле диңгез көймәсе) brikII и. кеше ташый торган ат арбасы

briket

и. күмер брикеты

brokar

и. бизәкле ефәк тукыма

bronz

и. бронза

bronzlaşmak

ф. бронза төсенә керү

bronş

и. анат. бронх

bronşit

и. мед. бронхит

broş

и. брошка (бизәнү әйбере)

broşür

и. брошюра, кечерәк китап

bröve

и. диплом, таныклык

brüt

и. брутто

bu–buğur

[ Previous ] [ Next ]

bu

а. бу; bunu моны; buna моңа; bunda монда; bundan моннан; bunlar болар; bundan böyle моннан соң

buat

и. кушма тоташтыргыч (электр тогын куша яки параллель рәвештә аера торган җайланма, таралгы)

bucak

и. 1) табигый чикләре булган өлкә; 2) губерна; 3) иск. почмак ◊ bucak bucak aramak барча булган тешләрдән эзләү; bucak bucak kaçmak төрле юллар белән качу, күзгә чалынмаска тырышу

budak

и. тармак, ботак; ботак төбенең тактада күренгән түгәрәк эзе

budaklanmak

ф. ботаклану

budaklı

с. ботаклы

budaksız

с. ботаксыз

budala

с. и. тинтәк, тиле; баламут

budalaca

рәв. тилеләрчә

budalalaşmak

ф. тинтәкләнү

budamak

ф. ботау

budizm

и. буддизм

budun

и. тар. кавем, халык; милләт

budun bilimi

и. неол. этнология

budunbetimi

и. неол. этнография

budunsal

с. неол. этник

bugün

и. бүген □ bugün yarın бүген-иртәгә, шушы арада

bugünkü

с. бүгенге

bugünlük

с. бүгенлек

buhar

и. куе пар; буак

buharlaşmak

ф. куе парга әверелү

buharlı

с. куе парлы □ buharlı ısıtma пар белән җылыту

buhran

и. кризис

buhur

и. дини мәрасимнәр вакытында хуш ис чыгару; янганда шундый ис чыгара торган агач; күнлек

buhurlamak

ф. төтәсләү

buhurumeryem

и. бот. цикламен

buji

и. (мотор цилиндрында) электрик кабызгыч

bukalemun

и. зоол. хамелеон

bukağı

и. богау; тышау

bukağılamak

ф. богаулау

bukağılı

и. богаулы

bukağılık

и. хайван аягының тышау бәйләнә торган төше

buket

и. букет, чәчәк бәйләме

bukle

и. чәч бөтеркәсе

bul

и. ян яклары эшкәртелмәгән такта

bula

и. сөйл. агайның хатыны, җиңгәчи

bulak

и. чишмә; булак диал.

bulama

и. 1) болгау, болгату; 2) йөзем суының кайнатылган куертмасы

bulamak

ф. 1) болгату, кушып аралаштыру, кушып туглау; 2) керләтү; былчырату

bulamaç

и. 1) боламык; 2) күч. боламык, рәтсез эш, юньсез кеше

bulandırıcı

с. күңел болгаткыч

bulanmak

ф. 1) болгану; 2) нәрсәгә дә булса буялу, былчырану; 3) тоныклану; 4) сару кайнау, күңел болгану, ашказаны бозылу; 5) (баш, зиһен) түнү

bulantı

и. сару кайнау, күңел болгану

bulanık

с. 1) болганчык; 2) болытлы (һава, күк); 3) тонык томансу; белгесез; ◊ bulanık suda balık avlamak болганчык суда балык тоту

bulanıklaşmak

ф. болганчыклану

bulaşkan

с. 1) керләнеп каткан; 2) күч. бәйләнчек

bulaşmak

и. 1) пычрану; 2) чир йогу, йогыш; 3) күч. бәйләнчекләнү; 4) күч. очраклы рәвештә бер эшкә катышу

bulaştırmak

ф. 1) пычрату, пычрандыру; 2) чир йоктыру

bulaşıcı

с. йогышлы; bulaşıcı hastalık йогышлы авыру

bulaşık

с. 1) юыласы (табак-савыт); 2) пычранган; 3) йогышлы; 4 күч. болганчык; bulaşık alem болганчык дөнья

bulaşıkçı

и. савыт-саба юучы

bulaşıkçılık

и. савыт-саба юу эше

bulaşılmak

ф. пычрану; пычратылу

buldok

и. зоол. бульдог

buldozer

и. бульдозер

buldurmak

ф. таптыру

bulgar

и. болгар

bulgarca

и. болгар теле

bulgari

и. дүрт кыллы кыл-кубыз

bulgu

и. неол. 1) булдырылган (эзләп яисә эшләп табылган) нәрсә; 2) нәтиҗә, йомгак; 3) мед. симптом

bulgulamak

ф. уйлап яисә эзләп табу

bulgur

и. 1) талкан; 2) күч. кырпак; кырпак кар

bulgurcuk

и. астр. кояш йөзендәге (махсус телескопта күренә торган) шадралык, тимгел

bulgusal

с. эзләп табу белән бәйләнешле

bulmaca

и. табышмаклы уен; ребус

bulmak

ф. 1) төрле мәгъ. табу; 2) ачу (яңалык, ачыш һ. б.); 3) яла һ. б. ягу, сылтау; konu bulmak тема табу; sırını bulmak серен ачу; kabahat bulmak гаеп ташлау

bulucu

и. 1) табучы; 2) тапкыч, детектор

bulundurmak

ф. 1) булдыру; табу; 2) киметмәү

bulunmak

ф. 1) табылу, булу; 2) билгеле бер хәлдә халәттә булу; para bulundu акча табылды; boş bulunmak буш булу ◊ bulunmaz hint kumaşı бик аз, бик кадерле

buluntu

и. табылдык

bulut

и. төрле мәгъ. болыт; beyaz bulutlar ак болытлар; toz bulutlu тузан болыты ◊ bulut gibi бик сәрхүш

bulutlanmak

ф. болытлану

bulutlu

с. болытлы

bulutsuz

с. болытсыз

buluğ

и. балигъ булу, балигълык

buluş

и. 1) табу эше; 2) уйлап табу; иҗат

buluşma

и. очрашу, күрешү; yeniden buluşma яңадан очрашу □ buluşma yeri очрашу урыны

buluşmak

ф. 1) очрашу (очраклы); 2) очрашу, күрешү (алдан сөйләшеп)

buluşturmak

ф. очраштыру

bumbuz

с. бик салкын

bunak

с. и. акылыннан чыккан (бик карт кеше тур.)

bunalmak

ф. 1)тын бетү, тын кысылу; 2) күч. кыенлык күрү

bunaltı

и. кыенлык

bunaltıcı

с. 1) тынны буа торган; 2) күч. күңелгә авырлык бирә торган

bunalım

и. 1) кыенлык, кризис; 2) мед. кризис чоры

bunama

и. мед. алҗу; аңгыраю

bunamak

ф. алҗу; аңгыраю

bunca

с. шактый, бу кадәр

bunda

а. монда

bundan

а. моннан

bungalov

и. җылы якларда төзелә торган такта өй, бунгало

bunlu

с. кыен

bura

и. бу җир, бире; burada биредә; buradan биредән; buraları бу җирләр

buracıkta

а. бик якында

buralı

с. җирле, бу җир кешесе; buralıya benzemiyorsunuz мондагыга охшамагансыз

buram buram

рәв. күпләп, өерелеп, ишелеп; buram buram duman çıkmak өерелеп төтен чыгу; buram buram terlemek шабыр тиргә бату

burası

и. менә бу җир; менә бу төш

burağan

и. давыл

burcu

и. хуш ис

burcumak

ф. хуш ис аңку

burgata

и. диңг. дюйм (аркан, труба һ. б. ның диаметрын билгеләү сүзе)

burgu

и. борау

burgulamak

ф. бораулау

burgulu

с. 1) бораулы; 2) борауланган

burjuva

и. буржуа, буржуй

burjuvazi

и. буржуазия

burkmak

ф. 1) бору, каеру; 2) каймыгу, таю; ayağım burktu аягым каймыкты

burma

и. 1) борма, татлы камырдан пешерелгән күмәч; 2) ишмә беләзек

burmak

ф. 1) бору; 2) бөрештерү; 3) терлекне печү

burmalı

с. бормалы

burnaz

с. зур борынлы

burs

и. стипендия

burslu

с. стипендия алучы

burssuz

с. стипендия алмаучы

buruk

с. 1) борылган, борып куелган; 2) авызны бөрештергәч (ашамлык); 3) күч. йөз чөергән кыяфәтле, томса

burulmak

ф. 1) борылу; 2) чәнчеп авырту; 3) үпкәләү, киреләнү

burun

и. 1) борын; 2) геогр. борын, мыс ◊ burun bükmek ризасызлык күрсәтү; burun buruna gelmek кинәт очрашу, бәрелешә язу; burun kıvırmak борын җыеру, ошатмау; burun şişirmek борын күтәрү, тәкәбберләнү; burun yapmak өстән карау; burunu büyük тәкәббер; burunu havada үз-үзеннән бик канәгать булу; burunu bile kanamamak хәвефле хәлдән исән-имин котылу; burunu kırılmak (sürtülmek) борыны салыну, мактанчыклыгыннан ваз кичү; burnuna girmek бавырына керү; burnunu sıksan canı çıkacak авызын ачсан үпкәсе күренә; burnunun dikine (doğrusuna) gitmek үзсүзлеләнү

burunlu

с. борынлы

burunsak

и. борынчак (бозау яки бәрән сет иммәсен өчен куелган авызлык)

burunsuz

с. борынсыз

buruntu

и. борып (чәнчеп) авырту

buruşmak

ф. бөрешү

buruşturmak

ф. бөрештерү

buruşuk

с. бөрешкән

burç

и. 1) кальганың (кирмәннең) почмак манарасы; 2) бөреҗ, зодиак йолдызлыгы burçи. бот. дию борычы; төчкерек уты

burçak

и. бот. (гадәттә терлекләр өчен үстерелә торган) вак борчак

busbulanık

с. бөтенләй болганчык

buse

и. үбеш, үбеп алу

but

и. бот; бот ите

butafor

и. бутафория

butlan

и. 1) дөрес түгеллек; гамәлдән чыкканлык; 2) (хокукый) көчен югалтканлык

buymak

ф. 1) өшү; 2) туңып үлү

buyruk

и. 1) боерык, әмер, фәрман; 2) хакимият

buyrukçu

и. боерык бирүче

buyrulmak

ф. боерылу

buyurmak

ф. 1) боеру; 2) сөйләү, әйтү; çok doğru buyuruyorsunuz бик дөрес сөйлисез; 3) килү, керү, үтү; salona bиуиrunuz залга үтегез; 4) алу; buyurunuz kahvenizi алыгыз кофегызны; 5) ит -ярдәмче фигыле мәгънәсендә; kabul buyurmak кабул итү

buz

и. 1) боз; 2) туң, туңлык ◊ buz bağlamak туңып чыерау; buz duvarı арадагы салкынлыкка сәбәп булган нәрсә; buz gibi боз кебек (суык); buz tutmak өстен боз каплау

buzağı

и. бозау

buzağılamak

ф. бозаулау

buzdağı

и. боз тавы, айсберг

buzdolabı

и. суыткыч (холодильник)

buzhane

и. боз ясала торган цех, лаборатория һ. б.

buzkıran

и. бозваткыч

buzla

и. бозлык

buzlanmak

ф. бозлану

buzlu

с. бозлы

buzlucam

и. кытыршы пыяла

buzluk

и. 1) бозлык; 2) суыткыч

buzluğan

и. сөйл. тау башы бозлыгы

buzul

и. неол. (тау башларындагы, котып якларындагы һ. б.) боз массасы

buzulbilimi

и. гляциология

buçuk

с. ярым (саннар һәм микъдарны белдергән сүзләр белән генә кулланыла); saat beş buçuk сәгать алтынчы арты

buğday

и. бодай

buğdaybrti

и. зоол. бодай басуында очрый торган корткыч бөҗәк

buğdaygüvesi

и. зоол. бодай көясе

buğdaypası

и. бот. бодай башагында була торган көек гөмбәсе, бодай анасы

buğra

и. богра, ата дөя

buğu

и. бу, пар; буак диал.

buğu evi

и. дәвалау мунчасы

buğulamak

ф. парландыру, буландыру

buğulanmak

ф. парлану, парга әверелү

buğur

и. сөйл. ата дөя

böbrek–böğürtü

[ Previous ] [ Next ]

böbrek

и. анат. бөер

böbreksi

с. бөерсыман

böbür

и. зоол. каплан, леопард

böbürlenmek

ф. шәпләнү; кабарыну

böcek

и. зоол. бөҗәк □ böcek çıkarmak ефәк корты үрчетү

böcekbaşı

и. тар. солтан сарае сакчыларыннан бер төрлесе

böcekbilimi

и. энтомология

böcekhane

и. ефәк кортлары өчен махсус бүлмә

böcekli

с. кортлы, бөҗәкле

böceklik

и. к.: böcekhane

böcektenmek

ф. кортлау

böcekçil

с. бөҗәк белән тукланучы

böke

и. 1) бик көчле (зур гәүдәле) кеше; 2) чемпион, бөке иск.

bökelik

и. 1) бик көчлелек; 2) әзмәверлек

böldürmek

ф. бүлдерү

bölen

и. мат. бүлүче

bölge

и. 1) төрле мәгъ. өлкә, төбәк; 2) (тәндәге) төш; урын, тиргә

bölgesel

с. төбәк белән бәйле

bölme

I и. 1) зур залның бүлеп алынган өлеше; 2) бүлмә тактасы, бүлмә чаршавы; 3) кискә, тумран bölmeII и. 1) бүлү; 2) мат бүлү гамәле

bölmek

ф. 1) бүлү, бүлгәләү; 2) бүлү, өләшү

bölücü

и. 1) бүлүче, бүлгәләүче; 2) сепаратист

bölük

и. 1) бүлек; 2) чәч толымы; 3) хәрби рота; 4) мат. саннар төркеме; birler bölüğü берәмлекләр (төркеме)

bölüm

и. 1) өлеш; секция, бүлем; 2) (университетта һ. б.) уку бүлеге; 3) дәвер, чор; 4) мат. бүлү нәтиҗәсе, өлеш; 5) биол. класс

bölümlemek

ф. 1) бүлемләү; 2) төрен төргә аеру

bölümlenmek

ф. бүлемләнү

bölümsel

с. классификацион

bölünen

и. мат. бүленүче

bölünme

и. бүленү

bölünmek

ф. бүленү

bölünmez

с. и. бүленми торган, бүленмәс (сан)

bölüntü

и. 1) бүленгән өлеш; 2) бүленте, фракция

bölünüş

и. бүленеш

bölüt

и. биол. буынтык

bölütlü

с. буынтыклы

bölüşmek

ф. бүлешү

bön

с. аңгыра; миңгерәү

bönce

рәв. миңгерәп, миңгерәүләнеп

bönleşmek

ф. миңгерәү, миңгерәүләнү

bönlük

и. миңгерәүлек

börek

и. кулин. бүрәк; бөккән, бөгеш диал.

börkenek

и. 1) анат. кырыккарта; 2) сөйл. капюшон

börtmek

ф. бүртү, аз гына пешү

börttürmek

ф. бүрттерү

börtü böcek

и. җый. сүз. һәртөрле бөҗәкләр

bösmek

ф. кабарып шартлау

böyle

а. 1) шулай, болай; 2) шундый, мондый ◊ böyle baş böyle tıraş кеше калай мин алай; böyle gelmiş böyle gider моңа кадәр шулай булган, моннан соң да шулай булыр

böylece

рәв. а. шулайрак, болайрак, шулай итеп; böylece unutulmuş оldu шулай итеп онытылды

böylelikle

рәв. бу рәвешле, шулай итеп

böylesi

с. моның кебеге

böylesine

рәв. моның кебек, шул дәрәҗәдә

böğ

и. бөя (агулы үрмәкүч)

böğür

и. бил турысындагы ян, бөер

böğürmek

ф. мөгерәү, мөңгерәү диал.

böğürtlen

и. бөрлегән

böğürtü

и. мөгрәү авазы

bücür–büğet

[ Previous ] [ Next ]

bücür

и. с. кәрлә

bücürleşmek

ф. кәрле булып калу

bücürlük

и. кәрләлек

büfe

и. төрле мәгъ. буфет

büfeci

и. буфетчы

bük

и. 1) каулан, каракура тигәнәклек; 2) бөрлегән; 3) тугайдагы уңдырышлы басу; 4) борылыш

büken

и. анат. бөгүче мускул

büklük

и. тугай басуы

büklüm

и. 1) бөкләм; 2) борылыш

bükme

и. 1) бөгү; 2) бөгелгән җөй; 3) тәндәге җыерчык, җыерылу

bükmek

ф. бөгү; ию; иелдерү

bükük

с. бөгелгән

bükülgen

с. бөгелле; бөгелгән

bükülmek

ф. 1) бөгелү; 2) (җеп) эрләнү

büküm

и. бөгем (мәс., җөй бөгеме)

bükümlü

с. бөгемле, бөгелгән

bükümsüz

с. бөгемсез, бөгелмәгән

bükün

и. гр. неол. төрләнеш формасы, флексия

bükünmek

ф. 1) җыерылу; 2) авыртудан бөгелү, бөгелеп төшү

bülbül

и. 1) былбыл; 2) күч. матур тавышлы кеше ◊ bülbül gibi konuşmak бик җиңел һәм матур сөйләшү (мәс., чит телдә)

bülbülyuvası

и. юача

bülten

и. бюллетень

bünye

и. 1) эчке төзелеш, төзем; 2) килеш-килбәт

bürgü

и. сөйл. бөркәнчек

büro

и. төрле мәгъ. бюро

bürokrasi

и. бюрократия

bürulü

с. өртелгән, капланган; төрелгән

bürüm

и. катлам

bürümcek

и. әвәләп йомры ителгән нәрсә

bürümek

ф. 1) каплау, сару, каплап алу; tarlayı ot bürümüş басуны чүп баскан; 2) күч. биләү, басып алу; içini kötümserlik bürümüş күңел төшенкелеге биләгән

bürüncek

и. бөркәнчек

bürünme

и. бөркәнү

bürünmek

ф. 1) каплап алыну; 2) төренү, урану

büsbütün

I. тәмам, бөтенләй, бөтенләе белән

büst

и. төрле мәгъ. бюст

bütçe

и. бюджет □ bütçe açığı бюджетта билгеләнгән чыгымның керемнән артыграк булуы; bütçe yılı бюджет елы

bütün

с. 1) бөтен; тулы; 2) бөтен, һәммә; butun para тоташ акча; bütün ekmek бөтен икмәк; bütün çocuklar бөтен балалар, һәммә балалар

bütüncül

с. неол. тоталитар (режим)

bütünlemek

ф. 1) бөтенләнү, бөтен итү; 2) калдырган имтиханнарны тапшыру; 3) берләштерү

bütünler

с. мат. өстәмә, бөтен хәлгә китерүче □ bütünler açı мат. почмакны 180° ка тутыра торган өстәмә почмак

bütünletmek

ф. бөтенләтү; бөтәйтү

bütünleyen

bütünleyici с. бөтенләткеч, бөтен хәлгә китерүче

bütünlük

и. бөтенлек

bütünsel

с. бөтенгә бәйле, бөтенлеккә бәйләнешле

büyü

и. 1) әфсен, сихер; 2) күч. көчле тәэсир, сихер □ büyü bozmak сихер кайтару

büyücü

и. сихерче, күз буучы

büyücülük

-ğü и. сихерчелек

büyük

-ğü и. бөек, зур, олы; büyük harf гр. баш хәреф; büyük ünlü uyumu гр. сингармонизм законы ◊ büyük söz söylemek алдан шапырыну

büyükamüral

büyük amiral, -li и. баш адмирал

büyükanne

и. дәвәни

büyükayı

и. җидегән (йолдызлыгы)

büyükbaba

büyük baba и. дәвәти

büyükbaş

и. мөгезле әре терлек

büyükelçi

büyük elçi и. бөек илче, тулы вәкаләтле илче

büyükelçilik

и. бөек илчелек, тулы вәкаләтле илчелек

büyükhamm

и. әби

büyükletmek

ф. беегәйтү, зурайту

büyüklük

и. бөеклек; зурлык, дәүлек

büyüktenmek

ф. бөекләнү, зураю

büyükçe

-ğü с. биек кенә, шактый биек

büyülemek

ф. сихерләү

büyülteç

и. фотозурайткыч

büyültmek

ф. зурайту

büyümek

ф. 1) зураю, үсү; 2) үсеп буйга җитү; 3) арту □ büyüdükçe büyümek артканнан арта бару

büyüsel

с. үсү белән бәйләнешле

büyütmek

ф. үстерү

büzmek

ф. бөрү

büzülmek

ф. 1) бөрешү, бөршәю; 2) күч. (куркудан һ. б.) бөрешү □ büzülüp oturmak бөрешеп, куырылып утыру

büzüşmek

ф. бөрешү, бөршәю

büzüşük

с. бөрешкән

büğe

büğelek и. 1) кигәвен; 2) кигәвен украсы

büğemek

и. бөяү

büğet

и. бөя; буа, буаның бөясе

bıcıl–bıçkınlık

[ Previous ] [ Next ]

bıcıl

и. ашык сөяге

bıcılgan

и. 1) азган шеш яки яра, гангрена; 2) хайваннарның тырнак төбе шешү

bıcırgan

и. көпшәсыман металл детальләрнең эчен тигезләү һәм чистарту коралы; түгәрәк игәү

bıdık

с. курач (кием)

bıkkın

с. тәмам ялыккан (хәлдәге)

bıkmak

ф. ялыгу, тую

bıktırmak

ф. ялыктыру

bıktırıcı

с. ялыктыргыч

bıkılmak

ф. ялыгу, тую

bıldır

сөйл. и. былтыр

bıldırcın

и. бүдәнә

bıngıldak

и. лепкә

bıngıldamak

ф. лепелдәп тору, селкенеп тору

bırakmak

ф. 1) ташлау; бырагу иск. һәм диал.; 2) онытып калдыру; 3) тапшыру

bırakılmak

ф. ташланылу, ташлану (әйбер тур.)

bırakışmak

ф. 1) ташлашу; 2) (сугышны һ. б.) бәргәләшләп туктату

bıyık

и. мыек

bıyıklanmak

ф. мыеклану

bıyıklı

с. мыеклы

bıyıksız

с. мыексыз

bızbız

и. сул кулда тотыла торган барабан таягы

bızdık

и. кечкенә бала, бәпеч, бәләкәч

bıçak

и. пычак, пәке ◊ bıçak altına yatmak пычак астына яту (операция ясату); bıçak çekmek пычак белән кадарга хәзерләнү; bıçak bıçağa gelmek пычакка пычак килү; bıçak sırtı кыл арасы аерма

bıçaklamak

ф. 1) пычак белән кисү; 2) пычак белән яралау; пычаклау

bıçaklanmak

ф. 1) пычак белән киселү; 2) пычак белән яралану

bıçkı

и. 1) зур пычкы, пила; 2) итекче пычагы

bıçkın

с. куркусыз үткен (кеше)

bıçkınlaşmak

ф. үткенләнү, үткенләшү

bıçkınlık

и. үткенлек; куркусызлык

caba–cazırtı

[ Previous ] [ Next ]

caba

I и. рәв. тиген бирелгән әйбер; тиген, бушлай cabaII рәв. өстенә, шуның өстенә; ne kadar benzin dağıtılmış, yağ da caba никадәр бензин тотылган, шуның өстенә әле тагын мазут та

cabadan

рәв. тигенгә, бушлай; хәердән

cacık

и. кулин. этногр. кыярлы һәм сарымсаклы катык

cadaloz

с. явыз, ачы телле (хатын)

cadalozlaşmak

ф. телләшү

cadde

и. зур урам, проспект ◊ caddeyi tutmak юлны (хәрәкәтне) буу

cadı

и. убыр, өрәк; вампир

cadılaşmak

ф. явызлану, холыксызлану

cadılık

и. явызлык, холыксызлык

cafcaf

и. җәнҗал, талаш; ызгышу

cafcaflı

с. җәнҗаллы, талашлы

cam

1. и. 1) пыяла; 2) тәрәзә. 2. с. пыяла..., пыяладан ясалган

camekan

и. 1) пыяла асты; витрина; 2) (төрек мунчасында) пыяла беләк бүленгән чишенү-киенү кабинасы; 3) теплица, җылытма түтәл

cami

и. зур мәчет; җәмигъ

camlamak

ф. пыялалау

camlanmak

ф. пыялалану

camlı

с. пыялалы

camlık

и. теплица, җылытмалык

camsı

с. пыяласыман

camyünü

и. пыяла мамык

can

и. 1) җан, рух; 2) яшәү; 3) көч-куәт; яшәү көче; 4) якын дус; 5) (санауда) җан башы, кеше, зат ◊ can atmak җан ату; can ciğer җан дуслар, үзара бик якын дуслар; can çekişmek җан тартышу, үлем түшәгендә яту; can çıkmak җан чыгу; candan-yürekten чын күңелдән; can sıkıcı җан көйдергеч; canına susamak каныгу

canan

и. җан сөйгән, мәгъшук, мәгъшука canavar и. 1) җанвар, ерткыч хайван; 2) күч. әшәке кеше, хайван

canavarlaşmak

ф. ерткычлану

candan

с. рәв. йөрәктән, ихлас, чын күңелдән

caneriği

и. бот. яшел килеш ашала торган өрек

canfes

и. кубылҗы (ике төсле булып ялтырый торган ефәк)

cani

и. җинаятъче

canilik

и. җинаятьчелек

caniyane

рәв. җинаятьчел; җинаятьчел рәвештә

cankurtaran

и. ашыгыч ярдәм машинасы; ашыгыч ярдәм корабы

canlandırmak

ф. җанландыру

canlandırıcı

и. 1) җанландыргыч, җанландыручы; 2) мультфильм төшерү өчен һәр кадрны аерым-аерым ясаучы рәссам

canlanmak

ф. җанлану

canlı

с. төрле мәгъ. җанлы

canlılık

и. җанлылык

cansız

с. төрле мәгъ. җансыз; рухсыз

cansızlık

и. җансызлык, рухсызлык

car

I и. бөркәнгеч carII и. 1) этногр. җар (барча халыкка кычкырып белдерелгән игълан); 2) җар салу, сөрән салу, каравыл кычкыру; 3) күч. кычкырыну

carlamak

ф. 1) җар салу, кычкырып игълан итү; 2) сөрән салу

cart

иярт. чарт ◊ cart ötmek үзен зурга куеп сөйләшү

casus

и. шымчы, шпион

casusluk

и. шымчылык

cavlak

с. шәрә, ялангач

cavlaklık

и. шәрәлек, ялангачлык

cavlamak

ф. шәрәләнү, йонын кою

caydırmak

ф. (кемне дә булса) фикереннән кире кайтырга үгетләп күндерү; ваз кичтерү

caydırıcı

и. (эшне) таркатучы, сүрелдерүче; рухсызландыручы

caymak

ф. ваз кичү

cayır cayır

иярт. чатыр-чатыр, шытыр-шытыр (яну, ертылу)

cayırdamak

ф. чатырдау, чытырдау, шытырдау

caz

и. джаз

cazbant

и. джаз оркестры

cazgır

и. 1) мәйданда көрәшүчеләрне таныштыручы игъланчы; 2) күч. коткычы

cazibe

и. сөйкемлелек

cazibeli

с. сөйкемле

cazibesiz

с. сөйкемсез

cazip

с. күңелгә хуш килә торган

cazır cazır

иярт. быгыр-быгыр; шатыр-шотыр

cazırdamak

ф. быгырдау, чыгырдау

cazırtı

и. быгырдаган тавыш, мыгырдаган тавыш

Ceneviz–cezve

[ Previous ] [ Next ]

Ceneviz

и. элекке Генуя дәүләте

Cenevizli

и. Генуя кешесе

cebire

и. шин, сагай (сөяге сынган аяк, кул һ. б. әгъзаны сөякләре кузгалмаслык итеп беркетү өчен такта-җайланма)

cebretmek

ф. җәберләү

cebriye

и. фатализм

cedre

и. чәчәк чире

cefa

и. җәфа ◊ cefa çekmek җәфа чигү

cehalet

и. наданлык

cehennem

и. җәһәннәм

ceket

и. жакет; пиджак, куртка

celbe

и. чирме, чәрмә (аучы яки юлчы букчасы)

celbetmek

ф. җәлеп итү

celep

и. 1) күпләп сугымлык мал сатучы; 2) тар. төрле дәүләт эшләрендә файдалану өчен махсус тәрбияләп үстерелгән яшь егет

cellat

и. 1) җәллад, палач; 2) күч. явыз кеше, залим

celse

и. парламент яисә суд әгъзалары җыелышы

cemaat

и. 1) җәмәгать, җыелган халык; 2) бер имамга карап намаз укучылар төркеме

cemi

с. бөтенесе, җәмигь иск.

cemiyet

и. җәмгыять

cemre

и. февраль аенда җылыта башлау (башта һавада, аннары суда, соңыннан җирдә)

cenaze

и. 1) җеназа; 2) мәет

cenk

и. сугышу, бәрелеш, җәң иск.

cenkleşmek

ф. сугышу, бәрелешү

cenkçi

и. сугышчы

cennet

и. җәннәт

cennetkuşu

и. җәннәт кошы

cennetlik

с. җәннәткә керәсе, җәннәткә лаек

centilmen

и. джентельмен

cep

и. 1) кесә; 2) тимер юлда яки шосседа ян юл (поездлар, машиналар аймылсын өчен яисә тукталып тора алсыннар дип ясалган бөгел) ◊ cepine atmak (акча) үзләштерү

cephe

и. 1) маңгай; 2) фасад, маңлай; 3) фронт; cephe gerisi тыл

cerahat

и. 1) җәрәхәт; 2) эрен

cerahatlenmek

ф. эренләү

cerahatli

и. эренле

cerbeze

и. җитезлек, хәйләкәрлек

cereyan

и. 1) агым, алкын; 2) агыш, узу, үтү (мәс., заманнар, вакыйгалар һ. б. ш. тур.); 3) күч. иҗтимагый хәрәкәт

cereyanlı

с. 1) агымлы; 2) токлы, вольтлы

cerrah

и. хирург

cerrahi

с. хирургиягә бәйләнешле; хирургик

cesaret

и. батырлык; кыюлык

cesaretlenmek

ф. батырлану, йөрәкләнү

cesaretli

с. батыр, йөрәкле; кыю

cesaretsiz

с. йөрәксез, куркак; кыюсыз

ceset

и. үлгән кеше гәүдәсе

cesur

с. йөрәкле

cesurluk

и. кыюлык

cet

и. 1) дәү әти; 2) буыннар хәтерендә калган борынгы бер баба

cetvel

и. 1) линейка, сызым әсбабы; 2) табель, график

cevaben

рәв. җавабында, җавап ител

cevahir

и. җәүһәрләр, кыйммәтле ташлар; алмазлар

cevahirci

и. асыл ташлар белән эш итүче оста, асылташчы

cevap

и. җавап □ cevap vermek төрле мәгъ. җавап бирү

cevaplamak

ф. җавап бирү

cevaplı

и. җавабы булган

cevapsız

с. җавабы бирелмәгән

cevher

и. 1) үзенчәлекле нәрсә; чагыштыргысыз нәрсә; 2) җәүһәр; асылташ; 3) күч. табигый сәләт

cevherli

с. 1) җәүһәрле; 2) талантлы; 3) кыйммәтле

cevhersiz

с. 1) талантсыз; 2) кыйммәтсез

ceviz

и. әстерхан чикләвеге (агачы һәм чикләвеге)

ceylan

и. зоол. җәйрән

ceza

и. җәза □ ceza alanı спорт. (футболда, баскетболда һ. б.) штраф мәйданы; ceza evi җәза йорты, зиндан, төрмә

cezalandırmak

ф. җәза бирелү

cezalanmak

ф. җәзага тартылу

cezalı

с. җәзалы

cezasız

с. җәзасыз

cezbetmek

ф. сокландыру; матурлыгы белән үзенә тарту

cezve

и. кофе пешерә торган саплы савыт

cibinlik–ciğerci

[ Previous ] [ Next ]

cibinlik

и. чыбылдык

cibre

и. кипкән җимеш

cici

и. сөекле, җанга якын; cicim сөеклем ◊ cici ayı бал ае, яңа өйләнешкәннәрнең беренче ае

cici bici

и. тәти, чачаклы-чуклы төрле бизәнү әйберләре

cicianne

и. чичи; дәү әни; олы яшьтәге туган апа

cicili bicili

с. чачаклы-чуклы

cidden

рәв. җитди рәвештә

ciddi

с. җитди

ciddileşmek

ф. җитдиләшү

ciddilik

и. җитдилек

ciddiyet

и. җитдилек

cif

и. чиф, товарның транспорт чыгымнары һ. б. өстәлгән бәясе

cihan

и. җиһан

cihaz

и. 1) җиһаз; 2) бирнә

cihet

и. җәһәт, як; □ cihetiyle җәһәтеннән

cila

и. 1) ялтырау; 2) ялтыраткыч буяу, ялтыратма

cilacı

и. ялтыратучы

cilalamak

ф. ялтырату, ялтыратма сөртү

cildiye

и. тире чирләре

cilt

и. 1) тире; 2) китап һ. б. ш. төпләме; том; җилд кит.

cilt evi

и. китап төпләү цехы

ciltli

с. төпләнгән; төпләмле, җилдле

ciltsiz

с. төпләнмәгән, төпләмсез, җилдсез

ciltçi

и. китап һ. б. төпләүче, җилдче

cilve

и. 1) назлану, куштанлык; 2) җилбәзәклек, кыланчыклык; 3) күч. чагылыш, үзгәреш; talihin cilvesi язмышның үзгәрешләре

cilvelenmek

ф. назлану, куштанлану

cilveli

с. назлы

cimbakuka

с. кәкре-бөкре, килбәтсез (кеше)

cimcime

и. 1) кечкенә, әмма бик татлы карбыз сорты; 2) кечкенә буйлы гүзәл, җөмҗемә кит.

cimnastik

и. гимнастика

cimnastikçi

и. гимнаст

cimri

1. с. саран. 2. и. саран, комсыз кеше

cimrileşmek

ф. саранлану

cimrilik

и. саранлык

cin

I и. 1) җен; 2) күч. акыллы, башлы кеше ◊ cin çalığı килбәтсез (кеше); cin fikirli зиһенле, бик акыллы cinII и. джин (аракы тере)

cinas

и. омонимнар кулланып сүз уйнату

cinayet

и. җинаять; □ cinayet işlemek җинаять эшләү; кеше үтерү

cingil

и. чачак, чук, бизәк

cingöz

с. зирәк, һич алданмас

cinlenmek

ф. җенләнү

cinli

с. җенле

cinmısırı

и. бот. сорго

cinnet

и. җенләнү, (холыкта) җенлелек

cins

1. и. 1) җенес; 2) токым, нәсел; 3) төр, төрчә. 2. с. 1) төрле, төрдәге; bir cins bitki бер төрле үсемлек; 2) токымлы; cins at токымлы ат

cinsi

с. җенси

cinslik

и. җенесле булу

cirit

и. 1) атлы чәкән уены; 2) шул уенда кулланыла торган тимер башлы таяк

ciritçi

и. чәкән уены остасы

cisim

и. 1) җисем; 2) бәдән, гәүдә

cisimcik

и. җисемчек, кечкенә җисем; тәнчек

cisimlenmek

ф. җисемләшү, формалашу

cismani

с. 1) җисемгә (гәүдәгә, тәнгә) бәйле; җисми; 2) материаль (рухыйның киресе); cismani ceza тән җәзасы

cismen

рәв. җисми яктан

civan

и. яшь кеше, егет яисә кыз □ civanım яратып эндәшү сүзе

civanmert

с. и. саф күңелле, ярдәмчел (кеше)

civar

и. тирә-юнь, әйләнә-тирә; тирәлек

civarında

рәв. тирәсендә; evin civarında өй тирәли; yüzde on civarında ун процент тирәсе, ун процентка якын

civciv

и. 1) чеби, чебеш; 2) чырчу, чырылдашу

civcivli

с. 1) чыр-чулы, чырылдашуны; чыркылдык; 2) күч. ыгы-зыгылы

civcivlik

и. чебиләр багып үстерү урыны

civelek

1. с. уйнак, шат күңелле. 2. с. тар. яңачирү гаскәрендә гадәттә хезмәтче сыйфатында йөрүче яшь солдат

civeleklik

и. уйнаклык

ciyak ciyak

иярт. 1) чыяк, чыяк-чыяк (кош-корт авазы); чырчу (бала тавышы)

cizye

и. тар. җизья, мөселман булмаганнарга салынган махсус салым

ciğer

и. 1) бавыр; 2) үпкә-бавыр; 3) бәгырь, йөрәк ◊ ciğeri beş рага etmez поты бер тиен, бер тиенгә ярамаган; ciğerimin köşesi йөрәк парәм, җан кисәгем

ciğerci

и. үпкә-бавыр белән сату итүче

cokey–coşmak

[ Previous ] [ Next ]

cokey

и. жокей

conta

и. тыгызлагыч, сальник

cop

и. милиция (полиция) тәпәче

coplamak

ф. тәпәчләү

corum

и. балык өере

coğrafi

с. география белән бәйле

coğrafya

и. география

coğrafyacı

и. 1) география белгече, географияче; 2) география укытучысы

coşku

и. дәрт, дәртләнү, кайнар теләк

coşkulanmak

ф. дәртләнү

coşkulu

ф. дәртле, кайнар теләкле

coşkun

с. ташкын, ташкынлы (хисләр, теләкләр тур.); ярсу, ярсулы

coşkunca

рәв. ярсып, ярсулы рәвештә

coşkunlaşmak

ф. ярсулану

coşkunluk

и. ташкынлык, ярсу хәле, ярсулык

coşmak

ф. ташып чыгу; дәртләнү, ярсу

cud–curnal

[ Previous ] [ Next ]

cud

и. сөйл. яһүди

cudam

с. әтрәк-әләм

cuma

и. 1) җомга (көне); 2) җомга намазы

cumartesi

и. шимбә

cumba

и. 1) чыгынты; түмгәк; 2) ябулы балкон

cumbalamak

ф. (нәрсәнең дә булса) кырыйларын тигезләү

cumbalı

с. ябылган балконлы

cumburlop

иярт. гөмберт (авыр әйбернең суга төшүе)

cumhur

и. 1) ил халкы, ил-су; 2) груһ, төркем

cumhurbaşkanlığı

и. 1) президент булу, президентлык; 2) президентның кабулханәсе

cumhurbaşkanı

и. президент

cumhuriyet

и. җөмһүрият, республика

cumhuriyetperver

с. җөмһүрият сөюче

cumhuriyetçi

и. җөмһүриятче, республикачы

cunta

и. хунта

cuntacı

и. хунтачы

cup

иярт. чулт; cup diye suya düştü чулт итеп суга төште

cura

и. 1) бер төрле таган; 2) ике куллы кулкубыз

curacı

и. кулкубызда уйнаучы

curcuna

и. 1) ыгы-зыгы; 2) кызу, ритмлы халык көе

curnal

jurnal и. 1) досье; 2) табель; 3) полиция тикшерүе нәтиҗәләрен бәян иткән хисап кәгазе

cömert–cönk

[ Previous ] [ Next ]

cömert

с. юмарт

cömertleşmek

ф. юмартлану

cömertlik

и. юмартлык

cömertçe

рәв. юмарт, юмарт рәвештә, юмартларча

cönk

и. әд. популяр халык иҗаты әсәрләрен эченә алган кесә китабы

cüce–cüzi

[ Previous ] [ Next ]

cüce

и. 1) кәрлә, кәтүк, кечкенә буйлы кеше; 2) кәй (начар үсә торган)

cüceleşmek

ф. кәегү

cücelik

и. кәрләлек, кәйлек

cücük

и. 1) үсенте; 2) чеби, бәбкә; 3) кечкенә кисәк

cücüktenmek

ф. үрү, үсә башлау; soğanlar dolapta cücüklenmlş суганнар шкафта үргән, үсә башланган

cümbür cemaat

с. барысы бергә

cümbüş

и. 1) саз (тимер корпуслы); 2) (көйле, биюле) куңел ачу

cümle

и. төрле мәгъ. җөмлә

cümleten

рәв. бөтенесе бергә

cüppe

и. җөббә (югары сыйныф шәкертләренең һәм мәдрәсә мөдәррисләренең махсус киеме)

cüret

и. җөрьәт, батырчылык

cüretkar

с. батырчылык итүче

cürettenmek

ф. батырлану, җөрьәт итү

cürüm

и. гаеп, хата; җинаять; cürmü meşhut җинаять өсте

cüz

и. 1) өлеш (тигез, тиң өлешләрнең берсе); 2) кисәк, өлте (үзара тиң булмаган өлешләрнең берсе); 3) Коръәннең утыз өлешеннән берсе; 4) буклет

cüzam

и. кычу чире

cüzamlı

с. кычулы

cüzdan

и. 1) калта, акча янчыгы; 2) таныклык □ para cüzdanı акча янчыгы; evlenme cüzdanı өйләнешү турында таныклык

cüzi

с. өлешчә, бик аз

cıbıl–cızırtılı

[ Previous ] [ Next ]

cıbıl

с. шәрә, ялангач

cılk

с. 1) бозылган, исләнгән; 2) пычтырдап торган (юл); 3) үлекләгән

cılkava

и. бүре яисә төлкенең арка тиреләреннән тегелгән тун

cılklaşmak

ф. чиләнү; эренләнү

cılız

с. чибек, зәгыйфь

cılızlaşmak

ф. зәгыйфьләнү

cımbız

и. эскәк

cımbızlamak

ф. эскәк белән чүпләү

cıncık

и. чынаяк савыт ◊ cıncık boncuk ясалма ташлардан эшләнгән бизәнү әйберләре (алка, мәрҗән)

cırboğa

и. зоол. 1) ком күсесе; 2) күч. арык бала

cırcır

1. иярт. чыр-чыр, чикерткә тавышы. 2. и. 1) чикерткәнең бер тере; 2) шакылдавык (бала уенчыгы); 3. с. күч. лыкылдык, күп сүзле

cırcırböceği

и. өй чикерткәсе

cırdaval

и. ыргытмалы сөңге

cırlak

1. и. зоол. өй чикерткәсе. 2. с. чырылдавык, чәрелдәвек (тавыш, аваз)

cırlamak

чырылдау

cırmık

и. тырнак эзе, чый

cırnak

и. ерткыч хайван тырнагы

cırnaklamak

ф. тырнак белән ерткалау

cırnık

и. яссы түбәдән һ. б. су аксынга ясалган улакчык

cırt

и. ертылу авазы, шытырт

cırtlak

с. 1) изелеп пешкән; 2) чырылдык (тавыш)

cırıldamak

ф. чырылдау

cırıltı

и. чырылты, чырылдау авазы

cıs

ы. чү!

cıva

и. терекөмеш

cıvadra

и. диңг. бушприт (корабның борынына мөгезсыман куелган бүрәнә)

cıvata

и. шөреп

cıvatalamak

ф. шөрепләү

cıvık

с. 1) җепшек; cıvık kar җепшек кар; 2) үзле; cıvık hamur үзле камыр

cıvıklarımak

ф. 1) җепшекләнү; 2) үзлеләнү

cıvıl cıvıl

иярт. чыр-чыр, чырык-чырык, чырыл-чырыл

cıvıldamak

ф. чырылдау, чыркылдау

cıvıldaşmak

ф. чырылдашу, чыркылдашу

cıvıltı

и. чыр-чу, чыр-чырык

cıvımak

ф. 1) җепшү; үзләнү; 2) күч. рәте китү (мәс., эшнең)

cıvıtmak

ф. җепшетү

cıyaklamak

ф. чырыйлау, чырый-чырый кычкыру cıyaklamak ф. чыяклау, чырылдау

cız

иярт. чыж(ж); □ cız etmek 1) чыжылдау; 2) сызлану

cızbız

с. кыздырылган; cızbız köfte кыздырылган кәтлит

cızlamak

ф. 1) чыжлау; 2) (күңел, җан) сызлау

cızık

и. сызык, сызылган эз

cızıltı

һ с. чыжылдап торган

cızıltılı

и. чыжылты

cızır cızır

иярт. чаж-чож (пешү, кыздырылу); кыштыр-кыштыр (каләм белән язу)

cızırdamak

ф. чыжлау, чыжылдау, кыштырдау

cızırtı

и. чыжылдау авазы, чыжылты

cızırtılı

с. чыжылтылы

Danıştay–dağıtıcı

[ Previous ] [ Next ]

Danıştay

и. Дәүләт советы, Дәүләт шурасы

da

de 1. терк. да, дә; akimi başına topla da çalış акылыңны башыңа җый да эшлә, тырыш; sözümü tutacağını söyledi de tutmadı сүземне тыңлармын диде дә тыңламады. 2. кис. да, дә; toplantıda o da konuştu җыелышта ул да сөйләде

dadaş

и. 1) ир туган, кардәш; 2) егет

dadı

и. бала караучы хатын

daha

кис. 1) әле; daha kimse gelmemiş әле беркем дә килмәгән; 2) тагын, тагын да; bir saat daha beklemeli тагын бер сәгать көтәргә кирәк □ dahası var ул гына түгел, ул гынамы соң

dahdah

и. бахбай (ат — балалар телеңдә)

dahi

кис. иск. да; дә; bunu ben dahi bilmiyorum моны мин дә белмим dahi с. даһи, гений

dahil

1. рәв. ...ны да кертеп, ...ны да исәпләгәндә; bu gün dahil ayrılalı beş gün oldu бүгеңне дә кертеп, аерылганга биш көн булды. 2. и. эч, өлеш, эчке өлеш; memleketin dahilinde мәмләкәт эчендә dahilII и. иск. катнаш; benim dahilim yok минем катнашым юк

dahiliye

и. 1) иск. эчке эшләр; 2) эчке авырулар

daima

рәв. даими рәвештә, даимән кит.

daimi

с. даими, дәвамлы

dair

с. мөнәсәбәтле, бәйле; караган

daire

и. 1) мат. түгәрәк, әйләнә; 2) квартир; фатир; 3) департамент, идарә бүлекчәсе

dairesel

с. мат. түгәрәксыман; әйләнә рәвешендәге

dakik

с. 1) тәртипле, төгәл; 2) күч. җыйнак, төгәл (кеше)

dakika

и. минут

daktilo

и. 1) машинка, кулдан бастыру машинасы; 2) к.: daktilograf

daktilograf

и. машинкада басучы, машинкачы

dal

I и. 1) ботак, тармак; тал иск.; 2) күч. эшчәнлек тармагы dalII и. арка, сырт; иңсә, җилкә ◊ dalına binmek башына утыру (үзеңә хезмәт иттерү) dalIII с. ялангач; dal kılıç ялангач кылыч

dalak

и. талак (эчке орган)

dalamak

ф. 1) талау (эт); 2) чагу (кычыткан; бөҗәк һ. б.)

dalavere

и. жуликлык

dalavereci

и. жулик

dalaş

и. талаш, гауга

dalaşmak

ф. талашу

daldırmak

ф. 1) чумдыру, батыру; 2) күч. чуму

daldız

и. уймыр (агач һ. б. ую коралы)

dalga

и. төрле мәгъ. дулкын; dalga dalga 1) дулкын-дулкын (чәч; тигезсез өслек тур.); 2) айдар-айдар (төс)

dalgakıran

и. дулкынъяргыч

dalgalandımak

ф. 1) дулкынландыру; 2) җилфердәтү

dalgalanmak

ф. 1) дулкынлану; 2) җилфердәү

dalgın

с. 1) талгын; салмак; 2) уйчан

dalgınlık

и. 1) талгынлык; 2) уйчанлык; таркаулык

dalgıç

и. водолаз

dalkavuk

с. ялагай

dallandırmak

ф. тармакландыру

dallanmak

ф. 1) тармаклану; 2) күч. җәелү, тармаклану

dalma

и. 1) талу; чуму; 2) спорт. көрәш алымы (кинәт бөгелеп аяктан эләктерү)

dalmak

ф. 1) чуму; 2) керү; 3) күч. талу

dalya

и. дәлия, георгин

dalyan

и. диңг. диңгез ярында зур җылымнар белән бүлеп алынган балык тоту урыны

dam

I и. 1) түбә; 2) кечкенә өй; 3) абзар ◊ dam altı баш өстеңдә түбә, сыеныр урын damII и. дама

dama

и. шашка уены ◊ dama taşı gibi әле тегендә, әле моңда этеп-төртеп йөртелгән

damak

и. 1) аңкау; 2) тамак

damar

и. 1) кан тамыры; 2) (таштагы һ. б.)сыр, төс аерымлыгы; 3) кан (нәселдән килгән холык, табигать һ. б. тур.) ◊ damarına çekmek нәселенә охшау, нәселенә тарту

damarlı

с. 1) кан тамырлары булган (күренеп торган); 2) сырлы, сырланып торган (мәс., мәрмәр); 3) күч. холыксыз

damat

и. кияү ("кызымның ире" мәгъ.)

damga

и. 1) мөһер, тамга; 2) күч. хурлык һ. б. ш. тамгасы

damgalamak

ф. 1) тамгалау; 2) күч. тамга салу, ярлык тагу

damgalı

с. төрле мәгъ. тамгалы; тамгаланган

damgasız

с. тамгасыз

damla

и. 1) тамчы; 2) мед. инсульт; 3) тамыза торган дару; göz damlası күз даруы

damlalık

и. тамызгыч

damlamak

ф. 1) таму, тамчылау; 2) күч. (берәр җиргә) чакырылмыйча (искәртмичә) бару

damıtmak

ф. хим. физ. кудыру, куу

damızlık

с. и. 1) орлыкка калдырылган; 2) нәселле; нәсел яхшырту өчен; 3) мая; маяга калдырылган; 4) оеткы

dana

и. тана

dangıl-dungul

с. рәв. тупас, ямьсез, начар

dangıldamak

ф. даңгылдау, даңгырдау

daniska

с. иң яхшы

dans

и. танцы, бию

dantel

и. челтәр

danışma

и. киңәш-табыш итү; киңәшмә; белешмә; danışma bürosu белешмәләр бүлеге

danışmak

ф. киңәшләшү; белешү

danışman

и. киңәшче; консультант

danışık

и. алдан сөйләшеп куелган

dar

I с. тар. киң түгел; dar sokak тар урам; dar düşünce тар фикер darII и. дар, дар агачы

dara

и. 1) тара, товарның савыт, тышлык һ. б. авырлыгы; 2) тара (савыт, тышлык һ. б.)

daracık

с. бик тар

daralmak

ф. 1) тараю, азаю; 2) күч. кыенлашу; geçimi daraldı көн итүе кыенлашты

daraltmak

ф. тарайту

darbe

и. 1) сугу, бәрү, ору; 2) көч кулланып алыштыру; hükumet darbesi хөкүмәтне көч кулланып алыштыру; 3) күч. кыен

darbelemek

ф. 1) сугу, ору; 2) күч. зыян китерү

darboğaz

и. тарлавык

dargın

с. ачулы, үпкәле, үпкәләүле

darlaşmak

ф. кыенлашу; азаю

darlık

и. 1) тарлык; 2) күч. кытлык; 3) күч. ачу, үпкә

darmadağın

darmadağınık с. таралып яткан, чәчелеп яткан, чәчеп ташланган

darı

и. тары

darılgan

с. тиз үпкәләүчән, тиз ачуланучан

darılmak

ф. 1) үпкәләү, ачулану; 2) орышу

dastar

и. сөйл. тастар

datif

и. гр. юнәлеш килеше

dav

и. зоол. Африка зебрасы

dava

и. 1) дәгъва, таләп; 2) судка мөрәҗәгать итү

davacı

и. 1) дәгъвачы, судка мөрәҗәгать итүче; 2) дәгъвачы, претендент

davalı

с. 1) дәгъвалы, бәхәсле (мөлкәт һ. б. ш.); 2) дәгъва белдерелгән кеше

davar

и. 1) вак мал, сарык һәм кәҗәләр; 2) сарык һәм кәҗә көтүе

davet

и. ) чакыру; 2) ашау-эчүле мәҗлес

davetli

с. рәсми чакырылган, чакырулы

davetname

и. чакыру кәгазе

davrandırmak

ф. 1) аякка бастыру; 2) кыланырга мөмкинлек бирү; 3) каршы тордыру; 4) батырайту, гайрәт бирү, куәт бирү

davranmak

ф. 1) хәрәкәт итү; маташу; хәзерләнү; 2) кылану

davranış

и. 1) хәрәкәт рәвеше; үз-үзен тоту рәвеше; 2) мөгамәлә

davul

и. зур барабан; сөрән барабаны ◊ davul derisi тирес бит (оялмый торган кеше)

davulcu

и. барабанчы

dayak

1. и. 1) таяк; 2) эшермә (ишектә). 2. ф. 1) таяклау, кыйнау, ору-сугу; 2) терәү, таяу; dayak vurтаk терәү кую ◊ dayak arsızı кыен азыгы, кыйналудан курыкмаган

dayaklamak

ф. 1) терәү салу; 2) эшерү (ишек эшермәсен)

dayalı

с. 1) сөялгән, таянган; 2) күч. таянган, нигезләнгән, караган

dayamak

ф. 1) сөяп кую; 2) терәү, төбәү; 3) сөйл. төбенә кадәр ачу (тәрәзәне, ишекне)

dayanak

и. таяныч, таянырга яраклы нәрсә

dayanmak

ф. 1) таяну; сөялү; 2) өмет баглау; 3) чыдамлы булу; бирешмәү; bu gemi fırtınaya iyi dayanır бу кораб давылга бирешми; 4) (кыенлыкларга) каршылык күрсәтү; 5) барып җитү; 6) җитү, җитәрлек булу; dayanamamak сабыр итеп тора алмау

dayanıklı

с. 1) ныклы; 2) түземле; чыдамлы

dayanıksız

с. 1) нык булмаган; 2) түземсез, чыдамсыз

dayanışmak

ф. ярдәмләшү, таянышу

dayatmak

ф. 1) таяту, терәтү; 2) үҗәтләнү, карышу

dayı

и. 1)ага, ананың абыйсы, тайы диал.; 2) күч. зур урындагы яклаучы, таяныч; 3) ага, өлкән яшьтәге ир кешегә эндәшү сүзе

dazlak

с. пеләш; таз

dağ

I и. тау dağII и. 1) кызган тимер белән бастырылган тамга; 2) күч. олы хәсрәт, кайгы

dağcı

и. альпинист, тауменәр

dağlamak

ф. 1) кызган тимер белән тамга басу; 2) кызган тимер белән дәвалау (азган яраны һ. б.); 3) күч. өтеп алу; яндыру; biber ağzını dağladı борыч авызын яндырды

dağlı

с. таулы

dağlık

и. с. таулык (өлкә)

dağılma

и. таралу; таратылу

dağılmak

ф. 1) таралу, таркалу; 2) таушалу; 3) күч. көчсезләнү, таркалу

dağılış

и. таралыш; таратылыш

dağınık

с. тарау, таралган; сибелгән, чәчелгән; таркау; saçları dağınık чәчләре тузгыган; dağınık kıyafetli җыйнаксыз кыяфәтле; kafam çok dağınık зиһенем таркау

dağıstanlı

и. дагстанлы

dağıtmak

ф. 1) тарату; таркату; 2) тарату, җәелдерү; 3) таратып ташлау; 4) күч. әшчәнлеген туктату, таркату; 5) күч. көчсезләндерү

dağıtıcı

и. таратучы

Demir–deşmek

[ Previous ] [ Next ]

Demir

Kazık, Demirkazık и. Тимерказык (йолдыз)

debelenmek

ф. 1) тыпырчыну, бәргәләнү; 2) күч. юкка маташу

dede

и. 1) дәү әти, картатай, әтинең яисә әнинең әтисе; 2) бабай, хөрмәтле карт; 3) җиде буын бабаның һәр бере

dedikodu

и. гайбәт; гайбәтчелек

dedikoducu

и. гайбәтче; сүз ташучы

def

и. 1) кире кагу; 2) сарыф итү

defa

и. тапкыр, мәртәбә; bir defa беренче тапкыр; ilk defalarca күп тапкырлар

defetmek

ф. 1) куып җибәрү, кире бору; 2) туктатып калу

defin

и. дәфен, күмү

define

и. 1) (җиргә күмелгән) хәзинә; 2) тиешле бәясен алмаган нәрсә

defne

и. бот. дәфнә, лавр

defnetmek

ф. күмү, җирләү

defolmak

ф. юк булу, юкка чыгу ◊ defol! күземнән югал

defter

и. дәфтәр

defterdar

и. финанс эшләре буенча җаваплы кеше

dehliz

и. тар һәм озын коридор

dehşet

1. и. 1) дәһшәт; 2) искитәрлек нәрсә. 2. ы. искиткеч!

dehşetli

1. с. дәһшәтле; куркыныч. 2. рәв. бик нык, соң дәрәҗә(дә)

dejenere

и. дегенерат, тилемсә, тиләскәү

dek

бәйл. тикле, кадәр

dekan

и. декан, факультет башлыгы

deklarasyon

и. декларация

dekorasyon

и. декорация

dekoratör

и. декоратор

deldirmek

ф. тиштерү

delegasyon

и. делегация

delege

и. делегат

delgeç

и. тишкеч

delgi

и. борау

deli

с. 1) тиле; 2) саташкан; 3) гадәттән тыш (зур, биек, куе һ. б.)

delice

рәв. тилеләрчә, тилечә

delik

с. и. тишек; күз; delik çorap тишек оек; iğne deliği энә күзе; fare deliği тычкан тишеге

delikanlı

и. 1) яшь егет; 2) үсмер егеткә эндәшү сүзе

delikanlılık

и. яшьлек

delikli

с. тишекле; тишек-тошыклы

deliksiz

с. тишексез ◊ deliksiz uyku бер дә уянмыйча озак йоклау

delil

и. 1) дәлил; 2) юр. исбатлаучы дәлил

delilenmek

ф. тилеләнү, тилерү

delilik

и. тилелек

delinmek

ф. тишелү

delmek

ф. тишү

dem

и. 1) иск. сулыш, тын; 2) вакыт; заман; 3) пешкәннән соң чәйнең төсе һәм исе тиешенчә булу; 4) ис ◊ dem tutmak кушылып җырлау яисә уйнау; dem vurmak сөйләү (берәр нәрсә турында)

demagoji

и. демагогия

deme

и. 1) дию, әйтү; 2) төшенчә; 3) әйтеш; импровизация, импровизацион шигырь; 4) сөйл. әйтем

demek

ф. 1) әйтү; sizin dediğinizi anladım сез әйткәнне аңладым; 2) дип әйтү; muşmulaya döngel de derler мушмулага дөнгәл дип тә әйтәләр; 3) дию; yağmur kar demedi, yola çıktı яңгыр димәде, кар димәде, юлга чыкты ◊ dediği çıkmak әйткәне рас килү; dediği dedik үз кырыгы кырык, үз сүзе сүз; deme! чынмы?! юктыр ла?!; deme gitsin әйтеп аңлатып булмый demek кер. сүз. димәк, димәк ки

demet

и. көлтә; бәйләм

demetlemek

ф. җыеп бәйләү; көлтә (итеп) бәйләү

demin

рәв. бераз элек

demir

и. 1) төрле мәгъ. тимер; 2) ләңгәр, якорь □ demir yolu тимер юл

demirağacı

и. бот. тимер агачы

demirbaş

и. эш урынындагы әйберләр (хезмәткәр эштән киткәндә, яңа килгәненә тапшырып китә); bu masalar demirbaştır бу өстәлләр эш урынының рәсми әйбере

demirci

и. тимерче

demirlemek

ф. 1) (тәрәзә капкачы, ишек, һ. б. ның) тимер элгечен элү; 2) диңг. ләңгәр (якорь) салу (кораб тур.)

demirperde

и. күч. тимер пәрдә (1945 - 1990 елларда Көнбатыш илләрен Көнчыгыштан аерып торган чаралар системасына бирелгән исем)

demiryolcu

и. тимер юлчы (тимер юл системасында эшләүче)

demlemek

ф. дәмләү, парлау (чәйне)

demlenmek

ф. 1) (чәй) парлану; 2) (пылау) пешкәннән соң бераз томалап тотылу

demografi

и. демография

demografik

с. демографик

demokrasi

и. демократия

demokrat

и. демократ

demokratik

с демократик

denek

и. өстендә тәҗрибә ясалган (әйбер, җәнлек, кеше һ. б.)

denemek

ф. 1) (әйберне) сынау, тәҗрибә ясау; 2) (эшкә) керешү, тотыну

denet

и. контроль тикшерү, (машинаның һ. б.) эшен сынау, эшләтеп карау

denetlemek

ф. контроль итү

deney

и. тәҗрибә

deneylemek

ф. тәҗрибә ясау

denge

и. төрле мәгъ. тигезлек, тынычлык

denilmek

ф. 1) диелү, дип әйтелү, дип аталу; 2) сөйләнелү

deniz

и. диңгез

denizaltı

и. су асты көймәсе

denizanası

и. зоол. медуза

denizci

и. диңгезче

denizcilik

и. диңгезчелек

denizlik

и. кораб, көймә кебек нәрсәләрнең чит-читендә суны тыштан кертмичә, эчтәгесен чыгара торган җайланма

denk

I и. 1) курҗынның, артмакның (ат, дөя, ишәк кебек хайваннарның аркасына салына торган ике яклы капчыкның) бер ягы, тәй; 2) бер авырлык яки басым көченә бәрабәр каршы авырлык (көч) denkII с. тиң □ denk gelmek 1) туры килү; 2) очрау

denklem

и. мат. тигезләмә

denklemek

ф. тигезләү, иш итү

denklik

и. тигезлек; тиңлек

denli

I кис. кадәр; ne denli açıksa никадәр ачык булса denliII с. сабыр; акыллы (кеше)

densiz

с. денсез, юньсез; тәрбиясез

depo

и. депо (нәрсәне дә булса саклау урыны); su deposu су саклагыч

depozito

и. депозит

deprem

и. җиртетрәү, зилзилә

deprenmek

ф. селкенү, тибрәнү, тетрәү

depresyon

и. депрессия

depreşmek

ф. кабатлану, кире кайту (авыру, борчу, һ. б. тур.)

derbeder

и. сукбай

dere

и. 1) җәен кибә торган кечкенә елга; коры елга; 2) (тауларда) тарлавык; 2) яңгыр суы өчен улак

derebeyi

и. тар. 1) алпавыт, баяр; 2) феодал; 3) күч. деспот

derece

1. и. 1) төрле мәгъ. дәрәҗә; 2) эсселек градусы; 3) градус, әйләнәнең 360 тан бере. 2. кис. кадәр, хәтле

derecelemek

ф. дәрәҗәләргә аеру (бүлү)

dereceli

с. дәрәҗәле; дәрәҗәләргә аерылган

derecesiz

с. дәрәҗәсез; кирәгеннән артык

dergi

и. журнал, җыентык, мәҗмуга

derhal

рәв. шундук, моментында сөйл.

deri

и. с. 1) төрле мәгъ. Тире; күн; deri ceket күн куртка; derisini yüzmek тиресен тунау; 2) җиләк-җимеш кабыгы өстендәге элпә

derici

и. тирече; күнче

derilmek

ф. тезелү, җыелу

derin

с. 1) тирән; 2) күч. тирән, тулы, җентекле

derinleşmek

и. 1) тирәнәю; 2) (белем) киңәю, тирәнәю; 3) (аваз, тавыш) ерагаю

derinlik

и. 1) тирәнлек; 2) күч. төпкел

derken

1) дисәләр дә; 2) нәкъ шул вакытта

derleme

1. и. җыю, туплау эше. 2. с. җыелган, тупланган

derlemek

ф. 1) сайлап җыю; 2) җыеп тезү

derlenmek

ф. җыелу, туплану

derli toplu

с. җыйнак, җыелган хәлдә(ге)

derman

и. ) дәрман; 2) дәрман; дару; 3) күч. чара, әмәл

dermansız

с. көчсез, чарасыз

dermatoloji

и. дерматология

derme

и. 1) туплау, җыю; 2) туплама; коллекция

dermek

ф. 1) туплау, җыю; 2) тезү

dernek

и. 1) төрле мәгъ. җыен; мәҗлес; туй; 2) җәмгыять, оешма

ders

и. 1) дәрес; 2) сабак ◊ ders vermek 1) дәрес бирү; 2) җәза бирү

dershane

и. 1) дәрес бүлмәсе, сыйныф бүлмәсе, класс; 2) курс

derslik

и. дәрес бүлмәсе, класс

dert

и. 1) кайгы-хәсрәт, көенү; 2) мәшәкать, михнәт; 3) авыру, чир, хасталык ◊ dert değil! борчылырга урын юк!; dertini söylemeyen derman bulamaz чирен яшергән үлгән

dertlenmek

ф. 1) хәсрәтләнү, кайгыру; 2) авыру, чирләү

dertli

с. 1) кайгы-хәсрәтле, көенүле; 2) авыру, чирле; сырхаулы

dertsiz

с. кайгысыз, гамьсез

derviş

и. төрле мәгъ. дәрвиш

derya

и. 1) иск. зур сулык, диңгез; 2) күч. галим кеше; 3) күч. (нәрсәдә булса) бик күп булган җир

desen

и. диварга һ. б. төшерелгән рәсем, бизәк

desise

и. хәйлә-мәкер; интрига

despot

и. 1) тар. Византия епискобы; 2) деспот

destan

и. 1) дастан; эпос; 2) хикмәтле хикәя; 3) бәет; сөйләк

destancı

и. дастанчы, дастан әйтүче яки язучы

deste

и. 1) учлам, тотам; дәстә иск.; 2) тотка, сап, кулса

destek

и. 1) терәү; 2) ярдәмче; 3) ярдәм, булышлык

desteklemek

ф. 1) терәү белән терәтү; 2) ярдәм итү; 3) куәтләү

destelemek

ф. учлам хәленә китерү, бер тотам итү

destur

1. и. рөхсәт. 2. ы. юл бирегез!

destursuz

с. рөхсәтсез

detay

и. деталь, тәтек

detektör

и. детектор

dev

I и. дию, гыйфрит ◊ dev aynası зурайткыч көзге devII с. 1) бик зур, дәү; 2) бик әһәмиятле; гаять нәтиҗәле

deva

и. 1) дәва; 2) чара

devam

и. дәвам; □ devam etmek дәвам итү

devamlı

с. дәвамлы

devamsız

с. дәвамсыз

deve

и. дөя, тәвә иск.; deve tüyü дөя мамыгы

devekuşu

и. тәвә кошы

devinmek

ф. хәрәкәтләндерү, уйнату

devir

и. 1) төрле мәгъ. дәвер; чор; 2) әйләнү, әйләнеп чыгу; 3) бушатылу, күчерелү

devirmek

ф. 1) аудару, түңкәрү, түнтәрү; 2) күч. бәреп төшерү (мәс., патшаны); түнтәрү, 3) күч. янтайту; şapkasını bir yana devirdi бүреген бер якка янтайтты

devlet

и. 1) дәүләт, бәйсез ил, мәмләкәт; 2) хөкүмәт; 3) күч. бәхет, уңыш

devletlerarası

с. илләрара, илара, дәүләтара

devletleştirmek

ф. дәүләтләштерү, дәүләт милке итү

devletçilik

и. дәүләтчелек

devleşmek

ф. зураю

devre

и. 1) чор; 2) электр челтәре

devretmek

ф. 1) әйләнү, әйләнү-тулгану; 2) төрле мәгъ. күчерү, аудару; 3) (товар) алмашу; 4) башыннан ахырына кадәр (уку, карау һ. б.)

devrik

с. 1) катланган,; 2) ауган; 3) күч. бәреп төшерелгән (патша һ. б.) □ devrik cümle җөмлә кисәкләренең гадәти урыны үзгәртелгән җөмлә (мәс., алдым барып)

devrilmek

ф. 1) катлану, бөгелү; 2) мәтәлү, барып төшү

devrim

и. 1) катлам, катлау, катлану; бөгелү; 2) революция; путч; фетнә (дәүләт эчендәге кискен үзгәреш)

devritmek

ф. 1) катлау, бөгү; 2) мәтәлдерү, чөйкәлтү

devşirilmek

ф. 1) җыелу; 2) төрелү

devşirmek

ф. 1) җыеп алу, җыю; 2) төрү

deyim

и. 1) әйтү; 2) әйтем; 3) фразеология

deyiş

и. 1) әйтү рәвеше; 2) әд. (халык иҗатында) әйтеш; 3) сөйләү, аңлату

değdirmek

ф. 1) тидерү; 2) җиткерү, илтеп бирү; 3) бәяле, кыйммәтле итү

değer

и. 1) кыйммәт, бәя; тияре сөйл.; 2) игътибар; абруй; кадер; 3) мат. зурлык □ değer biçmek бәя бирү

değerbilir

с. бәясен (кадерен) белүче

değerbilmez

с. кадер белмәс; затсыз

değerlendirmek

ф. 1) кадерен (кыйммәтен) билгеләү; 2) бәясен белеп файдалану

değerlenmek

ф. 1) бәя казану; 2) кыйммәте арту

değerli

с. 1) кыйммәтле; кадерле; 2) хөрмәтле

değersiz

с. 1) кыйммәтсез; 2) абруйсыз, хөрмәтсез

değil

кис. түгел □ değil mi ki шулай булгач

değin

I бәйл. тикле, кадәр(ле), чаклы, хәтле değinи. сөйл. тиен (җәнлек)

değinme

и. кагылыш; кагылу

değinmek

ф. (бер мәсьәләгә) кагылу

değirmek

ф. 1) тигезү, тидерү, тиерү диал); 2) сөйл. җиткерү, белдерү, ишеттерү

değirmen

и. 1) тегермән; 2) изгеч

değirmenci

и. тегермәнче

değirmi

с. 1) түгәрәк; değirmi masa түгәрәк өстәл; 2) иңе буе тигез (тукыма)

değirmilik

и. түгәрәклек

değiş

и. алмашу; алмаш

değiş tokuş

и. алыш-биреш

değişici

с. үзгәрүчән

değişik

с. 1) үзгә; үзгәргән; 2) алмаштырылган; 3) башка, башка төрле

değişim

и. 1) үзгәреш; 2) биол. нәселдә кинәт килеп чыккан үзгәреш; 3) алыш- биреш

değişken

1. с. тиз үзгәрүчән. 2. и. мат. үзгәрмә зурлык

değişkin

с. 1) үзгәрешле; 2) үзгәртелгән

değişmek

ф. 1) үзгәрү; 2) алышыну; 3) алмаштыру, алыштыру; üstümü değiştim өстемне алыштырдым

değiştirmek

ф. 1) үзгәртү; 2) алмаштыру, алыштыру

değme

I и. тию; кисешү değmeс. гадәти, гади

değmek

I ф. 1) тию; 2) тәэсир итү; 3) җитү; mektup elime değmedi хат (миңа) килеп җитмәде değmekф. 1) (билгеле бер бәя) тору; yüz bin lira değer йөз мең лира тора; 2) күңелгә хуш килү; 3) лаек булу

değnek

и. (махсус) таяк; кул-таяк

değneklemek

ф. таяклау, таяк белән кыйнау

değnekli

с. таяклы

deşelemek

ф. 1) ерткалау, әзгәләү, тузгыту, тишкәләү; 2) күч. төпченү

deşik

с. тишек, тишелгән, тишекле

deşmek

ф. 1) ерту, яру, өзү, тишү; 2) яралау; 3) күч. төпчү; һаман да бер үк мәсьәләгә кире кайту

dibek–dişçi

[ Previous ] [ Next ]

dibek

и. киле; зур (механизмлы) киле, изгеч

didik didik

с. тетелгән, тетелеп беткән

didiklemek

ф. 1) теткәләү, өзгәләү; 2) бөрчекләү, чемчекләү; 3) җентекләп тикшерү

didinmek

ф. бар көченә тырышып эшләү

diferansiyel

и. төрле мәгъ. дифференциал

difteri

и. мед. дифтерия, дифтерит

dik

с. 1) вертикаль; үрә баскан, үрә торган; 2) текә; 3) күч. тупас, калын; sesi dik тавышы калын (көчле)

dikdörtgen

и. мат. турыпочмаклык

dikelmek

ф. 1) текә булу; 2) аякта басып тору; 3) күч. тупаслык күрсәтү

diken

и. 1) энә, чәнечке (үсемлек һәм хайваннарда); 2) тигәнәк; тигәнәле үлә; □ diken diken 1) чәнечкесе, энәсе күп булган; 2) тырпайган, үрә торган (чәч, мыек, төк һ. б. ш.)

dikence

и. зоол. керпе балык

dikendutu

и. бөрлегән

dikey

и. вертикаль

dikici

I и. игенче dikiciII и. 1) искене төзәтеп тегүче; 2) тегүче

dikili

с. үрә бастырылган (багана, таш һ. б.); утыртылган, кагылган ◊ dikili ağacı olmamak каккан казыгы да булмау, мал-мөлкәтсез булу

dikilmek

ф. 1) утыртылу, бастырып куелу; 2) (яшь агач һ. б.) утыртылу; 3) килеп басу, торып басу; 4) текәлү; 5) күч. каршы куелу

dikim

и. 1) тегү эше; 2) үсемлек утырту □ dikim evi тегү цехы; тегү фабрикасы

dikine

рәв. 1) үрә бастырып, тек куеп; 2) күч. каршы куеп

dikit

и. сталагмит

dikiz

и. күзәтү, күзәтке □ dikiz aynası (шоферның һ. б.) күзәтү көзгесе

dikizlemek

ф. (яшертен, посып) күзәтү

dikiş

и. 1) тегү, тегү эше; 2) тегеләсе әйбер; 3) җөй; 4) тегеш, тегү рәвеше

dikişçi

и. тегүче

dikkat

и. төрле мәгъ. диккать, игътибар; dikkatle dinlemek игътибар белән тыңлау; dikkat! игътибар!

dikkatli

с. дикъкатьле, игътибарлы

dikkatsiz

с. дикъкатьсез, игътибарсыз

diklemesine

рәв. вертикаль рәвештә

diklenmek

dikleşmek ф. 1) күтәрелү, текәләнү; yol dikleşti үр башланды; 2) күч. каршы төшү (килү)

dikmek

ф. 1) бастырып кую, текәү; 2) җиргә кадау, утырту; 3) (йорт, бина) салу, торгызу; 4) постка кую; 5) күч. туп-туры югары чөю; 6) күч. чөйкәлтеп әчү

dikmelik

и. күчереп утыртылган агачлык

dikse

и. (кош аулау өчен) өстенә сагыз сыланган ботак (таяк һ. б. ш.)

diksiyon

и. дикция

dikta

и. диктат

diktatör

и. диктатор

dikte

и. диктант

dil

и. төрле мәгъ. тел ◊ dil uzatmak каршы сүз әйтү; dilini bağlamak сүзсез калырга мәҗбүр итү; dillini tutmak телен тыю, сүзен үлчәп сөйләшү

dilbaz

и. йомшак телле

dilber

с. күңелне тартучы, сөйкемле; гүзәл; дилбәр иск.

dilbilgisi

и. тел белеме (гыйлеме)

dilbilimi

и. чагыштырма тел гыйлеме

dilci

и. телче, тел белгече

dilek

и. 1) үтенеч; 2) теләк

dilekçe

и. гариза; үтенеч кәгазе

dilemek

ф. 1) үтенү; 2) теләү

dilenci

и. с. төрле мәгъ. теләнче

dilendirmek

ф. теләндерү

dilenmek

ф. теләнү

dilim

и. телем

dilimlemek

ф. телемләү; телү

dillendirme

и. 1) атын-чабын чыгару; 2) әд. җанландыру

dillendirmek

ф. (берәрсе хакында) сүз чыгуга сәбәпче булу

dillenmek

ф. 1) телгә килү; 2) (бала) сөйләшә башлау; 3) күч. телгә керү, аты-чабы чыгу

dilli

с. телдар; шома телле (оста һәм матур сөйләшүче)

dillidüdök

и. 1) курай; 2) күч. күп сөйләшкән кеше

dilmaç

и. тылмач, тәрҗемәче

dilmek

ф. телү; яру

dilsiz

с. телсез

dimdik

с. рәв. 1) теп-текә; 2) туп-туры; төз

din

I и. 1) дин; müslüman dini мөселман дини; 2) инаныч dinII и. физ. дин (көч үлчәү берәмлеге)

dindar

и. диндар, тәкъва

dindaş

с. диндәш

dindışı

с. дин белән бәйле булмаган

dinen

рәв. дин буенча, дин кушканча, динчә

dingil

и. күчәр; төңгел диал.

dingildemek

ф. 1) тетрәү, уйнаклау; 2) күч. курку

dingin

с. 1) хәрәкәтсез; 2) арыган, талчыккан

dini

с. дини, дингә баглы

diniş

и. тыну, тынычлану

dink

и. төйгеч, тукмак

dinlemek

ф. төрле мәгъ. тыңлау

dinlendirici

и. тынычлык бирә торган

dinlendirmek

ф. 1) тын алдыру, ял иттерү; 2) сөйл. сүндерү; 3) (җирне) парга калдыру

dinlenme

и. яп итү, яп алу; dinlenme kampı ял лагеры, ял базасы

dinlenmek

ф. 1) тыну, тынып тору; 2) ял итү

dinletmek

ф. төрле мәгъ. тыңлату; ишеттерү

dinleyici

и. ирекле тыңлаучы

dinmek

ф. тыну; тынычлану; туктау; göz yaşlarım dindi күз яшьләрем (агудан) туктады

dinozor

и. динозавр

dinsiz

с. динсез, дәһри

dinç

с. 1) сау-сәламәт; хасталыксыз; 2) таза, көчле

dinçlik

и. сәламәтлек, исәнлек; күңел (җан) тынычлыгы

dip

и. 1) төрле мәгъ. төп; deniz dibi диңгез төбе; tencerenin dibi кәстрүлнең төбе; 2) түр; salonun dibindeki masalar залның түрендәге өстәлләр

dipkoçanı

и. төпсә (ертып алынган документтан калган төп)

diploma

и. диплом

diploması

и. дипломатия

diplomatik

с. дипломатик

dipnot

и. текст астына төшерелгән искәрмә

dipsiz

с. төрле мәгъ. төпсез

dipçik

и. приклад, кундак

dirayet

и. булдыклылык

dirayetli

с. булдыклы

direk

и. 1) терәк, терәү; колга; 2) күч. терәк, таяныч; baba ailenin direğidir ата кеше — гаиләнең терәге

direksiyon

и. 1) руль тәгәрмәче; 2) рульле идарә

direkt

рәв. турыдан-туры

direktif

и. директива, күрсәтмә

direktör

и. директор

diremek

ф. 1) сөйл. сөяү, терәү; 2) күч. киреләнү

diren

и. ике-өч япьле зур сәнәк, салам сәнәге

direniş

и. каршылык күрсәтү

direnmek

ф. каршылык күрсәтү, аяк терәп карышу

direnç

и. 1) каршылык көче; 2) физ. электр каршылыгы

dirençli

и. 1) тотрыклы; 2) куәтле

direy

и. зоол. хайваннар дөньясы, фауна

direşmek

ф. үҗәтләнү, тырышу

diri

с. 1) тере, терек, җанлы; 2) яхшылап пешмәгән, чи; 3) тере, теремек, терчә; 4) сулмаган; diri yaprak сулмаган яфрак

dirilmek

ф. 1) терелү; җанлану; 2) теремекләнү, көчәю

diriltici

с. терелткеч, терелтүче

dirim

и. тереклек, биологик яшәү

dirlik

и. 1) сөйл. тереклек, яшәү, тормыш кичерү; 2) тар. тормыш кирәге, кирәк- ярак; 3) татулык ◊ dirlik yüzü görmemek рәхәт күрмәү

dirliksiz

с. татулыксыз; тынычсыз

dirsek

и. 1) төрле мәгъ. терсәк; 2) бөгелеш, бөгелгән төш ◊ dirsek çürütmek бик күп еллар уку (белем алу)

dirseklemek

ф. терсәк белән төртү

dirseklik

и. 1) кәкре ныгыткы, кәкре деталь; 2) култыкса; 3) җиңсә; терсәк турысындагы ямау

disiplin

и. төрле мәгъ. дисциплина

disk

и. төрле мәгъ. диск

diskalifiye

и. дисквалификация

disko

и. к.: diskotek

diskotek

и. дискотека

dispanser

и. диспансер

ditmek

ф. тетү; вак кисәкләргә өзгәләү

divan

I и. 1) тар. диван, дәүләт советы (шурасы); 2) әд. диван (бер шагыйрьнең шигырьләр җыентыгы) divanII и. диван, софа

divane

и. с. дивана, тиле; ахмак

diyafram

и. анат. диафрагма

diyalekt

и. диалект

diyalog

и. диалог

diyanet

и. 1) диянәт, дин эшләре; 2) дингә баглылык, динчелек

diyar

и. төбәк, өлкә, регион

diye

рәв. дип (диеп), дия

diyecek

и. әйтер сүз; başka diyeceğiniz var mı? башка әйтер сүзегез бармы?

diz

и. тез □ diz boyu тездән (мәс., кар); diz kapağı тез капкачы ◊ deze gelmek тезләнү, баш ию

dize

и. шигырь юлы

dizel

и. тех. дизель

dizgi

и. хәреф җыю

dizgin

и. тезген ◊ dizginleri salıvermek дилбегәне бушату

dizginlemek

ф. 1) тезгенләү; 2) күч. тыеп тору

dizginsiz

с. төрле мәгъ. тезгенсез

dizi

и. 1) тезмә, тезем; рәт, саф; iki dizi inci ике рәт энҗе; 2) мат. прогрессия; dizi film ceриал

dizili

с. тезүле; тезмәле; теземле

diziliş

и. тезелеш

dizilmek

ф. тезелү

dizlik

и. 1) тезлек, тез каплагыч; 2) сөйл. тезгә кадәр төшеп торган эчке күлмәк; 3) сөйл. эш алъяпкычы

dizmek

ф. тезү

diğer

с. башка, бүтән, икенче

diş

и. төрле мәгъ. теш; diş ağrısı теш авыртуы; diş dolusu пломба; bir diş sarımsak бер теш сарымсак □ diş eti урт

dişi

с. теше, инәк, ана (җан иясе, хайван); dişi kedi ана мәче

dişlek

с. 1) тешләре чыгып торган, тешләч; 2) күч. үз сүзен сүз итә торган

dişlemek

ф. тешләү

dişli

с. төрле мәгъ. тешле

dişsiz

с. 1) тешсез; 2) күч. юаш

dişçi

и. теш табибы, теш врачы

dogma–doğuştan

[ Previous ] [ Next ]

dogma

и. догма

dok

и. док (портның йөк санлау һәм бушату, кораб ремонтлау öлеше)

doksan

и. туксан

doksanlık

и. с. 1) төрле мәгъ. туксанлык; 2) туксан яшьлек; doksanlık bir ihtiyar туксан яшьлек бер карт

doktor

и. доктор, табиб, врач

doktora

и. 1) докторлык дәрәҗәсен яклау; 2) докторлык (гыйльми дәрәҗә)

doktrin

доктрина, тәгълимат

doku

и. биол. тукыма, организмда күзәнәкләр береге

dokuma

1. и. 1) туку; halı dokuma sanatı келәм туку сәнгате; 2) бәз, тукыма. 2. с. тукылган

dokumacı

и. тукучы, тукучылыкта эшләүче

dokumak

ф. 1) туку; 2) күч. агачны селкетеп җимешләрен төшерү

dokunaklı

и. тәэсирле, йогынтылы; dokunaklı bir söz тәэсирле бер сүз

dokunca

и. зарарлы нәрсә

dokundurmak

и. тидерү, тидертү

dokunmak

ф, 1) төрле мәгъ. тию (кул һ. б.) тидерү, кагылу; 2) начар тәэсир ясау; кагылу, тию; hırsız giyimlere dokunmamış карак киемнәргә кагылмаган; belki sana bir yardımı dokunur бәлки сиңа бер ярдәме тияр

dokunulmaz

с. 1) тиелгесез, кагылгысыз; 2) күч. тел тидергесез

dokunum

и. сизү, тою

dokunuş

I и. кагылыш dokunuşи. тукылыш

dokurcun

и. 1) тугызташ уены (тугыз таш белән уйнала); 2) тугыз көлтә өстенә унынчысын баштүбән куеп өелгән бәпкә

dokuz

сан. тугыз

dokuzlu

и. с. тугызлы

doküman

и. документ

dolak

и. 1) чолгау; 2) сөйл. юка шарф, яулык

dolam

и. урам, уратым; чорнам

dolama

и. 1) ачык җилән; 2) мед. тырнак асты үлекләү (авыруы)

dolamak

ф. урау, урату, чолгау, чорнау; сару

dolambaç

и. лабиринт

dolandırıcı

с. и. бутаучы; хәйләче

dolanmak

ф. 1) әйләнеп чыгу, әйләнеп йөрү, тулгану; чолгану, сарылу; 2) йөренү

dolap

и. 1) шкаф, шифоньер; 2) базар эчендәге кибет, киоск; 3) барабанлы кое чарыгы (куласасы); 4) чарык, чыгыр, куласа; 5) күч. хәйлә, әмәл

dolaplı

с. шкафлы

dolar

и. доллар

dolay

и. әйләнә-тирә, тирә-юнь, әтраф, мохит

dolaylı

с. рәв. кыеклатып, читләтеп; тирәләп (сорашу һ. б.); кыек; dolaylı tümleç гp. кыек тәмамлык

dolaysız

рәв. с. турыдан-туры; туры

dolayı

I и. 1) тирә-юнь; 2) даирә, тирәлек; 3) мөнәсәбәт dolayıбәйл. сәбәпле, аркасында; parasızlıktan dolayı акчасызлык (акча булмау) аркасында

dolayısıyla

1. рәв. кыеклатып. 2. бәйл. сәбәпле, аркасында

dolaşmak

ф. 1) әйләнеп (әйләнеп-тулганып) йөрү; 2) гизү, сәяхәт итү; 3) (сүз, хәбәр һ. б.)йөрү; 4) үрелү, ишелү, чырмашу; 5) әйләнечтән йөрү; 6) әрле- бирле йөренү

dolaşık

с. 1) борылмалы, бөгелмәле; 2) бер-беренә сарылган, үрелгән, ишелгән; 3) буталган (сүз һ. б. ш.)

dolaşım

и. 1) кан әйләнеше; 2) әйләнеш, бер юлдан әйләнеп йөрү

doldurma

и. 1) тутыру; 2) әд. артык һәм урынсыз тасвирлаулар (чагыштырулар) ярдәмендә хикәяләү

doldurmak

ф. төрле мәгъ. тутыру

dolgu

и. тутырма, нинди дә булса буш (тишек һ. б. ш.) урынга тутырыла торган нәрсә; diş dolgusu теш пломбасы

dolgun

с. 1) тулы, тулган, тутырылган; 2) тулымса (кеше), тулы (гәүдәле)

dolgunluk

и. тулылык

dolma

I и. 1) тулу; 2) тулма (татлы борыч, кәбестә яфрагы һ. б.ны ит, ярма белән тутырып пешерелгән ашамлык) dolmaII с. чокырга таш (балчык, ком һ. б.) тутырып ясалган (басу, бакча)

dolmak

ф. 1) тулу; 2) тәмамлану

dolmuş

I с. 1) тулган, тулы; 2) тулышкан dolmuşII и. 1) кеше тулгач (кеше җыелгач) кына юлына китә торган көймә; 2) шәһәр эчендә һәм шәһәртирә йөри торган кечкенә автобус (минибус)

dolu

I с. 1) төрле мәгъ. тулы; 2) корылган, корулы (мылтык һ. б.); 3) мәшгуль; буш вакыты юк; bu gön do/uyum бүген буш вакытым юк doluII и. боз (яву)

dolunay

и. тулган ай

domalan

и. томалан (ашарга яраклы гөмбә), трюфель

domalmak

ф. тумпаю, бүселү, бүлтәү

domates

и. томат; помидор

dombay

и. зоол. сөйл. бегемот

domino

и. төрле мәгъ. домино

domuz

и. дуңгыз, чучка ◊ domuz ayağı штопор; domuz elması җир астында үсә торган гөмбә төре

don

I и. 1) һәртөрле кием, кием-салым; 2) ыштан; 3) атның төсе donII и. с.1) суык, салкыннар; 2) туң; кырау □ don kesmek кырау сугу; don yağı 1) туңмай; 2) күч. сөйкемсез кеше

donamak

ф. бизәү (матур киендерү)

donanma

и. 1) бәйрәм һәм тантаналарда күрсәтелгән бизәкләр (байраклар һ. б.); 2) диңгез флоты; ticaret donanması сәүдә флоты

donanmak

ф. 1) киенү, бизәнү; 2) бәйрәм билгеләрен чыгарып кую

donanım

и. 1) диңг. такелаж (җилкәнле кораб, зур көймә өстендәге бөтен җиһаз, йөреш кирәк-ярагы); 2) җиһаз; soğutma donanımı суыту җиһазы

donatmak

ф. 1) киендерү; 2) бизәү, матурлау; 3) бәйрәм билгеләрен күрсәтү, рәешләү; 4) күч. ачулану

donatım

и. җиһазлау; бизәү

dondurma

I и. туңдыру dondurmaII и. туңдырма, морожный

dondurmak

ф. 1) туңдыру; 2) күч. торгын хәлендә калдыру, үзгәрешсез тоту; fiyattan dondurmak бәяләрне үзгәрешсез тоту

donmak

ф.1) туңу; 2) өшү; 3) күч. шаккату

donra

I и. тундра donraII и. 1) кавык; 2) кер (тәндә)

donsuz

с. киемсез, ялангач

donuk

с. 1) туң, туңган; 2) тонык (төс); 3) күч. туң, хиссез;

dopdolu

с. туп-тулы

doru

с. туры (ат); кызгылт җирән

doruk

и. 1) тау түбәсе, агач башы; 2) күч. (вакыйганың, уңышның һ. б.) иң югары ноктасы

doruklamak

ф. түбәләмә итү

dost

и. дус, дуст ◊ dost tutmak сөяркә тоту

dostane

рәв. дусларча, дустанә кит.

dostluk

и. дуслык

dosya

и. 1) досье; 2) папка, кәгазь папкасы

doygun

с. туйган, канәгать

doymak

ф. тую □ doya doya туйганчы

doymaz

с. туймас, ачкүз

doyulmak

ф. туену

doyum

и. тую, туену; □ doyum olmamak туйгысыз булу

doyumluk

и. 1) туярлык; 2) тар. чапкын, талау һөҗүме

doyuran

и. физ. туендыручы матдә

doyurmak

ф. 1) туйдыру, туендырып тору; 2) күч. алдау; 3) күч. акча төртү

doyurucu

с. 1) туендыргыч (матдә); 2) күч. канәгать калырлык

doz

и. доза

doçent

и. доцент

doğa

и. табигать □ doğa yasası табигать законы

doğal

с. табигатькә багланышлы; табигый; doğal gaz табигый газ □ doğal ayıklanma табигый сайланыш

doğan

и. лачын

doğancı

и. лачынчы (аучы)

doğdurmak

ф. тудыру

doğmak

ф. туу, дөньяга килү; барлыкка килү

doğram

и. сөйл. кисәк, туралган кисәк

doğrama

и. агачтан (тактадан) ясалган әйберләр (җиһазлар)

doğramak

ф. турау

doğranmak

ф. 1) киселү, туралу; 2) күч. сызлау

doğru

I с. 1) туры; 2) дөрес; хатасыз; 3) турылыклы; тугры, хыянәтсез; doğru karar дөрес карар; doğru söylemek дөрес сөйләү doğruII и. 1) дөреслек; 2) мат. туры, туры сызык doğruIII бәйл, таба; iskeleye doğru искәләгә (пристаньга) таба

doğruca

1. рәв. турыдан; туп-туры. 2. с. шактый туры

doğrucu

и. һәрвакыт дөресен сөйләүче

doğrulamak

ф. 1) дөресләү, дөресен әйтү (әйтеп бирү); 2) дәреслек табу өчен тикшерү

doğrulmak

ф. 1) тураю, төзәлү; 2) туры юнәлү; туп-туры юнәлү; юнәлү; 3) күтәрелү, калку; 4) күч. яңадан күтәрелү, көчәю

doğruluk

и. 1) төзлек, турылык; 2) дөреслек; хатасызлык; 3) тугрылык; хәйләсезлек

doğrusu

кер. сүз. турысы, дөресе; чынлыкта

doğu

и. с. 1) көнчыгыш, кояш чыгышы; 2) көнчыгыш, шәрык

doğulu

с. көнчыгыш кешесе, шәрык кешесе

doğum

и. 1) туу, туу хәле; 2) туган ел (вакыт); 3) туым (бала туу саны, проценты һ. б.), туыш □ doğum evi бала табу йорты; doğum gönü туган көн

doğumlu

с. (фәлән вакытта) туган; 1970 doğumlular 1970 елгылар, 1970 елда туганнар

doğurgan

с. 1) күп бала табучы, күп (еш) тудыручы; 2) күч. иҗатчан, күп әсәр иҗат иткән

doğurmak

ф. 1) тудыру, бала табу; 2) тудыру, барлыкка китерү; иҗат итү

doğuş

и. туыш, тумыш

doğuştan

рәв. тумыштан

dragon–dramatize etmek

[ Previous ] [ Next ]

dragon

I и. тар. драгун (атлы гаскәр төре) dragonII с. аждаһа

drahmi

и. драхма (Грециядә кулланыла торган акча берәмлеге)

dram

и. төрле мәгъ. драма

dramatize etmek

ф. драматизацияләү, фаҗига итеп күрсәтү

dua–duş

[ Previous ] [ Next ]

dua

и. дога

duacı

и. догачы

duba

и. 1) баржа; 2) понтон

dublaj

и. дубляж (кинофильмне башка телгә күчерү)

duble

и. 1) нәрсәнең дә булса икеләтә артыгы; 2) икенче кат, киемнең алынмалы астары; 3) эчлек

dudak

и. ирен ◊ dudağını ısırmak хәйран калу

dudaksıl

с. гр. иренләшкән (аваз)

dudu

и. 1) ханым; Ayşe dudu Гайшә ханым; 2) олы яшьтәге әрмән хатыны

dul

и. с. тол (хатын яисә ир) □ dul kalmak тол калу

dulda

и. 1) ышык җир; 2) яклау, химая

duldalamak

ф. ышыклау

dulluk

и. толлык

duman

и. 1) төтен; 2) тузан болыты

dumağı

и. томау

durak

и. 1) тукталыш; 2) пауза

duraklamak

ф. 1) тукталу, туктап тору; 2) күч. тынып тору, тынып калу

duraklı

с. 1) тукталышлы; 2) физ. тотрыклы

duraksamak

ф. икеләнеп калу

durağan

с. 1) хәрәкәтсез, тик торучан; 2) күч. артта калган

durdurmak

ф. туктату; otobüsü durdurdu автобусны туктатты

durgun

с. 1) тыныч, тымызык; 2) күч. сүнек, рухсыз

durgunlaşmak

ф. 1) тымызыклану; 2) кәефсезләнү

durmadan

рәв. бертуктамыйча

durmak

ф. 1) төрле мәгъ. тору; 2) туктау, тукталу; bileğimdeki saat durmuş беләгемдәге сәгать туктаган; 3) яшәвен дәвам итү

duru

с. 1) чиста; duru su чиста су; duru beyaz tenli чиста ак тәнле; 2) күч. саф (тел, ысул һ. б. тур.)

duruk

с. үзгәрмәгән; торгынлыктагы

durulamak

ф. чиста суда чайкау

durum

и. әхвәл, хәл; вәзгыять (мәсьәләнең һ. б.) ничек торуы; ничеклек

duruş

и. 1) торыш; 2) күренеш

duruşma

и. судта ике якның бергә килеп тикшерелүе

dut

и. тут җиләге □ dut ağacı тут агачы; тут

duvak

и. 1) кәләш бөркәнчеге; 2) йокылык (кайбер яңа туган бәбиләрнең башындагы яры), туак диал.

duvar

и. дивар, таш койма, стена

duyar

с. хисле

duygu

и. 1) тойгы; 2) ишетү

duygulu

с. 1) тойгылы, хисле; 2) сак; тавышны тиз ишеттерүчән; сизгер

duygusuz

с. 1) тойгысыз; 2) сөмсез; туң

duymak

ф. 1) тою, сизү; 2) ишетү; 3) хис итү

duymaz

с. тоймас; ишетмәс

duyu

и. тою (организмнарның тышкы дөньядан сигналлар кабул итүе)

duyum

и. тоем, тою күренеше; апперцепция

duş

и. душ (су коену җайланмасы)

dökme–döşemeli

[ Previous ] [ Next ]

dökme

I и. түгү dökmeс. 1) эретеп калыпка салу юлы белән ясалган; 2) түгелгән, агызылган; 3) капларга салынмаган, чәчелеп яисә өелеп яткан; сибелеп яткан

dökmek

ф. 1) агызу; su dökmek су агызу; 2) түгү, түгеп җибәрү; çayı dökmek чәйне түгеп җибәрү; 3) бушату; buğdayı dökmek бодайны бушату; 4) сибү; tavuklara yem dökmek тавыкларга җим сибү; 5) күч. түгү, кою; göz yaşı dökmek күз яше түгү; yapraklarını dökmüş ağaç яфракларын койган агач; para dökmek акча түгү; 6) күч. күп итеп җыю, туплау; sınıra asker dökmek чик буена гаскәр туплау; 7) күч. бушату; dert dökmek эчне бушату □ döke saça чәчә-түгә

dökük

с. 1) сибелеп торган; төшеп торган; saçları omuzlarına dökük чәчләре иңбашларына төшкән; 2) искергән

dökülmek

ф. 1) түгелү, бушатылу; 2) төрле мәгъ. коелу, сибелү; 3) күч. бик нык искерү

döküm

и. 1) (чуенны һ. б.) эретеп калыпларга агызу; (чуен һ. б.) кою; 2) (тукыманың, киемнең) салынып тору; 3) җентекле итеп аңлату; 4) яфрак коелу вакыты; döküm evi кою цехы

dökümcü

и. (чуен һ. б.) коючы

döküntü

и. 1) түгенте, чүп-чар; 2) калдык-постык (тар-мар ителгән гаскәр һ. б. калдыклары); 3) биткә чыккан таплар, бетчәләр; 4) күч. эшкә яраксыз нәрсә

döl

и. 1) тул; яралгы; 2) ыру, нәсел, җәвер □ döl yatağı анат. аналык

dölek

с. 1) тыныч холыклы, ипле, түләк иск.; 2) төз, тигез (җир)

döllemek

ф. яралгы ясалу

döndürmek

ф. 1) әйләндерү; 2) түндерү; 3) күч. идарә итү, тәртиптә тоту

dönek

с. аумакай

dönelmek

ф. (югары күтәрелгәннән соң) тешә башлау

dönem

и. чор, дәвер

dönemeç

и. 1) борылу төше, борылыш; 2) үзгәреш ноктасы

dönence

и. тропик параллельләрнең берсе

dönenmek

и. әйләнү, әйләнгәләү, әйләнеп йөрү

döner

1. и. дөнәр (әйләнгеч шештә пешерелгән ит, шешлек). 2. с. әйләнә торган

döngel

и. бот. мушмула, башмала

dönmek

ф. 1) үз күчәре яисә бер үзәк тирәли әйләнү; 2) әйләнеп кайту, түнү; 3) әверелү, үзгәрү; 4) дүнү, ниятеннән (карашыннан) ваз кичү; 5) борылу, йөз тоту; 6) (укучы тур.) сыйныфта (класста) калу □ döne döne тәгәри-тәгәри

dönük

с. 1) кире борылган; 2) күч. юнәлдерелгән

dönüm

I и. 1000 м2 лык мәйдан үлчәве dönümII и. 1) әйләнү, әйләнгәләү; 2) (табигатьтә, җәмгыятьтә кабатланып торган) күренешләрнең берсенең тәмамланып, икенчесенең башлануы; yıl dönümü ел тулу; 3) кабатлана торган хәрәкәтнең һәр юлы; iki dönüm yük getirdi ике юл йөк китерде

dönüşlü

с. 1) кайтмалы; 2) гр. кайтым юнәлеше булган (фигыль)

dönüşmek

ф. үзгәрү, әверелү

dönüştürmek

ф. 1) үзгәртү, әверелдерү; 2) мат. үзгәртелү

dönüşüm

и. формасы үзгәрү (үзгәртелү); бер үк эчтәлекнең төрле формаларда чагылышы

dördül

и. 1) дүртпочмак, квадрат; 2) әд. робагый, дүртьюллык

dördüz

сан. с. дүртәү, дүртле

dört

сан. дүрт ◊ dört gözle beklemek дүрт күз белән көтү

dörtgen

и. дүртпочмак

dörtleme

I и. дүртләү, дүртәрләү dörtlemeи. 1) басуны дүрт тапкыр сөрү; 2) (шагыйрьләр ярышында) дүртьюллыклың беренче ике юлын бер шагыйрь, калган икесен икенче шагыйрь язып иҗат итү ысулы

dörtmek

ф. 1) төрле мәгъ. төртү, төртеп күрсәтү, төрттерү; 2) этәргеч бирү, кызыктыру

dörtnala

рәв. чаптырып, бар көчкә

döven

и. ындырда иген суктыру өчен ат, үгез һ. б. белән җәем өстеннән тарттырыла торган таш

döveç

и. сөйл. киле

döviz

и. 1) илләр арасында йөргән түләү васитасы (акча, чек һ. б.); 2) валюта, чит ил акчасы; 3) девиз, лозунг

dövme

и. 1) төю; 2) кыйнау; 3) (тимер) чүкү; 4) татуировка □ dövme yapmak татуировка ясау

dövmek

ф. 1) төю; 2) кыйнау, тукмау; 3) (тимер) чүкү; 4) кагу, суккалау; 5) тупка тоту, бомбалау

dövüş

и. 1) төю; 2) кыйнашу

dövüşken

с. сугышырга яратучы; сугыш чукмары

dövüşçü

и. кыйнашчы

döş

и. түш, күкрәк

döşek

и. ) түшәк, ястык; 2) ятак, урын-җир

döşekli

с. 1) түшәкле, түшәге булган; 2) и. җәенке (ялпак) көймә

döşeli

с. 1) түшәүле; 2) күч. җиһазы тулы булган (өй)

döşeme

и. 1) идән; 2) түшәмә, (диван, урындык, һ. б.ның) йомшак ител түшәп ясалган өлеше

döşemek

ф. 1) түшәү, җәю; каплау; kilim döşemek келәм җәю; çini döşemek кафель түшәү, кафель белән каплау; 2) өйне җиһазлау

döşemeli

с. 1) түшәмәле; 2) җиһазлы (өй, бүлмә)

düdük–düşürmek

[ Previous ] [ Next ]

düdük

и. 1) кечкенә сыбызгы; 2) гудок

dükkan

и. 1) кибет, кечкенә кибет; 2) һөнәрче алачыгы

dükkancı

и. кибетче, кибет тотучы

düldül

и. 1) дөлдөл; 2) күч. иске автомобиль

dülger

и. (оста) балтачы

dümbelek

и. (кечкенә) барабан

dümbelekçi

и. барабанчы

dümdüz

с. 1) төп-төз; 2) күч. бик гади, күрексез; 3) күч. беркатлы, артта калган, чикләнгән

dümen

и. 1) (су һәм һава транспортларында) руль; 2) күч. хәйлә; астан идарә итү

dün

1. и. кичәге көн. 2. рәв. кичә

dünden

рәв. 1) кичәдән; dünden kalma yemek кичә калган аш; 2) сөйл. күптәннән; o dünden razı ул күптән риза

dünkü

с. 1) кичәге; 2) күптән түгелге; 3) күч. артта калган

dünya

и. 1) дөнья; 2) дөньяви эшләр (хәлләр); 3) җир шары

dünyada

рәв. гомердә дә, һичбервакыт

dünyalık

и. байлык; матди хәл

dünür

и. кода, кодагый

dünürcü

с. башкода, кодалаучы

dünürleşmek

ф. кодалашу

düpedüz

рәв. с. 1) төп-төз; туп-туры; 2) ачыктан-ачык; 3) ачык, гади, садә; эчкерсез (кеше)

dürbün

и. бинокль

dürme

и. 1) төрү; 2) кәбестәнең күпкатлы яфраклары; яфраклы кәбестә; 3) кулин. төрмә (кыстыбыйның бер тере)

dürmece

и. зоол. кәбестә күбәләге

dürmek

ф. төрү, катлау

dürtüklemek

ф. 1) төрткәләү; 2) (күңелне, берәүне һ. б.) кызыктырып тору, котырту

dürtülmek

ф. (барып) төртелү

dürtüşmek

ф. төртешү

dürü

и. 1) төргәк; 2) бирнә, өшәнчек; туй бүләге

dürülü

с. төрүле, төрелгән

dürüm

и. катлама, катланма

dürüst

с. рәв. дөрес, хатасыз

düz

I с. 1) тигез; шома; 2) сай düzII и. 1) тигезлек; дала, тез диал.; 2) бер төрле исерткеч эчемлек

düzelmek

ф. 1) төрле мәгъ. төзәлү; 2) тигезләнү

düzeltici

с. и. 1) төзәтүче; 2) төзәткеч, төзәлткеч

düzen

и. 1) тәртип; җыйнаклылык; 2) тәртипкә салынганлык; 3) режим; 4) система

düzenlemek

ф. 1) тәртипкә салу; 2) (музыкада) көйләү, көйгә салу; 3) оештыру

düzenleyici

и. 1) көйләүче, җайга салучы; 2) оештыручы

düzensiz

с. 1) тәртипсез, җыйнаксыз; 2) аһәңсез; көйсез (музыка)

düzey

и. кимәл; дәрәҗә; kültür düzeyi культура дәрәҗәсе

düzgün

I с. 1) тигез; тигезләнгән; шомартылган; 2) көйләнгән, җайланган; 3) тәртипкә (көйгә, җайга) куелган düzgünи. кершән

düzine

и. дюжина, 12 данә

düzlem

и. 1) тигез җир; 2) мат. яссылык

düzlemek

ф. тигезләү

düzlük

и. 1) тигезлек; 2) төзлек; 3) турылык

düzme

с. уйдырма (сүз), ялган (мәс., документ)

düzmek

ф. 1) төзү; 2) ясау; 3) хәзерләү; gelin çeyizi düzmek килен бирнәсе хәзерләү

düğme

и. төрле мәгъ. төймә

düğmek

ф. төйнәү

düğmelemek

ф. төймәләү

düğunçorbası

и. туй ашы (шулпага ит, он, катык һәм кыздырылган май салына)

düğüm

и. төрле мәгъ. төен

düğümlemek

ф. төенләү

düğümlü

с. 1) төенле; 2) ботаклы

düğün

и. туй

düğüncü

и. туйчы

düş

и. 1) төш; 2) хыял □ düş görmek төш күрү

düşey

с. и. вертикаль

düşkün

с. 1) (бер эшкә, нәрсәгә) күңелен салган; яратучы; sinema düşkünü кино яратучы; 2) күч. мәлҗерәгән, алҗыган, хәлсез

düşman

и. дошман

düşmanlık

и. дошманлык

düşmek

ф. 1) төрле мәгъ. төшү; төшеп калу; килеп төшү, егылу, егылып төшү; 2) яву; 3) туры килү, килешеп тору

düşük

с. 1) төшкән; төшерелгән; 2) түбән, аз; düşük fiyat түбән бәя

düşünce

и. 1) төшенчә; уй; 2) аң; 3) гамь, ваем

düşünceli

с. 1) аңлы; 2) гамьле, ваемлы

düşüncesiz

с. 1) аңсыз; 2) гамьсез, ваемсыз

düşündürmek

ф. 1) уйга калдыру, гамьләндерү; 2) кайгыга салу, кайгыландыру

düşünmek

ф. 1) уйлану; уйлау; 2) планлаштыру; җыену; 3) тикшерү; 4) хәтерләү

düşünür

и. фикер иясе

düşürmek

ф. 1) төрле мәгъ. төшерү, төшереп җибәрү; 2) түбәнәйтү, киметү

dımdızlak–dışişleri

[ Previous ] [ Next ]

dımdızlak

с. шәп-шәрә, яп-ялангач

dırdır

иярт. лыгыр-лыгыр, лыкы-лыкы (сөйләшү)

dırlanmek

ф. лыгырдау, лыкылдау, такылдау

dırıltı

и. 1) лыгырдау, лыкылдау; 2) чәкәләшү

dızenteri

и. мед. дизентерия

dış

I и. тыш, тышкы як; чит, кырый; şehrin dışı шәһәр чите dışс. 1) тыш, тышкы; чит; 2) чит илләр белән бәйле; dış gezi чит илгә сәяхәт

dışarlık

и. провинция җире

dışarı

dışarısı и. 1) тыш, өйдән читтәге җир; dışarıda yağmur yağıyor тышта яңгыр ява; 2) чит өлкә, чит ил; dışarıyla iyi geçinmek чит илләр белән яхшы мөнәсәбәттә яшәү

dışişleri

с. чит илләргә караган, чит илләр белән бәйле

e–e

[ Previous ] [ Next ]

e

ы. алайса, алай

ebe–ebonit

[ Previous ] [ Next ]

ebe

и. 1) кендек әбисе (сөйл.); 2) дәү әни (сөйл.); 3. (балалар уенында) узаман

ebebulguru

и. сөйл. кырпак кар

ebedi

с. мәңгелек; әбәди (иск.)

ebedileşmek

ф. мәңгеләшү

ebedilik

-ği (-i) и. мәңге булу, мәңгелек; чиксезлек; үлемсезлек

ebonit

и. эбонит

ece–eczane

[ Previous ] [ Next ]

ece

и. 1) патшабикә, краличә; 2) (сөйл.) матур / чибәр хатын / кыз; матурлык краличәсе; 3) ана, әни, әнкәй

ecel

и. әҗәл; үлем сәгате

eciş bücüş

с. рәв. әҗе-бөҗе, әҗе-гөҗе диал.; тәртипсез, рәтсез; ничек җитте шулай

ecnebi

1. с. чит илдән килгән; 2. и. чит ил кешесе, әҗнәби (иск.)

ecza

и. дару, дәвалагыч матдә; ecza dolabı дару шкафы / долабы

eczacı

и. даручы, дару сатучы; аптекачы

eczalı

с. 1) дарулы; 2) махсус пакьләнгән, стериль

eczane

и. даруханә, аптека, әҗзаxаnә

eda–editör

[ Previous ] [ Next ]

eda

I и. 1) эшләү ысулы; 2) кыланыш; 3) кыланчыклану edaII и. 1) үтәү; түләү; 2) башкару, булдыру; eda etmek башкарып чыгу, әда итү иск.

edalı

с. 1) матур кыланышлы; 2) рәвешле; кыланчык, һавалы, назлы; 3) ыспай, кыланчык;

edat

и. 1) кирәк-ярак, кирәкле вак-төяк; 2) гр. ярдәмлек сүз; кисәкчә

edebi

с. әдәби

edebiyat

и. әдәбият

edep

-bi и. әдәп □ edep etmek оялу, тартыну

edeplenmek

ф. әдәплеләнү

edepli

с. әдәпле

edepsiz

с. әдәпсез

edilgen

с. гp. төшем, төшемле (фигыль юнәлеше һ. б.)

edip

и. әдип

editör

и. нәшир, нәшер итүче, нәшерче, нәшриятчы

efe–efsunlamak

[ Previous ] [ Next ]

efe

и. 1. 1) с. батыр, кыю; йөрәкле; 2) (Batı Anadolu'da) булдыклы, өлгер, уңган чос егет; 2) диал. ага, агай;

efekt

и. эффект

efendi

и. 1) иск. укымышлы кеше; 2) бәй сүзеннән соң әйтелә торган (икенче дәрәҗәле) хөрмәтләп эндәшү сүзе; 3) күч. йомшак (нәзакәтле) кеше; ◊ efendilik и. 1) әфәнделек, әфәнде булу; 2) юмартлык

efendim

кис. 1) "ни дидегез, ни әйттегез?" мәгънәсендә әйтелә; 2) әфәндем, әдәп һәм хөрмәт билгесе итеп әйткән сүзгә (җөмләгә) өстәмә

efil efil

рәв. җилфер-җилфер; җиңелчә (генә), җай гына, җайлап (кына), сак кына

eflatun

и. ачык шәмәхә төс

eflatuni

с. 1) ачык шәмәхә; 2) платоник;

efsane

и. 1) әкият, хикәят, риваять; борынгы халык әкиятләре; 2) күч. юк-бар сүз; уйдырма;

efsanevi

с. легендар, әфсанәви, әкияти; мифик;

efsun

и. әфсен, сихер; тылсымчылык, сихерчелек; тылсым

efsuncu

и. әфсенче, сихерче

efsunlamak

ф. әфсенләү

ege–egzotik

[ Previous ] [ Next ]

ege

и. багавыл, опекун

egemen

с. и. ия, хуҗа, баш

egemenlik

и. 1) ия (хуҗа, баш) булу; 2) суверенитет

egoist

и. эгоист

egoizm

и. эгоизм

egzotik

с. экзотик

eh–ehram

[ Previous ] [ Next ]

eh

ы. әһ, их

ehemmiyet

и. әһәмият

ehli

с. кулга ияләштерелгән, йортлашкан

ehliyet

и. кулдан килү, көч, мөмкинлек

ehram

и. Мисыр пирамидасы

ejder–ejder

[ Previous ] [ Next ]

ejder

ejderha и. аждаһа

ek–ekşimek

[ Previous ] [ Next ]

ek

и. 1) өстәмә, кушымта; 2) кештәк, ямау; 3) гр. кушымча

ekici

с. и. игүче; игенче

ekili

с. игүле, игелгән (кыр, басу)

ekilmek

ф. игелү, (иген) чәчелү

ekim

I и. игү, чәчү ekimII и. октябрь

ekin

и. сөйл. иген

ekinci

и. игенче

ekincilik

и. игенчелек

ekinlik

и. басу, кыр

ekip

и. 1) контингент, әһлия кит.; 2) команда, экипаж, төркем

eklem

и. анат. 1) тоташма; 2) буын

eklemek

ф. 1) өстәү, ялгау; 2) (тегеп һ. б.) беркетү

eklemeli

с. ялгаулы

eklenti

и. ялганма, өстәмә

ekleşmek

ф. кушымчага әйләнү

ekli

с. ямаулы, ялгаулы, өстәмәле

ekmek

ф. 1) игү; 2) чәчү, утырту; 3) күч. чәчеп җибәрү, тарату ekmek и. икмәк, ипи

ekoloji

и. экология

ekonomi

и. экономика

ekran

и. экран

ekselans

и. чит илдән килгән дәрәҗәле кеше, эксцеленц кит.

eksen

и. (сызымда, координатларда һ. б.) күчәр

ekser

и. сөйл. зур кадак, тимер чөй

ekseriyet

и. күпчелек

eksi

1. и. мат. минус билгесе. 2. минуслы (мәс., температура); нольдән түбән

eksik

с. и. 1) җитешсез, көтек; 2) әйбәт түгел; шәп түгел; 3) ким; кимчелекле; 4) җитешсезлек, кимчелек; eksik çıkmak ким чыгу

eksikli

с. (нәрсәгә дә булса) мохтаҗ

eksiklik

и. җитешсезлек, көтеклек; кимлек

eksiksiz

с. кимчелексез; тулы

eksilen

с. мат. кимүче сан

eksilmek

ф. кимү

eksper

и. эксперт

ekspres

и. 1) экспресс; 2) күч. ашыгыч башкарылган эш

ekstra

с. 1) экстра, иң яхшы; 2) аеруча югары, өстәүле (бәя, түләүләр һ. б. ш.)

ekşi

с. 1) әче, әчкелтем (мәс., лимон, әйрән); 2) әче, әчегән ◊ ekşi yüz (surat) чытык йөз, сытык чырай

ekşimek

ф. 1) әчү; әчешү; 2) ачу, ачып бозылу; 3) сөйл. (йөзе)сы-тылу, чытаю

el–elçi

[ Previous ] [ Next ]

el

I и. 1) кул; кулның терсәктән бармак очларына кадәрге өлеше; 2) хайваннарның алгы аягы; 3) сап, кулса; 4) (микъдар билгеләмәсе буларак) уч; bir el бер уч; 5) нәүбәт, чират; 6) кул белән эшләнә торган әйберләрнең бер керешүдә эшләнгән кадәресе ◊ el açmak теләнү; el altında кул астында (якын гына); el çırpmak кул чабу, алкышлау; el işi кул эше; el kaldırmak кул күтәрү, сукмакчы булу; el vermek кул бирү, ярдәм кулы сузу; el uzatmak кул озайту; elden gelmemek кулдан килмәү; ele geçmek кулга керү, кулга төшү elII и. 1) ил, өлкә; 2) халык

ela

с. коңгырт кара (күз тур.)

elaman

ы. "гарык булдым" мәгънәсендә

elastik

с. эластик

elbet

elbette рәв. әлбәт, әлбәттә

elbezi

и. тастымал

elbise

и. кием-салым

elbiselik

с. күлмәклек; тукыма

eldiven

и. пирчәткә, иләсә диал.

elebaşı

и. атаман; (уеңда һ. б.) узаман

elek

и. иләк ◊ elekten geçirmek иләктән үткәрү

elektrik

и. электр

elektrikli

с. электрлы

elektriksiz

с. электрсыз

elektromanyetik

с. электромагнетик

elektromıknatıs

и. электромагнит

elem

и. 1) авырту, сызлау; 2) кайгы, хәсрәт

eleman

и. 1) элемент, өлте; катлаулы бер нәрсәнең аерым өлешләреннән берсе; 2) әһел, билгеле бер җәмгыять һ. б. әгъзасы, билгеле бер катлам кешесе

elemek

ф. 1) иләү; 2) күч. сайлап алу, сайлау; 3) күч. кемне дә булса җиңеп уеннан чыгару

elemli

с. кайгылы, хәсрәтле; сызлаулы

eleğimsağma

и. сөйл. салават күпере

eleştiri

и. 1) (нәрсәнең дә булса) сыйфатын тикшерү; 2) тәнкыйть

eleştirici

1. и. тәнкыйтьче. 2. с. тәнкыйтьчән, тәнкыйтьчел

eleştirmeci

и. тәнкыйтьче

eleştirmek

ф. тикшерү; тәнкыйтьләү, тәнкыйть итү

elhak

рәв. чыннан да

elhasıl

кер. сүз. кыскасы, әлхасыйль

elifba

и. әлифба (гарәп хәрефләре алфавиты)

elit

и. элита

ellemek

ф. кул белән тоткалау; кармалау

elleşmek

ф. 1) кул көрәштерү; 2) күч. төртмәле сүз сөйләү; 3) кул биреп күрешү

elli

I с. куллы, кулы булган elliII сан. илле

ellilik

и. иллелек

elma

и. алма

elmabaş

и. диңгез үрдәгенең бер төре

elmalı

с. алмалы

elmas

и. 1) алмаз; 2) кыйммәтле таш, асылташ

elmasiye

и. желе

elti

и. килендәш, килендәшләрнең бер-берсен атау сүзе

elvan

1. и. төсләр. 2. с. төрле төстәге

elveda

и. 1) әлвидагъ, хушлашу сүзе; 2) бәхилләшү сүзе

elverişli

с. 1) уңышлы; 2) җайлы, уңайлы; кулай, файдалы

elverişsiz

с. 1) уңышсыз, нәтиҗәсез; 2) җайсыз, уңайсыз

elvermek

ф. 1) җитәрлек булу, җитү; 2) ярашу; 3) җайлы яисә файдалы булу; 4) нәтиҗәгә китерү

elçi

и. 1) илче; арадашчы; 2) пәйгамбәр

em–emzirmek

[ Previous ] [ Next ]

em

и. им, дару

emanet

и. әманәт □ emanet etmek әманәт итү, сакларга тапшыру

emanetçi

и. әманәтче; (билгеле бер түләү бәрабәренә) тапшырылган нәрсәне саклап торучы

emare

и. (судта һ. б.) дәлил, таныклык, галәмәт

emay

и. эмаль

emaye

с. эмальле, эмальләнгән

emcek

emcik и. сөйл. имчәк; ими

emek

и. 1) хезмәт; 2) эш хакы; 3) имгәк, азап, михнәт □ emek harcamak хезмәт кую

emeklemek

ф. 1) мүкәләү, мүкәләп йөрү; 2) күч. азаплану, маташу

emekli

с. 1) зур хезмәт куелган; 2) пенсиядәге, пенсияле кеше □ emekli olmak пенсиягә чыгу

emeksiz

с. 1) эшләмичә булдырылган; 2) күч. үги бала

emektar

с. и. 1) күп хезмәт күрсәткән (кеше); 2) күп кулланылган, таушалган

emekçi

и. хезмәт иясе, хезмәт белән яшәүче (кеше)

emel

и. 1) максат; 2) хирыс

emeç

и. имгеч (кайбер үсемлек һәм хайваннарның имү органы)

emin

с. 1) тыныч, имин; 2) шикләнүсез, шөбһәсез; 3) ышанычлы

emir

I и. 1) әмер; 2) боерык emirII и. әмир

emirlik

и. әмирлек

emirname

и. әмирнамә, боерык

emisyon

и. эмиссия

emlak

и. 1) тар. иске Төркиядә дәүләт җирләре; 2) күчерелмәс милек (мөлкәт)

emlakçi

и. күчерелмәс милек белән сату итүче

emlemek

ф. сөйл. имләү, дәвалау

emmek

ф. 1) имү; 2) чөмерү; 3) суыру

emmi

и. сөйл. абый, абзый

emniyet

и. 1) иминлек, куркынычсызлык; 2) ышаныч; 3) куркынычсызлык полициясе, милициясе (һәм алар белән баглы эшләр); 4) хәвеф-хәтәрне булдырмау чаралары; 5) (машинада, механизмда һ. б.) саклык, саклану өчен куелган деталь

emniyetli

с. 1) имин, хәвеф-хәтәрсез; 2) ышанычлы

emniyetsiz

с. 1) иминлексез, хәвефле, хәтәр; 2) ышанычсыз

emperyalizm

и. империализм

empoze

с. мәҗбүри кабул иттерелгән

empresyonizm

и. импрессионизм

emprime

и. төсле басма; төсле тукыма

emretmek

ф. әмер итү, боеру

emsal

и. 1) мисал, тиң; emsali уоk мисалы юк, тиңе юк; 2) үрнәк

emsalsiz

с. тиңсез

emzik

и. 1) имезлек; 2) бәби өчен сөт шешәсе; 3) чәйнек борыны

emzikli

с. 1) имезлекле; 2) күкрәк баласы булган (ана)

emzirmek

ф. имезү

en–enzim

[ Previous ] [ Next ]

en

I и. иң, киңлек □ enine boyuna иңенә-буена enII кис. иң; en büyük иң бөек, иң зур, иң олы

encümen

и. комиссия, комитет

endam

и. 1)тән, бәдән; 2) буй, килбәт, әндам иск.

endamlı

с. 1) буйлы; 2) сылу, зифа

endamsız

с. 1) буйсыз; 2) килбәтсез

ender

с. сирәк (нәрсә); бик сирәк

endişe

и. 1) (билгеле бер нәрсә турында) уй, фикер; 2) гамь, хәсрәт, кайгырту; 3) шикләнү, вәсвәсә

endişelenmek

ф. уйга калу, шиккә төшү

endişeli

с. 1) гамьле; кайгылы; 2) вәсвәсәләнүчән, шикләнүчән; 3) шикләндергәч; төрле уйларга төшерә торган

endüksiyon

и. индукция

endüstri

и. индустрия

endüstriyel

с. индустриаль

enek

и. печтерелгән хайван

enerji

и. энергия

eneze

с. зәгыйфь; арык

enfarktüs

и. инфаркт

enfeksiyon

и. инфекция

enfes

с. бик нәфис

enfiye

и. борын тәмәкесе

enflasyon

и. инфляция

enflüanza

и. мед. грипп; бик көчле томау

enformasyon

и. информация e

engebe

и. чокыр-чакыр

engebelik

и. с. чокыр-чакырлык

engel

и. 1) тоткар, комачау; 2) (спортта) киртә

engellemek

ф. 1) тоткарлау, комачаулау; 2) (керештә) матау, аяк чалу

engelli

с. тоткарлы, киртәле

engerek

и. әңгерәк (өчпочмаксыман башлы, кара төстәге агулы елан)

engin

I с. иңле, киң enginII и. ачык киңлек, сәхрә enginIII и. иңкел, иңкүлек

enginar

и. бот. артишок

enginlemek

ф. ачык киңлеккә чыгу

enginlik

и. ачык киңлек

engizisyon

и. инквизиция

eni konu

с. рәв. кирәгенчә; шактый

enik

и. әнчек, кечек

eniklemek

ф. (җәнлекләр тур.) чагалау, балалау

enişte

и. җизни

enjeksiyon

и. иньекция, укол (кадау)

enjektör

и. инжектор

enkaz

и. җимерелгән бина калдыклары; хәрәбәләр

enlem

и. геогр. киңлек

enli

с. иңле, киң

enlilik

и. иңлелек

ense

и. иңсә; җилкә ◊ ensesi kalın көчле, сүзе үтә торган; ensesine binmek җилкәгә менү

enselemek

ф. җилкәсеннән алу, җилкәсеннән эләктереп алу

ensiz

с. иңсез, тар

enstitü

и. институт; türkiyat enstitüsü Тюркология институты

enstrüman

и. музыкаль инструмент

enstrümantal

с. инструменталь

ensülin

и. инсулин

entari

и. озын күлмәк; халат; gecelik entari йокы күлмәге

entegre

и. интеграль

entelekt

и. интеллект

entelektüel

1. с. интеллектуаль. 2. и. интеллектуал

enteresan

с. кызыклы

enternasyonal

с. интернациональ; халыкара

enternasyonalizm

и. интернационализм

enterne

с. күзәтү астына алынган

entipüften

с. нигезсез; кыйммәте булмаган

entrika

и. интрига; (үзара аралашуда) хәйлә-мәкер

entrikacı

и. интригачы

envanter

и. 1) инвентарь, дирбия; 2) керем-чыгым дәфтәре; 3) кагылгысыз запас

enzim

и. мед. энзима

epe–epik

[ Previous ] [ Next ]

epe

и. спорт. кылычбазлыкта кулланыла торган бер төр корал; шул корал белән кылычбазлык итү

epedemi

и. эпидемия

epedemioloji

и. эпидемиология

epey

epeyce рәв. шактый

epik

с. эпик; epik eser эпик әсәр

er–erzak

[ Previous ] [ Next ]

er

I и. 1) ир, чын ир кеше; 2) солдат; 3) сөйл. ир (хатынның ире) ◊ er meydanı көрәш мәйданы; ere gitmek (varmak) кияүгә чыгу erII рәв. сөйл. иртә; иртән; er geç иртә кич

erat

и. ир-ат; офицер дәрәҗәсенә кадәрге гаскәриләр

erbap

и. белгеч; бер эшнең остасы

erdem

и. ирлек, егетлек

erdirmek

ф. ирештерү; җитештерү

erek

и. максат

eren

и. ирән, изге кеше

erg

и. физ. эрг (эш микъдарын үлчәү берәмлеге)

erganun

и. муз. орган

ergen

и. (өйләнү яшенә җитеп тә) өйләнмәгән егет, буйдак

ergenlik

и. 1) өйләнмичә йөрү хәле, буйдаклык; 2) (егетләр йөзенә чыга торган) сыткы, бетчә

ergimek

ф. (каты нәрсәләр) эсселектән эрү

ergimiş

с. эрегән

ergin

с. 1) балигъ, җитлеккән; 2) өлгергән; ergin ekin өлгергән иген

erginleşmek

ф. җитлегү, балигъ булу

erguvan

и. бот. пурпур чәчәге

erik

и. өрек

erim

I и. ара, аралык; el erimi кул сузымы ара; göz erimi күз күреме ара erimII и. яхшылык галәмәте; яхшы хәбәр

erincek

с. иренчәк, ялкау

erinmek

ф. иренү

erinç

и. рәхәтлек, хозур

erirlik

и. эрүчәнлек

eriten

и. эреткеч матдә (сыеклык)

eritici

с. эреткеч, эретүчән

eritme

и. эретү □ eritme peynir эретелгән сыр

eritmek

ф. 1) эретү; 2) күч. әрәм-шәрәм итү; 3) күч. борчуга салу

eriyik

и. эретмә

eriyiş

и. эрү рәвеше

erişkin

с. буйга җиткән; өлгергән

erişmek

ф. 1) ирешү; 2) җитү; vakit erişti вакыт җитте; 3) өлгерү; yemişler çabuk erişti җиләк-җимеш тиз өлгерде

erk

и. ирек, ихтыяр; кодрәт

erkan

и. 1) югары дәрәҗәле кешеләр; мәшһүрләр; 2) генералитет; 3) идарә

erkek

1. и. 1) иркәк, ата (хайван); 2) ир, хатын ире; 3) күч. ышанычлы кеше. 2. с. нык, каты; erkek demir каты тимер

erkekli

и. ирле

erkeksi

с. ирләр кебек

erkekçe

рәв. ирләрчә

erken

рәв. 1) иртүк; 2) вакытыннан элек

erkence

рәв. иртәрәк, шактый иртә

erkenden

рәв. бик иртә; алдан ук, элгәртен

erkeç

и. кәҗә тәкәсе

erkeçsakalı

и. бот. кәҗә сакалы

erkli

с. ирекле, ихтыярлы; кодрәтле

ermek

ф. 1) ирешү; 2) җитү, җитеп тию; 3) өлгерү (үсемлекләр тур.)

ermin

и. зоол. сары ас

ermiş

и. әүлия

eroin

и. героин (наркотик матдә)

eroinman

и. наркоман

erotik

с. эротик

erozyon

и. эрозия

ersiz

с. ирсез

ersizlik

и. ирсезлек, толлык

erte

и. нәрсәнең дә булса иртәгәсе; bayram ertesi бәйрәмнән соңгы беренче көн

ertelemek

ф. иртәгәчә калу

erzak

и. ризык

esaret–estetik

[ Previous ] [ Next ]

esaret

и. 1) әсирлек, әсарәт иск.; 2) коллык

esas

и. төрле мәгъ. нигез; әсас кит.

esasen

рәв. 1) төптән, асылда, нигездә, әсаста иск.; 2) чынында; 3) болай да, гомумән

esaslanmak

ф. нигезләнү

esaslı

с. нигезле, төпле; әсаслы иск.

esef

и. көенү, көенеч

eseflenmek

ф. көенү

esen

с. 1) исән, сау-сәламәт; 2) саф, чиста; 3) зирәк

esenlemek

ф. 1) сәламләшү; 2) саубуллашу

esenleşmek

ф. исәнләшү; саубуллашу

esenlik

и. 1) исәнлек; 2) сау-сәламәт булу

eser

и. әсәр; eski eserler борынгы әсәрләр; 2) эз, ишарәт; buralarda sudan eser yok биредә суның әсәре дә юк

esinti

и. йомшак җил

esintili

с. җиләс

esintisiz

с. бөтенләй җилсез

esir

I и. әсир, тоткын esirII и. эфир, радиодулкыннар җыелмасы

esirgemek

ф. 1) саклау, яклау, исергәү иск.; 2) кызгану

esirgeyici

с. и. 1) саклаучы, яклаучы; кызганучы; 2) сакчыл, сак тотучан

esirlik

и. әсирлек, тоткынлык

eskatologya

и. эсхатология (дөньяның бетүе турында уйланулар; шул турыдагы тәгълимат)

eski

с. 1) иске; искергән; 2) борынгы; 3) элекке, элеккеге; 4) тәҗрибәле □ eski püskü иске-москы ◊ eski hamam eski tas иске мунча, иске таш (үзгәрмәгән, кабатланып килгән нәрсәләр тур); eski kurt карт бүре

eskiden

рәв. борыннан, борынгыдан, искедән

eskileşmek

ф. искерү

eskilik

и. искелек

eskimek

ф. 1) искерү; 2) карарлашу, ныгып урнашу

eskimo

и. төньяк халыклары; эскимослар

eskiyiş

и. искерү, искереш

eskiz

и. эскиз

eskiçağ

и. тар. тарихкача дәвер (беренче язма ядкарьлекләр барлыкка килгәнче булган дәверләр)

eskrim

и. кылычбазлык, кылыч уены

eskrimci

и. кылычбаз

eskıdünya

и. Иске Дөнья (Европа, Азия, Африка)

eslemek

ф. игътибарга алу

esmer

с. 1) карасу (тәнле); 2) кара кучкыл (төс)

esnaf

и. 1) вак һөнәрче(ләр), вак сәүдәгәр(ләр); 2) күч. алдакчы

esnek

с. 1) йомшак, эластик; 2) күч. йомшак; йогынтыга тиз бирелүчән

esnemek

ф. 1) иснәнү; 2) тәэсиргә бирелү; йогынтыга бирелү (тартылу, сузылу һ. б.); 3) киерелү

espas

и. 1) (типографиядә) хәреф җыю таякчыгы; 2) җыймада юл арасы, интервал; eki espas ile yazmak ике интервал белән язу

esperanto

и. эсперанто (теле)

espri

и. тапкыр сүз; хикмәтле сүз

esrar

I и. серләр esrarII и. наркотик киндераш, баң

esre

и. гарәп язмасында хәрәкә билгесе

esrik

и. исерек, сәрхуш

estağfirullah

ы. әстәгъфирулла (төрекләрдә рәхмәт яисә мактау ишеткәндә әйтелә торган нәзакәтлелек сүзе)

estek köstek

и. юк-бар сәбәпләр; сәбәпкә сылтау □ estek köstek etmek юк-бар сәбәпләр табу

estet

и. эстет

estetik

1. и. эстетика. 2. с. эстетик

et–etüv

[ Previous ] [ Next ]

et

и. 1) ит; 2) җимеш йомшагы; 3) тән, бәдән □ et suyu ит шулпасы

etajer

и. этажерка

etap

и. этап

etek

и. итәк □ etek bezi бәби чүпрәге ◊ etek öpmek ялагайлану; тәлинкә тоту; eteğine yapışmak кемнән дә булса ярдәм сорау

eteklik

и. 1) итәклек (тукыма); 2) итәк (кием)

eter

и. хим. эфир

eterlemek

ф. мед. эфир белән наркоз (яисә анестезия) ясау

etiket

и. 1) этикетка; ярлык; 2) этикет

etiketlemek

ф. этикетка ябыштыру

etiketçi

и. 1) ярлык, этикетка ябыштыручы; 2) этикет яклы кеше; әхлакчы

etilen

и. этилен

etimoloji

и. этимология, этимология фәне

etken

с. и. 1) тәэсир итә торган; 2) гр. гади хәбәр; 3) хим. катализатор

etkenlik

и. тәэсирлек, тәэсирле булу

etki

и. тәэсир, йогынты

etkilemek

ф. тәэсир итү

etkilenmek

ф. (кемнең, нәрсәнең дә булса) тәэсирендә калу

etkili

с. тәэсирле

etkin

с. хәрәкәтчән, актив

etkinlik

и. эшчәнлек

etkisiz

с. тәэсирсез

etlenmek

ф. итләнү; симерү

etli

с. 1) итле; 2) итләч, симез

etlik

и. 1) иткә асралган терлек; 2) итлек, ит саклый торган урын

etmek

ф. 1) итү, кылу; 2) билгеле бер бәягә тору; 3) хасил итү

etnik

с. этник

etnografya

и. этнография

etnoloji

и. этнология

etraf

и. 1) тирә-юнь, тараф; 2) яклар, тарафлар

etraflı

с. 1) дус-ишле; 2) әтрафлы; киң

etraflıca

рәв. киңәйтеп, әтрафлы рәвештә

etsiz

с. 1) итсез; 2) ябык, арык

ettirgen

с. гр. төшем юнәлешендәге (фигыль)

etüt

и. 1) этюд; 2) сабак (дәрес) хәзерләү өчен билгеләнгән вакыт

etüv

и. калорифер (химик лабораториядә матдәне билгеле бер температурада саклый торган җайланма)

ev–evvelki

[ Previous ] [ Next ]

ev

и. 1) төрле мәгъ. өй; 2) күч. гаилә □ ev adamı өйдә торучан һәм юаш кеше; ev eşyası өй әйберләре, өй җиһазлары; ev işi өй эше, кул эше, кулдан эшләнгән нәрсә; ev bark өй эче, өйдәгеләр; ev halkı бер өйдә торучыларның барчасы; ev kadını хуҗабикә

evce

рәв. бөтен өй эче белән

evci

и. с. бәйрәм һәм каникул көннәрендә өенә кайткан (кайтырга рөхсәте булган) укучы һ. б.

evcil

с. йортлашкан (хайван)

evcilik

и. өй ясап уйнау; кунак-кунак уены

evcilleşmek

ф. йортлашу, кулга ияләшү

evdeş

и. өйдәш

evegen

с. 1) кабаланчык, ашыгучан (кеше); 2) тиз көчәючән (авыру)

evelemek

ф. сүзен авызында әвәләү, бытылдау

evermek

ф. өйләндерү

evet

ы. әйе, ие, ээ; шулай

evgin

с. ашыгыч, тәҗелле

evham

и. шик, икеләнү

evhamlı

с. шикләнүчән

evirgen

с. булдыклы

evirmek

ф. 1) әверү, әверелдерү; 2) өйләндерү □ evirmek çevirmek бер урыннан икенче урынга күчерү; әверү-чәверү диал.; әвеш-түеш китерү

evlat

и. 1) балалар, бала-чага; 2) токым, яңа буын; 3) иләт, ил-көн, халаек иск.; өлкәнең барлык яшәүчеләре

evlatlık

и. 1) балалык, угыл-кызлык; 2) балалыкка алынган ул яки кыз

evlatsız

с. баласыз, токымсыз

evlek

и. 1) басу яисә бакчаның аерымланган бер өлеше, кишәрлек; 2) бөтен җир кишәрлеген (гектарны, дисәтинәне) дүрткә бүлү өчен сызылган буразна, ызан; 3) (җир үлчәме буларак) түтәрәм; 4) арык; бер арык сугарган кишәрлек

evlendirmek

ф. өйләндерү; кияүгә бирү

evlenmek

ф. өйләнешү; өйләнү; кияүгә чыгу

evli

и. 1) өйлә; 2) өйләнгән; кияүгә чыккан

evlilik

и. өйләнгәнлек; кияүдә булу

evliya

и. әүлия

evrak

и. эш кәгазьләре; документлар

evre

и. этап, дәвер, чор

evren

и. 1) бөтен дөнья, җиһан; 2) күч. мохит

evrim

и. эволюция, үсеш

evrimci

и. эволюционист, эволюция теориясе тарафдары

evrimcilik

и. эволюционизм

evvel

и. с. әүвәлге, тәүге; беренчел; вакыйганың һ. б. башы

evvela

рәв. 1) башта, беренчедән; 2) беренчеләй

evvelce

рәв. 1) әүвәлрәк, баштарак; 2) билгеле вакыйгадан һ. б. элегрәк

evvelden

рәв. әүвәлдән, электән

evvelki

с. әүвәлге

ey–eyvallah

[ Previous ] [ Next ]

ey

ы. 1) әй, и; 2) (аерым аһәң белән) әйе, ие

eyalet

и. өлкә, штат

eylem

и. шөгыль; гамәл

eylül

и. сентябрь

eyvah

ы. вай!, ай!

eyvallah

ы. 1) бик яхшы; ярый; дөрес; 2) рәхмәт; 3) Аллага тапшырдык!

eza–ezmek

[ Previous ] [ Next ]

eza

и. иза, изалау

ezan

и. азан; азан уку

ezber

и. 1) яттан уку, ятлау; 2) яттан укырга бирелгән текст

ezberci

и. дәресен яттан җавап бирүче укучы; аңламастан ятлаучы

ezberlemek

ф. ятлау

ezel

и. чиксез борынгы заманнар, чиксез борынгылык; мәңгелек; әзәл

ezeli

с. мәңгелек; борынгы

ezgi

и. 1) моң, аһәң; 2) көй, көйнең кабатлана торган өлеше; 3) көй, җай; ысул

ezgili

с. моңлы, аһәңле

ezgin

с. 1) изелгән; 2) йончыган; 3) алҗыган; мәлҗерәгән

ezginlik

и. изелгәнлек; йончыганлык; алҗыганлык

ezici

и. төрле. мәгъ. изүче

ezik

с. 1) йомшарган, изелгән; 2) зәгыйфь, мескен

ezilmek

ф. 1) изелү, онталу, ваклану; 2) сытылу; 3) күч. изелү; изүгә дучар булу

eziyet

и. интегү, җәфа, азап □ eziyet çekmek җәфа чигү; eziyet vermek җәфалау

ezme

и. измә; пюре

ezmek

ф. төрле мәгъ. изү, сыту; таптау, таптату

eğdirmek–eğriltmek

[ Previous ] [ Next ]

eğdirmek

(-i) ф. авыштыру, янтайту; кырын салу

eğe

и. игәү

eğelemek

(-i) ф. игәүләү

eğer

терк. әгәр

eğeçi

и. игәүче; игәүләүче

eğik

с. 1) иелгән; 2) авыш, кыеш

eğilmek

ф. иелү, бөгелү; кыйшайтылу

eğim

и. авышлык

eğin

и. 1) иң, иңсә; җилкә ягы; 2) гәүдә

eğirmek

ф. эрләү

eğitici

и. мәгърифәтче; мәгарифче

eğitim

и. 1) өйрәтү, укыту; мәгариф; 2) педагогика

eğitimci

и. педагог

eğitmek

ф. өйрәтү, укыту; тәрбияләү

eğiç

и. сөйл. игеч, кәшәкә (чикләвек һ. б. ш. җыяр өчен кәкрәйтелгән башлы таяк)

eğlek

и. 1) кунып чыгар өчен тукталган җир; 2) туплау, туплавык (көтү туплана торган җир)

eğlemek

ф. 1) юату; күңелен ачу; 2) туктатып калу

eğlence

и. 1) ирмәк, күңел ачу өчен эшләнгән нәрсә; 2) уен; 3) күңел ачу урыны

eğlenceli

с. күңел ачу урыннары булган; күңел ачулы

eğlenmek

ф. 1) вакыт үткәрү; 2) күңел ачу

eğmek

(-i) ф. ию, бөгү, бөгелдерү; киерү

eğrelti

и. бот. дәрмана үләне

eğreti

с. 1) вакытлы; паллиатив; 2) ясалма (мәс., теш, чәч һ. б.); 3) ныгытылмаган

eğri

с. и. 1) кәкре; кәкре-бөкре; 2) авыш; 3) ялгыш; 4) мат. кәкре-сызык ◊ eğri bakmak кыек карау

eğri-böğrü

с. кәкре-бөкре

eğrilmek

ф. кәкрәю

eğriltmek

ф. кәкрәйтү, бөгү

eş–eşzamanlı

[ Previous ] [ Next ]

eş

и. 1) иш, сыңар; 2) иптәш, дус-иш; 3) хәләл җефет, ир яисә хатын □ eş anlamlı гp. синонимик, ишмәгънәле

eşarp

и. шарф, муен яулыгы

eşdeğer

и. тиңкыйммәтлелек

eşdeğerli

с. тиңкыйммәтле

eşek

и. ишәк ◊ eşek arısı кыргый балкорты төре; eşek kulağı ат кузгалагы

eşelemek

ф. 1) (туфракны һ. б.) болгату; 2) күч. җентекләп тикшерү

eşelmobil

и. җитештерелгән мал кыйммәтенең артуына яисә кимүенә бәйле рәвештә эш хакы түләү системасы

eşey

и. биол. җенеслелек

eşgüdüm

и. эштәге координация

eşhas

и. шәхесләр; төрле кеше

eşik

и. 1) бусага; 2) геогр. субүләр сырт

eşilmek

ф. ишелү, казынты хасил булу

eşinmek

ф. (хайваннар тур.) тибенү, тибендә йөрү

eşit

с. тиңдәш, тиң

eşitlemek

ф. тиң итү, тиңләштерү; тигезләү

eşitlik

и. 1) тиңлек, тиңдәшлек; 2) иҗтимагый тигезлек

eşitsizlik

и. тиңсезлек, тигезсезлек

eşkenar

с. мат. тиңьянлы, тигезьяклы □ eşkenar dörtgen тигезьяклы дүртпочмак; квадрат

eşkiya

и. бандитлар, рэкетирлар һ. б. ш.

eşkıyalık

и. бандитлык

eşlemek

ф. 1) бер-беренә иш ике нәрсә барлыкка китерү; 2) кинофильмны тавышландыру (кадрны һәм тавышны бер-берсенә туры китерү)

eşlik

и. 1) ишлек, иш булу; 2) гармония □ eşlik etmek 1) кушмалык итү, җырчыга кушылып музыка коралында уйнау; 2) юлдаш булу

eşmek

ф. 1) казу, ишеп төшерү; 2) күч. тикшеренү

eşsesli

с. гр. омонимик (сүзләр)

eşsiz

с. 1) иптәшсез, җефетсез; 2) тиңсез (гаять шәп)

eşya

и. әйбер, әйберләр

eşzamanlı

с. синхроник, бер үк вакытта барлыкка килгән

faal–faşır faşır

[ Previous ] [ Next ]

faal

с. кит. күп эшли торган, эшчән

faaliyet

и. эшчәнлек, фәгалият иск.

fabl

и. әд. мәсәл

fabrika

и. фабрика, завод

fabrikacı

и. фабрикачы, фабрикант; заводчы

fabrikasyon

и. 1) фабрикация; 2) фабрикада эшләнгән нәрсә

fabrikatör

и. к.: fabrikacı

facia

и. фаҗига, һәлакәтле хәл

fagot

и. фагот (тынлы музыка коралы)

fahiş

с. әхлаксыз, әшәке, фахиш кит.

fahişe

и. фахишә

fahrenhayt

и. фаренгейт (температураны үлчәү берәмлеге)

fahri

с. мактаулы, мактанычлы, фәхри иск.

fail

с. эшчән, эшмәкәр; актив, фагыйль иск.

faiz

и. (капиталдан) процент; табыш □ faiz yürütmek процентын исәпләп чыгару

faizci

и. процентка акча бирүче; рантье

faizleridirmek

ф. акчаны процентка бирү

faizli

с. процентлы

faizsiz

с. процентсыз

fakat

терк. фәкать

fakir

и. 1) фәкыйрь; 2) фәкыйрь, фәкыйрең, фәкыйрегез (мин диясе урында тыйнаклык йөзеннән әйтелә торган сүз)

fakirce

рәв. фәкыйрьләрчә, ярлыларча

fakirleşmek

ф. фәкыйрьләшү

fakirlik

и. фәкыйрьлек, ярлылык

faksimile

и. факсимиле (әдәби ядкарьлекнең төп нөсхәсеннән фотографик күчермә)

faktör

и. фактор

fakülte

и. факультет

fal

и. багу, фал ачу; китаптан очраклы бер өзекне укып күрәзәләү; fal taşı фал ташы, рәмел ташы

falaka

и. (эллекке мәктәптә) тыңлаусыз балага җәза бирү җайланмасы (аякка бәйләнә торган такта)

falan

и. с. фәлән ◊ falan filan (fıstık, feşmekan, festekiz) фәлән-төгән, фәлән-төгән фәсмәтән

falanca

рәв. фәләнчә

falanına

а. сан фәләненме

falcı

и. фалчы

falso

и. фальшь, ялгыш алым һ. б. ш.

falsolu

с. фальшьле

falyanos

и. зоол. дельфиннең иң зур гәүдәле төре

falçete

и. итекче пычагы

familya

и. гаилә

fanatizm

и. фанатизм

fanfan

с. ачык итеп сөйләшми торган; авызында ботка пешерүче

fani

с. фани

fanta

и. зоол. күк чәүкә

fantasma

и. фантазия

fantastik

с. фантастик

fantaziya

и. фантазия

fantezi

и. 1) фантастик әсәр (роман, хикәя, картина һ. б.); 2) мода яки традиция белән исәпләшмичә киенү яисә кылану

fanus

и. 1) фонарь, юл лампасы, факел; 2) диңгез маягы; 3) пыяла калпак

fanuslu

с. 1) фонарьле, факеллы; 2) маяклы; 3) калпаклы

far

I и. фара, автомашина һ. б. яктырткычы farII и. күз кабакларына сөртү өчен бизәнү буявы

faraza

кер. суз. фаразан, билфараз, әйтик

farazi

с. фарази, хыялый, күз алдына китерелгән

faraziyat

и. фараз ителгән нәрсәләр

faraziye

и. фараз, гипотеза farbala и. бөрмә, бөрмәле итәк fare и. зоол. күсе ◊ fare deliği кереп качарлык урын

faraş

и. чүп соскысы

fariğ

с. эшеннән котылган, мәшәкатьләрдән азат; эшен тапшырган, эштән азат

fark

и. 1) аерма; 2) аеру, аерымлау; fark etmek 1) аеру; күреп алу, абайлау; 2) аңлау, сизү; 3) үзгәрү; farkına varmak абайлап алу, аңлау

farklı

с. 1) аермалы; 2) үзгәргән, үзгәрешле

farklılaştırmak

ф. аермалы итү

farklılık

и. аермалылык

farksız

с. аермасыз, өстенлексез

farmakoloji

и. фармокология

farmason

и. 1) масон оешмасы; 2) динсез, фармазон

fars

и. фарс, көлкеле-мыскыллы сәхнә әсәре

fart furt

farta furta рәв. пырдымсыз

farz

и. 1) фарыз, һичшиксез үтәлергә тиешле дини йөкләмә; 2) һичшиксез үтәлергә тиешле кагыйдә

farzımuhal

и. фараз ителгән хәл

farımak

ф. 1) ваз кичү, җиксенү; 2) хәлдән таю; 3) искерү, таушалу

fasa fiso

и. фәлән-фәсмәтән

fasarya

и. аңлаешсыз һәм буш

fasikül

и. зур бер китапның, (әсәрнең) бер өлеше булган том

faska

и. киң бинт

fason

и. фасон, рәвеш (киемдә)

fasone

и. 1) бизәкле йон тукыма; 2) шундый тукыманың бизәк үрнәге

fasulye

и. бот. фасоль; kuru fasulye өлгергән коры фасоль; taze fasulye кузаклы яшел фасоль

fasıl

и. 1) бүлек, бүлем, өлеш; 2) (пьеса уйналышында аерым) күренеш

fasıla

и. аерып торган нәрсә, бүлгеч

fatalizm

и. фатализм

fatih

и. яулап алучы, фатих иск.

fatiha

и. Коръәннең беренче сүрәсе

fatura

и. сатылачак малның (товарның) төрен, микъдарын һәм бәясен күрсәтеп, сатучы тарафыннан язылган язу, фактура

faturalamak

ф. фактура язу

faturalı

с. фактуралы

fauna

и. фауна, хайваннар дөньясы

favori

и. 1) фаворит; 2) бакенбард, чигә сакалы

fay

и. геол. җир кабыгының әүсәкләре (плитәләре) бер-берсенә бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән кырынтылар

fayans

и. с. фаянс, керәч

fayda

и. файда

faydalanmak

ф. файдалану

faydalı

с. файдалы

faydasız

с. рәв. файдасыз

fayrap

и. 1) пароходта пар казанының утын көчәйтергә кушу командасы; 2) пар казанының нормаль эшләве; 3) күч. (эшне, һ. б.) кызулату

faz

и. фаза ◊ faz kalemi токның барлыгын-юклыгын тикшерү коралы

fazilet

и. кыйммәт, кирәклелек, фазиләт иск.

faziletli

с. кыйммәтле, кирәкле, Фазиләтле иск.

fazla

и. с. 1) күп; артыклык; 2) артып калган нәрсә, артык; калдык; 3) күбрәк, артыграк

fazlalaşmak

ф. артып китү

fazlalık

и. артыклык; артык күплек

façuna

и. ышкылудан ашалып бетмәсен өчен арканны тасма белән урап кую

façunalık

и. арканга урату өчен махсус ясалган тасма

faş

faş etmek фаш итү

faşist

и. фашист

faşizm

и. фашизм

faşır faşır

иярт. шаулап, гөрләп (агу тур.)

feci–feyizli

[ Previous ] [ Next ]

feci

с. фаҗигале

fecir

и. кояш чыгу алдыннан булган вакыт, таң, иртә

feda

и. фида; canım feda җаным фида

fedai

и. фидаи, берәр эш яисә идея өчен үз мәнфәгатен корбан иткән кеше

fedakar

с. и. фидакяр

fedakarca

рәв. фидакарларча

fedakarlık

и. фидакярлек

federal

с. федераль

federalist

и. с. 1) федерализм тарафдары; 2) федерализмга бәйле

federalizm

и. федерализм federasyon и. федерация federatif с. федератив

federe

с. федерациягә кергән

fek

и. аеру, кубару

felaket

и. фәләкәт, зур бәла-каза; һәлакәт

felaketli

с. фәләкәтле, һәлакәтле

feldmareşal

и. фельдмаршал

felek

и. 1) күк гөмбәзе; 2) дөнья, галәм; 3) язмыш; 4) хәрби. оркестрда кыңгыраулы музыка коралы ◊ feleğin çemberinden geçmiş күпне күргән (кеше)

felemenk

и. Фламанд (хәзерге Голландия, һәм Франциянең төньяк-көнчыгыш өлешләрен берләштергән өлкәнең борынгы исеме)

felfellemek

ф. сүлпәнләнү

fellik fellik

рәв. җәһәт-җәһәт

felsefe

и. фәлсәфә, философия

felsefeci

и. фәлсәфәче, философ

felsefi

с. фәлсәфи

felç

с. паралич, фалиҗ

felçli

с. параличлы

feminist

и. феминист

feminizm

и. феминизм (хатын-кыз азатлыгы һәм ир-ат белән тигез хокуклылык өчен көрәш хәрәкәте)

fen

и. 1) фән (табигать фәне); 2) техника; 3) белем; 4) күч. хәйлә

fena

I и. юк булу, югалу, җуелу fenaII с. начар, әшәке, яман; хөрти

fenalaşmak

ф. начарлану, начарлашу, әшәкеләнү

fenalık

и. начарлык; әшәкелек; хөртилек

fenci

и. техника галиме; табигать фәннәре укытучысы

fener

и. 1) фонарь, урам яктырткычы; 2) диңгез маягы □ fener balığı дельфинның кечерәк төре; fener böceği көя

fenerci

и. диңгез маякчысы, маякчы

fenerli

и. фонарьле

fenersiz

и. фонарьсыз ◊ fenersiz yakalanmak көтмәгәндә уңайсыз бер хәлгә төшү

fenike

и. Финикия

fenikeli

и. финикияле

fenni

с. фәнни

fenol

и. фенол

fenomen

и. феномен, гаҗәп хәл (очрак)

feodal

и. феодал

feodalite

и. феодаллык

feodalizm

и. феодализм

fer

I и. кит. тармак (хуҗалык, фән-гыйлем һ. б. тармагы) ferII и. 1) нурлылык, күркәмлек; 2) күз нуры; җанлылык

feragat

и. хокукыннан үз теләге белән баш тарту

ferah

I и. кит. сөенеч ferahII с. киң, мул (кием-салым һ. б. тур.); иркен (дала һ. б.)

ferahlamak

ф. 1) киңәю; odaferah-ladı бүлмә киңәйде; 2) күңел рәхәтләнү

ferahlatmak

ф. сөендерү, күңелгә рәхәтлек бирү

ferahlatıcı

и. күңелгә рәхәтлек бирүче

ferahlık

I и. киңлек, ачыклык ferahlıkи. күңел рәхәтлеге

ferağ

и. 1) ваз кичү, баш тарту хәле; 2) күчемсез мөлкәткә хокукны башкага тапшыру

ferde

и. тукыма төргәге, кечерәк рулон

feribot

и. паром

ferik

I и. 1) зур чеби; 2) алма сорты ferikII и. генерал

feriklik

и. генераллык; армия генералы булу

ferma

и. ау этенең корбанын күзәтеп тик торышы

ferman

и. фәрман

fermanlı

с. 1) тар. хөкем ителгән (җинаятьче); 2) күч. үзбашка кыланучы

fermantasyon

и. ферментация; төнәтелү

ferment

и. фермент; әчетке

fermuar

и. молния (каптырмалы тасма)

fersiz

с. нурсыз (күз, караш)

fersizleşmek

ф. нурсызлану

feryat

и. сөрән салу, фөрьяд кит.

fes

и. фәс (баш киеме)

fesat

и. 1) рухи яисә мораль-әхлакый бозыклык; 2) каршылык, кирелек, үчләшү

fesatçı

и. бозыклык чыгаручы

fesih

и. бетерү, бозу, юкка чыгару (карар, канун һ. б. ш.ны)

fesleğen

и. бот. рәйханның бер төре

fesrengi

и. куе кызыл төс

festival

и. фестиваль

fetiş

и. фетиш, чиктән тыш әһәмият бирелгән нәрсә

fetişizm

и. фетишизм

fettan

и. 1) фетнә чыгаручы; 2) күч. көнчелек чыгаручы (кыз)

fetva

и. фәтва, дини күрсәтмә, бәхәсле нәрсәгә дини авторитет тарафыннан бирелгән аңлатма

fevkalade

с. гадәттән тыш, фәүкыльгадә иск.

fevkaladelik

и. гадәттән тыш булу, фәүкыльгадәлек

fevri

с. дуамал

feyiz

и. 1) муллык, иркенчелек; 2) юмартлык; бүләк; 3) уңыш, өлгәшү; 4) рухи тынычлык, рухи өлгәшү

feyizli

с. муллыклы

fiber–fişlemek

[ Previous ] [ Next ]

fiber

и. фибр

fiberglas

и. с. фиберглас, пыяла мамык

fidan

и. үренте, үсенте

fidanlık

и. үрентелек; үрентеләр җитештерә торган хуҗалык

fide

и. күчәт, күчереп утыртыласы шытым

fideci

и. күчәтче

fidecilik

и. күчәтчелек

figür

и. төрле мәгъ. фигура

figüran

и. 1) фигурант, статист (кинофильмда массаны күрсәтүдә генә катнашучы артист -гадәттә хәзерлексез кеше); 2) берәр оешмага яисә мәрасимгә чакырылып та, бик пассив рольдә калган кеше

figüranlık

и. фигурантлык, статистлык

figürlü

с. фигуралы

fihrist

и. 1) күрсәткеч, индекс; 2) каталог; 3) исемлек

fiil

и. 1) (чынбарлыктагы) эш, хәрәкәт; 2) гр. фигыль

fiilen

рәв. чыннан да, Турыдан-туры; сүздә генә түгел, чынбарлыкта да, эштә дә

fiili

с. сүздә генә түгел, эштә дә башкарылган

fikir

и. төрле мәгъ. фикер; уй, караш

fikirli

с. фикерле

fikirsiz

с. фикерсез

fikren

рәв. фикере белән, фикереннән, фикрән иск.

fikri

с. фикергә бәйләнешле, фикри

fikstür

и. спорт. уйналачак матчлар җәдвәле

fil

и. зоол. 1) фил; 2) күч. (шахматта) фил

filan

и. фәлән

filanıncı

с. фәләненче

filarmoni

и. филармония

filarmonik

и. филармония оркестры; филармониягә бәйләнешле музыкаль төркем

fildişi

и. 1) фил теше; 2) анат. тешнең сөяк тукымасы

file

и. 1) челтәр капчыкчык, сетка (ситке); 2) (челтәрләп һәм төенләп үрелгән) балык ятьмәсе

filet

и. диңг. тигез төпле сай җир

filinta

и. 1) кыска мылтык, флинт; 2) күч. зифа буйлы кеше

filiz

I и. 1) бөре; 2) уҗым filizII и. мәгъдән, руда

filizi

с. ачык яшел, яшь яфрак төсендәге

filizkıran

и. (гадәттә май уртасында була торган) салкын җил

filizlemek

ф. артык дип саналган бөреләрне кисү

filizlenmek

ф. бөреләнү

filizli

с. бөреле

film

и. 1) кинофотопленка; 2) кинофильм, фильм

filo

и. флот

filoloji

и. филология

filotilla

и. флотилия, (хәрби) кораблар төркеме

filoz

и. җылым калкавычы

filozof

и. философ

filtre

и. фильтр

filtreli

с. фильтрлы

filtresiz

с. фильтрсыз

final

и. финал

finanse

и. финанс □ finanse etmek финанслау

fincan

и. чынаяк, йомры, чокыр

fincanböreği

и. кечкенә кабартма

fince

1. и. фин теле. 2. рәв. фин телендә, финча

fingirdek

с. шаталак (хатын-кыз), чытлык

fingirdemek

ф. шаталаклану

finiş

и. финиш

fino

и. кечкенә йонлач эт болонка

firar

и. 1) качу, качып китү; 2) качу (тоткын тур.)

firavun

и. 1) фиргавен; 2) күч. тиран, явыз кеше

firavunfaresi

и. зоол. фиргавен күсесе, мәчесыман бер хайван

firavunluk

с. фиргавенлек

fire

и. товарны йөрткәндә (сатканда һ. б.) пәйда булган кимү

firfiri

с. кызыл шәраб төсендәге, җете кызыл

firma

и. фирма

firuze

и. фирәзә, фирүзә (асылташның бер тере)

fiske

и. 1) чиртү, чиртеш; 2) чеметем

fiskelemek

ф. чиртү

fistan

и. ябу; җилән

fisto

и. 1) бизәкле тасма; 2) Челтәрсыман бизәкле тукыма

fit

I и. 1) коткы; 2) (уенда һ. б.) квит fitII и. бер төр озынлык үлчәве

fitil

и. 1) филтә; 2) билтә (иске ату коралларында дары кабызгыч); 3) юрмәп тегү; 4) тукымада тар юлак ◊ fitil almak каударланып кабынып китү, пырлау; fitil vermek кыздыру, котырту, аздыру

fitillemek

ф. тар. филтәгә яки билтәгә ут төртү

fitilli

с. 1) филтәле; билтәле (мылтык); 2) тар юлаклы (тукыма)

fitilsiz

с. 1) филтәсез (лампа); 2) билтәсез (мылтык, туп)

fitlemek

ф. коткы салу, котырту

fitleyici

и. коткычы, коткы салучы

fitne

и. 1) үзара низаглар; 2) фетнә; баш күтәрү; 3) низагчы яисә низагларга сәбәпче булган кеше, фетнә

fitneci

и. 1) фетнәче; 2) интригачы

fitnelemek

ф. фетнә чыгару

fiyasko

и. фиаско, зур уңышсызлык, көлкегә калу

fiyat

и. бәя, хак; □ fiyat biçmek бәя кую; fiyat kırmak бәяләрне төшерү

fiyatlarımak

ф. бәясе (бәя, бәяләр) арту

fiyonk

и. күбәләк сурәтеңдәге бизәнү әйбере

fizik

и. 1) физика; 2) гәүдә, килбәт, бәдән □ fizik ötesi метафизика

fiziksel

с. физик көч белән бәйле

fizikçi

и. 1) физик, физика буенча белгеч; физика укытучысы; 2) физиодәвалау белгече

fizyoloji

и. физиология

fizyonomi

и. физиономия

fizyoterapi

и. физиотерапия

fiş

и. 1) штепсель, токка тоташтыргыч җайланма; 2) квитанция

fişek

и. патрон; шартлаткыч матдә

fişlemek

ф. квитанция тутыру

flama–flütçü

[ Previous ] [ Next ]

flama

и. 1) ялау (сөңге очына тагылган кечкенә байрак, әләм); 2) (корабларда сигнал өчен кулланыла торган) байракчык

flaman

и. фламанд

flamingo

flaman kuşu и. фламинго

flandra

и. диңг. сигнал байрагы □ flandra balığı зоол. пычкыбалыкның бер тере

flanel

и. фланель (тукыма төре)

flaş

и. 1) (фотога төшергәндә кыска арада) яктыртып алу; 2) тиз генә, яктыртып ала торган лампа; 3) күч. иң мөһим

flegmon

и. мед. флегмона, тире астындагы яки үпкәдәге эрен

flora

и. флора

florin

и. флорин, Голландиядә кулланыла торган акча берәмлеге

flurya

и. зоол. яшелле-сарылы бер кош

flört

и. флирт

flüt

и. флейта, курай

flütçü

и. флейтачы, курайчы

fob–fotoğrafçı

[ Previous ] [ Next ]

fob

и. фоб (алучының йортына китереп бирү шарты белән сату һәм шуның бәясе)

fobi

и. курку авыруы, куркучанлык, билән

fodla

и. ярлыларга таратыла торган махсус төр икмәк

fodul

с. тәкәббер, һавалы, эреләнүчән

foga

и. артиллериядә "ут!" командасы

fok

и. зоол. тюлень

fol

и. маяга калдырылган йомырка

folk

и. халык, масса, гавам

folklor

и. фольклор, халык иҗаты

folklorcu

и. фольклорчы

folluk

и. (тавыклар өчен) йомырка салу оясы

fon

и. 1) фонд; 2) декорация, фон; 3) (рәсемчелектә) грунт

fonda

и. диңг. кораб ләңгәр салган җир

fondan

и. йомшак эчлекле кәнфит

fonem

и. (тел гыйлемендә) фонема

fonetik

1. и. фонетика. 2. с. фонетик

fonetikçi

и. фонетикачы, фонетист

fonksiyon

и. функция; роль

fonograf

и. фонограф

fonoloji

и. фонология

font

и. чуен; чуен яки корыч кисәге

fora

I диңг. "җилкәннәрне ач!" командасы foraII и. машина (механизм һ. б. ш.) сүтү

forint

и. форинт, Венгриядә акча берәмлеге

form

I и. форма formII и. бланк

forma

и. 1) (полиграфиядә) форма, металл рам; 2) (китапның һ. б.) басма табагы; 3) форма, хәрби яисә спорт киеме (формасы)

formalite

и. формалылык; формасына (рәвешенә) китерү, рәвешчелек

formaliteci

и. педант

formalizm

и. формализм

formasyon

и. формация, шәкелләнү

formül

и. формула

formülleşmek

ф. формуллашу

foroz

и. ятьмәне бер салуда чыккан балык микъдары

fors

и. 1) өч яисә дүрт почмаклы байрак; 2) күч. форс, шәп тәэсир итү

forum

и. төрле мәгъ. форум

fosfor

и. фосфор

fosforik

и. фосфор кислотасы

fosforlu

с. фосфорлы

fosforışı

и. фосфоренция, фосфор яктыруы яки шуңа охшаш яктыру

fosil

и. фосиль (геологик катламнарда торып калган хайван, үсемлек калдыклары һ. б.)

foslamak

ф. бушка чыгу, әрәмгә китү

fosur fosur

иярт. пыш-пыш (тәмәке суыру)

fosurdamak

ф. гыжылдау

fosurdatmak

ф. тәмәке төтене чыгару

fota

и. шәраб мичкәсе

foto

и. фото, фотография

fotojenik

с. 1) фотографиягә бәйле; 2) фотоген, фотогеник

fotokopi

и. фотокопия

fotoğraf

и. фотография

fotoğrafçı

и. фотограф

frak–früktoz

[ Previous ] [ Next ]

frak

и. фрак

fraksiyon

и. (сәяси) фракция

francala

и. озын тар икмәк

frank

и. франк (Франция акча берәмлеге)

fransız

и. с. француз

fransızca

1. и. француз теле. 2. рәв. француз телендә, французча

frapan

с. күзгә ташланып торган

frekans

и. тетрәү һ. б. ешлыгы

fren

и. 1) ышкылу; 2) тормоз

frenlemek

ф. тормозлау

fresk

и. фреска

freze

и. 1) кыру, кыру эше; 2) фрезер урдыны (станогы)

frezeci

и. фрезер

frezelemek

ф. фрезерлау

friksiyon

и. фрикция, ышкылу

frişka

и. диңг. әкрен җил

früktoz

и. фруктоза

fuar–futürizm

[ Previous ] [ Next ]

fuar

и. ярминкә

fuaye

и. фойе

fuhuş

и. фәхешлек

fukara

с. и. ярлы, мескен

funda

и. себерке үләне

fut

и. фут (инглиз озынлык үлчәме)

futa

I и. пута, озын һәм чагыштырмача тар билбау futaII и. озын һәм тар ярыш каегы

futbol

и. футбол

futbolcu

и. футболчы

futürizm

и. футуризм

fötr–fötr

[ Previous ] [ Next ]

fötr

и. фетр, киез

füme–füzen

[ Previous ] [ Next ]

füme

и. с. 1) төтен төсе; 2) ысланган (балык, ит)

fümerol

и. гейзер

fütürist

и. футурист

fütüroloji

и. футурология, киләчәк турындагы фән

füze

и. ракета

füzen

и. күмер каләм, карандаш

fıkra–fışırtı

[ Previous ] [ Next ]

fıkra

и. 1) әсәрнең аерым бер бүлеге, эпизод; 2) кануннамәдә бүлекчә, параграф һ. б. ш.; 3) анекдот; 4) көндәлек газит мәкаләсе; газиттагы көндәлек хәбәр

fıkracı

и. 1) мәзәкче анекдотчы; 2) газетта көндәлек хәбәрләр язучы, хәбәрче

fıkır-fıkır

иярт. быкыр-быкыр (кайнау)

fıkırdak

с. күч. уйнак, кыланчык, чытлык

fıkırdamak

ф. 1) быкырдау, быкырдап кайнау; 2) дулкынланып тору; 3) күч. кыланчыклану, чытлыклану

fıkırdaşmak

ф. чытлыклану

fıkırtı

и. быкырдау авазы, быкырдавык

fıldır fıldır

иярт. елтыр-елтыр; мелт-мелт

fındık

и. чикләвек

fındıkbiti

и. зоол. чикләвек корты

fındıkfaresi

fındıksıçanı и. зоол. чикләвек кимерүче тычкан

fındıki

с. чикләвек кабыгы төсендәге

fındıkkurdu

и. зоол. чикләвек корты

fındıkkıran

и. чикләвек ваткыч

fındıkçı

и. 1) чикләвек сатучы; 2) күч. чытлык хатын-кыз

fırdolayı

рәв. түгәрәкләп, әйләнә-тирәләп

fırdöndü

и. 1) вертлюг (тоташкан арканнар, валлар һ. б. берсе әйләнгәндә икенчесе әйләнмәсен өчен куелган тоташтыргыч җайланма); 2) шуңа охшаш бер уенчык (отышлы уенда да кулланыла); 3) күч. флюгер (фикерен, карашын үзгәртеп торучы)

fırfır

I и. күлмәк-күнчек читләренә беркетелә торган тасма челтәр fırfırиярт. фыр-фыр

fırfırlı

с. тасма челтәрле

fırka

и. 1) груһ, фирка, партия; 2) хәрби корпус, дивизия, җиде полктан торган гаскәри берләшмә

fırkacı

и. фиркачы, партияле

fırlak

с. 1) чыгынкы, чыккан, чыгып торган; 2) тасрай, тасрайган (күз)

fırlamak

ф. 1) атылып чыгу, чыгу; 2) очып чыгу, очып китү; 3) (бәяләр) кинәт күтәрелү

fırsat

и. форсат

fırsatçı

и. форсатчы, уңайлы очрак көтеп ятучы

fırt

и. бер тапкыр суыру (мәс., сигаретны); бер йоту

fırtına

и. 1) давыл; 2) күч. кыен хәл, чарасызлык □ fırtına kuşu давыл кошы

fırça

и. 1) мисвәк, щетка; elbise fırçası кием щеткасы; diş fırçası теш щеткасы; 2) күч. рәсем сәнгатенең бер төре

fırçalamak

ф. мисвәкләү, щетка белән чистарту

fırıl fırıl

иярт. зыр-зыр (әйләнү)

fırıldak

и. 1) пырлавык, уенчык җил тегермәне, флюгер; 2) җилләткеч, кечкенә вентилятор; 3) морҗа өстенә куела торган түбәчек

fırıldakçiçeği

и. бот дүрт лепелдәкле чәчәк

fırın

и. 1) икмәк миче; 2) икмәк пешерү эшханәсе; 3) тимер мичле казан

fırıncı

и. 1) икмәк пешерүче; 2) мичче

fırınlamak

ф. мичтә икмәк һ. б. пешерү

fırınlı

с. мичле

fısfıs

иярт. пыш-пыш (сөйләшү)

fısfıslamak

ф. пыш-пышлау, пышылдау

fıskiye

и. кечкенә фонтан

fıslaşmak

ф. пышылдау; шыпыртлау

fıstık

и. бот. 1) пестә; 2) күч. гүзәл кыз

fıstıki

и. с. саргылт яшел

fıstıkçı

и. пестәче, пестә җитештерүче яки сатучы

fısıl fısıl

иярт. пыш-пыш, пышыл-пышыл

fısıldamak

ф. пышылдау

fısıltı

и. пышылдык, пышылдаган тавыш

fısır

иярт. чытыр-чытыр (яну); чылтыр-чылтыр (агу)

fıtçi

и. коткычы, котыртучы

fıtık

и. мед. бүсер

fıçı

и. мичкә

fıçıcı

и. мичкәче

fıçılamak

ф. мичкәгә тутыру

fış fış

иярт. кыштыр-кыштыр; челтер-челтер

fışkı

и. яңа тирес

fışkılamak

ф. тиресләү

fışkılık

и. тиреслек

fışkın

и. курпы

fışkırdak

и. сиптергеч

fışkırmak

ф. 1) сиптерү, бөркү; 2) чыгу

fışnamak

ф. әчеп кабару; күпчү

fışır fışır

иярт. кыштыр-кыштыр

fışırdamak

ф. кыштырдау

fışırtı

и. кыштырт (итү)

gabardin–gazyağı

[ Previous ] [ Next ]

gabardin

и. габардин (туныма төре)

gabari

и. тех. габарит

gacır gucur

иярт. шыкыр-шакыр, чыгыр-чыгыр

gacırdamak

ф. мыгырдау, күңелгә тия торган тавыш чыгару

gag

и. интермедия

gaga

и. томшык, кош борыны

gagalamak

ф. чуку

gagalı

с. томшыклы

gagavuz

и. гагауз (башлыча Көньяк Молдавиядә яшәүче төрки халык)

gagavuzca

1. и. гагауз теле. 2. рәв. гагауз телендә, гагаузча

gaip

с. күз алдында булмаган, күренеп тормаган; гаип

gaiplik

и. гаиплек, билгесезлек, юкка чыкканлык

gaklamak

ф. каркылдау (карга тур.)

gala

и. презентация, тәкъдим итү (билгеле бер әсәрне тәгъдим итү өчен җыелган кичә, мәҗлес һ. б.)

galaksi

и. 1) галактика, йолдызлар тупламы; 2) Киек каз юлы

galebe

и. җиңү; өстенлек □ galebe çalmak өстенлек алу, җиңеп чыгу

galeri

и. 1) төрле мәгъ. галерея; рәт; 2) штрек (шахталарда)

galeyan

и. кызулану, кайнарлану

gali

и. галера (бер төрле диңгез көймәсе)

galiba

кер. сүз. мөгаен, ихтимал, булса кирәк

galip

и. с. җиңүче ◊ galip gelmek җиңеп чыгу

galon

и. галлон

galvaniz

и. гальванизация, гальванизлау

galvanometre

и. гальванометр

gam

I и. гамма, (башлыча) авазлар гаммасы gamII и. гамь

gamlı

с. гамьле

gamlılık

и. гамьлелек

gammaz

и. с. гайбәтче, сүз йөртүче

gammazlamak

ф. хурлап сөйләү

gamsız

с. гамьсез

gamsızlık

и. гамьсезлек

gamze

и. бит чокыры

gangster

и. гангстер

gangsterlik

и. гангстерлык

ganimet

и. 1) ганимәт, үлҗә, трофей; 2) күч. уңайлы мөмкинлек, форсат

gar

и. вокзал

garabet

и. гариплек

garaj

и. гараж

garanti

и. гарантия

garantilemek

ф. гарантияләү; кәфил булу

garantili

с. гарантияле

garantisiz

с. гарантиясез

garantör

и. гарантия бирүче, кәфил, гарант

garazlı

с. кинәле, үчле

garazsız

с. кинәсез, үчсез

gardiyan

и. гвардияле, гвардин сөйл.

gardiyanlık

и. гвардия солдаты булу

gargara

и. 1) голт-голт йоту; 2) гаргарә, авыр хырылдау

garip

с. 1) читтә йөрүче; зимагур сөйл.; 2) серле, аңлашылмас

garnitür

и. төрле мәгъ. гарнитур

garnitürlü

с. гарнитурлы

garpçı

и. көнбатыш мәдәниятен үзләштерү тарафдары, гарепче иск.

garson

и. официант, ашханәдә һ. б. хезмәт күрсәтүче

gasil

и. мәет юу

gavur

и. с. ) кяфер; 2) күч. мәрхәмәтсез

gavurlaşmak

ф. кяферләшү

gayret

и. гайрәт; дәрт, рухый көч

gayretlenmek

ф. гайрәтләнү

gayretli

с. гайрәтле

gayretsiz

с. гайрәтсез

gayri

и. башка; бүтән

gayrı

кис. инде, моннан соң

gayzer

и. геогр. гейзер

gaz

I и. газ, һавасыман хәлдәге матдә gazII и. газ, өрфия (тукыма)

gazal

и. 1) газәл, тау боланы; 2) күч. гүзәл яр

gazap

и. ачу, үпкә

gazaplanmak

ф. ачулану

gazaplı

с. үпкәле, ачулы, ярсу

gazaptandırmak

ф. ачуландыру

gazel

и. 1) газәл, мәхәббәт шигыре; 2) серенада

gazete

и. газет

gazeteci

и. газетчы

gazetecilik

и. газетчылык

gazi

и. 1) газый, дошманны җиңгән кеше; 2) каһарманнарга бирелгән данлыклы исем

gazlamak

I ф. газ белән агулау gazlamakф. керосинлау

gazlanmak

ф. 1) керосинлану; 2) газлану

gazlı

с. газлы

gazoil

gazoyl и. газолин, керосинның бер тере

gazojen

и. газогенератор

gazyağı

и. керосин, керосинның бер төре

gebe–geğrek

[ Previous ] [ Next ]

gebe

и. көмән, авыр

gebelik

и. көмәнлелек, авырлылык

gebermek

ф. аяк сузу, үлү

gebertmek

ф. үтерү

gebeş

с. 1) юан, симез; 2) аңгыра

gece

и. 1) төн; кичә иск.; 2) кичә, кичке мәҗлес, төнлә үткәрелә торган күңел ачу мәҗлесе ◊ gece kuşu 1) өке; 2) күч. төнлә йокламый торган кеше

gececi

и. төнгелеккә калучы, төнлә эшләүче

geceki

с. кичәге

gecekondu

и. 1) төнкунды (шәһәр идарәсеннән рөхсәтсез корылган бина (өй)); 2) такта өйчек

gecelemek

ф. 1) төнгә калу, төнләү; 2) төн уздыру; 3) төнгелеккә тукталу

geceli

с. төнле; geceli gündüzlü кичәле-кәндезле

gecelik

и. төнлек, төнгелек

gecikmek

ф. кичегү, соңлау

gecikmeli

с. кичеккән, соңарган

gecikmesiz

с. кичеккесез, кичектергесез

geciktirilmek

ф. кичектерелү

geciktirmek

ф. кичектерү

gedik

1. и. 1) китек, кителгән җир; җимерек; 2) җитешсезлек. 2. с. китек, кителгән

gedikli

с. китекле, кителгән; җимерекле, җимерелгән

gedilmek

ф. кителү

gelberi

и. кисәү таягы

gelecek

с. и. 1) киләчәк; 2) язмыш, күрәчәк

gelen giden

с. килгән-киткән

gelenek

и. йола; традиция, ата-баба йоласы

gelenekli

с. йолалы

geleğen

и. геогр. кушылдык

gelgeç

с. килделе-киттеле; карарсыз, сәбатсыз

gelgit

и. талкыну, бушка йөрү

gelin

и. төрле мәгъ. килен ◊ gelin havası диңгезнең аз гына дулкынланып торуы

gelince

кер. сүз. (фәлән мәсьәләгә) килгәндә

gelincik

и. 1) зоол. ас; 2) бот. лалә, чүл тюльпаны, кызалак

gelinkuşu

и. чыпчыксыман бер кош

gelinlik

и. 1) киленлек, килен булу; 2) җиткән кыз

gelinparmağı

и. озынча йөзем

gelinçiçeği

и. бот. төнбоекның бер төре

gelir

и. килер, керем; даими табыш

gelişigüzel

рәв. 1) аннан-моннан; 2) ничек туры килсә шулай

gelişmek

ф. 1) үсеп җитү; 2) тазару, көрәю; 3) алгару, үсеш алу

geliştirmek

ф. үстерү; алгарту

gelme

и. с. 1) төрле магъ. килү; 2) килгән

gelmek

ф. 1) төрле мәгъ. килү; 2) килешү, ятышу; ятышлы булу; 3) тоелу, кебек күренү; кебек булу; 4) чыдау; 5) ярашу, ярау; 6) якынлашу; 7) (ярдәмче фигыль буларак) килү; elden gelmek кулдан килү

gelmiç

и. эре балык сөяге

gem

и. ат авызлыгы; авызлык

gemi

и. көймә, кораб

gemici

и. 1) көймәче; 2) диңгезче; матрос; 3) хәрби диңгезче

gemicilik

и. диңгезчелек

gemilik

и. верфь

gemlemek

ф. 1) авызлыклау; 2) төрле мәгъ. йөгәнләү

gene

терк. 1) янә, тагын; 2) шулай да

genel

с. гомуми; генераль

genelge

и. циркуляр

genelkurmay

и. генераль штаб

genellemek

ф. гомумиләштерү

genelleşmek

ф. гомумиләшү

general

и. генерал

genetik

и. генетика

geniş

с. киң, иңле

genişlemek

ф. киңәю

genişletmek

ф. киңәйтү

genişlik

и. киңлек

genleşmek

ф. кабару, күләме арту

genlik

и. 1) киңлек; 2) муллык

genç

с. и. яшь, яшь кеше; буйга җиткән ◊ genç irisi буйчан малай (яисә кыз)

gençleşmek

ф. яшәрү

gençlik

и. 1) яшьлек; 2) буйга җиткәнлек

geometri

и. геометрия

geometrik

с. геометрик

gerdan

и. 1) муен; 2) (ит түшкәсенең) муен тирәсе

gerdanlık

и. муенса

gerdel

и. чиләк, тубал

gerdirmek

ф. киерелдерү

gerek

хәб. сүз. кирәк

gerekli

с. кирәкле

gereklik

и. кирәклек

gerekmek

ф. кирәгү, кирәк булу

gereksemek

gereksinmek ф. кирәксенү

gereksiz

с. кирәксез

gereksizlik

и. кирәксезлек

gerekçe

и. 1) кирәкле шартлар; 2) сәбәп, сылтау; 3) әзерлек

gerekçeli

с. шартлары булган; әзерлекле

gerekçesiz

с. шартлары булмаган, әзерлексез

geren

и. балчыксыл туфрак; уңдырышсыз туфрак

gereç

и. кирәк-ярак; чимал

gereğince

рәв. кирәгенчә

gergef

и. махсус киерге, киергеч

gergi

и. 1) киерге, кирге; 2) сөйл. пәрдә

gergin

с. киеренке

gergince

рәв. киеренке рәвештә

gerginlik

и. киеренкелек

geri

1. и. 1) арт, арткы як; 2) калган өлеш. 2. с. артта калган, 3. рәв. кире, артка таба (китү һ. б.) □ geri almak кире алу; geri çevirmek кире кайтару; geri dönmek кире кайту; geri kalmak артта калу; geri koymak кичектерү; geri vermek кире бирү

gerici

I с. киерә торган, киергеч (мускул) gericiII с. и. искелек тарафдары, кадимче

gericilik

и. кадимчелек, реакционлык

gerilemek

ф. 1) кире чигенү, кире борылу; 2) түбәнәю; 3) артта калу

gerileyici

с. кире чигенүче; регрессив

gerili

с. киерүле, киерелгән

gerilik

и. кирелек; артта калганлык

gerilmek

ф. киерелү

gerinmek

ф. 1) киерелү (кеше тур.); 2) күч. рәхәтлек тою

germanistik

и. германистика,

germek

ф. 1) киерү; 2) киереп кигезү

gerundium

и. рәвеш фигыль, герундий

gerçek

с. и. 1) дөреслек, чынлык; 2) факт; 3) чын

gerçeklemek

ф. дөресләү

gerçekli

с. чын, хак, дөрес

gerçeklik

и. дөреслек, чынлык

gerçekten

рәв. чынлап; чыннан да

gerçekçi

с. и. реалист, чынлыкчы

gerçi

терк. гәрчә

getiri

и. керем, табыш

getiriş

и. китереш

getirmek

ф. 1) төрле мәгъ. китерү; 2) килештерү, яраштыру; килешле, ярашлы итү; 3) күч. китерү; hatıra getirmek хәтергә китерү; dünyaya getirmek дөньяга китерү

geven

и. бот. күгән

geveze

с. 1) телдәр, лыгырдык, телчән; 2) күч. сертотмас

gevher

и. 1) гәүһәр, кыйммәтле таш; 2) күч. җәүһәр, гаять кыйммәтле нәрсә

geviş

и. күшәү (хайваннар тур.); □ geviş getirmek күшәп тору

gevmek

ф. чәйнәү; күшәү

gevrek

с. и. 1) кетердек; уалучан; 2) күч. сөенечле (көлү тур.); 3) уалучан печенье (тере)

gevremek

givremek ф. 1) куырылу; кетердәрлек булып кибү; 2) сөйл. (иген) өлгерү

gevşek

с. 1) буш; 2) күч. сүлпән, салмак, җансыз

gevşemek

ф. 1) бушау; 2) сүлпәнәю

geyik

и. болан, киек диал.

geyikdili

и. бот. сыер теле

geyikotu

и. бот. сәдәф уты

gez

I и. 1) укның керешкә куела торган киртеге, киз; 2) төзәгеч (мылтыкта һ. б.) gezII и. 1) төенле бау (җир үлчәү өчен); 2) (төзелештә балта осталары тарафыңнан кулланыла торган) үлчәгеч

gezdirmek

ф. 1) гиздерү; 2) өләшү, тарату

gezegen

и. планета

gezelemek

ф. 1) әйләнү, тулгану; 2) аптырап тору

gezenti

и. с. йөремсәк

gezgin

1) к.: gezginci; 2) с. йөрүчән, хәрәкәтчән

gezginci

с. илгизәр; сәяхәтче

gezi

I и. сәяхәт geziII и. мамык һәм ефәкне кушыл тукылган тукыма төре

gezinti

и. ) сәйран; тамаша итеп йөрү; 2) гизеләчәк җир, сәйран урыны, тамашалык; 3) коридор, йөренерлек мәйдан; 4) муз. көйдән көйгә күчү

geç

рәв. кичегеп, соң, соңарып

geçe

рәв. үткәч, үтеп, узгач, узып (вакыт тур)

geçen

с. үткән, узган, кичкән

geçende

рәв. баягынак

geçer

с. 1) йөрешле, кулланылышта булган; 2) үтә торган, үтемле (товар)

geçerli

с. 1) ярарлык, ярыйсы; 2) кулланылышта йөргән; гамәлдә булган

geçerlik

и. үтемлелек

geçersiz

с. яраксыз, гамәлдән чыгарылган

geçersizlik

и. яраксызлык

geçici

с. үтүче, үтеп китәсе (күренеш), кичәчәк

geçilmek

ф. кичелү, үтелү (мәс., юл, гомер)

geçim

и. 1) татулык; 2) яшәү, көн-күреш

geçimli

с. тату; тыныч холыклы

geçinmek

ф. киченү, ничек тә яшәү

geçirmek

ф. 1) төрле мәгъ. күчерү; 2) кичерү; 3) китәрү, читләтү; 4) аша чыгару, үткәрү; 5) тирәләү; 6) (нәрсә белән булса да) тышлау, каплау, каплату; 7) каләм очына алу, язып кую, теркәү; 8) (мосафирны һ. б.) озату; 9) (тартып) кию, (тарттырып) кидерү

geçit

и. 1) кичү (урыны); 2) җир асты кичүе (мәс., шәһәр урамнарында)

geçişmek

ф. үзара керешү, катышу

geçiştirmek

ф. 1) әһәмият бирмәү; 2) котылу

geçkin

с. 1) узып киткән; артып киткән; 2) бик олы яшьтәге; 3) артык өлгергән (үсемлек, яшелчә һ. б. тур.)

geçmek

ф. 1) төрле мәгъ. кичү; 2) күчү, күченү; 3) төрле мәгъ. үтү; 4) үтеп керү; 5) үтеп китү; 6) баш тарту, ваз кичү; 7) кичерү, гафу итү; 8) узу, узып китү; 9) күчереп алу; 10) кит. теркәлү; 11) элгәшү, (уку материалын тиешенчә) үзләштереп бару; 12) (мич һ. б.) сүнү; 13) артык пешүдән изрәү (җимешләр тур.); 14) эвф. үлү, кичү кит.; 15) сир. мирас булу, мирас булып калу; 16) язу (мәс., акылдан, һуштан һ. б.) ◊ geç! игътибар итмә!; geçmiş olsun авыруга яисә бәла-казага дучар булган кешегә әйтелә торган сүз

geçmez

с. 1) үтмәс (товар); 2) ялган (акча); 3) терелгесез (авыру, чир); 4) йогышсыз (авыру, чир)

geğrek

и. сөбә кабыргасы, кәкрә диал.

gibi–gişe

[ Previous ] [ Next ]

gibi

бәйл. кебек, кеби иск.; шикелле

gibilerden

бәйл. шуның ише(ләрне)

gicişmek

ф. кычыну

gider

и. чыгым

giderayak

рәв. чыгып китәргә торганда

giderek

рәв. әкренләп; тора-бара

gidermek

ф. китәрү, бетерү

gidici

с. китүче, китәчәк (кеше)

giriş

I и. кереш, керү рәвеше (процессы) girişи. кереш, сүз башы, мөкаддимә иск.

girişim

и. (бер эшкә) керешү

girişimci

и. инициатор

girişken

с. елгыр, һәркем белән танышучан

girişmek

ф. 1) (бер эшкә) керешү, тотыну; 2) күч. бәрелешү, кыйнаша башлау

girmek

ф. төрле мәгъ. керү girgin с. елгыр, һәр җиргә керүчән

girmelik

и. керү акчасы

git gide

рәв. тора-бара

gitar

и. гитара

gitarcı

и. гитарачы

gittikçe

рәв. тора-бара

giyecek

и. кием-салым

giyim

и. кием □ giyim kuşam кием-салым, өс-баш; giyim evi кием-салым кибете

giyinik

с. киенгән

giyinmek

ф. 1) киенү; 2) (киемне) билгеле бер кибеттән генә алу, билгеле бер ательеда гына тектерү □ giyinip kuşanmak киенү-ясану

giyinti

и. кием-салым

giymek

ф. 1) кию; 2) күч. (авыр сүз һ. б.га) түзү; дәшмичә үткәрү

giyotin

и. гильотина

giysi

и. өс-баш, кием-салым

giz

I и. сер gizII и. диңг. корабның койрык өлешендәге авыштырып куелган байрак терәге

gizlemek

ф. яшерү

gizlenmek

ф. яшеренү

gizli

с. яшерен

gizli gizli

рәв. яшертен

gizlice

рәв. яшерен

gişe

и. билет сату (акча өләшү һ. б.) кассасы

glikoz–gliserin

[ Previous ] [ Next ]

glikoz

и. хим. глюкоза

gliserin

и. глицерин

goblen–goril

[ Previous ] [ Next ]

goblen

и. гобелен

gocunmak

ф. борчылу

gofret

и. вафля (печенье тере)

gol

и. (футболда һ. б. ш. уеннарда) гол; туп кертү

golcü

и. туп кертүче

golf

и. гольф (спорт уены тере)

goril

и. 1) зоол. горилла; 2) күч. сакчы, каравылчы

gramer–grip

[ Previous ] [ Next ]

gramer

и. грамматика

gravür

и. гравюра

gravürcü

и. гравюрчы

grek

и. борынгы грек кешесе

grekçe

1. и. борынгы грек теле. 2. рәв. борынгы грек телеңдә

gres

gresyağı и. машина мае

grev

и. забастовка

grevci

и. забастовкачы

gri

с. соры, көл төсендәге

grip

и. мед. грипп

guguk–guçbela

[ Previous ] [ Next ]

guguk

и. кәккүк, күке

guguklu

с. күкеле (сәгать)

gulu gulu

иярт. гол-гол, голдыр-голдыр (күркә голдырдавы)

gurbet

и. горбәт, читтә йөрү

gurbetlik

и. читтә булу

gurbetçi

и. горбәттәге кеше, читтә йөрүче, зимагур

gurlamak

ф. быгырдау

guruldamak

ф. (эч) быгырдау

gurup

и. 1) (кояш, ай) бату (баю); 2) күч. бетү, төкәнү, соңына килү

gurur

и. горурлык, горур иск., масаю

gururlanmak

ф. горурлану

gururlu

с. 1) горур; горурлы иск.; 2) масаюлы

gusto

и. зәвык

gusül

и. госел, ритуал коену

gusülhane

и. госелханә, коену бүлмәсе

guçbela

рәв. көчкә, кыенлык белән

göbek–göğüslü

[ Previous ] [ Next ]

göbek

и. 1) кендек; 2) күч. үзәк

göden

и. анат. күтән

gök

I с. күк gökи. күк, күк йөзе; gök ekseni җир күчәре ◊ göke çıkmak 1) күккә ашу; 2) күтәрелеп бәрелү, бик ачулану; gökden inmek күктән төшү (иңү)

gökdelen

и. күксөзәр (небоскреб)

gökkuşağı

и. салават күпере

gökküresi

и. күк гөмбәзе

göktaşı

и. метеор, күк ташы

göktürk

и. тар. күктөрек (740 елга кадер хәзерге Монголия территориясендә яшәп, соңыннан kapa диңгездән Амур елгасына чаклы сузылган империя корган борынгы төрки халык)

gökyakut

и. сапфир

gökyofu

и. Киекказ юлы

gökyüzü

и. күк йөзе

gökçe

с. күгелҗем

gökçek

с. гүзәл

gökçül

с. аксыл күк, күксел

göl

и. кул; буа

gölek

и. күлдәвек

gölet

и. кечерәк буа, бөя

gölge

и. 1) төрле мәгъ. күләгә; күләгәле җир; 2) ышык

gölgebalığı

и. зоол. шамбы (жумба)

gölgelemek

ф. күләгәләү

gölgeli

с. күләгәле

gölgesiz

и. күләгәсез

gömgök

с. күм-күк, зәп-зәңгәр

gömlek

и. 1) күлмәк; 2) сүрү, тышча; 3) династия, буын; 4) лампы куыгы; 5) папка ◊ gömlek eskitmek "чабата туздыру", мәгънәсезгә гомер уздыру

gömleklik

с. и. күлмәклек

gömlekçi

и. күлмәкче, күлмәк тегүче яисә сатучы

gömmek

ф. күмү; күмелдерү

gömük

с. күмелгән

gömüldürük

и. (атларга кидерелгән) күкрәк каешы, күмелдерек (ияр артка китмәсен өчен)

gömültü

и. аучыларның яшеренеп торуы өчен чокыр

gömülü

с. күмүле, күмелгән

gön

и. күн

göndermek

ф. юллау, күндерү

göndüzcü

и. көндез укучы; көндез эшләүче

gönendirmek

ф. кинәндерү

gönenmek

ф. кинәнү

gönül

и. 1) төрле мәгъ. күңел; 2) горурлык ◊ gönül açılmak күңел ачылу; gönül almak (кемнең дә булса) күңелен ачу; gönül bulanmak күңел болгану; gönül darlığı күңел тарлыгы; gönül eğlencesi күңел юаткыч; gönülü kalmak күңеле калу; gönülünce (gönülümce) теләгәнчә (теләгәнемчә)

gönüllemek

ф. көнләү, көнләшү; ачулану

gönüllü

с. и. 1) күңелле; үз теләге белән эш итүче, үзихтыярый; 2) горур; 3) сөйл. сөекле, сөйгән

gönülsüz

с. 1) теләксез; ихтыярсыз; 2) горурлыксыз, горурсыз

göre

бәйл. 1) күрә, карап; büyüklüğüne göre зурлыгына күрә; 2) буенча; 3) =ча, чә кушымчасы белән тәрҗемә ителә; bana göre минемчә

görenek

и. гадәт, йола

göreneksiz

с. гадәтсез, йоласыз

görev

и. (рәсми) вазыйфә; эш, эш күрү; эш урыны, хезмәт

görevlendirmek

ф. вазыйфә бирү

görevlenmek

ф. вазыйфа алу

görevli

с. вазыйфалы, хезмәтле

görevsiz

с. вазыйфасыз, эшсез

görgü

и. 1) әдәп-инсаф; 2) эш тәҗрибәсе, тәҗрибәлелек

görgülü

с. 1) дөнья күргән, тәҗрибәле; 2) инсафлы

görgüsüz

с. 1) әдәп-инсафсыз; әдәп-хаясыз; 2) тәҗрибәсез

görmek

ф. 1) төрле мәгъ. күрү; 2) күрешү, күрешеп сөйләшү ◊ görmediğe dönmek 1) тәмам савыгып җитү; 2) кайгы-хәсрәтне оныту

görünmek

ф. күренү

görünüş

и. күренеш, манзара

görüş

и. 1) күрү; 2) күч. караш

görüşmek

ф. күрешү

gösterge

и. 1) төрле мәгъ. күрсәткеч; 2) күрсәтмә □ gösterge bilimi информатика

gösteri

и. 1) смотр, демонстрация; 2) күргәзмә

gösterme parmağı

и. имән бармак

göstermek

ф. төрле мәгъ.. күрсәтү

göstermelik

и. с. 1) күрсәтмәлек, үрнәк; 2) күрсәтү өчен хәзерләнгән

göstertmek

ф. күрсәттерү

götürmek

ф. 1) китерү, алып китерү; 2) алып китү; 3) күч. юкка чыгару; 4) күч. үтерү

götürü

рәв. күмәртәләп, берьюлы, тоташ (бәя биреп)

götürüm

и. сөйл. сабырлык

gövde

и. 1) гәүдә; 2) түшкә; 3) кәүсә; 4) төп өлеш; 5) гр. сүз нигезе

gövem

и. кигәвен

gövermek

ф. 1) яшелләнү, яшәрү; 2) күгелҗемләнү

göverti

и. сөйл. яшелчәләр

göveç

и. 1) керәч чүлмәк; 2) чүлмәк ашы

göymek

ф. яндыру; ягу

göynük

с. и. 1) янган, көйгән; 2) кояшта янган; 3) ышна җире; 4) күч. кайгылы

göynümek

ф. 1) көенү, хәсрәтләнү; 2) пешү, өлгерү (җимешләр тур.)

göyük

и. 1) янган; көйгән; көек; 2) төн кызу (авырудан)

göyünmek

ф. көенү

göz

и. 1) төрле мәгъ. күз; 2) чокырчык, күз сөйл.; 3) аерым тартма, бүлекчә, бүлемтек; 4) игътибар, күз иск.; 5) сөйл. урта төш □ göz akı күз агы; göz bilimi офтальмология ◊ göz almak күз камаштыру; göz atmak күз ату, карап алу яисә карап тору; göz çıkarmak күз чыгару; göz değmek күз тию; göz dikmek күз текәү; göz evi күз уемы, күз чокыры; göz etmek күз белән ымлау; göz kapağı күз кабагы; göz karası күз карасы; göz kalmak үзенә булдырасы килү; göz açmak 1) күз ачу, бераз тынычлану; 2) дөньяга килү; 3) кемнең дә булса күзен ачу, ачык аңлату; göz ağrısı дәрт, мавыгу; göz(ü) açık аңлы, аңлап торучы; тиз төшенүче; göz kesmek булдырачагына ышану; göz önü күз уңы, күз алды; gözden düşmek күздән төшү; göze batmak күзгә ташлану

göz yuvası

күз оясы, күз уемы

gözbağcı

и. күз буучы, сихерче

gözbağı

и. күз буу

gözbebeği

и. күз бәбәге, күз кешесе сөйл.

gözcü

и. 1) каравылчы; 2) шымчы, күзәтче

gözcülük

и. 1) каравылчылык; 2) шымчылык

gözdağı

и. куркытып тору

gözde

с. иң яратыла торган; популяр; модада булган

gözdişi

и. азау теше

göze

и. 1) күзәнәк; 2) кечкенә чишмә

gözebiltmi

и. цитология (фәне)

gözemek

ф. 1) тупчу, тишекне үреп ямау; 2) (тигезсез тишелгән үсентене сирәк җирләренә) күчереп утырту

gözene

и. умартачы битлеге

gözenek

и. 1) күзәнәк; 2) кечкенә уем, тишекчә, күзәнәк; 3) бидәр, рельефлы нәкыш

gözenekli

с. 1) күзәнәкле; 2) тишекчәле

gözeneksiz

с. күзәнәксез

gözer

и. эре иләк, ындыр иләге

gözetici

и. 1) күз-колак булучы; 2) күзәтүче

gözetlemek

ф. яшеренеп күзәтү

gözetmek

ф. 1) күз-колак булу; 2) күз алдыңда тоту; игътибар итү; 3) көтү (форсатны, вакытны һ. б.)

gözkapağı

и. күз кабагы

gözlemek

ф. 1) күзләү; көтү; 2) игътибар белән күзәтү; 3) тикшерү; 4) яшеренеп күзәтү

gözlü

с. 1) күзле; 2) күзәнәкле, тишекле

gözlük

и. күзлек

gözlüklü

с. күзлекле;

gözlüklü yılan

зоол. күзлекле елак;

gözlükçü

и. күзлекче

gözsüz

с. күзсез, сукыр

gözsüzlük

и. күзсезлек

gözyaşı

и. күз яше

gözükmek

ф. күренү

göçebe

и. с. күчмә

göçer

с. күчмә

göçermek

ф. күчерү

göçmek

ф. күчү, күченү

göçmen

1. и. эмигрант; качак; мөһаҗир. 2. с. күчмә, сәйяр (мәс., кошлар)

göçücü

и. с. күчүче, күченүче

göçünmek

ф. күченү

göçürmek

ф. күчерү

göçüş

и. күчеш

göğem

с. күгелҗем, күксел

göğüs

и. 1) күкрәк; 2) көймәнең алды (күкрәге) ◊ göğüs geçirmek аһ-ваһ итү; göğüs germek күкрәк киереп каршы тору

göğüslü

с. күкрәкле, киң күкрәкле

gübre–güğüm

[ Previous ] [ Next ]

gübre

и. 1) тирес; 2) ашлама

gübreböceği

и. зоол. тирес корты

gübrelemek

ф. тиресләү, ашлау

gübrelik

и. тиреслек

gücendirmek

ф. хәтерен калдыру, кәефен кыру, үпкәләтү

gücenmek

ф. үпкәләү, ачулану

gücük

и. 1) зәгыйфь, көчсез; 2) көтек, койрыгы кыскартылган ◊ gücük ay көтек ай, февраль

güdü

и. 1) инстинкт; 2) эчке психологик мотив

güdük

с. 1) көтек, койрыксыз; 2) ярым-йорты

güdükleşmek

ф. көтекләнү, көтекләшү

güdüklük

и. көтеклек

güdülmek

ф. 1) көтелү; 2) алга сөрелү

güdüm

и. 1) идарә; 2) юнәлдерү; 3) көтелгән нәрсә; güdüm bilimi идарә гыйлеме

güdümcü

и. идарәче

güdümlü

с. 1) идарәле; 2) юнәлтелгән, юнәлдерешле

güfte

и. җырның һ. б. музыкаль әсәрнең сүзләре

gül

и. гел, роза

güldür güldür

иярт. гөлдер-гөлдер; челтер-челтер

güldürmek

ф. көлдерү

güldürücü

с. көлдерүче; көлдергеч

güleç

с. көләч

güleçlik

и. көләчлек

gülgiller

и. бот. розасыманнар

gülmek

ф. төрле мәгъ. көлү

gülsuyu

и. гөл (роза) суы; хушбуй

gülümsemek

ф. көлемсерәү

gülünç

с. көлке

gülünçleşmek

ф. көлкегә әйләнү

gülünçlü

с. көлкеле

gülüşmek

ф. көлешү

gümbürdemek

ф. гөмбердәү

güme

и. куыш (аучы, каравылчы һ. б. өчен)

gümeç

и. кәрәз

gümrük

и. 1) тамгаханә (таможня); 2) баҗ (пошлина)

gümrüklemek

ф. читтән кергән товарны тамгалау

gümrüklerimek

ф. тамгалану (читтән кергән товар турында)

gümrüklü

с. тамгаланган, тамгалы (товар)

gümrüksüz

с. тамгаланмаган, тамгасыз (товар)

gümrükçü

и. 1) таможня хезмәткәре; 2) баҗ җыючы, тамгаханәче, тамгачы

gümüş

и. с. төрле мәгъ. көмеш

gümüşbalığı

и. зоол. көмешбалык (диңгез балыгы тере)

gümüşi

gümüşü с. көмеш төсендәге

gümüşlemek

ф. көмешләү

gümüşlü

с. көмешле

gümüşrengi

с. көмеш төсле (төсендәге)

gümüşsü

с. көмешсу; кемешсыман

gümüşçü

и. көмешче

gün

I и. 1) төрле мәгъ., кояш; көн; 2) көн, тәүлек; gön aşın көн аша, ике көнгә бер; ertesi gön берсекөн; bir gün бер көн, бер тапкыр; gün batısı көнбатыш; gün doğusu көнчыгыш; günün birinde көннәрдән бер көнне; bugünkü günde бүгенге (бүгенгесе) көндә; günden güne көннән-көн, көннән-көнгә ◊ gün bu gün нәкъ вакыты; günü gününe görmek үз вакытында башкарып (үтәп) бару

günah

и. с. төрле мәгъ. гөнаһ

günahkar

и. гөнаһлы, гөнаһ эшләүче, гөнаһкяр

günahlı

с. гөнаһлы

günahsız

с. гөнаһсыз

günaydın

ы. хәерле иртә; хәерле көн

günbatımı

и. кояшбаеш

güncel

с. көнүзәк

gündelik

и. с. 1) көнлек эш хакы, көнлек; 2) көндәлек, һәркөнге

gündelikçi

и. көнлекчә

gündem

и. көн тәртибе (җыелышка куелган мәсьәләләр)

gündoğusu

и. көнчыгыш

gündüz

рәв. төрле мәгъ. көндез

gündüzün

рәв. көндезен

günebakan

и. көнбагыш

güney

и. көньяк

güneybatı

и. көньяк-көнбатыш

güneydoğu

и. көньяк-көнчыгыш

güneş

и. (күк җисеме буларак) кояш ◊ güneş gibi 1) кояш кебек (нурлы, матур); 2) көн кебек (ачык, билгеле); güneşi balçıkla sıvamak ачык хакыйкатьне яшереп, бозып күрсәтергә маташу

güneşlenmek

ф. 1) кояшта кибү; 2) кояшта кызыну

güneşletmek

ф. кояшта киптерү

güneşli

с. кояшлы

güneşsiz

с. кояшсыз

günlük

I и. күнлек, ладан (төтәсләү өчен кулланыла торган хушисле агач сагызы) günlükс. 1) көнлек, бер көнгә җитәрлек яисә бер көндә башкарылган; 2) билгеле көн яшәгән, булып узган һ. б. ш.; beş günlük çocuk биш көнлек бала; 3) көндәлек дәфтәре

günçiçeği

и. сөйл. көнбагыш

günücü

и. көнче

günücülük

и. көнчелек

güpegündüz

рәв. көпә-көндез

gür

с. 1) күпләп (мул) үскән; куе; gür saç куе чәч; 2) көр

gürcü

и. грузин

gürcüce

1. и. грузин теле. 2. рәв. грузин телендә, грузинча

güreş

и. көрәш

güreşmek

ф. көрәшү

güreşçi

и. көрәшче

gürlemek

ф. гөрләү, гөрелдәү

gürleşmek

ф. көрәю

gürlük

и. көрлек

gürüldemek

ф. гөрелдәү

gürültü

и. 1) гөрелте; 2) күч. тавыш-гауга

gürültücü

и. тавышчан кеше

gürültülü

с. гөрелтеле; шау-шулы

gürültüsüz

рәв. с. 1) гөрелтесез; 2) тавыш-тынсыз

gütmek

ф. 1) (терлек) көтү; 2) күч. (берәр уйны, ниятне) тормышка ашырырга омтылу (тырышу); amaç gütmek максатка омтылу

güve

и. зоол. көя

güvelenmek

ф. көяләү

güven

и. 1) ышаныч; 2) егетлек, батырлык □ güven kazanmak ышаныч казану; güven vermek ышаныч уяту, ышаныч бирү; güveni sarsılmak ышанычы төкәнү

güvence

и. 1) әманәт, залог; 2) гарантия □ güvence vermek гарантия бирү

güvenceli

с. гарантияле

güvencesiz

с. гарантиясез

güvenli

с. ышанычлы

güvenmek

ф. ышану, таяну

güvensiz

с. ышанычсыз

güvenç

и. ышаныч

güvercin

и. зоол. күгәрчен

güvercinboynu

güvercingöğsü и. яшел, зәңгәр һәм ал төсләрдә ялтыраган төс

güverte

и. палуба

güverteli

с. палубалы

güvey

и. кияү

güvez

с. шәмәхә кызыл

güya

кис. гүя (ки)

güz

и. сир. көз

güzel

с. 1) гүзәл, матур; 2) кимчелексез, һәйбәт; 3) сөйгән яр, сөеше

güzelce

с. әйбәт кенә, ярыйсы гына

güzelleşmek

ф. матураю; яхшыру

güzellik

и. гүзәллек, матурлык

güzergah

и. кичү, кичем; юл, трасса

güzey

и. геогр. күләгәле як, кояшсыз як

güzide

с. сайлап алынган

güzlek

и. 1) көзге яңгырлар; 2) көз үткәрү урыны

güzlemek

ф. көзләү, көз үткәрү

güzlük

с. 1) көзен башкарылган; 2) көзен чәчелгән (ашлык)

güzün

рәв. көзен

güç

I и. 1) көч, куәт, кодрәт; 2) потенциал; 3) эшләү, мәшгульлек; 4) күч. уңдырыш güçII рәв. с. 1) кыен, авыр, көчкә; 2) мөшкел, кыенлыклы ◊ güçe sarmak мөшкелләнү

güçlenmek

ф. көчәю

güçleşmek

ф. авырлашу, кыенлашу

güçlü

с. көчле

güçlük

и. 1) кыенлык, авырлык; 2) тоткарлык, комачау

güçlülük

и. көчлелек

güçsüz

с. көчсез

güçsüzlük

и. көчсезлек

güğüm

и. саплы чүлмәк; бакыр комган

gıcık–gıyaben

[ Previous ] [ Next ]

gıcık

и. 1) тамак төбе кымырҗуы; 2) күч. котыртучы, тәңкәгә тиюче

gıcırdamak

ф. шыгырдау, чыгырдау

gıda

и. ашамлык, туклану әйбере; аш-су; тәгамь; азык-төлек

gıdaklamak

ф. кытаклау

gıdalanmak

ф. туклану, тәгамьләнү

gıdalı

с. туклыклы

gıdasız

с. туклыксыз

gıdıklamak

ф. 1) кытыклау; 2) күч. күңелгә хуш килә торган сүзләр сөйләү

gıpta

и. көнчелек; □ gıpta etmek көнчелек хисе кичерү, көнләшү

gırgır

и. 1) дәвамлы һәм тупас тавыш; 2) ыгы-зыгы, вак-төяк чәйнәшү

gırnata

и. муз. кларнет

gırt

иярт. кырт; gırt gırt кырт-кырт, кытыр-кытыр

gırtlak

и. 1) сулыш юлы, бронх; 2) бугаз; 3) күч. ашап-эчү

gırtlaklamak

ф. бугаздан буу

gıyaben

рәв. 1) үзе югында; 2) кеше аркылы, үзен күрмичә

Habeş–haşmetli

[ Previous ] [ Next ]

Habeş

и. Эфиопиядә яшәүче төп халык

Harbiye

и. хәрби академия □ Harbiye mektebi хәрби училище

ha

1. ы. һа, һай-һай, (гаҗәпләнүне белдерә). 2. кис. ә, йә; sen geldin һа? син килдең, ә?. 3. терк. я (йә); ha bu gün, ha yarın я бүген, я иртәгә

habaset

и. иск. 1) явызлык, усаллык; ачу; 2) начарлык, әшәкелек

habbe

и. иск. бөртек ◊ habbeyi kubbe yapmak энәдән дөя ясау

haber

и. хәбәр, яңалык □ һаber vermek хәбәр итү ◊ dış haberler чит ил яңалыклары

haberci

и. хәбәр китерүче, хәбәрче

haberdar

с. хәбәрдар

haberleşmek

ф. хәбәрләшү

habersiz

с. хәбәрсез

habersizlik

и. хәбәрсезлек

habis

с. 1) иск. усал, ачулы; явыз, яман; 2) азгын, тиз төзәлми торган (шеш, яра); тиз үтми торган (авыру, чир)

habl

и. 1) канат, аркан; 2) җепсел

hac

и. хаҗ

haccetmek

ф. хаҗ кылу

hacet

и. дини. хаҗәт

hacil

с. тартынучан, оялчан

hacim

и. 1) күләм; 2) зурлык

hacimli

с. күләмле

hacı

и. хаҗи

hacılarkuşağı

и. салават купере

had

[had(d)] и. чик, сызык, дәрәҗә ◊ haddini aşmak чиктән ашу; haddini bildirmek урынына утырту; haddinden fazla чиктән тыш had [had(d)] с. 1) үткен; 2) киеренке, кискен

hadde

и. прокатлау станы

hademe

и. җыештыручы, хезмәтче

hadi

ы. әйдә, әйдә әле, я ярый, яле; hadi gidelim әйдә киттек; hadi yolun açık olsun! я ярый, яхшы юл сиңа!

hadis

и. хәдис, пәйгамбәр сүзе

hadise

и. вакыйга; гауга, инцидент

hadiseli

с. гаугалы, ызгышлы

hadisesiz

с. тыныч, ызгышсыз, җәнҗалсыз

hadsiz

с. чикләнмәгән

hadım

и. евнух, хәрәм агасы

hadımlaştırmak

ф. печү

haf

и. спорт. ярымсакчы (футболда)

hafakan

и. йөрәк тибеше тетрәү, калтырау

hafif

с. 1) җиңел; 2) җилбәзәк, җиңел караучан; hafif elbise җиңелчә кием; hafif gölge ярым күләгә; hafif endüstri җиңел промышленность ◊ hafif bir hareket уйламыйча эшләгән эш

hafiflemek

ф. җиңеләю

hafifçe

рәв. җиңелчә

hafiye

и. күзәтүче, яшерен агент

hafre

и. казылмалар (археологик)

hafta

и. атна; hafta başı атна башы; geçen hafta үткән атна

haftalık

с. атналык

haftalıkçı

и. атналап эшләүче

haftan

и. кафтан

haftaym

и. спорт. тайм (футболда 45 минутлык уеннан соң 15 минутлык ял вакыты)

hafız

и. хафиз, коръән хафиз

hafıza

и. хәтер; hafızasını kaybetmek хәтерен югалту

hafızalı

с. зиһенле, хәтерле

haham

и. раввин (яһуд динендәге руханый)

haile

и. театр. трагедия

hain

и. хаин, сатлык җан

hainleşmek

ф. мәкерлек эшләү

haiz

с. (нәрсәгә дә булса) ия булган

hak

и. хак тәгалә, алла, ходай hakи. хак, хаклык, хокук; □ hak etmek лаек булу; hak eşitliği тигезлек, тигез хокуклылык

hakan

и. каган

hakanlık

и. 1) каганлык, каганат; 2) каган булу

hakaret

и. хәкарәт, хурлау, мыскыллау

hakem

и. 1) судья, арбитр; 2) жюри

hakemlik

и. арбитраж

hakikat

и. хакыйкать, дөреслек; □ hakikat olmak чынга ашу

hakikatsiz

с. аумакай

hakiki

с. хакыйкый, чын, дөрес

hakim

и. хәким, белгеч, галим, акыллы кеше hakim и. 1) хаким, өстен, югары; 2) хуҗа, түрә

hakimiyet

и. хакимият; хакимлек итү

hakimlik

и. хакимлек

hakir

с. түбән, дәрәҗәсез

hakkak

и. гравер

hakkaniyet

и. дөреслек, хаклык

hakketmek

ф. лаек булу, ирешү, казану

hakkında

и. хакында, турында

haklamak

ф. тар-мар итү; вату, җимерү

haklaşmak

ф. исәпләшү; исәп-хисапны өзү

haklı

с. хаклы; haklı talepler хаклы таләпләр

haklılık

и. хаклык, хаклылык

haksız

с. хаксыз

hal

I и. хәл, халәт, торыш; baygın halde аңсыз хәлдә; hal hatır sormak хәл сорашу; hava hal/һава торышы hal II и. иск. карар, нәтиҗә □ hal etmek хәл итү hal III и. түбәсе ябылган базар

hala

и. апа (әтинең сеңпесе яисә апасы) hala рәв. хәзергә кадәр; әле дә; hala ödemedi хәзергә кадәр түләмәде

halat

и. аркан, канат

halavet

с. татлы, баллы ◊ sözde halavet тәмле сүзле

halayık

и. 1) кол; 2) ялчы, хезмәтче

halazade

и. әтинең сеңлесенең (яисә апасының) кызы (яисә улы)

halef

и. дәвам иттерүче, алмашка килүче

halel

и. зарар, зыян

halen

рәв. хәзер, хәзерге вакытта

halife

и. хәлиф

halifelik

и. 1) хәлифәт; 2) хәлиф булу

halis

и. кушылмаган, саф

halisane

рәв. чын йөрәктән, эчкерсез

halita

и. катнашма, кушылма

halk

и. халык; □ halk ağzı сөйләш (диалект эчендәге)', halk oyu референдум, халык фикере

halka

и. боҗра, алка

halkalamak

ф. 1) боҗра хәленә китерү; 2) коршау

halkalanmak

ф. боҗралану

halkalı

с. боҗралы

halkavi

с. боҗра рәвешендә булган

halkçılık

и. халыкчанлык

hallaç

и. мамык тараучы (тәрәшләүче)

hallaçlamak

ф. тәрәшләү, тарау (мамыкны)

halletmek

ф. хәл итү

halli

с. хәлле, мул тормышлы

halsiz

с. хәлсез, хәрәкәтсез

halsizlik

и. хәлсезлек; мохтаҗлык

halt

и. күңелгә ятмаган эш

halter

и. спорт. 1) штанга; гантель; 2) авыр атлетика

halterci

и. штангачы

halvet

и. 1) иск. кешеләрдән читләшү, ялгызлык; 2) иск. аулак җир; 3) мунчада эссе салу бүлмәсе ◊ halvet gibi бик эссе (бүлмә)

halı

и. келәм, палас

halıcı

и. келәмче, келәм тукучы

halıcılık

и. келәм тукучылык

ham

с. 1) өлгермәгән, пешмәгән; 2) чи, эшкәртелмәгән; 3) күч. тормышка ашмый торган, буш

hamak

и. гамак, үрмә ятак

hamakat

и. иск. ахмаклык, юләрлек

hamal

и. йөк ташучы

hamam

и. мунча; □ hamam yapmak мунча керү

hamamböceği

и. кара таракан

hamarat

с. уңган, җитез (хатын)

hamasi

с. героик, легендар (дастан, шигырь)

hamaylı

и. бөти, амулет, талисман

hamel

и. Хәмәл йолдызлыгы

hamhalat

с. тупас, ямьсез

hamil

1. с. төялгән; kömür hamil vapur күмер төялгән пароход. 2. и. ия, хуҗа, биләүче

hamile

с. йөкле, авырлы (хатын)

hamilelik

и. йөклелек, балага узганлык

hamiyet

и. патриотизм, гражданлык

hamiş

и. хат тәмамланганнан соң өстәп язылган язу (post scriptum)

hamla

и. диңг. 1) ишкәк ишү; 2) көймә койрыгындагы утыргыч

hamlacı

и. (зур көймәнең койрыгында утырган) ишкәкче

hamlamak

ф. көчсезләнү, хәлсезләнү (хәрөкәтсезлектән)

hamur

и. камыр; □ hamur açmak камыр җәю; hamur işi камыр ризыклары

hamurlaşmak

ф. камырлану; йомшару

hamursuz

с. төче; hamursuz ekmek төче күмәч

hamut

и. камыт

han

I и. хан; han soyu хан нәселе hanII и. юлаучылар йорты; караван-сарай ◊ han gibi сарай кебек киң

hane

и. 1) өй; hane halkı өйдәгеләр; 2) бүлмә; 3) шакмак (шахмат тактасында һ. б.); бүлек; 4) мат. санның урыны

hanedan

1. и. тар. династия, нәсел, буын. 2. с. күч. кунакчыл

hangar

и. япма, лапас

hangi

а. кайсы, нинди?

hangisi

с. кайсысы

hani

кис. 1) кая; кая соң; 2) иде бит; hani geçen gün yanımda oturuyordu işte □ adam кичә янымда утыра иде бит, менә шул кеше; 3) һич булмаса, ичмаса; 4) дөресен әйткәндә

hanlık

и. ханлык

hantal

с. шыксыз, килбәтсез, шөкәтсез

hantallaşmak

ф. шыксызлану, ямьсезләнү

hançer

и. хәнҗәр

hançere

и. бугаз □ hançere sesleri бугаз тартыклары

hançerlemek

ф. хәнҗәр белән кадау

hanım

и. ханым

hanımböceği

и. камка, чуар таракан

hap

и. 1) таблетка, дару сәдәбе, пилюля; hap almak дару эчү; uyku hapı йокы даруы; 2) арго. әфьюн

hapis

ф. и. тоткын, кулга алынган □ hapis yatmak төрмәдә утыру

hapishane

и. төрмә

hapsetmek

ф. 1) кулга алу, төрмәгә утырту; 2) күч. тоткарлау

hapçı

и. наркоман

hapır hapır

hapır hupur иярт. хапыр-хопыр

hapşırmak

ф. төчкерү

har

I иярт. шабыр-шыбыр; har har akıyor (su) шабыр-шыбыр ага (су) harII и. эссе, кызулык ◊ harı geçmek тынычлану, сүрелү

hara

и. ат заводы

harabe

и. хәрабә, җимерек, җимереклек

harabelik

и. хәрабәлек

haram

с. хәрәм, тыелган; haram mal хәрәм мал

harami

с. иск. юлбасар, талаучы; kırk harami кырык юлбасар

harap

с. 1) харап, җимерелгән; 2) таркалган

haraplaşmak

ф. җимерелү, тузу

haraplık

и. җимереклек

hararet

и. кызу(лык); җы-лы(лык), температура; güneşin hararet/кояш җылысы; hastanın hararet/авыруның тән кызулыгы

hararetlenmek

ф. эсселәү, тән кызу

haraza

и. талаш, ызгыш, кычкырыш; □ haraza etmek кычкырышу, талашу

haraç

и. тар. ясак

harbi

I и. шомпол harbiII с. хәрби

harbiyeli

и. курсант

harcamak

ф. акча туздыру, акча сарыф итү

harcıalem

с. арзан, һәркем алырлык

harcırah

и. юл чыгымы

hardal

и. горчица □ hardal yakısı горчичник

hare

и. дулкынсыман бизәк

harekat

и. хәрәкәт (сугыш хәрәкәте)

hareke

и. хәрәкә (гарәп язуында)

harekeli

с. хәрәкәле

harekesiz

с. хәрәкәсез

hareket

и. хәрәкәт; el hareketi кул хәрәкәте □ hareket etmek 1) хәрәкәт итү; 2) гәүдәне хәрәкәтләндерү; 3) юлга чыгу

hareketlenmek

ф. хәрәкәтләнү

harem

и. тар. гарем; хәрәм ◊ harem ağası хәрәм агасы

haremlik

и. 1) тар. хатын-кызлар ягы (өйнең); 2) җәмәгать, иптәш

harf

и. хәреф; büyük harf баш хәреф; küçük harf юл хәрефе ◊ harf atmak сүз кушу (таныш булмаган хатын кызга); harfi harfine сүзгә сүз, төгәл итеп, җиренә җиткереп

harfiyen

рәв. сүзгә сүз

haricen

с. тышкы

harika

1. и. искитәрлек күренеш, могҗиза. 2. с. искиткеч яхшы

harikulade

с. ише булмаган, искиткеч

harita

и. карта; harita çantası планшет; Avrupa haritası Европа картасы ◊ haritada olmak игътибар үзәгендә булу

haritacı

и. картограф

haritalamak

ф. картага төшерү

hariç

и. 1) тыш, тышкы як; чит, кырый; 2) чит ил; hariçte kalmak чит илдә яшәү; 3) бәйл. башка (тыш); Turgut hariç hepimiz Тургуттан башка һәммәбез; evin harla өйнең тышкы ягы

harlamak

ф. шарт-шорт килү, чытырдау (ут)

harlatmak

ф. кабызу, яндырып җибәрү

harman

и. 1) уру, сугу, игеннәрне җыеп алу эше; 2) ындыр табагы; harman makinesi ашлык сугу машинасы □ harman savurmak җилгәрү; harman dövmek ашлык сугу ◊ harman çorman тәртипсез, төрле җирдә аунау; harman etmek бер төр әйбернең төрле сортларныннан аз-аз алып бергә кушу

harmancı

и. ашлык сугучы

harmoni

и. гармония

harp

и. сугыш □ harp suçları хәрби җинаятьчеләр; harp etmek сугышу

harpa

и. арфа

harç

I и. чыгым harçи. (төзелеш өчен) измә

harçlı

I с. чыгымлы harçlıс. штукатурланган; измә ярдәмендә ясалган; harçlı duvar штукатурланган дивар

harçlık

и. кесә акчасы □ һәгçlık etmek акчаны вак-төяккә тотып бетерү

harıl harıl

с. әзлексез, туктаусыз, дәвамлы

harılanmak

ф. пырдымсызлану, чыгымчылау (хайван тур.)

harıltı

и. гөрелте, шау, тавыш

harın

с. 1) чыгымчы, тискәре; 2) күч. холыксыз

harınlamak

ф. киреләнү, тискәреләнү

has

с. 1) xac; bu memlekete has bir adet бу якларга хас бер гадәт; 2) чын, кушылмаган; has gümüş саф көмеш; has mal яхшы мал

hasar

и. зыян, зарар

hasat

и. урак өсте, уру; hasat yakti урак өсте ◊ hasat etmek уру

haseki kupesi

и. бот. суҗыяр

haset

и. хөсет, көнчелек; □ haset etmek көнләшү

hasetlik

и. хөсетлек

hasret

и. хәсрәт, бәхетсезлек

hasretli

с. хәсрәтле, сагышлы

hasretlik

и. хәсрәтлелек

hassa

1. с. үзенчәлекле. 2. и. гвардия; hassa askeri сакчы гаскәр

hassas

с.1) сизгер; 2) хисле

hassasiyet

и. сизгерлек

hasta

и. хаста, авыру; □ hasta olmak авыру, авырып китү

hastalanmak

ф. авыру

hastalık

и. хасталык

hastane

и. хастаханә

hasıl

и. хасил, бар булу □

hasıl olmak

хасил булу

hasıla

и. нәтиҗә, ахыр

hasılat

и. файда, табыш

hasılatlı

с. табышлы.

hasım

и. дошман, яу

hasımlık

и. дошманлык

hasır

1. с. үреп ясалган әйбер, үрмә; hasır şapka салам эшләпә. 2. чыпта □ hasır otu камыш, җикән

hasırcı

и. үрүче, бәйләүче

hasırlamak

ф. чыпта сугу, бәйләү, үрү

hata

и. хата; gramer hatası грамматик хата □ hata etmek хаталану, ялгышу

hatalı

с. хаталы

hatasız

с. хатасыз, ялгышсыз

hatim

и. 1) хәтем, коръәнне башыннан ахырына кадәр уку; 2) тәмамлау

hatime

и. 1) иск. ахыр, соң; 2) эпилог

hatip

и. оста телле оратор, телдар

hatta

кис. хәтта

hattat

и. хәттат, каллиграф

hatır

и. хәтер; □ hatırından çıkarmak исеннән (хәтереннән) чыгару, оныту; hatıra getirmek исенә төшерү

hatıra

и. хатирә, истәлек; hatıra defteri истәлек дәфтәре; hatıra levhası мемориаль такта

hatırlamak

ф. хәтерләү, искә төшерү

hatırlatmak

ф. хәтерләтү, искә төшерү

hatırlı

с. хөрмәтле, абруйлы

hatırsız

с. дәрәҗәсез, абруйсыз

hav

и. мамык, йон

hava

и. 1) һава; havaya atmak һавага чөю; 2) һава торышы, көн; hava açmak көн аязу; hava bozmak һава бозылу; havanın hali һава торышы; 3) климат; hava değiştirmek климат алыштыру; havası sert кырыс климат □ һаva kuvvetleri һава көчләре; hava üssü авиабаза; hava alanı аэропорт; hava gazı газ; hava küre атмосфера

havacı

и. авиатор

havadar

с. җилләнә торган

havadis

и. яңалык, хәбәр

havai

с. 1) һава белән бәйле; 2) күк төстә; 3) күч. җилбәзәк

havailik

с. җилбәзәклек

havalanmak

ф. 1) җилләнү, җилләтелү; 2) һавага күтәрелү; 3) күч. һавалану

havale

и. 1) йөкләмә, вазыйфә; 2) җибәрелгән акча

havalı

с. һавалы, саф һавалы

havan

и. 1) киле; 2) иск. миномет ◊ havanda su dövmek юкны бушка аудару

havasız

с. 1) һавасыз, һава булмаган, тынчу; 2) күч. ямьсез, җансыз

havayolu

и. һава юлы

havlamak

ф. һаулау, өрү (эт тур.) ◊ havlayan köpek ısırmaz өргән эт тешләми

havlu

и. сөлге

havlı

с. йонлы, мамыклы

havra

и. синагога (яһүдләр гыйбадәтханәсе)

havsala

и. анат. 1) оча сөяге; 2) күч. зирәклек, тиз төшенүчәнлек

havuz

и. 1) сулык, бассейн, буа; 2) диңг. док

havuzcuk

и. анат. бөер лаканчыгы

havuzlamak

ф. ремонтлау өчен докка кую

havuç

и. кишер

havya

и. паяльник (эретеп ябыштыручы корал)

havyar

и. уылдык, икра; siyah havyar кара икра

havza

и. бассейн; мәйдан; boşaltma havzası елга бассейны

haya

и. оят

hayal

и. хыял; hayal kurmak хыяллар кору, хыяллану

hayalci

и. хыялланучы

hayalet

и. 1) өрәк; 2) шәйләнгән нәрсә, ачык күренмәгән нәрсә

hayali

с. хыялый

hayalı

с. оялчан, әдәпле

hayasız

с. оятсыз

hayat

и. хәят, тормыш, тереклек; hayat ağacı шәҗәрә ◊ hayat baharı тормыш язы

hayati

с. 1) тормышка бәйле; 2) мөһим, әһәмиятле

hayatiyet

и. яшәү көче

haydalamak

ф. куалау, ашыктыру, әйдәләү

haydi

ы. и. әйдә, ягез, я әле, ярый; haydi gidеlik әйдә киттек!; haydi git ярый, кит

haydut

и. юлбасар, талаучы

haydutluk

и. талау, юл кисү, бандитлык

haykırmak

ф. кычкыру, кычкырып җибәрү

haylaz

и. 1) юньсез; 2) ялкау

haylazlaşmak

ф. ялкаулану, эшсез йөрү

hayli

рәв. шактый; hayli yoruldum шактый арыдым

hayran

с.1) хәйран калган; 2) сокланучы; □ hayran olmak соклану

hayrat

и. саваплы эш, изгелек

hayret

1. и. аптырау, каушау. 2. ы. гаҗәп! □ hayret etmek шаккату

hayvan

и. хайван, терлек; büyük baş hayvan мөгезле эре терлек

hayvanca

с. хайванын, тупас

hayvancılık

и. терлекчелек

hayvanlaşmak

ф. хайванга әйләнү, кешелек сыйфатын югалту

hayır

I мод. сүз. юк; hayır, görmedim юк, күрмәдем hayırс. хәерле, яхшы, изге; hayır haber яхшы хәбәр

hayırdua

и. хәер-дога

hayırhah

с. хәерхаһ, яхшы теләк

hayırlaşmak

ф. килешү, бер фикергә килү (сату, сәүдә эшендә)

hayırlı

с. хәерле, файдалы, уңышлы

hayırsever

и. шәфкать итүче, игелек күрсәтүче

hayırsız

с. хәерсез; уңышсыз, файдасыз

haz

и. рәхәт, ләззәт, хозурлык

hazine

и. хәзинә, байлык; devlet hazinesi дәүләт байлыгы; tükenmez hazineler бетмәс-төкәнмәс хәзинәләр □ kelime hazinesi сүз байлыгы

haziran

и. июнь, июнь ае

hazret

и. хәзрәт; изге

hazım

и. сеңдерү, үзләштерү

hazımlı

с. күч. 1) киң күңелле; тыныч холыклы; 2) үзләштерә алган

hazımsız

с. 1) тотрыксыз, холыксыз; 2) үзләштерә алмаган

hazır

с. әзер; hazır elbise әзер кием; gitmeye hazırız без китәргә әзер; yemek hazır mı? аш әзерме?

hazırcevap

с. тапкыр

hazırlamak

ф. 1) әзерләү; 2) хәзерләү

hazırlanmak

ф. әзерләнү, хәзерләнү

hazırlatmak

ф. хәзерләтү

hazırlop

и. пешкән йомырка

hazırlık

и. хәзерлек

hazırlıklı

с. хәзерлекле

hazırlıksız

с. хәзерлексез

haç

и. хач, тәре; □ haça germek тәрегә кадаклау; Kızıl Haç Cemiyeti Кызыл Хач Җәмгыяте

haçlamak

ф. тәрегә кадаклау

haçlı

с. хач; тәреле

haçlılar

и. төре походларында катнашкан кешеләр

haçvari

и. әвернә

haşarı

с. 1) тәртипсез, йөгәнсез, бозык; 2) иркә

haşarılaşmak

ф. кулдан ычкыну, тыңламый башлау

haşere

и. бөҗәк

haşhaş

и. мәк

haşiye

и. 1) билге, тамга; 2) кыска гына язма

haşiş

и. гашиш

haşlamak

ф. 1) парда пешерү; 2) пешекләү; 3) кайнату; 4) чеметү (суык); 5) яндыру (борыч)

haşmet

и. күркәмлек

haşmetli

с. күркәм

heba–hezimet

[ Previous ] [ Next ]

heba

с. файдасыз, әрәмгә киткән; □ heba etmek юкка әрәм итү

hece

и. иҗек

hecelemek

ф. иҗекләп уку

heceli

с. иҗекле

hedef

и. 1) мишень; 2) максат, морад

heder

и. югалту, зыян, зарар ◊ heder etmek әрәм итү

hediye

и. бүләк; hediye vermek бүләк бирү

hediyelik

с. бүләк өчен, бүләккә

hekim

и. врач, доктор, табиб

hektar

и. гектар

hektolitre

и. гектолитр

hektometre

и. гектометр

hela

и. бәдрәф

helak

и. һәлак булу, үлү; □ helak etmek һәлак итү

helal

с. 1) хәләл; 2) никахлы; 3) намуслы

helallaşmak

ф. килешү

hele

кис. 1) бигрәк, бигрәк тә, тагын; 2) ахыр чиктә, ниһаять; 3) әле; яле

helezon

и. спираль

helezoni

с. спиральсыман

helikopter

и. вертолет

helke

и. саплы чүлмәк, чиләк

helva

и. хәлвә

helvacı

и. хәлвәче

helvacıkabağı

и. баллы кабак

helyograf

и. гелиограф

helyoterapi

и. гелиотерапия

helyum

и. хим. гелий

hem

бәйл. һәм

hemcins

и. бер җенестән булган

hemen

рәв. хәзер, хәзер үк, бик тиз, шунда ук, тиздән

hemoglobin

и. гемоглобин

hendek

и. чокыр, канау

hengam

hengame и. гөрелте, шау-шу, тавыш-гауга

hentbol

и. гандбол

henüz

кис. яңа гына, әле генә; әле дә, әле һаман

hep

а. 1) бары(сы), бөтен(есе); hepimiz gördük барыбыз да күрдек; 2) һәрвакыт; hep seni düşünüyorum һәрвакыт сине уйлыйм

hepsi

а. барысы

hepten

рәв. тулысынча

her

а. һәр; her yıl һәр ел; her dem taze (ağaçlar) мәңге яшел (агачлар); her halde һәр хәлдә

hercümerç

и. ыгы-зыгы, мәхшәр

herek

и. колга, киртә (үрмәле үсемлекләр өчен)

hereklemek

ф. колгага ныгыту (бәйләү)

hergele

и. 1) ат яисә ишәк көтүе; 2) күч. тәрбиясезлек

hergeleci

и. ат көтүчесе, елкычы

herhangi

а. теләсә нинди, теләсә кайсы; ниндидер бер

herkes

а. һәркем

herze

с. мәгънәсез, буш, юк-бар

hesap

и. хисап

hesaplamak

ф. хисаплау

hesaplaşmak

ф. хисаплашу

hesaplı

с. хисаплы; экономияле

hesapsız

с. хисапсыз

hesapçı

и. хисапчы

heva

и. теләк, дәрт

heves

с. һәвәс

hey

ы. һай, һәй

heybe

и. 1) ат аркасына салына ала торган ике бүлекле капчык; 2) иң башына асыла торган сумка

heybet

с. мәһабәт, күркәм

heyecan

и. дулкынлану халәте; тәэсирләнү; кызыксыну

heyecanlanmak

ф. дулкынлану, тәэсирләнү

heyecanlı

с. 1) дулкынланучан, ярсучан; 2) дулкынландыргыч; 3) ярсулы; тәэсирле

heyelan

и. убылу, ишелү (туфрак тур.)

heyet

и. делегация, комиссия, коллегия

heyhat

кер. сүз. кызганыч, кызганыч ки

heykel

и. һәйкәл

heykelci

и. скульптор

heykeltıraş

и. скульптор

hezimet

и. җиңелү, паника

Hindistan–hiçlik

[ Previous ] [ Next ]

Hindistan

и. Һиндыстан

Hindu

и. һинд теле (рәсми тел)

Hintli

и. 1) һинд, һинд кешесе; 2) индеец

hibe

и. багышлап бирү, бүләк итеп бирү

hicap

и. оят, кыенсыну, тартыну

hicran

и. 1) аерылу; 2) аерылу сагышы

hicret

и. һиҗрәт; күчү

hicri

и. һиҗри

hiddet

и. үпкә, ачу, ярсу

hiddetlendirmak

ф. ачуландыру

hiddetlenmak

ф. ачулану, ярсу, кызу

hiddetli

с. кызу канлы, ярсу

hiddetsiz

с. салмак

hidrat

и. гидрат

hidrojen

и. водород ◊ hidrojen bombası водород бомбасы

hidroliz

и. гидролиз

hikaye

и. хикәя; □ hikaye etmek хикәяләү

hikayeci

и. хикәяче

hikmet

и. хикмәт

hilaf

и. 1) каршы, аркылы; 2) сөйл. ялган

hilafet

и. тар. хәлифәлек

hilal

и. һилал, яңа туган ай

hile

и. хәйлә

hileci

и. хәйләче, хәйлә коручы

hilekar

и. хәйләкәр

hilekarlık

и. хәйләкәрлек

hileli

с. хәйләле

hilesiz

с. хәйләсез

himaye

и. химая (кемне дә булса) канат астына алу

himayeli

с. химаяле, якпаулы

himmet

и. һиммәт, теләккә омтылучанлык, тырышлык

himn

и. гимн

hindi

и. күркә

hindiba

и. бот. һиндыба

hintbezelyesi

и. борчак (бер төре)

hintdornuzu

и. 1) диңгез күсесе, свинка; 2) һинд дуңгызы

hintkamışı

и. бамбук

hintkeneviri

и. киндер (бер тере)

hintkestanesi

и. кәстәнә, каштан (агачы)

hintkirazı

и. манго

hintyağı

и. касторка мае

hiperbol

и. мат. гипербола

hipermetrop

с. ерактан яхшы күрүче

hipertansiyon

и. югары кан басымы

hipodrom

и. ипподром

hipotansiyon

и. түбән кан басымы

hipotenüs

и. мат. гипотенуза (геометрик термин)

hipotez

и. гипотеза, фараз

his

и. хис, тойгы

hislenmek

ф. хисләнү

hisli

с. хисле

hisse

и. 1) өлеш; 2) акция; 3) сабак □ hisse senedi акция

hissedar

и. акционер

hisseleşmek

ф. үзара бүлешү

hisseli

с. өлеше булган

hissi

с. хисчән

hitap

и. мөрәҗәгать; □ hitap etmek мөрәҗәгать итү

hitit

и. тар. хетт (халык исеме)

hiza

и. тигезлек hizmet и. хезмәт; hizmetine bakmak хезмәт күрсәтү; yurda hizmet ватанга хезмәт

hizmetkar

и. хезмәткәр

hizmetçi

и. 1) хезмәт башкаручы; 2) хезмәтче хатын

hizmetçilik

и. хезмәтчелек

hiç

а. һич

hiçbir

а. һичбер

hiçlik

и. сукыр бер тиенлек

hoca–hoşça

[ Previous ] [ Next ]

hoca

и. 1) укытучы; 2) мулла

hocalık

и. 1) укытучылык; 2) муллалык

hohlamak

ф. 1) тын өрү; 2) тын белән җылыту

hokey

и. хоккей

hokkabaz

и. 1) фокусчы, жонглер; 2) күч. жулик, алдакчы

hol

и. холл, фойе, алгы бүлмә

hollanda

и. Голландия

hollandalı

и. голланд, голландияле

homoseksüel

с. гомосексуаль

homur homur

иярт. мыгыр-мыгыр

homurdanmak

ф. мыгырдану

hoparlör

и. репродуктор, динамик

hoplamak

ф. сикерү (сөенечтән, куркудан һ. б.)

hoplatmak

ф. сикертү

hoppa

с. җилбәзәк, җилкуар

hoppalık

и. җиңел акыллылык

hopurdatmak

ф. хопырдату

hor

с. түбән дәрәҗәле; бәясе төшкән, кадерсез

horlamak

ф. кимсетү, рәнҗетү

hormon

и. гормон

horon

и. хоран (төрек халык биюе)

horoz

и. 1) әтәч; horoz dövüşü әтәч сугышы; 2) курок, чакма

horozlanmak

ф. әтәчләнү

horozmantan

и. әтәч гөмбәсе

hortlak

и. өрәк, вампир

hortlamak

ф. 1) өрәккә әйләнү; 2) күч. (ниндидер бер мәсьәлә) яңадан калкып чыгу

hortum

и. 1) хортум (филдә); 2) борын (кайбер бөҗәкләрдә); 3) шланг, резин эчәк hortumlu с. хортумлы

hotoz

и. кикрик

hovarda

и. с. типтерүче, азгын

hovardalaşmak

ф. азып-тузып йөрү

hoş

с. хуш □ hoş bulduk хуш булдык (хуш килдегез! сүзенә җавап); hoş geldiniz хуш килдегез; hoşuma gitti бик ошады

hoşaf

и. компот ◊ hoşaf gibi бик арыган; hoşafın yağı kesilmek югалып калу

hoşgörü

и. түземлек; яхшы мөгамәлә

hoşgörülü

с. түземле; яхшы мөгамәләле

hoşgörüsüz

с. түземсез; яхшы мөгамәлә күрсәтмәгән

hoşgörüsüzlük

и. түземсезлек

hoşlanmak

ф. хушлану, рәхәтлек хис итү

hoşlaşmak

ф. хуш күрү, ошату

hoşluk

и. хушлык, рәхәтлек

hoşnut

и. канәгать

hoşnutsuzluk

и. канәгатьсезлек

hoşt

ы. чәбә (этләрне куу ымлыгы)

hoşur

с. тупас, әдәпсез

hoşça

с. яхшы ◊ hoşça kalın (kal) сау булыгыз

hububat–huş

[ Previous ] [ Next ]

hububat

и. бөртеклеләр

hudut

и. чик; hududu geçmek чикне бозу

hudutlarıdırmak

ф. чикләү

hudutlu

с. чикле

hudutsuz

с. чиксез

hukuk

и. хокук

hukuki

с. юридик, хокукый

hukukçu

и. юрист, хокук белгече

hulasa

и. 1) йомгак, нәтиҗә, резюме; 2) хим. экстракт; 3) көр. сүз. кыскача әйткәндә

hulasaten

рәв. кыскача

huluskarlık

и. ихласлык

hulya

и. татлы хыял

humma

и. бизгәк, калтырау

humus

I и. үсемлекләр черемәсе humusII и. фасольне төеп, (яшелчәләр кушып) хәзерләнгән ашамлык

huni

и. бүрәнкә

hurafe

и. хорафат

hurda

и. вак-төяк, иске-москы

hurdacı

и. вак-төяк белән сату итүче

hurdahaş

рәв. челпәрәмә □ hurdahaş etmek челпәрәмә китерү

hurma

и. хөрмә

husul

и. тормышка ашу, барлыкка килү

husumet

и. дошманлык

hutbe

и. хөтбә

huy

и. 1) холык, табигать, характер; 2) гадәт

huylanmak

ф. 1) вәсвәсәләнү (кеше тур.); 2) өркү (хайван тур.)

huylu

с. 1) холыклы; kötü huylu начар холыклы; 2) вәсвәсәле; 3) өркәк (хайван)

huysuz

с. холыксыз, начар холыклы

huysuzlanmak

ф. хәвефләнү, шикләнү

huzur

и. 1) хозур, тынычлык; huzurunu bozmak тынычлыгын бозу; 2) хозур(ына); huzuruna almak янына алу; huzuruna çağırmak хозурына (янына) чакыру

huzurlu

с. күңелле, хозурлы

huzursuz

с. борчулы, хәвефле

huzursuzluk

и. борчу

huş

и. каен агачы

hödük–höyük

[ Previous ] [ Next ]

hödük

с. тупас

hödüklük

и. тәрбиясезлек, тупаслык

höl

и. дым, дымлылык

hörguçlü

с. өркәчле

hörgüç

и. өркәч

höyük

и. калкулык, үр

hücre–hüzünlü

[ Previous ] [ Next ]

hücre

и. 1) күзәнәк; 2) хөҗрә, кечкенә бүлмә; hücre bilimi цитология

hücum

и. һөҗүм, штурм; □ hücum etmek һөҗүм итү

hükmen

рәв. судья карары буенча

hüküm

и. хөкем

hükümdar

и. хөкемдар

hükümdarlık

и. хөкемдарлык

hükümet

и. хөкүмәт

hümanist

с. гуманист

hümanizm

и. гуманизм

hüner

и. һөнәр

hüngürdemek

ф. сулкылдап елау

hüngürtü

и. сулкылдау

hür

с. хөр, азат

hürmet

и. хөрмәт □ hürmet etmek хөрмәт итү

hürmetsizlik

и. хөрмәтсезлек

hürriyet

и. хөррият

hüthüt

и. Һөдһөд

hüviyet

и. шәхес □ hüviyet cüzdanı шәхес таныклыгы

hüzün

и. моң, борчу, сагыш

hüzünlerimek

ф. моңлану, борчылу

hüzünlü

с. ямансу, моңсу

hıfzısıhha–hışırdatmak

[ Previous ] [ Next ]

hıfzısıhha

и. гигиена, санитария

hımbıl

с. ялкау

hımhım

с. тыңкыш

hımhımlamak

ф. тыңкышлап сөйләшү

hıncahınç

с. рәв. шыгрым тулы

hınzır

и. 1) иск. дуңгыз; 2) күч. явыз ниятле кеше

hınzırlık

и. күч. дуңгызлык, явыз ниятлелек

hınç

и. нәфрәт, үч, ачу

hınçlı

с. ачулы, үчле

hır

и. гауга, талаш

hıra

с. зәгыйфь, ябык

hırbo

с. и. сөйл. аңгыра, миңгерәү

hırdavat

и. тимер-томыр әйберләр

hırgür

и. ызгыш, талаш

hırka

и. бишмәт (сырган)

hırlamak

ф. 1) хырылдау; 2) ырылдау (эт тур.)

hırpalamak

ф. 1) яраксыз хәлгә китерү, таушалдыру; туздыру; 2) күч. кагу, кимсетү

hırpani

с. тузган, искергән

hırs

с. саран, карун

hırslanmak

ф. 1) бик нык теләү; 2) кабыну, кызып китү

hırslı

с. 1) комсыз, саран; 2) ачулы, үпкәле

hırsız

и. карак

hırsızlama

с. урланган

hırsızlık

и. караклык

hırtı pırtı

и. иске-москы, чүп-чар

hırçın

с. кызу канлы

hırçınlaşmak

ф. кабынып китү, ярсу

hırçınlık

и. кызулык, кызу канлылык

hırıldamak

ф. хырылдау

hırıltı

и. 1) хырылты; 2) күч. гауга

hırıltıcı

и. гаугачы, җәнҗалчы

hırızma

и. боҗра, алка (борынга кидерелә торган)

hısım

и. туган □ hısım akraba туган-тумача

hısımlık

и. туганлык

hıyar

и. кыяр

hız

и. тизлек; hız kesmek тизлекне киметү

hızar

и. зур пычкы

hızarcı

и. пычкычы

hızlandırmak

ф. тизләтү, кызулату, көчәйтү

hızlanmak

ф. кызулау, көчәю, шәбәю

hızlı

с. тиз

hızlılık

и. тизлек

hıçkırmak

ф. 1) очкылык тоту; 2) үксеп елау

hıçkırık

и. 1) очкылык; 2) үксү, үксеп елау □ hıçkırık tutmak очкылык тоту

hışıldamak

ф. кыштырдау

hışım

ф. ачу, ярсу

hışımlarımak

ф. ачулану

hışırdamak

ф. шыштырдау

hışırdatmak

ф. шыштырдату

iade–iade

[ Previous ] [ Next ]

iade

и. 1) кайтару, кайтарып бирү; 2) кире кагу; 3) элекке хәленә китерү

ibadet–ibrişim

[ Previous ] [ Next ]

ibadet

и. гыйбадәт

ibadethane

и. гыйбадәтханә

ibare

и. гыйбарә, өзек

ibaret

с. гыйбарәт, эченә алган

ibibik

и. һөдһөд (кош)

ibik

и. кикрик

ibikli

с. кикрикле

ibiş

и. ибис (кош)

iblis

и. иблис

ibra

и. аклау

ibre

и. 1) энә, ук; pusula ibresi компас угы; 2) ылыс

ibret

и. гыйбрәт, сабак □ ibret almak гыйбрәт алу

ibreten

рәв. гыйбрәт өчен

ibretli

с. гыйбрәтле

ibrik

и. чүлмәк, кувшин; toprak ibrik балчык чүлмәк

ibrişim

и. калын ефәк җеп □ ibrişim kurdu ефәк корты

icabet–icra

[ Previous ] [ Next ]

icabet

и. килешү, ризалык □ icabet etmek чакыруны кабул итү

icap

и. кирәклек, хаҗәт, зарурлык

icat

и. 1) иҗат, ачыш; 2) тудыру, барлыкка китерү; □ icat etmek иҗат итү ◊ icat çıkarmak мөгез чыгару

icra

и. 1) үтәү, башкару; 2) (музыка әсәрен) башкару; 3) хөкем карарын тормышка ашыру

idam–idrisağacı

[ Previous ] [ Next ]

idam

и. үлем җәзасы; idama mahkum edilmek үлем җәзасына хөкем ителү

idamlık

и. үлем җәзасы алган кеше

idare

и. идарә; □ idare etmek идарә итү

idareci

и. җитәкче

idaresizlik

и. хуҗасызлык, хуҗалыкны алып бара белмәү

iddia

и. 1) раслау; 2) дәгъва

iddiacı

с. кире, үзсүзле

iddiacılık

и. үзсүзлелек, кирелек

iddialaşmek

ф. дәгъвалау

iddiasız

с. гади, дәгъвасыз, тыйнак

ide

idea и. фикер, идея

ideal

1. и. идеал, бөек максат. 2. с. идеаль

idealist

и. идеалист, хыялый

idealleştirmek

ф. идеаллаштыру

ideolog

и. идеолог

ideoloji

и. идеология

idil

и. идиллия

idiopati

и. психопатия

idman

и. 1) күнегү, тренировка; гимнастика; 2) күч. күнегү, ияләнү

idmancı

и. спорт күнегүләре ясаучы

idmanlı

с. өйрәнгән, күнеккән

idmansız

с. күнекмәсез

idrak

и. тану, төшенү, белү, аңлау; idrak kabiliyeti таныл-белү сәләте

idraksiz

с. аңсыз, аңгыра

idrar

и. сидек

idrisağacı

и. шомырт агачы

ifa–ifşa

[ Previous ] [ Next ]

ifa

и. тормышка ашыру, башкару

ifade

и. 1) чагылыш; белдерелү, белдерү; ifadesini bulmak чагылышын табу; 2) әйтем, тәгъбир; güzel bir ifade образлы тәгъбир

ifadelendirmek

ф. чагылдыру, гәүдәләндерү

iffet

и. гыйффәт, намуслылык

iffetli

iffetlu с. гыйффәтле, саф

ifildemek

ф. калтырау, дерелдәү

iflah

и. иминлек, тынычлык

iflas

с. 1) бурычларын түләргә хәле җитмәгән, белгән; 2) күч. җиңелгән

ifrat

рәв. чамадан тыш, ифрат ◊ ifrata vardırmak артыгын кылану

ifrit

и. гыйфрит

iftar

и. ифтар, уразада авыз ачу

iftarlık

и. авыз ачу өчен әзерләнгән ризык

iftihar

и. куаныч, горурлык □ iftihar etmek горурлану, куану

iftira

и. яла, гайбәт

iftiracı

и. ялганчы

ifşa

и. фаш итү

ihale–ihvan

[ Previous ] [ Next ]

ihale

и. йөкләмә, тапшырылган эш

ihbar

и. хәбәр □ ihbar etmek хәбәр итү

ihbarname

и. рәсми хәбәр

ihlal

и. бозу, зарар китерү

ihmal

и. игътибар итмәү, ильтифатсызлык күрсәтү

ihracat

и. экспорт, чит илгә чыгару

ihracatçı

и. экспортер

ihracatçılık

и. экспорт

ihraç

и. 1) чыгарылу; 2) чит илгә товар чыгару; □ ihraç edilmek чыгарылу; partiden ihraç edildi партиядән чыгарылды

ihsan

и. игелек, шәфкать

ihsas

и. 1) тойгы, хис; 2) читләтеп әйтү, ишарә итү, сиздерү

ihtar

и. искәртү, кисәтү

ihtilaf

и. бәхәс, фикер каршылыгы

ihtilal

и. 1) ихтилал, революция; 2) фетнә

ihtilalci

и. революционер

ihtimal

рәв. ихтимал, фараз

ihtimam

и. игътибар, кайгырту

ihtira

и. ачыш, уйлап табу

ihtiram

и. ихтирам, хөрмәт

ihtiras

и. көчле теләк

ihtisas

I и. тойгы ihtisasи. белгечлек

ihtiva

и. үз эченә алу

ihtiyar

I с. карт; ihtiyar adam карт кеше ihtiyarII и. иск. (үз ихтыяры белән) сайлап алу

ihtiyari

с. ихтыяри, ирекле

ihtiyarlamak

ф. картаю

ihtiyarlık

и. картлык

ihtiyat

и. 1) саклык; ihtiyat tedbirleri саклану чаралары; 2) запас, хәстәрлек

ihtiyatlı

с. сакчыл

ihtiyatsız

с. саксыз

ihtiyaç

и. ихтыяҗ, зарурлык

ihtişam

и. күркәмлек, һәйбәтлек

ihvan

и. фикердәш

ikame–iktisatçı

[ Previous ] [ Next ]

ikame

с. урнашкан; □ ikame etmek 1) урнаштыру; 2) аягүрә тору; 3) судка бирү

ikamet

и. билгеле бер җирдә яшәү

ikametgah

и. яшәү урыны, тору урыны

ikaz

и. игътибарын җәлеп итү

ikbal

и. уңыш, бәхет

ikdam

и. нык тору, тырышу □ ikdam etmek бөтен көчен салу

ikebana

и. икебана, чәчәк тезү сәнгате

iken

кис. икән

iki

сан. ике; ikimiz икебез

iki eşeyli

с. ике җенесле

iki çenetli

с. ике якка ачылмалы (җимеш)

ikicanlı

с. авырлы, йөкле

ikici

и. дуалист

ikicilik

и. дуализм

ikilem

и. дилемма

ikilemek

ф. икеләтү, ике тапкыр арттыру

ikili

с. икеле, ике өлештән торган

ikindi

и. икенде, төштән соңгы вакыт

ikiyüzlü

с. ике йөзле

ikiz

и. игез; ikiz doğmak игез бала туу

ikizkenar

с. тигезьяклы

iklim

и. 1) климат; 2) өлкә

ikmal

и. 1) тәмамлау, бетерү; 2) тулыландыру; 3) камиллек

ikna

и. ышаныч казану

ikona

и. икона

ikram

и. 1) хөрмәт, кадер; 2) сый, хөрмәт □ ikram buyurmak сыйлау; кунакка ни дә булса бирү; 2) сатып алучыга яхшылык йөзеннән товарның бераз бәясен киметү

ikramcı

с. кунакчыл

ikrar

и. тану, танылу

iksir

и. эликсир □ hayat iksiri тереклек суы

iktidar

и. 1) куәт, егәр; 2) хакимлек, власть

iktisadi

с. икътисадый

iktisat

и. икътисад

iktisatçı

и. экономист, икътисадчы

il–ilçe

[ Previous ] [ Next ]

il

и. губерна, вилаять

ilah

и. илаһ, алла, тәңре

ilahe

и. алиһә

ilahi

с. илаһи

ilahiyat

и. илаһият, теология

ilahiyatçı

и. теолог, дин белгече

ilam

и. хөкем, суд карары; □ ilam almak хөкем карары язылган документны алу

ilan

и. игълан, хәбәр

ilave

и. 1) өстәмә; 2) кушымта □ ilave etmek өстәү

ilaç

и. 1) дару; 2) күч. чара

ilaçlamak

ф. дарулау, дару сөртү, бәлзәмләү

ilaçlı

с. дару катнаштырылган; даруланган

ilaçsız

с. 1) дәвалап булмый торган; 2) дарусыз

ile

бәйл. белән; dostuyla (dostu ile) дусты белән; baba ile oğul атасы белән улы

ilenmek

ф. каргау, каһәрләү

ilenç

и. каргыш, каһәр, ләгънәт

ileri

и. с. 1) ал, алгы (як); 2) ал, киләчәк; 3) алгы; ileri hat алгы сызык; 4) алдагы, әүвәлге; 5) алда; saat beş dakika ileridir сәгать биш минутка алда; 6) күч. алга киткән, алдынгы; ileri fikirler алдынгы фикерләр ◊ ileri gelenler алдынгы карашлы кешеләр

ilerici

с. алдынгы карашлы, яңалык яклы

ilericilik

с. прогрессивлык, алдынгы карашлылык

ilerlemek

ф. алга бару, үсү

iletim

и. үткәрүчәнлек

iletken

и. 1) хәбәр итүче; 2) уздыручы; 3) үткәргеч

iletkenlik

и. үткәрүчәнлек

iletki

и. транспортир

iletmek

ф. 1) илтү; 2) физ. үткәрү

ilgeç

и. элгеч

ilgi

и. мөнәсәбәт, бәйләнеш

ilgilendirmek

ф. кызыксындыру, кагылу; bu beni ilgilendirmez бу миңа кагылмый

ilgilenmek

ф. кызыксыну

ilgili

с. бәйләнешле

ilginç

с. кызыксыну уята торган

ilgisiz

с. бәйләнешсез, кагылышы булмаган

ilgisizlik

и. ваемсызлык

ilham

и. илһам, рух

ilik

I и. элмәк (төймәләү өчен) ilikII и. җелек ◊ iliklerine geçmek җелекләренә үтү; iliğini kurutmak җелеген корыту

iliklemek

ф. эләктерү

ilim

и. гыйлем, фән □ ilim adamı галим; ilimler akademisi фәннәр академиясе; hukuk ilmi юриспруденция, хокук фәне

ilinti

и. мөнәсәбәт, бәйләнеш

ilintili

с. катнашы булган

ilişik

1. с. 1) эләктерелгән, беркетелгән, тагылган; 2) мөнәсәбәтле, бәйләнешле. 2. и. 1) мөнәсәбәт, бәйлелек; 2) кушымта

ilişmek

ф. ябышу, эләгү, тию

iliştirmek

ф. эләктерү; ялгау

ilk

с. башлангыч, элек, беренче; ilk adım беренче адым

ilkbahar

и. яз; ilkbahar geldi яз килде

ilke

и. 1) беренче (төп, баш) сәбәп; 2) принцип, нигез

ilkel

с. 1) башлангыч; 2) борынгы, артта калган; 3) гади

ilkin

рәв. алдан, борын-борыннан килә торган

ilklik

и. беренчелек

ilkokul

и. башлангыч мәктәп

ilkyaz

и. яз

ilkçağ

с. борынгы заман, антик чор

ilkönce

рәв. башта, иң элек

ilköğretim

и. башлангыч белем

ille

кис. иллә, бигрәк тә, иллә мәгәр

illet

и. авыру, чир, хаста □ illet etmek 1) тәңкәгә тию; 2) имгәтү, гарипләү; illet olmak ярсу, нервылану

illetli

с. 1) чирләшкә; 2) күч. кабат-кабат хаталанучы

illüstrasyon

и. иллюстрация

illüzyon

и. иллюзия

illüzyonist

и. иллюзионист

ilmek

ф. бәйләп кую, тоташтыру; эләктереп кую, эләктерү ilmek II. и. элмәк

ilmi

с. гыйльми; ilmi araştırma гыйльми тикшеренү

ilmik

и. элмәк, күз; ilmik sökmek күзе китү (сүтелү)

ilmiklemek

ф. элмәкләп бәйләү

ilmühaber

и. таныклык

iltica

и. яшеренер урын, ышык урын

iltifat

и. илтифат

iltifatlı

с. илтифатлы

iltihabi

с. ялкынсынган

iltihap

и. ялкынсынган урын (тәндә)

iltihaplanmak

ф. ялкынсыну; эренләү

iltimas

и. яклау, яклашу

iltimaslı

с. яклаучысы булган (кеше)

iltimasçı

и. яклаучы

ilzam

и. җавап кайтармаслык итү (бәхәстә), авызын томалау

ilçe

и. илчә (Төркиядә административ берәмлек)

im–imzasız

[ Previous ] [ Next ]

im

и. билге, тамга

ima

и. 1) читләтеп әйтү, сиздерү, ишарәтләү; 2) читләтеп әйтелгән сүз; □ ima etmek читләтеп әйтү

imal

и. 1) җитештерү; эшләп чыгару; 2) ясау, эшләү; ayakkabı imal etmek аяк киеме эшләп чыгару

imalat

и. җитештерелгән продукция

imalatçı

и. җитештерүче, эшләп чыгаручы (кеше яисә предприятие)

imalı

с. кинаяле, читләтеп әйтелгән

imam

и. имам, мәхәллә башлыгы

imambayıldı

и. бадымҗаннан хәзерләнгән ризык

imamlık

и. имамлык

iman

и. иман, ышаныч

imanlı

с. иманлы

imansız

с. имансыз

imansızca

рәв. ерткычларча, вәхшиләрчә

imansızlık

и. имансызлык, динсезлек

imar

и. 1) тезү, салу; 2) төзекләндерү

imaret

и. хәйрия җәмгыяте

imbat

и. җәйге муссон, диңгез җиле

imbik

и. дистилляцияләү, сафландыру (суны)

imdat

1. и. ярдәм, коткару. 2. ы. коткарыгыз!

imdi

терк. шулай итеп

imece

и. күмәк хезмәт, өмә

imge

и. хыял

imgelem

и. хыялыйлык

imha

и. юк итү, кыру

imik

и. бугаз

imkan

и. мөмкинлек, ихтималлык; imkan bulundukça мөмкин кадәр □ imkanı yok мөмкин түгел

imkansız

с. мөмкин булмаган, тормышка ашыра алмаслык

imkansızlaşmak

ф. мөмкин булмау

imkansızlık

и. мөмкин түгеллек

imla

I и. тутыру imlaII и. имла, сүзләрне дөрес язуда кабул ителгән тәртип, орфография

imlemek

ф. 1) билгеләү; тамгалау; 2) ымлау, ым кагу

imparator

и. император

imparatorluk

и. империя, монархия □ Osmanlı imparatorluğu Госманлы империясе

imren

и. кызыгу

imrenmek

ф. 1) теләү; 2) көнләшү, кызыгу

imrenti

и. 1) теләк; 2) көнчелек imsak и. тыелу; тыйнаклык □ imsak etmek ашаудан тыелу

imtihan

и. имтихан, сынау

imtiyaz

и. өстенлек, аерым хокук

imtiyazlı

с. өстен булган, өстенлекле

imza

и. имза □ (bir şeye) imza atmak, (bir şeyi) imza etmek имза кую, кул кую

imzalamak

ф. кул кую

imzalı

с. кул куелган, имзалы

imzasız

с. имзасыз

in–İngilizce

[ Previous ] [ Next ]

in

I и. 1) өн; 2) мәгарә ◊ in gibi тар һәм караңгы (урын) inII и. сир. инсан, кеше □ in misin, cin misin? кешеме син, җенме син? (әкиятләрдә)

inadına

рәв. 1) киреләнеп, каршы, исәпләшмичә; 2) киресенчә

inak

и. догма, кагыйдә, канун

inal

и. ышанычлы кеше

inan

и. инану, ышаныч

inandırmak

ф. ышандыру, инандыру

inanlı

с. диндар, тәкъвә, динле

inanmak

ф. инану, ышану

inansız

с. 1) инанмаган; 2) динсез, алласыз

inanç

и. ышаныч, гарантия

inançlı

с. 1) ышанычлы; 2) динле, диндар

inançsız

с. 1) ышанычсыз; 2) динсез

inanılmaz

с. кеше ышанмаслык, акылга сыймаслык

inat

1. и. киреләнү. 2. с. кире, үзсүзле

inatlaşmak

ф. киреләнү, карышу

inatçı

с. кире, тискәре

ince

с. 1) юка; 2) нәфис, нечкә; 3) күч. нәфис, күңелгә ятышлы; ince bir karşılık әдәпле җавап; ince zevk нечкә зәвык

incelemek

ф. 1) бөртекләп (җентекләп) эшләү; 2) җентекләп тикшерү (карау)

incelik

и. 1) нечкәлек, нәзеклек, юкалык; 2) әдәплелек, нәзакәтлелек; 3) үткенлек; 4) нечкәлек

incelmek

ф. 1) нечкәрү, юкару, нәзегәю; 2) ябыгу; 3) күч. нәзакәтләнү; 4) сыегаю (куе сыеклык тур.)

inceltmek

ф. нечкәртү, юкарту

inci

и. энҗе; inci gerdanlık энҗе муенса

incik

I с. бәрелгән, сыдырылган incikII и. тез, балтыр сөяге

incinmek

ф. имгәнү

incir

и. инҗир

incitmek

ф. 1) имгәтү, җәрәхәтләү; 2) үпкәләтү

inciçiçeği

и. энҗе чәчәк

indikatör

и. индикатор

indirgemek

ф. иң уңайлы хәлгә китерү

indirilmek

ф. төшерү, түбәнәйтү

indirim

и. ташлама

indirmek

ф. төшерү, аска ию

individüalist

и. индивидуалист

individüalizm

и. индивидуализм

inek

и. сыер; inek ahırı сыер абзары

inekçi

и. 1) көтүче, мал караучы; 2) мал хуҗасы

inekçilik

и. терлекчелек

infaz

и. үтәлү, тормышка ашу

infial

и. ярсу, ачу, тәэсирләнү

infilak

и. шартлау, ярылу

ingin

с. түбән

inginlik

и. 1) түбәнлек, иңкүлек; 2) картлык

inhisar

и. 1) чикләү; 2) монополия

inhisarcı

и. монополист

ini

и. каен эне, кайниш

inik

с. төшкән, иңгән

inikas

и. кайтаргыч, чагылдыргыч

inildemek

ф. ыңгырашу, иңрәү

inilmek

ф. төшү, иңү

iniş

и. төшү; кире чүгү

inişli

с. төшеп торган, сөзәк

inkar

и. инкяр □ inkar etmek инкяр итү

inkişaf

и. ачылу, фаш булу

inkılap

и. 1) инкыйлап, революция; 2) үзгәреш

inkılapçı

и. инкыйлапчы, революционер

inkıraz

и. иск. инкыйраз, бетү, һәлакәт, юк булу

inlemek

ф. ыңгырашу, иңрәү

inme

и. 1) су чигенүе; 2) паралич

inmek

ф. 1) төрле мәгъ. төшү; 2) (кунакханәгә) урнашу; 3) чигенү, кимү (су, шеш һ. б.); 4) иңү, чүгү

inmeli

с. паралич суккан

inorganik

с. органик булмаган

insaf

с. инсаф

insaflı

с. инсафлы, тәүфикълы, тыйнак

insan

и. инсан, кеше

insaniyet

и. инсаният, кешелек, кешелек дөньясы

insaniyetli

с. инсаниятле, кешелекле, мәрхәмәтле

insanlık

и. 1) кешелек дөньясы; 2) кешелек ◊ insanlıktan çıkarmak кешелектән чыгару

insanoğlu

и. адәм баласы

insanüstü

с. кеше кулыннан килмәслек

intan

и. йогышлы авыру

intani

с. инфекцион, йогышлы

integral

и. интеграл

intibah

и. уяну

intibak

и. туры килү, яраклашу

intihar

и. 1) үзен-үзе үтерү, үз-үзенә кул салу; 2) күч. үзен-үзе куркыныч астына кую

intikal

и. күчү, күчеш

intikam

и. үч

intikamcı

с. үчле, үч алучан

intizam

и. тәртип

intizamlı

с. тәртипле, оешкан

intizamsız

с. тәртипсез, буталчык

intizar

и. интизар, зарыгу

intişar

и. 1) таралу, җәелү; 2) басылып чыгу, нәшер ителү

inzal

и. 1) төшерү; 2) бушату

inzibat

и. тәртип, дисциплина

inzibati

с. дисциплинар

inzibatsız

с. тәртипсез

inziva

и. ялгыз яшәү; үз эченә бикләнү

inç

и. (инглизләрдә) 2,540 см га тигез булган үлчәү берәмлеге

inşa

и. төзелеш, корылма

inşaat

и. төзелеш (эшләре)

inşaatçı

и. төзүче

inşallah

кер. сүз. иншалла, алла кушса, алла боерса

İncil

и. Инҗил, Евангелие

İngiliz

и. инглиз

İngilizce

1. и. инглиз теле. 2. рәв. инглиз телендә, инглизчә

ip–iptal

[ Previous ] [ Next ]

ip

и. җеп, бау, канат, аркан ◊ ipe çekmek асып кую; ip çözmek араны өзү; ip ucu җеп очы, дәлил, эз

ipek

и. ефәк; ipek böceği ефәк корты; ipek kozası ефәк кузысы

ipekhane

и. ефәк урау эшханәсе

ipekli

с. ефәк ...; ipekli gömlek ефәк күлмәк

ipekçilik

и. ефәклелек, ефәк корты үрчетү

ipipullah

и. ярлы, хәерче кеше

iplemek

ф. җеп чорнау

ipliklerimek

ф. сүсәрү, тузу

ipnotize

hipnotize с. гипнозланган; ipnotize etmek гипнозлау

ipnoz

hipnoz и. гипноз

ipotetik

с. фаразый

ipsi

с. җепсыман

ipsiz

с. 1) җепсез; 2) бәйсез; 3) күч. сукбай

iptal

и. бетерү, юкка чыгару, гамәлдән чыгару

irade–İranlı

[ Previous ] [ Next ]

irade

и. 1) ихтыяр көче; 2) Ирадә, теләк, омтылыш

iradecilik

и. фәлс. волюнтаризм

iradeli

с. нигезле

irat

и. табыш, төшем

irdelemek

ф. тикшерү, өйрәнү

irfan

и. 1) белем; 2) алдан күрү

iri

с. зур, эре

irili ufaklı

с. эреле-ваклы

irilik

и. эрелек, зурлык

irin

и. эрен

irinlenmek

ф. эренләү

irinli

с. эренле

iris

и. анат. күзнең төсле катламы

iriyarı

с. эре, таза, зур гәүдәле

iriş

и. беләк

irkilmek

ф. 1) мед. ялкынсыну; 2) сискәнеп китү, куркып калу

irmik

и. ярма, эре итеп тартылган он

irrasyonalizm

и. иррационализм

irtibat

и. элемтә, бәйләнеш

irticai

и. импровизация, алдан хәзерләнмәгән чыгыш

irtifa

и. 1) биеклек; 2) геогр. үр

İranlı

с. иранлы, фарсы

is–İsviçreli

[ Previous ] [ Next ]

is

и. корым, серем

isabet

1. и. 1) максатка ирешү; 2) отыш; 3) туры килү. 2. ы. бик яхшы!

isabetli

с. урынлы, вакытлы

isabetsiz

с. урынсыз, ялгыш

ise

кис. исә

isfendan

и. чаган, өрәңге

isim

и. исем ◊ ismin cismine uysun исемең җисемеңә туры килсен

isimli

с. исемле

isimsiz

с. исемсез, билгесез; isimsiz kahraman билгесез батыр

iskan

и. урнашу

iskandil

и. лот (прибор)

iskarpela

и. өтерге

iskarpin

и. туфли; ökçeli iskarpin үкчәле туфли

iskele

и. пристань

iskelet

и. 1) скелет; 2) каркас

iskemle

и. утыргыч, урындык, эскәмия

islamlaşmak

ф. ислам динен кабул итү

islemek

ф. ыслау, каклау; balık islemek балык ыслау

islenmek

ф. 1) ыслану; 2) көю (мәс., сөт)

isli

с. ысланган, какланган

ismen

рәв. атап, исемен әйтеп

isnat

и. 1) (берәр эшне, фикерне һ. б.) башка берәүгә тагу, аныкы дип күрсәтү; 2) яла, гайбәт

ispat

и. исбат, дәлил □ ispat etmek исбат итү

ispatlamak

ф. исбатлау

ispatlanmak

ф. исбатлану

ispermeçet

и. спермацет □ ispermeçet balinası кашалот

ispir

и. ат караучы

ispirto

и. спирт

ispirtolu

с. спиртлы

ispirtosuz

с. алкогольсез, спиртсыз

ispiyon

и. шпион, шымчы

ispiyonlamak

ф. шпионлык итү, шымчылык итү

ispritizma

и. спиритизм

israf

и. исраф, әрәм-шәрәм

istasyon

и. станция, вокзал

istatistik

и. статистика

istavroz

и. тәре □ istavroz çıkarmak чукыну

istek

и. 1) теләк, үтенеч; 2) таләп; 3) гр. теләк наклонениесе

istekli

с. көчле теләкле, ашкынулы

isteksiz

с. теләксез

istektendirmek

ф. теләк кузгату (уяту)

istemek

ф. 1) теләү; 2) сорау; kitap istedi китап сорады

ister

и. кирәклек, зарурлык, хаҗәт

isteri

и. истерия

isterik

и. истерик

istetmek

ф. 1) сорату; 2) чакырттыру, китертү

istiap

и. сыйдыру, эченә алу

istif

и. 1) әрдәнәләп өю; 2) шыплап тутыру

istifa

и. үз теләге белән эштән китү

istifade

и. файдалану, файда алу

istiflemek

ф. тутырып кую, урнаштыру

istifçi

и. 1) төрүче, төреп бәйләүче; 2) спекулянт, алыпсатар

istihkak

и. 1) хакы булу, хаклык; 2) хезмәт хакы

istihkam

и. дошманга каршы тору өчен ныгытма, окоп

istikamet

и. юнәлеш; □ istikamet vermek юнәлеш бирү, юнәлтү

istiklal

и. бәйсезлек, азатлык

istikrar

и. тотрыклылык, ныклык

istila

и. 1) оккупация; һөҗүм; 2) күч. җәелү, яулап алу, сарып алу

istim

и. пар, бу □ istim üstünde olmak (пар белән эшли торган җайланмалар тур.) эшли башларга хәзер булу

istimara

и. 1) үлчәү, кыйммәтен билгеләү; 2) (берәр савытның) сыйдырышлылыгын билгеләү

istinga

и. диңг. җилкәннәрне җыйдыру арканы

istirahat

и. ял □ istirahat etmek ял итү

istirham

и. үтенеч; □ istirham etmek үтенү, ялвару

istiridye

и. зоол. устрица

istismar

и. 1) эксплуатация; изү; 2) файдалану

istismarcı

и. эксплуататор, изүче

istisna

и. искәрмә, чыгарма □ istisna etmek искәрмә ясау

istop

1. ы. стоп, тукта! 2. и. туп белән уйнала торган уен

isyan

и. фетнә, чуалыш, баш күтәрү

isyancı

и. фетнәче, баш күтерүче

İsevi

и. христиан, христиан динендәге кеше

İskandinavyalı

и. Скандинавия кешесе

İskoç

и. шотландияле

İslam

и. ислам

İspanyol

и. испан, испанияле

İspanyolca

1. и. испан теле. 2. рәв. испан телендә, испанча

İsveçli

и. швед, Швеция кешесе

İsveççe

1. и. швед теле. 2. рәв. швед телендә, шведча

İsviçreli

и. швецарияле, Швейцариядә яшәүче

it–İtalyanca

[ Previous ] [ Next ]

it

и. эт; it eniği эт баласы; it sürüsü эт көтүе ◊ it ürür kervan yürür эт өрә кәрван бара; эт өрер бүре йөрер

itaat

и. итагать; буйсыну, сүз тыңлау

itaatli

с. итагатьле

itaatsiz

с. итагатьсез

italik

с. курсив (типография хәрефе)

itburnu

и. гөлҗимеш

itdirseği

и. арпа (күздә)

itelemek

ф. этү, төртү

itelenmek

ф. этелү

itfaiye

и. янгын сүндерүчеләр командасы

itfaiyeci

и. янгын сүндерүче

ithaf

и. багышлап язу

ithalmak

ф. импорт, кертү, чит илдән кертү

itham

и. гаепләү □ itham etmek гаепләү

ithamname

и. гаепләү акты

itibar

и. игътибар, дикъкать □ itibar etmek игътибар итү, хөрмәтләү ◊ itibara almak игътибарга алу

itibaren

бәйл. бирле; ilk gördüğü dakikadan itibaren берекче тапкыр күргәннән бирле (күргән минуттан бирле)

itibari

с. шартлы

itibarlı

с. игътибарлы

itibarsız

с. игътибарсыз

itibarsızlaşmak

ф. игътибарсызлану, кайгыртмау

itibarsızlık

и. игътибарсызлык

itici

1. и. этүче, этәргеч. 2. с. кырыс, сөйкемсез

itidal

и. тынычлык, сабырлык; салкын канлылык □ itidalini kaybetmek сабырлыгын югалту

itidalli

с. тотнаклы

itidalsiz

с. тотрыксыз; холыксыз

itikat

и. ышаныч, иман □ itikadı pekleşmek ышанычы ныгу

itikatlı

с. динле, иманлы, инанган, тайпылмас

itikatsız

и. динсез, имансыз

itimat

и. ышаныч □ itimat telkin etmek ышаныч бирү

itimatsız

с. ышанмаучан, шикләнүчән; ышанычсыз

itimatsızlık

и. ышанычсызлык

itina

и. кайгырту, борчылу; □ itina etmek кайгырту

itinalı

с. кайгыртучан, игътибарлы

itinasız

с. игътибарсыз, илтифатсыз, салкын

itiraf

и. дөресен әйтү, тану, ачып салу

itiraz

и. ризасызлык; каршы төшү, ризасызлык белдерү □ itiraz etmek каршы чыгу

itiyat

и. гадәт, күнекмә

itişmek

ф. 1) этешү, төртешү; 2) күч. төрткәләшү, шаярышу

itlik

и. этлек, начарлык

itmek

ф. 1) этү, төртү; 2) этәрү; этеп ачу, этеп төшерү; 3) физ. этү, кире кагу

ittifak

и. иск. иттифак, бергәлек, берләшмә

ittifakla

рәв. бердәм, уй-фикер берлеге белән

İtalyan

и. Италия кешесе

İtalyanca

1. и. итальян теле. 2. рәв. итальян телендә, итальянча

ivdirmek–ivmek

[ Previous ] [ Next ]

ivdirmek

ф. тизләтү, шәбәйтү, кызулату

ivecen

с. ашыгучан; җитез

ivedi

1. и. ашыгычлык. 2. с. ашыгыч

ivedilerimek

ф. ашыгу, кабалану

ivedili

с. ашыгыч

ivgi

и. сөйл. балта, аркылы балта, бәлҗә

ivmek

ф. ашыгу, кабалану ◊ iven kız ere varmaz, varsa dahi baht bulmaz кияүгә ашыккан кыз иргә бармас, барса да бәхет тапмас

iye–iyot

[ Previous ] [ Next ]

iye

и. ия, хуҗа, милек биләүче

iyelik

и. милеккә хокук

iyi

с. яхшы, әйбәт

iyileşmek

ф. 1) яхшыру; 2) сәламәтләнү

iyileştirmek

ф. 1) яхшырту; 2) сәламәтләндерү

iyilik

и. 1) яхшылык; 2) муллык, мул тормыш

iyimser

и. оптимист, киләчәккә ышаныч белән караучы

iyodür

с. йодлы; potasyum iyodür йодлы калий

iyon

и. физ. хим. ион; iyon nizamı ионнар тәртибе

iyot

и. йод

iz–izzetinefis

[ Previous ] [ Next ]

iz

и. төрле мәгъ. эз ◊ izini kaybettirmek эзен югалту

izafe

и. 1) үзләштерү; 2) кушу

izafet

и. 1) изафә; 2) фәлс. бәйләнеш

izah

и. аңлату, төшендерү

izahat

и. аңлатма

izbe

с. иңкел һәм дымлы (җир)

izci

и. эзтабар; тикшерүче

izdiham

и. 1) зур төркем; 2) кысрыклык, тыгызлык

izin

и. 1) рөхсәт; 2) ял, отпуск

izinli

с. ялдагы, отпускадагы (кеше)

izinsiz

1. и. 1) (җәза буларак) ял көнендә ял бирелмәгән; 2) бу төр җәзаның исеме. 2. рәв. рөхсәтсез

izlek

и. сукмак

izlemek

ф. 1) эзеннән бару; эзәрлекләү; 2) күзәтү, карау; 3) (билгеле бер юнәлештә) китү

izolasyon

и. изоляция

izolatör

и. изолятор

izzetinefis

и. горурлык; үз-үзеңне ярату

iç–içyüz

[ Previous ] [ Next ]

iç

1. и. 1) эч; şehrin içinde шәһәр эчендә; 2) эч, корсак; iç hastalıklarım авырулары; 3) күңел, йөрәк; içimde эчемдә (күңелемдә); iç ferahlığı күңел күтәрәнкелеге; 4) эче, төш; fındık içi чикләвек теше. 2. с. 1) эчке; iç alem эчке (рухый) дөнья; iç çamaşırı эчке кием; 2) эчке эшләр белән бәйле; iç politika эчке сәясәт □ iç asalak биол, эндопаразит; iç başkalaşım геол. эңдоморфизм; iç ses линг. синкопа; iç ses türemesi эпентеза ◊ içi dış» birdir эчендәге тышында; içim açıldı күңелем күтәрелде; içi sıkılıyor эче поша; içini boşatmak эчен бушату

içbükey

с. батынкы; içbükey mercek батынкы линза; içbükey ayna батынкы көзге

içcümle

и. туры сөйләм

içderi

и. бот. эндодерма

içecek

1. и. эчемлек. 2. с. эчәргә яраклы; içecek su эчәргә яраклы су

içedönüktük

с. йомык, аралашмый торган

içek

и. линг. инфикс, эчкушымча

içeri

с. эчке, эчкәре

içerik

и. эчтәлек

içerlemek

ф. ачу тоту, ачу саклау

içgüdü

и. инстинкт, эчке сизем, тойгы

içgüvey

и. кияү (хатынының атасы йортында яшәүче)

içici

и. эчкече

içicilik

и. эчкечелек

içim

и. 1) эчем, йотым; 2) эчемлек; 3) тәмәке тарту

için

бәйл. өчен; annem için әнием өчен

içinde

бәйл. суз. әчеңдә

içirilmek

ф. эчерелү

içirmek

ф. 1) эчерү; 2) тарттыру; boyayı içirmek буяуны сеңдерү

içitim

и. прививка, укол

içitmek

ф. укол кадау; прививка ясау

içişleri

и. эчке эшләр; içişleri bakanı эчке эшләр министры

içki

и. исерткеч; içki hastalığı алкоголизм

içkicilik

и. эчкечелек

içkili

с. сәрхуш, исерек

içkin

с. фәлс. эчке, имманент

içkisiz

с. 1) эчкесез; 2) аек

içlem

и. төшенчә

içlenmek

ф. дулкынлану, тынычсызлану, борчылу

içli

с. 1) эчендә әйбер булган, төшле; 2) күч. хисле; борчулы; 3) күч. үпкәчел

içlidışlı

с. эчкерсез, чын күңелдән булган

içlik

и. эчке кием

içmek

ф. 1) эчү; 2) тарту; 3) сеңдерү

içplazma

и. эндоплазма

içsalgı

и. эчке бизләр; эчке секреция

içsel

с. төрле мәгъ. эчке, эчтәге

içten

рәв. чын күңелдән, йөрәктән

içtima

и. тупланма

içtimai

с. иҗтимагый

içtimaiyat

и. җәмгыять белеме, социология

içtimaiyatçı

и. социолог

içtüzük

и. эчке тәртип

içyağı

и. эч мае

içyüz

и. асылы, нигезе

iğ–iğrenç

[ Previous ] [ Next ]

iğ

и. орчык

iğdiş

с. печелгән

iğne

и. 1) әнә; iğne deliği энә күзе; 2) тел; saat iğnesi сәгать теле; 3) энә, ук; iğnesini batırmak угын батыру; 4) кармак; balık iğnesi кармак; 5) укол; iğne vurmak укол кадау ◊ iğne deliğine kaçmak җир тишегенә керердәй булу; iğne üstünde oturmak әнә өстендә утыру

iğnelemek

ф. кадау

iğneleyici

с. кадалучан

iğneli

с. энәле

iğneyaprak

и. ылыслы агач

iğrendirmek

ф. җирәндерү

iğrenmek

ф. җирәнү

iğrenç

с. җирәнгеч

iş–işçi

[ Previous ] [ Next ]

iş

и. 1) эш, хезмәт; iş sırasında эш вакытында; 2) эш, шөгыль; devlet işleri дәүләт эшләре □ iş başı эшли башлау, ачылу; iş başı yapma эшли башлау; хезмәт көне башлану; iş bırakımı эш ташлау (эшчеләрнең барысы бергә эш ташлавы); iş birliği 1) хезмәттәшлек; 2) (берәр эшнең) уртак башкарылуы; iş birliği yapmak бергә башкару, хезмәттәшлек итү; iş bölümü хезмәт бүленеше; iş işlemek чигү чигү; iş vermek эш бирү ◊ işe bak! кара инде син, ә! (аптырап әйтелә); işi aksi gitmek эше кирегә китү; işten (bile) değil бик җиңел эш

işadamı

и. эшмәкәр

işaret

и. ишарәт, ишарә, билге; □ işaret etmek ишарәләү; işaret sıfatı гр. күрсәтү алмашлыгы; işaret parmağı баш һәм урта бармак арасындагы икенче бармак, имән бармак

işaretlemek

ф. билгеләү, тамга салу

işaretli

с. тамгалы, тамгаланган, билгеләнгән

işaretçi

и. сигнал бирүче

işemek

ф. сию

işgal

и. яулап алу

işgücü

и. эшче көчләр

işgünü

и. эш көне

işgüzar

с. 1) булдыклы, эшлекле; 2) үзен күрсәтү өчен эшкә тыгылучы

işitilmek

ф. ишетелү

işitmek

ф. төрле мәгъ. ишетү; ağır işitmek начар ишетү; azar işitmek ачулы сүз ишетү, сүгелү

işitmemezlik

с. ишетә алмаслык

işitmezlik

с. ишетмәслек

işittirmek

ф. ишеттерү

işkembe

и. 1) (күшәүче хайваннарда) кырык карта; 2) эче-бавыры, башы-аягы

işkence

и. җәза, азап; □ işkence etmek җәзалау

işkenceci

и. җәллад, азаплаучы

işkil

и. шик, шөбһә

işkillenmek

ф. шикләнү, шөбһәләнү

işkilli

с. шикле, шөбһәле, шикләнүчән

işlek

с. эшчән

işlem

и. эш барышы

işleme

и. 1) чигелгән бизәк; 2) күч. җентекләп тикшерү эше

işlemek

ф. 1) эшләү, хәрәкәт итү; tezgah işliyor станок эшли; 2) чигү; 3) тикшерү; 2) (берәүгә) үз фикерләрен сеңдерү; 5) (яра) төзәлү

işleniş

и. эшләнеш

işlev

и. вазыйфа

işli

с. чигүле, чигеп бизәлгән

işlik

и. 1) эш киеме; 2) һөнәрханә, эш урыны

işmar

и. ишарә □ işmar etmek (кул, баш, йөз хәрәкәте белән ясалган)ым, хәрәкәт

işporta

и. лоток

işportacı

и. йөреп сатучы; кырык тартмачы; лотокчы

işsiz

с. эшсез

işsizlik

и. эшсезлек

iştah

и. тамак ачу, ашыйсы килү

iştahtanmak

ф. аппетит ачылу

işte

а. менә, менә шул, менә бу

işteş

с. эштәш, хезмәттәш □ işteş fiil гр. уртаклык юнәлеше

işteşlik

и. хезмәттәшлек

iştigal

и. мәшгуль

iştirak

и. катнашу, уртаклык

işve

и. кыланчыклык, чытлыклык, көязлек

işyeri

и. эш урыны

işçi

и. эшче □ işçi sigortası эшчеләрне страховкалау

Japon–jartiyer

[ Previous ] [ Next ]

Japon

и. япон, япон кешесе

Japonca

1. и. япон теле. 2. рәв. япон телендә, японча

jaguar

и. ягуар

jaketatay

и. визит киеме, рәсми визит вакытында киелә торган махсус тегелешле пиджак

jaluzi

и. жалюзи

jambon

и. окорок, тозланган яки ысланган дуңгыз ите

jandarma

и. 1) жандарм, жандармерия; 2) күч. зирәк, үткен

jandarmalık

и. 1) жандарм хезмәте; 2) күч. зирәклек

janjanlı

с. янып (ялтырап) торган, төрле

jant

и. тугым (тәгәрмәчтә)

jartiyer

и. бәйләвеч, будыргыч

jelatin–jeton

[ Previous ] [ Next ]

jelatin

и. желатин

jeneratör

и. генератор

jenerik

и. титра

jest

и. жест

jeton

и. жетон ◊ jetonu geç düşmek тиз аңлый алмау, озак барып җитү

jile–jinekoloji

[ Previous ] [ Next ]

jile

и. жилет

jilet

и. куркынычсыз пәке, бритва

jimnastik

и. гимнастика

jimnastikçi

и. гимнаст

jinekolog

и. гинеколог

jinekoloji

и. гинекология

jokey–jokey

[ Previous ] [ Next ]

jokey

и. жокей

judo–jurnal

[ Previous ] [ Next ]

judo

и. дзюдо

jurnal

и. 1) әләк, донос; 2) көндәлек (рапорт)

Jüpiter–jüri

[ Previous ] [ Next ]

Jüpiter

и. Юпитер

jübile

и. юбилей

jüpon

и. эчке итәк, астар итәк

jüri

и. жюри

kaba–kaşıntı

[ Previous ] [ Next ]

kaba

с. 1) тупас, дорфа; килешсез; kabа adam дорфа кеше; 2) гади, ямьсез, тупас; 3) эре бөртекле; эре тартылган (он); 4) күперенке, кабарынкы; kaba kulak мед. колак арты бизе шешү авыруы, свинка

kabaca

1. рәв. тупас; ашык-пошык. 2. с. 1) зур гына; 2) якынча

kabadayı

1. и. дуамал, гаугачы. 2. с. 1) кыю, булдыклы; 2) иң яхшы

kabahat

и. гаеп, гөнаһ, хата эш; kabahati yüklemek гаебен (башкага) аудару; kabahati var гаебе бар; kabahat etmek (yapmak) хата эш кылу

kabahatli

с. гаепле; гөнаһлы

kabahatsizlik

и. гаепсезлек; гөнаһсызлык

kabak

1. и. 1) кабак, ташкабак; kabak çekirdeği кабак төше; kabak dolması фаршланган ташкабак; kabak haşlaması парда пешерелгән кабак; 2) кальянның бер тере (гашиш); kabak çekmek гашиш тарту. 2. с. 1) күч. тупас, тәрбиясез; 2) өлгермәгән, җитешмәгән, пешмәгән, тәмсез (кавын, карбыз тур.); karpuz kabak çıktı карбыз өлгермәгән булып чыкты; 3) пеләш; kabak kafalı a) пеләш башлы; б) күч. ахмак, акылсыз

kabakgiller

и. бот. кабаксыманнар

kabaklamak

ф. агач ботакларын кырку (кисеп төшерү)

kabaklaşmak

ф. 1) чәч коелу, пеләшләнү; 2) ашалып шомару

kabaklık

и. 1) өлгермәгәнлек, пешмәгәнлек (кавын, карбыз тур.); 2) пеләшлек; 3) күч. билгесезлек

kabakçı

и. 1) кабак сатучы; 2) арго. гашиш сатучы

kabala

рәв. тулысынча, бөтенләй

kabalak

I и. иск. хәрбиләр кия торган баш киеме kabalakII и. диал. (су буйларында һәм кырларда үсә торган) кабакка охшаш яфраклы үсемлек

kabalaşmak

ф. 1) тупас (әдәпсез) кылану; 2) начар (тупас) сүзләр әйтү

kaban

I и. сөйл. текә үр kabanII и. пәлтә

kabara

и. кадак (аяк киеме өчен)

kabarcık

и. 1) кабарчык; куык; 2) эренле шеш

kabarcıklı

с. кабарчыклы, куыклы

kabarcıktanmak

ф. кабарып чыгу, кабарчыклану

kabare

и. кабаре (зур булмаган кафе)

kabarmak

ф. 1) кабару, күтәрелү, күперү (камыр тур); 2) кубу, аерылу; 3) күч. тәкәбберләнү, һавалану

kabartma

и. 1) кабарту эше; 2) басып (чокырлатып) бизәк төшерү

kabartmak

ф. 1) кабарту, күпертү; 2) (җирне) йомшарту

kabil

I с. булдыра алырлык, мөмкин булган kabilII бәйл. кебек, кебегрәк, охшаш; рәтеннән

kabile

и. кабилә

kabiliyet

и. сәләт, мөмкинлек

kabiliyetli

с. сәләтле

kabiliyetsiz

с. сәләтсез

kabin

и. төрле мәгъ. кабина

kabine

и. 1) министрлар советы; kabine buhranı дәүләт кризисы; 2) кабинет, эш бүлмәсе □ kabine başkanı премьер-министр

kabir

и. кабер, гүр

kablo

и. кабель

kabuk

и. кабык, кайры ◊ (kendi) kabuğuna çekilmek (үз) кабыгына бикләнү, йомылу

kabuklanmak

ф. кабыклану

kabul

и. 1) кабул итү, килешү; 2) кабул итү, күрешү; 3) кабул итеп алу (нәрсәнедер)

kaburga

и. 1) кабырга; 2) нәрсәнең дә булса чите (кырые, яны)

kabus

1. и. куркыныч төш, саташу. 2. с. куркыныч

kabza

и. тоткыч, тотка, сап

kabzımal

и. алып сатар

kabız

и. эч кибү, эч кату

kadar

бәйл. кадәр, хәтле, чаклы

kadeh

и. бокал, рюмка

kadem

и. 1) иск. адым; 2) күч. бәхет, тәләй

kademe

и. баскыч, басма

kader

и. тәкъдир, язмыш

kadife

и. бәрхет

kadir

и. 1) иск. кадер, бәя, дәрәҗә; 2) астр. йолдызның яктылык зурлыгы

kadit

с. ябык, зәгыйфь

kadran

и. циферблат; шкала

kadril

и. кадриль

kadro

и. кадрлар, шәхси состав

kadı

и. казый, судья

kadın

и. 1) хатын; 2) хуҗабикә ◊ kadın ağızlı гайбәтче

kafa

и. 1) баш, кеше яки хайван башы; 2) күч. акыл, зиһен ◊ kafa patlatmak баш вату, уйлау; kafa tutmak баш бирмәү, баш имәү

kafatasçı

и. расачы, расачылык тарафдары

kafatası

и. баш сөяге

kafein

и. кофеин

kafes

и. 1) читлек; kuş kafesi кош читлеге; 2) рәшәткә; 3) каркас

kafeterya

и. кафетерий

kafi

с. җитәрлек

kafile

и. 1) кәрван; 2) төркем; комаңда; askeri kafile хәрби эшелон; muhtelit kafile җыелма комаңда

kafir

и. кяфер

kafiye

и. рифма, кафия

kafiyen

рәв. 1) беркайчан (да), бервакытта (да); 2) катгый

kafkasyalı

с. кавказлы, Кавказда яшәүче

kafur

и. 1) камфара; 2) күч. ап-ак, кардай ак

kagir

с. таштан (кирпечтән) салынган (өй, бина, кибет)

kah

бәйл. кайсы чакта, кайбер вакытта

kahin

и. күрәзәче, фалчы

kahpe

и. 1) фахишә; уйнашчы; 2) күч. мәкерле, хәйләкәр □ kahpe felek каһәр суккан язмыш ◊ kahpe(nin) dölü адәм актыгы

kahraman

и. каһарман, батыр

kahramanca

рәв. каһарманнарча, батырларча

kahretmek

ф. 1) җимерү, туздыру; 2) җәзалау, интектерү; 3) каргау, рәнҗү

kahrolmak

ф. газаплану, җәфалану, азап чигү

kahvaltı

и. иртәнге аш □ kahvaltı etmek 1) иртәнге ашны ашау; 2) җиңелчә генә тамак ялгау

kahve

и. 1) кофе; 2) кафе; yazık kahve җәйге (ачык һавадагы) кафе ◊ kahve parası чәйлек

kahveci

и. кафе тотучы, кафе хуҗасы

kahya

и. 1) иск. идарә итүче, эконом; 2) тар. старшина; староста; 3) күч. кеше эшенә кысылучы

kahır

и. кайгы, көенеч, хәсрәт □ kahrını çekmek кыенлык күрү, азап чигү; kahrına uğramak азап күрү, җәбер күрү

kaide

и. 1) кагыйдә, тәртип; 2) нигез, фундамент

kainat

и. дөнья, җир йөзе

kak

1. и. как; kayısı kakı абрикос кагы. 2. и. күч. ябык, нечкә

kakao

и. какао

kakavan

с. тәкәббер, масаючан, һавалы

kakaç

с. какланган, кипкән

kakmacı

и. гравёр

kakmak

ф. 1) кагу, шаку; 2) этү, төртү; 3) гравёрлау

kaknem

с. 1) ябык, чандыр; 2) шыксыз, ямьсез; 3) усал, ачулы

kaktüs

и. кактус

kakül

и. маңгай чәче, маңгайдагы чәч бөтеркәсе

kakım

и. 1) ас; 2) ас мехы

kakınç

и. шелтә, үпкә

kakırdamak

ф. 1) шытырдау, кыштырдау, шартлау; 2) кибү, кату

kakıç

и. балык чәнчү коралы

kakışmak

ф. төрткәләшү

kala

бәйл. кала; ikiye beş kala ике (тулырга) биш минут кала; köye iki kilometre kala benzin bitmiş авылга ике километр кала бензин бетте

kalabalık

1. и. төркем, өер; kalabalık içinde халык төркеме эчендә. 2. с. күп санлы, бик күп; kalabalık bir şehir күп халыклы шәһәр; kalabalık bir aile зур гаилә; □ kalabalık etmek 1) ыгы-зыгы тудыру; 2) урын алып тору, өелеп тору, чәчелеп яту (әйберләр тур.)

kalafat

и. 1) диңг. (көймә, кораб) такталарын тыгызлау (ябыштырып ныгыту) эше; 2) тар. гаскәриләр кия торган бер төр башлык; 3) тар. вәзирләр кия торган башлык

kalamar

и. кальмар

kalas

и. калын такта; өрлек

kalay

и. 1) аккургаш, кургаш катлавы; 2) сөйл. бик каты ачулану, сугу

kalben

рәв. чын күңелдән, йөрәктән

kalbi

с. йөрәктән чыккан

kalbur

и. эре иләк; kalbur makinesi чәчкеч ◊ kalbur deliğinden düşmek иләк тишегеннән чыгу, энә күзеннән үтү; kalburla su taşımak иләк белән су ташу

kalburüstü

с. танылган; сайлап алынган ◊ kalburüstüne gelenler җәмгыятьнең каймагы

kaldıraç

и. этәргеч, рычаг; kaldıraç kolu рычаг тоткасы

kaldırmak

ф. 1) төрле мәгъ. күтәрү; işinden başını kaldırmadan эштән башын күтәрмичә; toz kaldırmayın! тузан күтәрмәгез!; 2) җыеп алу; ekinleri kaldırmak игеннәрне җыеп алу; 3) урнаштыру, тапшыру; hastanı hastahaneye kaldırmak авыруны хастаханәгә тапшыру (салу); 4) бетерү, булдырмау, юкка чыгару, үткәрмәү; askeri üsleri kaldırmak хәрби базаларны бетерү; ortadan kaldırmak юкка чыгару; 5) уяту, торгызу; 6) чыдау, кичерү, түзү; 7) күмү (мәетне) ; içi (mideyi) kaldırmak күңелне болгату

kaldırım

и. 1) тротуар; 2) таш түшәлгән юл

kale

и. 1) ныгытма, крепость; 2) капка; kaleye gol atmak капкага туп кертү; 3) терәк, таяныч; 4) фил (шахматта)

kaleci

и. капкачы

kalem

и. 1) каләм; карандаш, ручка; dolma kalem авторучка; kalem açmak карандаш очлау; kurşun kalem карандаш; renkli kalemler буяу карандашлары; 2) канцелярия, бюро; 3) кискеч ◊ kalem sahibi яхшы язучы, әдип; каләм иясе

kalemtıraş

и. каләм очлагыч

kalender

и. дәрвиш; читләшкән

kalfa

и. 1) өйрәнчек, оста ярдәмчесе; 2) балаларны өйләреннән мәктәпкә, мәктәптән өйләренә озатып йөрүче кеше

kalibre

и. калибр

kalifiye

с. квалификацияле; kalifiye işçi квалификацияле эшче

kalinos

и. алабуга балыгы

kalite

1. и. сыйфат; kalitesi bozuk сыйфаты түбән. 2. с. яхшы сыйфатлы, дәрәҗәле; kalite şarap яхшы сыйфатлы шәраб

kaliteli

с. яхшы сыйфатлы

kalitesiz

с. сыйфатсыз, түбән сыйфатлы

kalkan

и. калкан ◊ kalkan dikeni бот. шайтан таягы

kalker

и. известьташ

kalkmak

ф. 1) калку, күтәрелү, тору; 2) китү, кузгалып китү; tren kalktı поезд кузгалып китте; 3) бетү, юкка чыгу; күренми башлау; şirket kalktı ширкәт таркалды; piyasadan kahve kalktı сатуда кофе күренми башлады; 4) кубу, төшү; derisi kalktı тиресе купты; 5) җыеп алу; ürün kalktı уңыш җыеп алынды

kalkık

с. 1) калку, чыгып торган; 2) чыгынкы, кабарынкы

kalkındırmak

ф. күтәрү, торгызу

kalkınmak

ф. күтәрелеп китү, аякка басу

kalleş

с. ышанычсыз

kalmak

ф. 1) төрле мәгъ. калу; aç kaldı ач калды; 2) булу, тору; otelde kalıyorum кунакханәдә торам (тукталдым); bir hafta yollarda kaldı бер атна юлда булды; 3) класстан күчми калу □ kaldı ki аннан башка; (bana) kalsa (kalırsa) минемчә

kaloş

и. калош

kalp

I и. йөрәк □ kalp adalesi анат. миокард; kalpten чын күңелдән ◊ kalbi(ni) açmak йөрәк серен ачу kalpII и. иск. үзгәреш kalpIII с. ялган, ясалма; kalp akçe ялган акчалар; kalp adam риялы кеше

kalpli

с. йөрәк авырулы

kalpsiz

с. күч. каты күңелле, рәхимсез

kalsiyum

и. хим. кальций

kaltaban

и. шарлатан, ялганчы

kaltak

и. 1) ияр (бер төре); 2) сөйл. азгын хатын-кыз

kalya

и. кыздырылган кабак (яисә бадымҗан)

kalça

и. бот □ kalça kemiği анат. бот сөяге; eller kalçaya! куллар янга!

kalçete

и. үрелгән бау

kalçın

и. читек

kalıcı

с. үлемсез, мәңгелек (әсәр тур.)

kalık

с. и. сөйл. 1) калдык, артык; 2) сазаган кыз, карт кыз

kalımsız

с. фани

kalın

I с. 1) калын; 2) юан ◊ kalın kafalı аңгыра kalınи. калым

kalınbağırsak

и. анат. юан эчәк

kalınlaşmak

ф. 1) тазару, калынаю; 2) куеру, тыгызлану

kalıp

и. 1) калып, форма, үрнәк; 2) аяк киеме калыбы; 3) кисәк; iki kalıp sabun ике кисәк сабын; 4) кыяфәт, килбәт, күренеш □ kalıp kıyafet тышкы күренеш ◊ kalıbını basmak раслау

kalıplamak

ф. калыплау, формага салу

kalıt

и. мирас

kalıtsal

с. нәселдән килгән (күчкән)

kalıtçı

и. варис

kalıtım

и. биол. нәселдәнлек, нәселдән нәселгә күчү

kalıtımbilimi

и. генетика фәне

kam

и. шаман, кам

kama

и. хәнҗәр

kamara

и. 1) кают; 2) (Англиядә) закон чыгару палатасы

kamarot

и. стюард (диңгез судносында)

kamaşmak

ф. теш камашу; күз чагылу

kambiyo

и. акча алыштыру (бер илнекен икенче илнекенә)

kambur

и. 1) бөкре; 2) чыгынты

kamera

и. (кино)камера

kameraman

и. (кино)оператор

kamp

и. төрле мәгъ. лагерь; turistik kamp туристик лагерь

kampana

и. кыңгырау, чаң

kampanya

и. кампания; seçim kampanyası сайлау кампаниясе

kamu

и. бөтен халык, җәмәгатьчелек; kamu oyu җәмәгатьчелек фикере; kamu tanrıcı пантеист, табигать көчләренә табынучы

kamyon

и. йөк машинасы

kamyonet

и. пикап, җиңел йөк машинасы

kamçı

и. камчы

kamış

и. камыш

kan

и. кан; kan boğmak башына кан саву; kan cisimciği кан тәнчекләре; kan damarları кан тамырлары; kan dolaşımı кан әйләнеше; kan sulanması азканлылык, анемия ◊ kan beynine çıkmak ярсу, ачулану; kan davası канлы үч тоту; kan emici кан эчүче; kanı bozuk затсыз, затлы нәселдән булмаган; kanı donmak кан кату; kanını kurutmak тәңкәсенә тию

kanaat

и. 1) канәгать булу; 2) ышаныч, ышану □ kanaat getirmek ышану, ныклы бер фикергә килү

kanal

и. төрле мәгъ. канал

kanalizasyon

и. канализация

kanamak

ф. кан агу, канау

kanarya

и. кенәри

kanat

и. 1) канат (кошларда, самолетта); kanat açmak очып китү; 2) йөзгеч, канат (балыкларда, су хайваннарыңда); 3) фланг; 4) капкач (тәрәзәдә, ишектә)

kanatlanmak

ф. канатлану, очып китү

kanatlı

с. канатлы

kanatsız

с. канатсыз

kanaviçe

и. канва

kanca

и. ыргак; элгеч; багор ◊ kancayı takmak бәйләнү, тәңкәсенә тию

kancalamak

ф. эләктерү, каптыру

kancık

kancuk и. ана хайван

kandil

и. шәмдәл

kandırmak

ф. 1) ышандыру, инандыру; 2) кызыктыру, алдау; 3) туйдыру (ашатып, эчертеп)

kangal

и. йомгак, киләп, бәйләм

kangallamak

ф. чорнау, урау

kanguru

и. көнгерә

kani

с. ышанган, күнгән

kanlamak

ф. канга буяу

kanlı

с. канлы

kanmak

ф. 1) ышану, инану; 2) алдану; 3) канәгать калу, риза булу

kanser

и. рак, яман шеш

kansız

с. кансыз

kantar

и. бизмән, үлчәү □ kantar çekmek 1) үлчәү; 2) күч. бизмәнгә салу ◊ kantarı belinde хәйләкәр

kantarlamak

ф. үлчәү

kantat

и. муз. кантата

kantin

и. ашханә, буфет (билгеле бер учреждение эчеңдә)

kanun

I и. канун, закон; kanuna aykırı законга каршы (эшләр) □ kanun koyucu закон чыгаручы kanunII и. кыллы музыка уен коралы

kanyak

и. коньяк

kançılarya

и. канцелярия

kanıksamak

ф. 1) күнегү; 2) тую, туеп бетү

kanıt

и. дәлил, нигез

kaos

и. хаос, тәртипсезлек

kap

I и. 1) кап, савыт; kap kacak кухня (аш өе) савыт-сабасы; 2) тыш, тышча; kap geçirmek тышлау; yorgan kabı юрган тышы; 3) порция, аш төре; iki kap yemek ике порция ашамлык kapII и. плащ

kapak

и. капкач, каплавыч; tencere kapağı кастрюль капкачы

kapaklanmak

ф. барып төшү, егылу

kapalı

с. ябык, бикле

kapamak

ф. 1) ябу; 2) бикләү; 3) томалау; 4) өзү, туктату

kapan

и. капкын; ау, тозак

kapanmak

ф. 1) ябылу, бикләнү; 2) тәмамлану

kapasite

и. 1) физ. сыйдырышлылык (мәс., конденсаторның); 2) күч. аңлау сәләте

kapik

и. бер тиенлек акча

kapital

и. капитал

kapitalizm

и. капитализм

kaplama

1. и. каплам; duvar kaplaması стена капламы. 2. с. каплама, капланган; bu bilezik kaplama değil бу беләзек капламалы (башка бер металл белән капланган) түгел

kaplamak

ф. каплау, бөркәү, тышлау, йөзләү

kaplan

и. каплан, юлбарыс

kapmak

ф. эләктерү, тоту

kapot

и. капот

kapris

и. көйсезлек, кирелек, назлылык

kapsam

и. өлкә, сфера

kapsamak

ф. тоту, чолгау эченә алу

kaptan

и. капитан

kaput

I и. 1) шинель; 2) капот; 3) презерватив kaputII и. (көрт уенында) рәттән берничә тапкыр җиңү

kapı

и. 1) ишек, капка; kapıyı çalmak ишек шаку; 2) эш урыны; kapı yoldaşı хезмәттәш, коллега

kapıcı

и. швейцар, каравылчы

kapılmak

ф. 1) эләгү; 2) күч. мавыгу, бирелү; 3) күч. күзе төшү, гашыйк булу; 4) күч. (сүзгә) алдану

kar

и. кар kar и. табыш, төшем; файда; □ kar bırakmak табыш китерү

kara

I и. җир, коры җир, континент karaII 1. и. 1) кара төс; 2) күч. йөз кызыллыгы, тап. 2. с. 1) кара; 2) караңгы; 3) күч. кара, авыр, бәхетсез □ kara biber кара борыч; кага buğday карабодай; kara ciğer бавыр; kara çalı бот. күгән куагы; kara çayır бот. тиле бодай; kara sinek чебен

karaağaç

и. карама агачы

karabaş

и. 1) монах, кара бүрек; 2) аскет, дәрвиш

karaburçak

и. бот. вика, кәрешкә

karaca

и. кыр кәҗәсе, җәйрән

karagül

и. каракүл сарыгы

karahindiba

и. бот. тузганак

karaim

и. караим

karaimce

1. и. караим теле. 2. рәв. караим телендә, караимча

karakol

и. полиция, полиция участогы

karakter

и. холык, характер

karalama

и. каралама

karalamak

ф. 1) каралту, пычрату, буяу; 2) күч. яманлау

karaltı

и. шәүлә

karalık

и. каралык

karamsar

с. өметсез, күңел төшенкелегенә бирелгән (кеше)

karanfil

и. канәфер чәчәге

karanlık

и. караңгылык

karantina

и. карантин

karar

и. 1) карар; karar almak карар кабул итү; 2) таман; чама; çorbanın tuzu karar шулпаның тозы таман; □ karar kılmak карарга килү; karara bağlanmak мәсьәлә хәл ителү

kararlamak

ф. якынча билгеләү

kararlı

с. тәвәккәл, кыю

kararmak

ф. 1) каралу; 2) караңгылану

kararsız

с. 1) үзгәрүчән, алмашынучан; 2) икеләнүчән, кыюсыз

karavaş

и. тар. кол, кәнизәк

karayolu

и. таш юл

karağı

I и. кисәү агачы karağıи. сукырлык (тавык күзе)

karbon

и. углерод □ karbon dönemi геол. ташкүмер чоры; karbon kağıdı күчергеч кәгазь

kardaş

kardeş и. кардәш; öz kardeş бертуган; kız kardeş кыз туган, кыз кардәш; erkek kardeş ир туган

kare

и. 1) квадрат; 2) дүртпочмак □ kare kök мат. квадрат тамыр

kareli

с. шакмаклы

karga

I и. карга □ ekin kargası кара карга ◊ karga karganın gözün oymaz карга карганың күзен чукымас kargaII и. диңг. 1) (нәрсәнең дә булса) баштүбән килүе; 2) җилкәннәрне җыю

kargacık burgacık

с. кәкре, чалыш (язу тур.)

kargo

и. 1) йөк корабы; 2) транспорт белән йөк ташу; ташылган йөк

kargı

и. 1) камыш; 2) ыргаксыман зур кармак (эре балыклар өчен); 3) иск. сөңге

kargımak

ф. каргау

kargış

и. каргыш

karides

и. креветка

karikatür

и. карикатура

kariyer

и. 1) карьера; 2) мәсләк; белгечлек, профессия

karkas

и. каркас, тимер-бетон бина

karlamak

ф. кар яву

karluk

и. карлук (төрки кабилә)

karlı

с. карлы, кар белән капланган ◊ karlı yıl karlı yıl карлы ел - уңышлы (игенле) ел karlı с. файдалы, табышлы

karlık

и. кар базы

karmakarış

с. тәртипсез, буталчык, таркау

karmakarışık

с. үтә тәртипсез

karmanyolacı

и. бандит, талаучы

karmaç

и. болгаткыч, миксер

karmaşık

с. катлаулы; четерекле

karnabahar

и. чәчәк(ле) кәбестә, төсле кәбестә

karnaval

и. карнавал

karne

и. 1) кенәгә; 2) көндәлек; 3) карточка; ekmek karnesi икмәк карточкасы; giriş karnesi пропуск

karnıkara

1. и. фасоль. 2. с. и. күч. кара йөрәк

karnıyarık

и. бадымҗан (баклажан) ризыгы

karoser

и. кузов

karpit

и. карбид

karpuz

и. 1) карбыз; 2) түгәрәк, шар; lamba karpuzu плафон

kart

kartvizit и. визит карточкасы; открытка kartс. карт; олы яшьтәге (кеше)

kartal

и. беркет

kartalmak

ф. шиңү, сулу

karton

и. 1) картон, катыргы; 2) блок

kartopu

и. балан

kartotek

и. картотека

kartpostal

и. почта открыткасы

kartuk

и. (атка яисә тракторга тагыла торган) зур тырма

karyola

и. карават; karyola örtüsü карават япмасы; portatif karyola раскладушка

karı

и. 1) хатын-кыз; 2) ир хатыны □ karı koca ирле-хатынлы

karık

I и. (ак кардан) күз чагылу karıkи. 1) канау; арык; 2) буразна

karıkmak

ф. күз чагылу

karın

и. корсак, эч, карын

karınca

и. кырмыска; karınca yuvası кырмыска оясы □ karınca asidi кырмыска кислотасы

karıncayiyen

и. зоол. кырмыскаашар

karınlamak

ф. килеп туктау (ярга)

karınlı

с. зур корсаклы

karınmak

ф. катышу

karıntı

и. су әйләнмәсе

karış

и. карыш; toprağı karış-karış müdafaa etmek һәр карыш җирне саклау ◊ karış boylu карыш буйлы

karışlamak

ф. карышлап үлчәү

karışmak

ф. 1) буталу, катышу; 2) югалу, юкка чыгу; 3) үзгәрү

karışık

с. тәртипсез, буталчык, катлаулы, четерекле

karşı

1. с. каршы, каршы яктагы; karşı еv каршы йорт; karşı taraf каршы як. 2. бәйл. каршы; akşama karşı кичкә таба; кичкә каршы. 3. и. каршы як, ал; karşısına çıkar каршысына чыгар

karşılamak

ф. 1) каршы алу; 2) канәгатьләндерү, җавап бирү

karşılaşmak

ф. очрашу

karşılaştırmak

ф. чагыштыру

karşılaştırmalı

с. чагыштырма

karşılık

и. төрле мәгъ. җавап □ karşılık vermek җавап бирү

karşın

бәйл. (... га) карамастан

karşıt

с. каршы, капма-каршы

kas

и. мускул; yürek kası йөрәк мускулы

kasa

и. 1) касса; 2) сейф; 3) әрҗә; 4) кузов

kasaba

и. поселок, кечкенә шәһәрчек

kasadar

и. кассир

kasalamak

ф. инкассирлау, кассага алу

kasap

и. 1) итче; 2) ит кибете

kasara

и. диңг. рубка (корабта зур палуба өстенә ясалган кечерәк күтәртмә палуба)

kasavet

и. тынычсызлык, кайгы

kase

и. касә

kaside

и. касыйдә, мәдхия, мактау шигыре

kasket

и. каскетка, баш киеме

kasmak

ф. 1) кыскарту, тарайту; 2) күч. кысу, изү, җәберләү

kasnak

и. 1) тугым; 2) кыса, чит

kast

и. каста

kastar

и. мамык җепне яисә тукыманы агарту

kasten

рәв. юри, махсус, ачу итеп

kastetmek

ф. ниятләү, чамалау, күз уңында тоту

kastor

и. 1) кондыз; 2) кондыз мехы

kasvet

и. эч пошу, хәсрәт, сагыш

kasım

и. ноябрь, ноябрь ае

kasımpatı

и. хризантема

kasınmak

ф. тартышу, көзән җыеру

kasıntı

и. 1) (киемдә) кыскарту өчен бөгелгән урын; 2) күч. һавалылык, тәкәбберлек

kasıntılı

с. 1) бөгелгән, бөгеп тегелгән; 2) күч. тәкәббер

kasınç

и. кысылу, буылу, спазма

kasırga

и. давыл

kasıt

и. 1) максат; benim kastım bu değildi минем максатым бу түгел иде; 2) начар ният; bana kastı mı var? миңа карата начар нияте бармы?

kat

1. и. 1) кат, катлам; bir kat et, bir kat hamur бер кат ит, бер кат камыр; 2) кат, этаж; evin ikinci katı өйнең икенче каты. 2. рәв. кат, мәртәбә; ondan iki kat pahalı аннан ике кат кыйммәтрәк

katalog

и. каталог

katar

и. 1) состав, поезд; аskeri katar хәрби эшелон; 2) колонна, саф; тезем; kamyon katarı йөк машиналары колоннасы

katarlamak

ф. бер рәткә тезелү

kategori

и. категория

kati

с. катгый, кискен

katil

и. 1) үтерүче, катыйль, палач; 2) үтерү □ katil etmek к.: katletmek

katip

и. сәркәтип, секретарь

katiyet

и. кискенлек, катгыйлык

katkı

и. 1) катнашу, ярдәм, өлеш; 2) кушылма; 3) сөйл. туйга чакырылганнарның (туйга кадәр, көндез) җибәргән бүләкләре

katlamak

ф. бөкләү, катлау

katletmek

ф. үтерү

katmak

ф. өстәү, кушу

katman

и. катлам, кат

katmer

и. 1) катлам, катларның һәрберсе; 2) уртасына май ягылган ике кат икмәк кисәге

katolik

и. католик

katot

и. катод

katran

и. сумала, дегет ◊ katran gibi дегет кебек, кап-кара

katran yağı

и. дегет мае

katranlamak

ф. сумалалау

katrançamı

и. нарат агачы

katı

с. каты; katı cisim каты җисем ◊ katı söz каты (тупас) сүз

katık

и. 1) икмәк белән ашала торган берәр җиңел ашамлык (зәйтүн, сыр, хәлвә һ. б. ш.); 2) әйрән, катык

katılmak

I ф. кушылу, катнашу; өстәлү; fikrinize katılıyorum фикерегезгә кушылам katılmakф. буылу, чәчәү; katıla katıla ağlamak буыла-буыла елау

katılık

и. катылык, ныклык

katıntı

и. катнашма, кушылма

katır

и. 1) качыр; 2) күч. кире, үҗәт

katıyağ

и. туң май

katışmak

ф. катышу, кушылу

kauçuk

и. каучук; suni kauçuk синтетик каучук □ kauçuk köpük пенопласт

kav

и. 1) чакма мамыгы; 2) идән асты, подвал

kavak

и. тирәк, тирәк агачы

kaval

и. курай, сыбызгы

kavanoz

и. пыяла банкы

kavas

и. йомышчы, курьер

kavga

и. гауга, тавыш, бәхәс

kavim

и. кавем, халык

kavlamak

ф. кубу, кубып төшү

kavlıç

и. бүсер

kavram

и. аң, фикер

kavramak

ф. 1) эләктерү, нык кысып тоту; 2) күч. төшенү, аңлау

kavruk

с. 1) кипкән, коры; 2) кыздырылган; 3) күч. ябык, кипкән

kavrulmak

ф. 1) куырылу, кыздырылу; 2) кызыну

kavun

и. кавын

kavurmak

ф. 1) куыру, кыздыру; 2) яндыру, көйдерү

kavuz

и. кибәк

kavuşmak

ф. 1) кавышу, очрашу; 2) алу, ирешү

kaya

и. кыя

kayak

и. чаңгы

kayakçı

и. чаңгычы

kayalık

с. кыялы, кыя ташлы

kaybetmek

ф. 1) югалту; kan kaybetmek кан югалту; 2) оттыру; maçı kaybetmek ярышны оттыру ◊ gözden kaybetmek күздән югалту; kendini kaybetmek югалып калу

kaybolmak

ф. югалу, юкка чыгу

kaydetmek

ф. 1) язып алу, теркәү; 2) игътибар итү; 3) хәтердә калдыру

kaydırmak

ф. шудыру

kaygan

с. шома, тайгак

kaygı

и. кайгы, борчу

kaygılanmak

ф. кайгыру, борчылу

kaygılı

с. кайгылы, борчулы

kaykılmak

ф. бөгелү, кыйшаю, кыегаю

kaymak

ф. шуу, таю; ayağı kaydı аягы тайды kaymak II. и. төрле мәгъ. каймак ◊ toplumun kaymak tabakası җәмгыятьнең каймагы

kaynak

и. 1) чишмә, кизләү, чыганак; 2) эретеп ябыштыру

kaynakça

и. библиография

kaynakçı

и. эретеп ябыштыручы

kaynamak

ф. кайнау

kaynana

и. каенана, биана

kaynar

с. кайнар

kaynarca

и. гейзер, кайнар чыганак

kaynatmak

ф. 1) пешерү, кайнату; 2) эретеп ябыштыру

kaynaç

и. гейзер

kaypak

с. 1) тайгак; kaypak bir yol тайгак юл; 2) күч. ышанычсыз, тотрыксыз

kayra

и. мәрхәмәт, шәфкать

kayrak

и. 1) яссы таш; 2) уңдырышсыз җир; 3) кайрак, беләү ташы

kayran

и. алан

kayser

и. кайзер, император

kaytan

и. 1) кәйтән, мамык (яисә ефәк) бау; 2) диңг. җилкәнне яртылаш җыю арканы

kaytarmak

ф. 1) кайтару, кире бирү; 2) эштән качу

kayık

и. көймә, каек

kayın

I и. бүк агачы kayınII и. каенага, биага

kayınbaba

и. каената, биата

kayıp

и. 1) югалту; 2) югалган

kayır

и. утырым, дуен

kayırmak

ф. 1) кайгырту, игътибар бирү; zayıfları kayırmak гарипләрне кайгырту; 2) урнаштыру

kayırıcı

и. кайгыртучы

kayısı

и. өрек; абрикос; kayısı ağacı өрек агачы; kayısı tatlısı (reçeli) өрек кайнатмасы

kayıt

и. 1) язу, теркәү; kayıttan düşmek исемлектән сызылу; kayıta geçirmek билгеләү; 2) төзәтмә, өстәмә, чикләү □ kayıt kuyut төрле чикләүләр

kayıtlamak

ф. алдан килешү, сөйләшеп кую

kayıtmak

ф. ваз кичү

kayıtsız

с. 1) теркәлмәгән; 2) күч. шарт куелмаган, чикләнмәгән; 3) күч. ваемсыз

kayış

и. каеш

kayşamak

ф. ишелү, убылу, җимерелү

kaz

и. 1) каз; kaz tüyü каз каурые; 2) күч. юләр ◊ kaz beyinli каз миле (юләр)

kaza

и. каза, һәлакәт

kazaen

рәв. сизмәстән, абайламастан

kazak

I и. свитер kazakII и. 1) казак, атлы гаскәри; с. 2) хатынына баш булган ир kazakи. казакъ

kazakça

1. и. казакъ теле. 2. рәв. казакъ телендә, казакъча

kazalı

с. куркыныч, хәвефле

kazan

и. казан; kazana atmak казанга салу

kazanmak

ф. 1) табыш алу, казану, ирешү, булдыру; 2) оту, алу □ başarı kazanmak уңыш казану; para kazanmak акча эшләү

kazanç

и. хезмәт хакы, керем, табыш; senelik kazanç еллык керем

kazançlı

с. файдалы, табышлы, керемле

kazma

и. кәйлә

kazmak

ф. 1) казу; 2) уеп ясау

kazmir

и. кашемир

kazurat

и. экскремент, нәҗес

kazı

и. казу, казылма □ kazı yapmak казу эше белән шөгыльләнү

kazık

и. казык, субай, багана

kazıklamak

ф. 1) казык кагу; 2) тар. казыкка утырту, җәзасын бирү

kazımak

ф. кыру, кырып чистарту

kaç

а. 1) күпме, ничә, никадәр; 2) берничә, ничәдер; kaç gündür söyleyemiyorum берничә көн инде сөйли алмыйча йөрим

kaçak

I и. с. качак, качкын kaçakи. саркып чыккан сыеклык, чыккан газ һ. б. ш.

kaçakçı

и. контрабандист

kaçamak

I рәв. яшерен, астыртын kaçamakи. кукуруз оныннан пешерелгән майлы ашамлык

kaçar

а. ничәләп, ничәшәр

kaçkın

и. качкын

kaçmak

ф. 1) качу, яшеренү; 2) юкка чыгу; 3) керү; göze bir çöp kaçmış күзгә чүп керде ◊ kaçanın anası ağlamamış сакланганның анасы еламас

kaçık

с. 1) янтайган; 2) сүтелгән, күзе киткән; 3) күч. юләр, акылга зәгыйфь

kaçıklık

и. 1) авышлык, сөзәклек; 2) күч. юләрлек

kaçıncı

а. ничәнче

kaçınmak

ф. качу, тайпылу, читләшү

kaçınılmaz

с. котылгысыз

kaçırmak

ф. 1) китүенә (качуына) сәбәп булу; 2) (бер эшне) вакытында эшли алмау; ilacın saatini kaçırdım даруны вакытында эчә алмадым; uçağı kaçırdım самолетка соңга калдым; 3) яшерен үткәрү (кертү, китерү); 4) яшерү □ fırsatı kaçırmak форсаттан файдалана алмау ◊ aklını kaçırmak акылдан язу; fazla(ca) kaçırmak артыгын эчү

kağan

и. каган

kağnı

и. ике көпчәкле үгез арбасы

kağıt

и. 1) кәгазь; kağıt para кәгазь акча; duvar kağıdı обой кәгазе; 2) (рәсми) документ; resmi kağıt рәсми язу; aşı kağıdı прививка ясалу турында белешмә

kağıtçı

и. кәгазь сатучы; кәгазьче

kağıtçılık

и. кәгазь җитештерү

kağşak

с. какшаган, тузган

kağşamak

ф. 1) какшау, бушау; 2) җимерелү, таркалу; 3) зәгыйфьләнү, начарлану

kaş

и. 1) төрле мәгъ. каш; kalın kara kaşlar калын кара кашлар; yüzük kaşı йөзек кашы; 2) ияр кашы ◊ kaş atmak каш сикертү; kaş yapayın derken göz çıkarmak каш ясыйм дип, күз чыгару; kaşla göz arasında күз ачып йомганчы; kaşlarını çatmak каш җыеру (чыту)

kaşalot

и. кашалот (китның бер тере)

kaşarlanmak

ф. 1) тәҗрибә туплау; 2) күч. ваемсызлану, яман эшкә бирелү

kaşbastı

и. тасма (маңгайга төшереп башка бәйләнә)

kaşe

и. 1) тамга, мөһер; 2) пилюля

kaşkol

и. кашне

kaşmer

и. 1) клоун; 2) хәйләкәр, алдакчы

kaşmir

и. кашемир

kaşık

и. кашык; çorba kaşığı аш кашыгы; çay kaşığı чәй кашыгы □ kaşıkçı kuşu пеликан, баба кош

kaşıklamak

ф. 1) кашык белән ашау; 2) күч. (кашык белән ашала торган ризыкны) аппетит белән (яратып) ашау

kaşımak

ф. кашу

kaşıntı

и. кычыту

kebap–keşke

[ Previous ] [ Next ]

kebap

и. 1) шашлык, кәбаб; 2) кыздырылган ашамлык

kebze

и. сөйл. калак сөяге

keder

и. кайгы, хәсрәт, көенеч

kederlenmek

ф. кайгыру, хәсрәтләнү

kederli

с. кайгылы, сагышлы, хәсрәтле

kedi

и. мәче, песи

kefalet

и. гарантия, ышаныч

kefen

и. кәфен

kefenlemek

ф. кәфенләү

kefil

и. гарант, җаваплылыкны үз өстенә алучы

kehanet

и. күрәзәче

kehribar

и. с. 1) гәрәбә; 2) гәрәбәдән эшләнгән

kek

и. кекс

keke

и. тотлыгу

kekelemek

ф. тотлыгу, тотлыгып сөйләшү

kekeme

и. сакау

kekik

и. тимьян куагы, исле үлән

keklik

и. кыр тавыгы

kekre

с. авызны камаштыра торган

kel

и. 1) таз, пеләш; 2) кырчын, кутыр; 3) ялангач, шәрә ◊ kel açılmak кимчелек күренү

kelamıkadim

и. Коръән, Коръәне кәрим

kele

и. үгез бозау

kelebek

и. күбәләк; gece kelebekleri төн күбәләкләре □ kelebek gözlük пенсне; kelebek kurbağalama баттерфляй

kelep

и. 1) өлгермәгән кавын; 2) салның бер төре; 3) сөйл. дивана

kelepir

с. арзан, очсыз, юнь

kelepçe

и. кул богавы; kelepçe takmak кулга богау салу

keler

и. кәлтә □ su keleri саламандра; yeşil keler яшел кәлтә

kelime

и. сүз; kelime hazinesi сүз байлыгы, лексика

kelimesiz

с. сүзсез

kelle

и. 1) баш, баш түбәсе; 2) данә, баш; iki kelle lahana ике баш кәбестә; 3) башак

keloğlan

и. Келоглан (төрек әкиятләре герое)

kem

с. 1) начар, яман, әшәке; kem söz яман сүз; 2) иск. ким, аз ◊ kem göz каты күз, күз тидерә торган кеше

kem kum

рәв. ык-мык □ kem kum etmek ык-мык итү

kemal

с. 1) камил, җитлеккән, тәҗрибәле; 2) (күп дигәндә) бәясе; bunun kemali on kuruş моның бәясе күп дигәндә ун куруш

keman

и. 1) скрипка; keman çalmak скрипкада уйнау; 2) иск. җәя ◊ keman etmek бөгү; keman gibi сызылып киткән (каш) kemancı и. скрипкачы kemane и. смычок, кәманча keme и. сөйл. күсе, комак kemer и. 1) билбау, каеш; 2) (киемнәрдә) бил ◊ kemer burun кәкре борын

kemik

и. сөяк; kemik iliği җелек; adud kemiği кулбаш сөяге; boyun kemikleri муен умырткалары ◊ kemik atmak сөяк ташлау; kemiklerine (kemiğe) işlemek җелегенә үтү (суык һ. б.)

kemikleşmek

ф. сөякләнү, сөяккә әйләнү

kemikli

с. сөякле

kemiksiz

с. сөяксез

kemircik

и. кимерчәк

kemirgen

и. кимерүче

kemirmek

ф. кимерү

kemlik

и. явызлык, яманлык

kenar

1. и. кырый, чит; яр; derenin kenarları елга кырые, елга ярлары; kumaşın kenarı тукыманың чите. 2. с. читтәге, аулак

kenarlı

с. читле, кырыйлы

kenarsız

с. чиксез, очсыз-кырыйсыз

kendi

а. үз; kendi evim үземнең өем □ kendince үзенчә ◊ kendi düşen ağlamaz үзе егылган еламас

kendilik

и. асыл, нигез

kendiliğinden

рәв. үзеннән-үзе, үз алдына

kendir

и. киндер

kene

и. талпан, урман бете

kenet

и. металл кыстыргыч (атлама, беркеткеч)

kenetlemek

ф. ныгыту, беркетү, тоташтыру

kenevir

и. киндер ◊ kenevir kuşu киндер чыпчыгы

kent

и. шәһәр

kepaze

с. 1) шыксыз, ямьсез; 2) әшәке, начар □ kepaze etmek оятка калдыру

kepek

и. 1) көрпә; 2) кавык

kepenek

I и. күбәләк, вак күбәләк kepenekII и. бурка

kepenk

и. тәрәзә капкачы

kepez

и. кыя таш (диңгездә)

kepir

и. тозлы туфрак

kepçe

и. 1) чүмеч; 2) шабала; 3) бәләкәй сөкә (күбәләк авы)

keramet

и. 1) могҗиза; 2) илаһи көч

kere

и. мәртәбә, тапкыр, кабат

kerem

с. иск. киң күңелле, намуслы

kereste

и. төзелеш агачы; kereste fabrikası такта яру заводы

kerevet

и. карават

kerevit

и. кысла

kerhane

и. фәхешханә

kermen

и. ныгытма, кирмән

kerpeten

и. келәшчә

kerpiç

и. кирпеч

kerte

и. 1) тамга, киртек; 2) күч. дәрәҗә

kertenkele

и. кәлтә елан

kertik

и. тамга, киртек

kertmek

ф. киртек ясау

kervan

и. кәрван

kesafet

и. тыгызлык; nüfus kesafeti халыкның тыгызлыгы

kesat

и. (сәүдә эшендә) акрынаю

kese

и. букча, янчык

kesek

и. балчык кисәге; кәс

keseklenmek

ф. кәсләнү

kesekli

с. кәсле

keseli

с. янчыклы

keser

и. айбалта, балта

kesik

с. кисек, киселгән

kesilmek

ф. киселү

kesim

и. 1) кисем, бүлем; 2) кисү; 3) тар. аренда; kesime vermek арендага бирү

kesin

с. хәлиткеч, кискен, катгый

kesinleşmek

ф. катгый карарга киленү, кискен хәл ителү

kesinlikle

рәв. кискен рәвештә

kesinti

и. 1) кисенте; 2) (эшнең) тукталып торуы

kesir

и. мат. вакланма □ ondalık kesir унарлы вакланма

kesit

и. киселеш, кисем

kesişme

и. кисешү; kesişme noktası кисешү ноктасы

kesişmek

ф. 1) төрле мәгъ. кисешү; 2) суешу

keski

и. кискеч

keskin

с. 1) үткен; 2) күч. кискен

keskinlik

и. кискенлек

kesmek

ф. 1) кисү; ekmeği kesmek ипи кисү; 2) өзү, бүлдерү, туктату; münasebeti kesmek мөнәсәбәтләрне өзү; savaşı kesmek сугышны туктату; 3) кыскарту, киметү, азайту

kesmik

и. 1) кибәк; 2) әчегән сөтнең куе өлеше; 3) таш булып каткан кәс

kestane

и. 1) каштан агачы; 2) аксыл-коңгырт төс

kestirme

с. 1) кыска, киселгән; kestirme yol кыска юл; 2) соңгы, кискен, катгый; kestirme cevap катгый җавап

ket

и. комачау, киртә ◊ ket vurmak тоткарлау

keten

1. и. җитен. 2. с. җитен тукымадан булган

keten kuşu

и. киндер чыпчыгы

ketçap

и. кетчуп

kevgir

и. сөзгеч, тишекле чүмеч

kevser

и. кәүсәр, оҗмах чишмәсе

keyfi

с. үзбаштан, баш-баштак

keyfiyet

и. сыйфат

keyiflenmek

ф. кәефләнү

keyifli

с. кәефле

keyifsiz

с. кәефсез

kez

рәв. мәртәбә, тапкыр; bir kez daha sor тагын бер мәртәбә сора

kezzap

и. ялганчы

keçe

и. киез, тула

keçeci

и. киез басучы

keçelemek

ф. 1) киез белән тышлау; 2) киез белән ышкып ялтырату

keçi

и. кәҗә □ ankara keçesi ангор кәҗәсе

keşif

и. 1) ачыш, белү; coğrafi keşifler географик ачышлар; 2) разведка, күзәтү

keşiş

и. монах

keşişhane

и. монастырь

keşke

кис. әгәр, икән

ki–kişnemek

[ Previous ] [ Next ]

ki

терк. ки

kibar

с. 1) әдәпле; күркәм, нәзакәтле; 2) затлы; 3) затлы нәселдән булган

kibarlaşmak

ф. 1) ат казану, дәрәҗәгә ирешү; 2) әдәплеләнү

kibarlık

и. 1) мәшһүрлек, билгелелек; 2) нәфислек, күркәмлек

kibir

и. горур ◊ kibirine dokunmak горурлыгына тию

kibirlenmek

ф. горурлану, масаю

kibirli

с. горур, масаюлы

kibrit

и. шырпы □ kibrit çakmak шырпы кабызу; kibrit kutusu шырпы кабы

kibritçi

и. шырпы сатучы

kifayet

и. 1) җитәрлек, кирәк кадәр; 2) (билгеле бер эшкә) сәләтлелек

kifayetli

с. җитәрлек

kifayetsiz

с. җитәр-җитмәс, аз

kik

и. спорт көймәсе, байдарка

kiklon

и. циклон, көчле давыл

kil

и. кызыл балчык

kiler

и. келәт, чолан; азык-төлек шкафы

kilim

и. келәм, палас

kilimci

и. келәм тукучы яисә сатучы

kilise

и. чиркәү

kilit

и. йозак, бик ◊ kilit altında йозак астында (бикле)

kilitlemek

ф. бикләү

kilitli

с. бикле

kilitsiz

с. биксез

kiliz

и. камыш

kilizman

и. камышлык

killi

с. кызыл балчыклы

kilo

и. кило, килограмм ◊ kilo almak авырлык арту, тазару

kilogram

и. килограмм

kilogramkuvvet

и. физ. килограмм авырлык

kilovat

и. киловатт

kilovolt

и. киловольт

kim

а. кем; kimin кемнең? kiminle? кем белән?; kimin için кем өчен

kimi

а. кайберсе, берәрсе

kimlik

и. 1) кем булуы; нәрсә булуы; 2) таныклык, шәхес таныклыгы

kimono

и. кимоно

kimse

а. 1) кемдер, әллә кем; 2) һичкем

kimsecik

а. беркем дә, һичкем

kimsesiz

с. беркемсез, ялгыз

kimsesizlik

и. ялгызлык, ятимлек

kimya

и. химия; kimya endüstrisi химия промышленносте

kimyacı

и. химик

kimyasal

с. химик; kimyasal birleşim химик берләшмә (состав)

kimyevi

с. химик; kimyevi gübre химик ашлама

kimyon

и. бот. ак әнис (тмин)

kimyoni

с. коңгырт яшел

kimyonlu

с. әнисле; kimyonlu köfte әнисле котлет

kin

и. кинә, ачу, усаллык, үч □ kin almak үч алу

kinaye

и. киная, төрттерү

kinayeli

с. кинаяле

kinaçiçeği

и. кына гөле

kinci

с. көнче; яман

kincilik

и. көнчелек

kinematik

и. кинематика

kinin

и. хина, хинин

kiniş

и. чыгынты (тактада)

kinsiz

с. кинәсез, ачусыз

kip

и. 1) өлге; 2) гр. тармак (наклонение) □ bildirme kipi хикәяләү тармагы

kir

и. кер □ kir götürmek кер күтәрү; kir tutmak тиз керләнү

kira

и. 1) аренда, (акча түләп) вакытлыча файдалану; kira arabası прокатка алынган автомобиль; 2) вакытлыча файдаланган өчен түләнгән акча

kiracı

и. арендачы, вакытлыча файдаланучы

kiralamak

ф. 1) (берәрсенә) арендага бирү, вакытлыча файдалануга бирү; 2) (берәрсеннән) арендага алу

kiralı

с. файдалануга тапшырылган (билгеле бер түләү хисабына)

kiraz

и. төче чия □ ekşi kiraz чия; kiraz elması кытай алмасы

kirazlık

и. чиялек

kirde

и. кукуруз көлчәсе

kiremit

и. чирәп

kireç

и. известь, известь эремәсе

kirizma

и. җир казу

kirizmalamak

ф. (җирне) казу, казып чыгу, казып йомшарту

kiriş

и. 1) сеңер; 2) кыл; 3) кереш; 4) өрлек, матча

kirişlemek

ф. җәя керешен тарту; кылны тарту

kirli

с. керле, пычрак; kirli çаmaşır юасы кер, юасы киемсалым

kirlikan

и. вена каны

kirlilik

и. керлелек

kirloş

kirloz с. сөйл. җыйнаксыз, шапшак

kirmen

и. кирмән, ныгытма

kirpi

и. керпе

kirpik

и. 1) керфек; 2) бот. җепсел ◊ kirpiklerimi kavuşturmadım керфектә какмадым, күз дә йоммадым, йокламадым

kirpikli

с. 1) керфекле; 2) бот. җепселле, җепселсыман

kisaltmalar

a. алмашлык ав. авиация авыл хуҗ. авыл хуҗалыгы анат. анатомия арго. арго, жаргон архит. архитектура астр. астрономия биол. биология бот. ботаника бәйл. бәйлек геогр. география геол. геология гр. грамматика диал. диалекталь сүз дини. дини сүз дипл. дипломатия диңг. диңгезчелек зоол. зоология и. исем иск. искергән (сүз) иярт. ияртем к. кара кер. суз. кереш сүз кис. кисәкчә кит. китапча, китап стилендә кулин. кулинария күч. күчмә мәгънәдә линг. лингвистика лог. логика мат. математика махс. махсус термин (антропология, аучылык, бакчачылык, бактериология, биохимия, бухгалтерия, ветеринария, геодезия, гидрология, гидромеханика, кинематография, коммерция, кортчылык, метеорология, механика, минералогия, оптика, радиотехника, тимер юл, типография, топография, тукучылык эше, фармакология һ. б. өлкәләргә караган терминнар) мин. минералогия мед. медицина мод. сүз модаль сүз муз. музыка мәгъ. мәгънәдә мәс. мәсәлән неол. неологизм полигр. полиграфия психол. психология рәв. рәвеш с. сыйфат сан. сан сир. сирәк кулланышта спорт. физкультура һәм спорт сәяси. сәяси термин сөйл. сөйләү телендә сәүдә. сәүдә тар. тарихый терк. теркәгеч тех. техника термины тур. турында төрле мәгъ. төрле мәгънәдә ф. фигыль физ. физика физиол. физиология фәлс. фәлсәфә хим. химия хәб. сүз. хәбәрлек сүз хәрби. хәрби сүз ы. ымлык шахм. шахмат этн. этнология этногр. этнография эвф. эвфемизм юр. юридик термин әд. әдәбият термины һ. б. һәм башкалар һ. б. ш. һәм башка шундыйлар

kist

и. киста, су тулган шеш

kitabe

и. иск. язу, язма; Оrhоп kitabeleri Орхон язулары

kitap

и. китап □ kitap bilgisi китаплар исемлеге; kitap odası китап бүлмәсе; kitap zarfı китап тышы

kitaplık

и. 1) китапханә; 2) китап шүрлеге

kitapsever

и. китап сөюче

kitapsız

с. 1) китапсыз; 2) мәҗүси

kitapçı

и. китап сатучы

kitapçılık

и. китап бастыру яисә китап сату эше; китапчылык

kiyanus

и. циан (газ)

kizir

и. авыл старостасы ярдәмчесе

kişi

и. 1) кеше, шәхес; 2) сөйл. ир; 3) әд. персонаж; 4) гр. зат ◊ kişiyi vezir eden de karısı, rezil eden de ирне ир иткән дә хатын, хур иткән дә хатын

kişilik

и. кешелек

kişilikli

с. кешелекле

kişisel

с. шәхси, кешегә бәйләнешле

kişizade

с. затлы нәселдән булган

kişmiş

и. кишмиш (йөземнең бер төре)

kişnemek

ф. сир. кешнәү

klakson–klüp

[ Previous ] [ Next ]

klakson

и. сирена, гудок

klan

и. клан, нәсел-ыру

klapa

и. яка кайтармасы

klarnet

и. кларнет

klas

1. и. сыйныф. 2. с. күч. менә дигән

klasisizm

и. классицизм

klavsen

и. муз. клавесин

klavye

и. клавиатура, клавиш

kleptoman

и. мед. клептоман

kleptomani

и. мед. клептомания (психик авыру)

klik

и. өер

klimatoloji

и. климатология

klinik

1. и. клиника; doğum kliniği бала табу йорты. 2. с. клиник; klinik ölüm клиник үлем

klips

и. алка

klişe

и. 1) клише; 2) негатив; 3) штамп

klor

и. хлор

klorlamak

ф. хлорлау

klorlu

с. хлорлы; klorlu su хлopлы су

klorofil

и. хлорофилл

kloş

и. клёш, клёш итәк

klüp

и. 1) клуб; 2) спорт оешмасы

Kongolu–koşuşmak

[ Previous ] [ Next ]

Kongolu

и. с. Конго халкыннан булган кеше, Конго кешесе

Kova

III астр. Сукояр

koca

I и. ир (хатынның ире) □ kocaya varmak кияүгә чыгу; kocaya vermek кияүгә бирү kocaII с. 1) зур, киң, әре; 2) карт; 3) күч. олы, зур, мәшһүр

kocabaşı

и. авыл башлыгы, мохтар

kocakarı

и. карчык □ kocakarı yazı әбиләр чуагы

kocalı

с. ирле, иргә чыккан хатын

kocalık

и. 1) ир булу (хатынның ире булу); 2) картлык

kocamak

ф. картаю, олыгаю

kocaman

с. 1) бик зур; 2) олы яшьтәге, карт

kocasız

с. кияүгә чыкмаган, ирсез

kodaman

с. дәрәҗәле, алдынгы

kodeks

и. фармакопея (дару хәзерләү күрсәтмәләре)

kof

с. 1) буш, төшсез (чикләвек һ. б. ш. тур.); 2) күч. буш, әһәмиятсез; kof söz буш сүз

kokain

и. кокаин

kokak

с. сасы, начар исле

koket

и. чытлык, кыланчык

koklamak

ф. иснәү, ис сизү

kokmak

ф. 1) ис килү, аңку; güzel kokmak хуш ис тарату; 2) бозылып исләнү

kokmuş

с. 1) сасыган, исләнгән; 2) күч. тапталган, күп кабатланган, яңалыгы булмаган

koku

и. ис

kokulu

с. исле

kokusuz

с. иссез

kokutmak

ф. 1) ис сеңдерү; 2) бозык ис керү, исләндерү

kokuşmak

ф. исләнү, сасу, бозылу

kol

и.1) кул; (иңбаштан алып бармак очларына кадәр); 2) җиң; 3) бугаз, елга култыгы; deniz kolu диңгез бугазы; 4) тотка, сап; 5) бригада, төркем; tamir kofu ремонт бригадасы; üç kota ayrılтаk өч төркемгә аерылу; 6) бүлек □ kol bağı бәйләвеч

kola

и. 1) крахмал; 2) җилем □ kola vurmak крахмаллау

kolalamak

ф. крахмаллау

kolalı

с. крахмалланган; kolalı yaka крахмалланган яка

kolan

и. 1) бау; ияр бавы; 2) каеш; makine kolanı машина каешы

kolay

с. җиңел, уңай, кулай; kolay ders җиңел дәрес

kolayca

рәв. җиңел генә, җиңелрәк кенә

kolaylamak

ф. эшнең ахырына якынлашу, эшне бетерергә тору

kolaylanmak

ф. уңайлану, җиңеләю

kolaylık

и. җиңеллек □ allah size kolaylık versin Алла сезгә җиңеллек бирсен

kolaylıkla

рәв. җиңеллек белән, җиңел

kolbaşı

и. бүлек башлыгы

koldaş

и. иск. иптәш, коллега

kolej

и. коллеж

kolejli

и. коллеҗда укучы

koleksiyon

и. коллекция; pul koleksiyonu маркалар коллекциясе

koleksiyoncu

и. коллекционер

kolektif

с. коллектив, күмәк, гомуми

kolektör

и. коллектор

kolera

и. холера

koli

и. пакет, бандероль

kolik

и. мед. чәнчү

kolit

и. мед. колит (юан эчәк ялкынсынуы)

kollamak

ф. 1) көтү, хәстәрләү; fırsat kotlamak форсат көтү; 2) кайгырту, күз-колак булу

kollektifleştirmek

ф. коллективлаштыру

kollu

с. 1) култыксасы булган; 2) җиңле; 3) тармаклы

kolluk

I и. манжет, җиңсә, беләксә kollukII и. полиция

kolon

и. багана (басмада)

koloni

и. колония

kolonya

и. одеколон

kolonyal

с. колониаль

kolsuz

и. 1) кулсыз; 2) җиңсез

koltuk

и. 1) култык; koltuk altında култык астында; 2) кәнәфи

koltuklamak

ф. култыклау, култык астына кыстыру

koltuklu

с. терәкле, култыксалы

koltukçu

и. 1) кәнәфи ясаучы һәм сатучы; 2) иске өй җиһазлары алып сатучы; 3) трактир хуҗасы

kolye

и. колье, муенса

kolza

и. гәрәнкә, бүкән шалкан

kolçak

и. бияләй; беләккә бәйләвеч, беләксә

koma

и. мед. кома, клиник үлем

komedi

komedya и. комедия

komik

с. комик, көлкеле

komiklik

с. комизм

komiser

и. комиссар; polis komiseri полиция комиссары

komiserlik

и. комиссариат

komisyon

и. комиссия; imtihan komisyonu имтихан комиссиясе; teftiş komisyonu ревизия комиссиясе

komita

с. яшерен политик җәмгыять

komite

и. комитет; askeri komite хәрби комитет

komodin

и. тумбочка

komodor

и. командор

komot

и. комод

kompartıman

и. купе; iki kişilik kompartıman ике кешелек купе

kompetan

с. компетентлы, белемле, хәбәрдар

komple

с. тулы, комплектланган

kompleks

1. с. четерекле, буталчык. 2. и. психол. комплекс

kompliman

и. комплимент

komplo

и. яшертен эш алып бару, тозак кору

komposto

и. 1) компот; elma kompostosu алма компоты; 2) компост

kompozisyon

и. композиция

kompozitör

и. композитор

kompres

и. мед. компресс □ kompres yapmak компресс кую

komprime

и. таблетка, дару сәдәбе; aspirin komprimesi аспирин таблеткасы

kompüter

и. компьютер

komut

и. боерык, әмер, команда

komutan

и. командир, гаскәр башлыгы

komünikasyon

и. элемтә, коммуникация; komünikasyon araçları коммуникация чаралары

komşu

1. и. күрше. 2. с. чиктәш

kon gövde

с. конус кәүсәле (пальма)

konak

и. 1) куну урыны, кунар җир; 2) торак; konaklara yerleştirmek торакка урнаштыру; 3) бина; hükümet konağı хөкүмәт бинасы

konaklamak

ф. кунарга урнашу

kondansatör

и. конденсатор

kondurmak

ф. 1) кундыру, урнаштыру; 2) аннан-моннан эләктереп кую

kondüktör

и. кондуктор

konfederasyon

и. конфедерация, берләшмә

konferans

и. 1) конференция, киңәшмә; 2) лекция, доклад; konferans salonu актлар залы

konferansçı

и. лектор, докладчы

konfeti

и. конфетти

konfor

и. комфорт, уңайлык

konforlu

с. уңайлы, комфортлы

konforsuz

с. уңайлыклары булмаган

kongre

и. конгресс, корылтай

koni

и. конус; kesik koni кисек конус

konik

с. конус формасындагы

konjonktür

и. конъюктура

konkav

с. физ. батынкы

konkordato

и. конкордат, килешү

konkre

с. конкрет, анык, билгеле

konkur

и. конкурс, бәйге

konkurhipik

и. ат чабышы, ат ярышы

konmak

I ф. 1) куну (кош, күбәләк, тузан һ. б.); 2) куну, кунып чыгу; 3) (берничә көнгә) тукталу konmakII ф. куелу, салыну; yemeğe tuz konur ризыкка тоз салына

konsantrasyon

и. туплау, концентрация

konsantre

и. концентрат

konser

и. концерт; konser turu турне

konservatuvar

и. консерватория

konserve

и. консерв; konserve kutusu консерв банкасы

konsey

и. киңәшмә, шура

konsol

и. тумбочка

konsolos

и. консул

konsomasyon

и. 1) җиңелчә ашамлык (эчемлек); 2) капкалап алу

konsültasyon

и. 1) мед. консилиум; 2) киңәшмә

kont

и. граф

kontak

и. контакт

kontes

и. графиня

kontra

и. каршы □ kontra gitmek каршылык күрсәтү

kontrast

с. и. контраст, каршылык

kontrat

и. контракт, килешү

kontrbas

и. муз. контрабас

kontrol

и. контроль, тикшерү; kontrol kaybetmek контрольне югалту; devlet kontrolü дәүләт контроле

kontrolör

и. контролер

kontrplak

и. фанер такта

konu

и. тема, сюжет, фабула □ konunun dışına çıkmak темадан читкә китү

konuk

и. кунак □ konuk evi кунакханә

konuklamak

ф. кунак итү, кунакка чакырыл алу

konukluk

и. кунак булу

konuksever

и. кунакчыл

konukçu

и. чит өлкәдән килгән кунакларны йөртүче (кунакларны кабул итүгә җаваплы кеше)

konum

и. 1) торыш, урнашу рәвеше; coğrafi konum географик урнашу; 2) күч. хәл, торыш, халәт

konur

с. сөйл. коңгырт, кара кучкыл

konut

и. торак; konut inşaatı торак тезелеше

konuş

и. 1) урнашу; 2) дислокация

konuşmacı

и. 1) оратор, чыгыш ясаучы; 2) комментатор

konuşmak

ф. 1)төрле мәгъ. сөйләшү; 2) сөйләү; чыгыш ясау

konvansiyon

и. конвенция, килешү

konvoy

и. конвой

konyak

и. коньяк

konç

и. куныч; çizme koncu итек кунычы

konçerto

и. концерт; piyano konçertosu фортепьяно өчен язылган концерт

konçlu

с. кунычлы; konçlu don кальсон

konçsuz

с. кунычсыз

kooperatif

и. кооператив

koordinasyon

и. координация, ярашканлык

koparmak

ф. 1) куптару, өзү; çiçek koparmak чәчәк өзү; 2) күтәрү; çiğlik koparmak тавыш күтәрү; toz koparmak тузан күтәрү

kopmak

ф. 1) өзелү, кубу; tel koptu кыл өзелде; 2) кубу, кинәт башлану; savaş koptu сугыш башланды □ kopmaz hatıralar онытылмас хатирәләр

kopuk

с. 1) өзелгән; 2) күч. сукбай

kopuz

и. иск. кубыз

kopuzcu

и. кубызда уйнаучы

kopya

и. копия, күчермә □ kopyasını çıkarmak күчермәсен алу

kopça

и. каптырма

kopçalamak

ф. эләктерү, каптыру

kor

1. и. утлы күмер. 2. с. күч. кызыл

koramiral

и. хәрби. диңг. корпус адмиралы

kordiplomatik

и. дипломатлар корпусы

kordon

и. 1) аксельбант, бау, шнур; 2) нәзек чылбыр; 3) чолгау, камап алу; kordon koymak камап алучы отряд кую

koreli

и. Корея кешесе, кореяле

koreograf

и. балетмейстер, хореограф

koreografi

и. хореография

korgeneral

и. генерал-полковник, корпус генералы

koridor

и. коридор

korkak

и. с. куркак; korkak takımından değilim куркаклардан түгелмен

korkaklık

и. куркаклык

korkmak

ф. курку, шүрләү, кот очу

korkulu

с. куркыныч

korkuluk

и. 1) куркылык, карачкы; 2) күпер рәшәткәсе, баскыч рәшәткәсе

korkunç

и. куркыныч

korkusuz

с. куркусыз, кыю

korkutmak

ф. 1) куркыту; 2) янау, өркетү

korlanmak

ф. күмерләнү

korluk

и. 1) мангал, тимер учак; 2) кызган күмер

korna

и. (автомобиль һ. б. транспортта) сигнал; kornayı öttürmek сигнал бирү

kornet

и. муз. корнет

korniş

и. кәрниз

korsan

и. пират; диңгез юлбасары; korsan gemisi пиратлар корабы

korsanlık

и. пиратлык, диңгез юлбасарлыгы

korse

и. киң пояс, корсет

kort

и. теннис корты

kortej

и. кортеж

koru

и. агачлык, кечкенә урман (карап үстерелә торган)

korucu

и. урман каравылчысы

koruk

и. өлгермәгән йөзем (виноград)

koruluk

и. урманлы урын

koruma

1. с. саклый торган, саклагыч; koruma gözlüğü саклагыч күзлек. 2. ф. саклау; sağlık koruma сәламәтлек саклау

korumak

ф. саклау, яклау

korunak

и. яшеренү урыны

korunmak

ф. саклану, сыену

koruyucu

1. и. саклаучы, каравылчы, сакчы. 2. с. Саклый торган

koskoca

с. гаять зур, бик зур kostak с. 1) нәфис, гүзәл; 2) кыю

kot

I и. тамга, билге; код kotII и. киҗе-мамык тукыма

kota

и. икътисадый чикләү, квота

kotarmak

ф. 1) (бер савыттан икенчесенә) бушату; 2) ашарга хәзерләү; 3) күч. (бер эшне) тәмамлау

kotlamak

ф. 1) биеклек ноктасын билгеләү; 2) кодка салу

kotlet

и. сир. котлет

koton

с. и. мамык

kotonperle

и. чигү җебе

kotra

I и. яхта, көймә, катер; yarış kotrası ярыш көймәсе kotraII и. чал, камыштан үрелгән балык тоту җайланмасы

kova

I и. чиләк; bir kova su бер чиләк су; bahçe kovası сусипкеч kovaII и. куга, җикән камышы

kovalamak

ф. куалау; куу, эзәрлекләү; bir hırsızı kovalamak каракны эзәрлекләү

kovan

и. 1) умарта; kovan yeri умартачылык; 2) гильза; 3) чөй □ kovan çiçeği мелисса

kovanlık

и. умарталык

kovboy

и. ковбой

kovcu

и. ялганчы, гайбәтче

kovmak

ф. куу; куалау, куып җибәрү

kovuk

и. куыш, бушлык; ağaç kovuğu агач куышы

kovuş

и. куу, сөрү

kovuşturmak

ф. (җинаять буенча) тикшерү үткәрү

koy

и. диңг. бухта, кечкенә култык

koyacak

и. төрле әйберләр урнаштыру өчен һәртөрле җайланма

koyak

и. үзән, үзәнлек

koyar

и. елгалар кушылган урын; елга тамагы

koymak

ф. 1) төрле мәгъ. кую; 2) салу; salataya tuz koymak салатка тоз салу; 3) кертү, үткәрү; içeri kimseyi koymuyorlar эчкә беркемне дә кертмиләр; 4) күч. тию, кагылу; bu söz ona çok koymuş бу сүз аңа бик нык тигән

koyu

с. куе, каты; koyu bal куе бал; koyu çay каты чәй

koyulaşmak

ф. 1) куеру; 2) күч. көчәю, куеру

koyuluk

и. куелык

koyun

I 1) сарык; 2) күч. беркатлы (хәйләсез) кеше ◊ koyun dede ахмак koyunII и. куен; кочак

koyungözu

и. бот. пиретрум

koyuvermek

koyvermek ф. җибәрү, ычкындыру, азат итү

koz

и. 1) әстерхан чикләвеге; 2) (кәрт уенында) козырь; 3) күч. уңайлы мизгел

koza

и. кузы, кокон; ipek kozası ефәк кузысы

kozalak

и. 1) кузы; 2) күркә; çam kozalağı нарат күркәсе

kozmetik

и. косметика

kozmik

с. космик; kozmik füze (roket) космик корабль; kozmik ışınım космик радиация

kozmogoni

и. космогония (күк җисемнәренең килеп чыгышын өйрәнү)

kozmografya

и. космография (җир шары һәм галәм турындагы фән)

kozmoloji

и. космология

kozmonot

и. космонавт

kozmopolit

и. космополит

kozmos

и. космос

koç

и. кучкар, тәкә

koçak

с. 1) батыр, кыю, тәвәккәл; 2) юмарт

koçan

и. 1) чәкән; 2) күчән

koçkar

и. кучкар, тәкә

koçmak

ф. кочу

koğmak

ф. куу

koğuş

и. бүлмә, палата; камера

koşa

рәв. берьюлы, бергә

koşaltı

и. парлап җигелгән ат

koşu

и. йөгереш, чабыш; koşu atı чабыш аты

koşucu

и. йөгерешче

koşuk

и. шигырь; халык җыры; koşuk düzmek шигырь язу

koşul

и. шарт, таләп

koşulmak

ф. 1) кушылу; 2) күч. җигелү

koşum

и. җигем, җигелү (ат һ. б. йөк хайваны тур.) □ koşum atı җигем аты koşun и. 1) рәт; саф; 2) иск. саф-саф тезелгән гаскәр; 3) йөгереш, чабыш, ярыш koşuntu и. иярченнәр, свита

koşut

и. параллель

koşuşmak

ф. 1) чабышу, йөгерешү, бергә йөгерү; 2) арлы-бирле йөгерү (нәрсәдер эзләп)

kral–kruvazör

[ Previous ] [ Next ]

kral

и. король

kralcı

и. король хакимлеген яклаучы

kraliçe

и. төрле мәгъ. королева; dans kraliçe биюләр королевасы

krallık

и. король хакимияте, монархия

kramp

и. көзән җыеру, тартышу

krater

и. кратер

kravat

и. галстук

kravatlı

с. галстуклы

kravatsız

с. галстуксыз

kredi

и. кредит □ kredi açmak кредит ачу

krem

и. 1) крем, иннек; 2) крем төсе, аксыл сары төс

krema

и. крем, каймак □ krema makinesi сепаратор (сөттән каймак аера торган аппарат)

krematoryum

и. крематорий

kreten

и. кретин, аңгыра, тинтәк

kretenizm

с. кретинлык, аңгыралык, тинтәклек

kriko

и. тех. домкрат

kriminoloji

и. криминология

kristal

и. 1) кристалл; 2) бәллүр

kristalleşmek

ф. кристаллашу, кристаллга әверелү

kriter

и. критерий

kritik

1. и. 1) тәнкыйть, кимчелекләрне күрсәтү; 2) тәнкыйтьче. 2. с. критик, кискен борылышлы, куркыныч

kritisizm

и. критицизм

kriz

и. кризис

krizantem

и. хризантема, алтын чәчәк

kroki

и. эскиз, каралама, схема, сызым

krom

и. хим. хром

kronograf

и. хронограф

kronoloji

и. хронология

kros

и. кросс

kruvaze

с. ике якка да төймәләнә торган (костюм)

kruvazör

и. крейсер

Kutup–kuşçuluk

[ Previous ] [ Next ]

Kutup

Yıldızı, kutupyıldız! и. Казык йолдыз

kuaför

и. чәч алучы, парикмахер, чәчтараш

kuartet

и. квартет

kubat

с. 1) тупас; 2) шыксыз, килбәтсез

kubbe

и. гөмбәз

kubbeli

с. гөмбәзле

kubur

и. 1) торбасыман футляр; 2) (туалет бүлмәсендәге) канализация торбасы

kucak

и. төрле мәгъ. кочак; kucağına almak кочагына алу; denizin kucağında диңгез кочагында

kucaklaşmak

ф. кочаклашу

kucaktamak

ф. кочаклау, кочакка алу

kudret

и. кодрәт, көч, куәт

kudretli

с. кодрәтле, көчле, талантлы

kudretsiz

с. көчсез, мескен, хәлсез

kudurgan

с. котырган, ярсу, азгын

kudurmak

ф. 1) котыру (авыру); 2) күч. ярсу, кызулану; 3) күч. тәртипсезләнү (балалар тур.)

kudurtmak

ф. котырту

kuduruk

с. 1) котырган (авыру); 2) күч. азгын

kuduz

с. 1) котырган, ярсулы; 2) котыру авыруы (хайваннарда)

kufi

с. куфи (язу төре)

kuka

I и. 1) җеп йомгагы; 2) балалар уены kukaII 1. и. кокос агачы тамыры. 2. с. шул тамырдан ясалган

kukla

и. курчак, марионетка; kukla filmi мультипликацион фильм; kukla tiyatrosu курчак театры

kuku

и. күке

kukuleta

и. капюшон, башлык

kukumav

и. чырайсыз ябалак

kukuç

и. төш (җимешләрдә)

kul

и. кол; kulunuz колыгыз (түбәнчелек белән әйтелә)

kula

с. ачык керән, коңгырт (ат төсе)

kulak

и. колак □ kulak davulu колак пәрдәсе; kulak kepçesi колак бөтеркәсе; kulak kiri колак сагызы; kulak yumuşağı колак яфрагы

kulakdemiri

и. терән (сабанда)

kulaklık

и. колаклык

kulakmemesi

и. колак йомшагы

kulakçı

и. табиб-лоринголог

kulaç

и. колач (үлчәү берәмлеге = 2,13 м)

kulaçlamak

ф. 1) колачлап үлчәү; 2) колачлап йөзү

kule

и. манара

kulis

и. сәхнә арты

kullanmak

ф. 1) төрле мәгъ. куллану; 2) йөртү; эшләтү; otomobil kullanmak автомобиль йөртү □ sigara kullanmak (гадәт буларак) сигарет тарту

kulluk

I и. коллык kullukII тар. каравыл

kulp

и. 1) тотка, сап; fincanın kulpu чынаяк тоткасы; 2) күч. яла, ялган

kulplu

с. тоткалы, элмәкле, саплы

kulun

и. колын

kulunç

и. чәнчеп авырту; karın kulunçu эч чәнчү (авырту)

kuluçka

и. утыра торган тавык; kuluçka makinesi инкубатор; kuluçkaya oturmak чеби чыгару өчен йомыркалар өстенә утыру (тавык тур.)

kulvar

и. кулуар, коридор

kulübe

и. куыш, алачык, киоск

kum

и. ком; kum çölleri ком чүлләре

kuma

и. (күпхатынлылыкта) көндәш

kumanda

и. боерык, әмер

kumandan

и. командир

kumandanlık

и. командирлар, гаскәри идарә

kumanya

и. провиант, азык

kumar

и. кәрт (карта) уены

kumaş

и. тукыма

kumkuma

и. чүлмәк ◊ dedikodu kumkuması гайбәт чүлмәге

kumla

и. комлык, пляж

kumlu

с. комлы

kumluk

и. комлык

kumral

с. коңгырт, коңгырт сары

kumru

и. урман күгәрчене

kumsal

1. с. комлы. 2. и. (яр буендагы) комлык, пляж

kumtaşı

и. комташ

kumuk

и. комык

kumukça

1. и. комык. 2. рәв. комык телендә, комыкча

kumul

и. дюна, ком калкулыгы

kundak

и. биләүсә, бала чүпрәге

kundaklamak

ф. биләү, биләүгә төрү

kundura

и. бик гади аяк киеме, башмак

kunduracı

и. башмакчы

kunduz

и. кондыз

kunt

с. нык, таза

kupa

I и. 1) кубок (спорт ярышларында бирелә торган приз); 2) (кәрттә) черви; kupa beyi черви тузы kupaII и. иск. ике кешелек карета

kupkuru

с. бик коры, коп-коры

kur

I и. гашыйклык; үзенә каратырга тырышу kurII и. курс; borsa kursu биржа курсы

kurabiye

и. курабье (печенье)

kurada

с. бетерешкән; таушалган

kurak

с. 1) коры, явымсыз; 2) коры, дымсыз (җир)

kuraklık

и. корылык

kural

и. кагыйдә; ahlak kuralı әхлак кагыйдәсе; gramer kuralları грамматика кагыйдәләре

kurallı

с. кагыйдәгә туры килгән

kuralsız

с. кагыйдәдән чыгарма; кагыйдәсез

kuram

и. теория

kuran

и. Коръән

kurban

и. корбан □ kurban bayramı корбан бәйрәме; kurban çalmak корбан чалу; kurban gitmek корбан булу

kurbanlık

с. корбанлык (хайван)

kurbağa

и. бака □ kurbağa otu казаяк

kurcalamak

ф. 1) актару; 2) кагылу; тукталу; meseleyi kurcalamak мәсьәләгә кагылу (тукталу)

kurdele

и. тасма

kurdeşen

и. кычыткан бизгәге (авыру)

kurdurmak

ф. төзетү, кордыру

kurgan

и. 1) курган; 2) ныгытма кирмән

kurgu

и. бора торган ачкыч (мәс., сәгатьнең), монтаж

kurmak

ф. 1) кору, төзү, салу; 2) бору (сәгатьне); 3) (нинди дә булса бер) фикергә килү

kurmay

1. и. штаб; genel kurmay генераль штаб. 2. с. хәрби академияне бетергән

kurnaz

с. хәйләкәр, тапкыр

kuron

и. (тешкә кидерелгән) металл каплама

kurs

I и. диск kursII и. курс; şoför kursu шоферлар курсы; türkçe kursu төрек телен өйрәнү курсы

kursak

и. 1) бүксә; 2) ашказаны

kurt

I и. бүре kurtII и. суалчан

kurtarmak

ф. коткару, азат итү

kurtarıcı

и. коткаручы, азат итүче, иреккә чыгаручы

kurtlanmak

ф. 1) кортлау; 2) күч. кыбырсу; 3) күч. (бер җирдә, һавага чыкмыйча) озак утыру

kurtlu

с. 1) кортлы; 2) күч. тынычсыз; кыбырсык

kurtulmak

ф. 1) котылу; 2) ычкыну, ычкынып китү

kurtulmalık

и. йолым

kurtuluş

и. азатлык, котылу

kuru

с. 1) төрле мәгъ. коры; 2) ябык, зәгыйфь; 3) күч. гади, кызыксыз

kurucu

с. оештыручы, нигез салучы, тезүче

kurukafa

и. баш сөяге

kurukahve

и. кыздырылган кофе

kurul

и. комиссия, оешма, киңәшмә □ bakanlar kurulu министрлар советы

kurulamak

ф. киптерү, корыту

kurulanmak

ф. сөртенү; корытылу

kurulma

и. корылыш, төзелеш

kurulmak

ф. корылу, төзелү, салыну

kurultay

и. корылтай

kurum

I и. җәмгыять, лига, оешма □ birleşmiş milletler kurumu Берләшкән милләтләр оешмасы; türk tarih kurumu Төрек тарих җәмгыяте kurumII и. корым

kurumak

ф. 1) кору, кибү; çamaşırlar kurdu керләр кипте; 2) күч. ябыгу

kuruntu

и. 1) ялгыш уй; 2) вәсвәсә

kuruntucu

и. шикләнүче, шомланучы, вәсвәсәләнүче

kurut

и. корт, кипкән эремчек

kurutmak

ф. 1) корыту, киптерү; 2) күч. бөлдерү

kuruş

и. куруш (вак акча)

kuruşluk

с. курушлык; elli kuruşluk şeker илле курушлык шикәр

kurye

и. курьер

kurşun

и. 1) кургаш; 2) пуля

kurşuni

с. каракучкыл

kurşunkalem

и. карандаш

kurşunlamak

ф. 1) кургашлау; 2) пуля белән ату

kurşunlu

с. кургашлы

kusmak

ф. косу

kusur

и. 1) кимчелек, җитешсезлек; 2) гаеп □ kusura bakmamak гаепләмәү

kusurlu

с. җитешсез, кимчелекле

kusursuz

с. кимчелексез

kut

и. иск. кот, бәхет

kutlamak

и. 1) котлау, тәбрикләү; 2) бәйрәм итү

kutlu

с. котлы, бәхетле

kutsal

с. изге, мөкатдәс

kutsallık

и. изгелек

kutsamak

ф. изгелаштерү

kutsuz

с. бәхетсез

kutu

и. тартма, әрҗә, кап ◊ kutu gibi кечкенә һәм җыйнак

kutup

и. котып

kutuptanmak

ф. полярлашу, капма-каршы булу

kutur

и. диаметр

kuvars

и. кварц

kuvvet

и. 1) куәт, көч, егәр; var kuvvetiyle бар куәтенә; 2) (хөрби көчләр; hava kuvvetleri һава көчләре

kuvvetlendirici

и. куәт бирүче

kuvvetlendirmek

ф. ныгыту, көчәйтү

kuvvetli

с. куәтле, көчле, ныклы

kuvvetsizlik

с. көчсезлек, хәлсезлек

kuvvetölçer

и. динамометр

kuyruk

и. 1) койрык; kuyruk sallamak a) койрык болгау; б) күч. Ялагайлану; 2) чират; kuyruğa girmek чиратка басу

kuyruklu

с. 1) койрыклы; 2) сөйл. чаян □ kuyruklu yıldız

kuyruksallayan

комета kuyruksallayanи. зоол. сиртмә койрык

kuyruksokumu

и. оча сөяге kuyruksuz с. койрыксыз kuytu с. аулак, кешесез kuyu и. 1) кое; kuyudan su çekmek коедан су чыгару; petrol kuyusu нефть скважинасы; 2) шахта, чокыр, баз ◊ kuyusunu kazmak (кемгә дә булса) чокыр казу

kuyucu

и. бораулаучы kuyum и. ювелир әйберләр

kuyumcu

и. ювелир

kuzey

и. төньяк □ kuzey batı теньяк-кенбатыш; kuzey doğu төньяк-кенчыгыш

kuzgun

и. козгын

kuzguni

с. чем-кара

kuzin

и. тудыка, туганнан-туган (кыз бала)

kuzu

и. бәрән, бәти, кузы

kuçu kuçu

ы. маһ-маһ, эт чакыру ымлыгы

kuğu

и. аккош

kuğurmak

ф. гөрләшү

kuş

и. кош; yırtıcı kuş ерткыч кош; evcil kuş йорт кошы ◊ kuş uykusu сак йокы; kuş yürekli куркак

kuşak

и. 1) билбау, каеш, кушак; 2) буын; 3) геогр. пояс; sıcak kuşak тропик пояс

kuşaklamak

ф. ныгыту, беркетү

kuşanmak

ф. 1) киенү; 2) кораллану

kuşatma

и. чолганыш, камалыш

kuşatmak

ф. чолгап алу, камау

kuşbakışı

и. югарыдан түбәнгә карау

kuşbaz

и. кошчы, кошчылык белгече

kuşbazlık

и. кошчылык

kuşbaşı

с. кечкенә (кош башы кадәр)

kuşdili

и. яшертен тел; эзоп теле

kuşkonmaz

и. бот. кошкунмас, торна җиләге, давыл үләне

kuşku

и. курку, шом, хәвеф

kuşkucu

с. 1) шикләнүчән; 2) скептик

kuşkuculuk

и. скептицизм, шикләнүчәнлек

kuşkulanmak

ф. 1) шикләнү, хәвефләнү; 2) курку, борчылу

kuşluk

и. көннең беренче яртысы

kuşmar

и. тозак (кош аулау өчен)

kuşsutü

и. күч. күгәрчен сөте

kuştüyü

и. кош мамыгы

kuşçuluk

и. кошчылык

köfte–köşk

[ Previous ] [ Next ]

köfte

и. котлет; ızgara köfte кыздырылган котлет

köftelik

с. котлет өчен хәзерләнгән; köftelik kıyma котлет өчен фарш

köfter

и. какның бер төре

köftün

и. түп, сыгынты (сыер азыгы)

köhne

с. 1) иске, тузган; köhne ev иске өй; 2) күч. артта калган, заманга ярашмый торган

köhnemek

köhneleşmek ф. искерү, тузу

kök

I и. 1) тамыр; kökünden çekmek тамыры белән чыгару; diş kökü теш тамыры; 2) нигез, чыганак; 3) мат. тамыр; kare kökü квадрат тамыр; 4) гр. тамыр; kelime kökü сүзнең тамыры kökII и. иск. боргыч (кыллы музыка коралында, көйләү өчен)

köken

и. 1) тармак, үсемлек тармагы; bir kökende üç kavun бер тармакта өч кавын; 2) күч. нигез; 3) чыгыш, нәсел □ köken bilimi этимология фәне

köklemek

ф. 1) төбе-тамыры белән йолку; 2) күкләү, эре атлатып тегү; 3) чәчнең вак толымнарын бер толым итеп берләштерү

köklenmek

ф. 1) тамыр җибәрү; 2) күч. урнашу köklü с. 1) тамырлы; 2) күч. нигезле, нык урнашкан

köknar

и. ак чыршы

köksü

и. 1) тамыр-сабак; 2) үзәк тамыр

kökten

рәв. тамырдан, нигездән □ kökten sürme чыгышы буенча, нәселдән килгән köktenci и. радикал köktencilik и. радикализм kökteş с. гр. тамырдаш kökün и. питомник, үсемлек үстерү урыны köle и. тар. кол; köleniz колыгыз □ toprak kölesi крепостной крестьян

kökçük

и. тамырчык

köleleşmek

ф. коллыкка төшү kölelik и. коллык, ирексезлек □ kölelik düzeni колбиләүчелек строе kölemen и. тар. коллардан торган гаскәр kömür 1. и. күмер. 2. с. кап-кара; kömür gözlü кап-кара күзле kömürcü и. күмерче

kömürleşmek

ф. күмергә әйләнү

kömürlük

и. күмерлек, күмер саклый торган урын köpek и. эт; av köpeği ау эте; kapı köpeği бәйдәге эт

köpekbalığı

и. акула

köpekdişi

и. казык теш

köpeklemek

ф. 1) арып хәлдән таю, эт булу; 2) көчсезләнү, хәерчеләнү

köpeklenmek

ф. койрык болгау, куштанлану

köpeklik

и. 1) этлек, яманлык; 2) куштанлык

köprü

и. төрле мәгъ. күпер; köprü ayağı күпер ныгытмасы

köprübaşı

и. 1) күпер башы; 2) ныгытма, плацдарм

köprücü

и. күперләр төзүче (салучы)

köprücük

и. умрау сөяк

köpük

и. күбек

köpüklenmek

ф. күбекләнү

köpüklü

с. күбекле, күбекләнүчән

köpüksüz

с. күбексез

köpülemek

ф. сыру (юрган һ. б.)

köpürmek

ф. 1) күбекләнү, куперү; 2) күч. (ачудан) кабарыну

köpürtmek

ф. күбекләндерү, күпертү

köpürtüş

и. күпертмә

kör

и. 1) сукыр, күзсез; kör adam сукыр кеше; kör göz сукыр күз; 2) тонык; kör ışık тонык яктылык; 3) үтмәс; kör bıçak үтмәс пычак □ kör etmek сукырайту; ◊ kör boğaz туймас тамак; kör çapa китмән; kör ebe сукыр тәкә, күз бәйләш уены

körbağırsak

и. сукыр эчәк

kördüğüm

и. чишә алмаслык итеп бәйләнгән төен

körelmek

ф. 1) сүнү, кибү; kuruyup körelmek корып кибү; 2) тупаслану

köreşe

и. бозлавык, кар өстендә чираган боз катламы

körfez

1. и. геогр. диңгез култыгы. 2. с. аулак, тыныч (җир)

körkandil

1. и. сукыр лампы, 2. с. лаякыл исерек

körkaya

и. риф, су асты кыясы

körkuyu

и. ташландык кое, сусыз кое

körlemeden

рәв. 1) белмичә, аңламыйча; 2) төбәп тормыйча (ату)

körletmek

ф. 1) сукырайту; 2) киметү, тупасландыру, начарландыру

körleşmek

ф. 1) үтмәсләнү, тупаслану; 2) күч. ташландык хәлгә килү

körlük

и. 1) сукырлык; renk körlüğü дальтонизм; 2) күч. чынбарлыкны аңламау

körpe

с. төрле магъ. яшь; körpe fidan яшь үсемлек; körpe kadın яшь хатын; körpe kuzu яшь бәрән

körpelik

и. яшьлек, сафлык

körük

и. күрек, өрдергеч; demirci körüğü тимерче күреге

körüklemek

ф. өреп үрләтү, өреп кабызып җибәрү

köse

с. күсә, сакал-мыегы үсми торган (ир-ат) □ köse sakal сирәк сакал, күсә сакал

kösele

и. тупас күн; kösele çanta күннән эшләнгән сумка

kösem

и. 1) көтү башы (хайваннар тур.); 2) юл күрсәтүче, җитәкче

kösemenlik

и. юл күрсәтү, җитәкчелек □ kösemenlik etmek җитәкчелек итү

köseği

и. кисәү агачы; кисәү таягы

kösnü

и. сөйл. көчле теләк; җенси теләк

köstebek

и. сукыр тычкан

köstek

и. 1) тышау, богау; 2) (сәгать, ачкыч һ. б.да) чылбыр; 3) күч. комачау

kösteklemek

ф. 1) тышаулау; 2) күч. аяк чалу

köstekli

с. 1) тышаулы; 2) чылбырлы (сәгать һ. б.)

kötek

и. таяк ◊ kötek atmak кыйнау; kötek yemek таяк ашау, кыйналу

kötü

с. начар; kötü alışkanlık начар гадәт

kötülemek

ф. 1) начарлану; ябыгу; 2) яманлау, хурлау

kötülük

и. 1) начарлык, әшәкелек; 2) хәл авыраю

kötümsemek

ф. өметсезлеккә бирелү, ышанычны югалту

kötümser

с. пессимист, өметсез, киләчәккә ышанычсыз караучы

kötümserlik

и. пессимизм

kötürüm

с. параличлы, паралич суккан, күтәрәмгә калган

köy

и. авыл; köy hayatı авыл тормышы; köy okulu авыл мәктәбе

köydeş

и. авылдаш

köylü

1. и. 1) авыл халкы; авыл кешесе; 2) авылдаш; 3) күч. авыл гыйбады. 2. с. авылда туган; авылда яшәүче

köz

и. утлы күмер кисәге

közlemek

ф. кыздыру, куыру (утлы күмер өстеңдә)

köşe

и. төрле мәгъ. почмак; чат; sokağın köşe başında урам почмагында; üçköşe өчпочмак ◊ köşeyi bucağı aramak һәр почмактан эзләү, дөнья бетереп эзләү

köşegen

и. мат. диагональ

köşek

и. бута, дөя баласы

köşeklemek

ф. балалау (дөя тур.)

köşeli

с. почмаклы □ köşeli parantez квадрат җәяләр

köşk

и. вилла, павильон, аерым йорт; av köşkü аучы йорты

küf–küçümsemek

[ Previous ] [ Next ]

küf

с. күксегән

küfe

и. зур кәрзин

küflenmek

ф. күгәрә башлау, күксү

küfretmek

ф. сүгенү, тиргәнү

küfür

и. сүгенү сүзләре

küfürbaz

и. әшәке телле

küheylan

и. тулпар, акбүзат

kükremek

ф. 1) акыру; 2) ташу (елга, диңгез); 3) үкерү (арыслан тур.); 4) күкрәп үсү; 5) күперү (камыр һ. б. тур.)

kükürt

и. күкерт

kül

и. көл

külah

и. 1) иск. ирләр баш киеме; 2) кәгазь кап; 3) күч. хәйлә

külbastı

и. кыздырган ит

külfet

и. 1) авырлык, мәшәкать; 2) зур чыгым

külfetli

с. авыр, читен, кыен, мәшәкатьле

külfetsiz

с. җиңел, җайлы

külhan

и. мунча миче

külhani

и. сукбай, йолкыш

külkedisi

и. күч. җылы яратучы

küllemek

ф. көл сибү

küllenmek

ф. 1) кәл белән каплану; 2) күч. тынычлану, онытылу

küllü

с. көлле; küllü su селтеле су

küllük

и. 1) төпчек (көл) савыты; 2) чүп савыты

külot

и. пантолон

külrengi

и. көлсу төс

kült

и. культ

külte

и. көлтә, бәйләм

kültür

и. 1) мәдәният; kültür bakanı мәдәният министры; 2) культура; ziraat kültürleri авыл хуҗалыгы культуралары

kültürel

с. мәдәни; kültürel bağlar мәдәни бәйләнешләр

kültürfizik

и. физкультура

kültürlü

с. мәдәниятле, тәрбияле

kültürsüz

с. тәрбиясез

külçe

и. коелма, кисәк; on kiloluk demir külçesi ун килолык тимер кисәге

külüstür

и. иске-москы

küme

и. 1) өем; 2) тотам, учма; 3) төркем; yıldız kümesi йолдызлык

kümebulut

и. өем болыт

kümelemek

ф. җыю, җыеп өеп кую

kümelenmek

ф. туплану, җыелу

kümes

и. тавык кетәге, тавык абзары

küncü

и. көнҗет künde и. күч. тышау, богау

künye

и. шәхес эше, досье

küp

I и. тар муенлы чүлмәк küpII и. куб □ metre küp кубометр

küpe

и. алка küpeli с. алкалы kür и. дәвалау □ kür yeri курорт

kürdan

и. тешчистарткыч (чыбыкча) ◊ kürdan gibi шырпы кебек, бик ябык

küre

I и. 1) түгәрәк, шар; 2) сфера küreи. домна миче kürek и. 1) көрәк, соскы; 2) ишкәк

kürekli

с. көрәкле, ишкәкле

küremek

kürelemek ф. көрәү

küremsi

рәв. шарсыман

kürk

и. күрек, мех; kürk manto мех манто (кыска тун)

kürkçü

и. мехчы, күрекче

kürsü

и. 1) трибуна, кафедра; 2) кафедра, бүлек

kürt

и. курд

kürtaj

и. аборт, бала төшерү

küs

с. ачулы, усал

küseğen

с. ачулы, ярсулы

küsgün

с. кискен

küsmek

ф. 1) ачулану, үпкәләү; 2) сөйл. кору, үсеп китә алмау

küspe

и. түп (үсемлек, җиләк-җимештән)

küstah

с. әдәпсез, тупас, дорфа

küstere

и. 1) ышкы; 2) беләү ташы

küstürmek

ф. ачуландыру, үпкәләтү

küsur

и. 1) өлеш, кисәк; 2) артык; yüz küsur lira йөздән артык лира

küt

с. 1) тупас; küt parmaklar кыска һәм калын бармаклар; 2) җәенке; küt köşe җәенке почмак

küt küt

иярт. тук-тук

kütle

и. масса, халык

kütlemek

ф. шаку, бәрү

kütlü

и. эшкәртелмәгән мамык

kütlük

и. кәүсә, түмәр, бүкән, кискә, агач төбе

kütüphane

и. китапханә

küvet

и. ванна; тас

küçücük

с. бик кечкенә

küçük

с. кечкенә, нәни □ küçük baş вак терлек

küçülmek

ф. кечерәю

küçümsemek

ф. кимсетү

kıble–kışlık

[ Previous ] [ Next ]

kıble

и. 1) кыйбла, тараф; 2) Мәккәгә караган як

kıdem

и. стаж

kıdemli

с. стажлы, өлкән

kıkır kıkır

иярт. кет-кет; кыт-кыт; kıkır kıkır gülmek кыт-кыт көлү

kıkırdak

и. кимерчәк □ kulak kıkırdağı колак яфрагы

kıkırdak doku

и. кимерчәк тукыма

kıkırdamak

ф. кеткелдәү, хихылдау

kıl

и. 1) кыл, төк; 2) җепсел; 3) кәҗә мамыгы ◊ kıl gibi нечкә; kıl kadar кыл кадәр (аз гына да); kılına dokunmamak тырнак белән дә кагылмау; kılını kımıldatmamak кыл да кыймылдата алмау

kılavuz

и. 1) юл күрсәтүче, гид; 2) белешмә

kılavuzlamak

ф. алып бару, үткәрү

kılağı

и. техн. кылчык (металлда)

kılağılamak

ф. үткенләү, үткерләү, янау

kılcal

с. кылдай нечкә; kılcal damar бик нечкә кан тамыры

kılcan

и. ат кылыннан үрелгән ятьмә тозак (кош аулау өчен)

kılmak

ф. (ярд. ф.) итү, кылу, башкару, эшләү; azade kılmak азат итү; sıfıra müsavi kılmak нульга тигезләү

kılsız

с. йонсыз

kılçık

и. кылчык

kılçıklı

с. кылчыклы

kılçıksız

с. кылчыксыз

kılıf

и. тышлык, япкыч, чехол; yastık kılıfı мендәр тышлыгы; şemsiye kılıfı зонтик чехолы

kılıflamak

ф. тышлык киертү

kılık

и. кыяфәт, килбәт; kılığını değiştirmek кыяфәтен үзгәртү

kılıklı

с. (нинди дә булса) кыяфәтле; dilenci kılıklı bir adam тeләнче кыяфәтле бер кеше

kılıksız

с. кыяфәтсез, ямьсез, шыксыз

kılıç

и. кылыч ◊ kılıç yarası gider dil yarası gitmez кылыч ярасы тезелер, тел ярасы төзәлмәс

kılıç bacak

с. кәкре аяклы

kılıçlamak

ф. кылыч белән чабу (чәнчү)

kılıçlı

с. кылычлы

kımlanmak

ф. талпыну, калкыну

kımıldamak

ф. кыймылдау, хәрәкәт итү

kımıltı

и. хәрәкәт, йөреш

kımız

и. кымыз

kın

и. кын

kına

и. кына; kına koymak (sürmek, vurmak, yakmak) кына белән буяу

kınacık

и. бот. гөмбә (бөртекле культураларда)

kınalamak

ф. кына белән буяу

kınamak

ф. шелтәләү, әрләү

kınnap

и. шпагат, нык бау

kıpkırmızı

с. кып-кызыл

kıpkızıl

с. 1) кып-кызыл; 2) күч. үтә (җете, куе) кызыл

kıpmak

ф. күз кысу, күз йомгалау

kıpçak

и. кыпчак

kıpık

с. кысык; kıpık gözlü кысык күзле

kıpır kıpır

1. иярт. кыбыр-кыбыр, өзлексез (кыймылдау). 2. с. тиктормас, кыбырсык

kıpırdak

и. кыбырдык, кыбырсык

kıpırdamak

ф. кыбырсу

kır

I с. аксыл-соры, чал kırи. кыр

kıran

и. 1) чит, кырый; 2) к.: kıraç; 3) сөйл. тау сырты kıran1. с. ватучы, кыручы. 2. и. үләт

kıranta

1. и. чәченә чал керә башлаган ир-ат; kıranta bir erkek чәченә чал кергән ир-ат. 2. с. 1) олпат, акыллы, сабыр; 2) чал кергән (чәч, сакал)

kırat

и. карат (асылташларны үлчәү берәмлеге)

kıraç

с. уңдырышсыз (туфрак)

kırağı

и. кырау, бәс □ kırağı çalmak кырау төшү

kırbaç

и. чыбыркы

kırcın

и. үләт, мал кырылу

kırgın

с. боек, күңелсез, үпкәле

kırgız

и. кыргыз

kırgızca

1. и. кыргыз теле. 2. рәв. кыргыз телендә, кыргызча

kırk

сан. кырык ◊ kırk evin kedisi биләмче, өйдән-өйгә йөрүче; kırk yıl бик озак вакыт

kırkmak

ф. кырку, кисү, алу

kırlangıç

и. карлыгач

kırlık

и. дала, тигезлек

kırmak

ф. 1) кыру, вату, җимерү, сындыру; 2) күч. бетерү, юк итү; сындыру; direncini kırmak каршы торуын бетерү

kırmızı

с. кызыл

kırmızıbiber

и. кызыл борыч

kırnak

и. кәнизәк, җария, кол хатын-кыз

kırpmak

ф. 1) кырку, кисү, алу; 2) күз кысу (йомгалау)

kırsal

и. авыл җире

kırtasiye

и. язу-сызу әйберләре, канцелярия кирәк-яраклары

kırtasiyeci

и. 1) язу-сызу әйберләрен сатучы; 2) күч. бюрократ

kırık

I и. сынык, ватык kırıkи. сөяркә (ир кеше)

kırılmak

ф. 1) җимерелү, кырылу ватылу; 2) кырылу, үлү; açlıktan kırılmak ачлыктан кырылу; 3) кәеф китү (бозылу); 4) кимү, туктау; rüzgar kırıldı җил туктады; fiyat kırıldı бәяләр төште

kırım

и. күпләп үтерү, юк итү □ ırk kırımı геноцид

kırımlı

и. кырымлы, Кырымда яшәүче

kırıntı

и. сынык, ватык, кыйпылчык

kırışmak

ф. корышу, җыерылу, таушалу

kıs kıs

иярт. хи-хи (көлү, мыскыллап көлү)

kısa

с. кыска ◊ kısa görüşlü тар карашлы

kısaca

1. рәв. кыскача. 2. с. кыска гына, кыскарак кына

kısalmak

ф. кыскару

kısaltmak

ф. кыскарту

kısalık

и. кыскалык

kıska

и. сөйл. кыяклы суган

kıskanmak

ф. 1) көнләү, көнләшү; 2) көнләшү, кызыгу; күпсенү, кызгану; 3) кызгану, җәлләү, яклау

kıskanç

с. и. көнләшүчән, көнләүчән

kıskançlık

и. көнләшү, көнләү

kıskaç

и. кыскыч

kıskı

и. (ике әйбер арасына) кыстырылган нәрсә

kıskıvrak

рәв. нык

kısmak

ф. кысу, киметү

kısmen

рәв. өлешчә, бераз; өлешләп

kısmet

и. бәхет, уңыш; язмыш

kısrak

и. бия

kıstas

и. үлчәү, критерий □ kıstas tutmak үлчәү (критерий) итеп алу

kısık

с. 1) карлыккан; 2) кысылган; 3) өзек, калтыравык

kısılmak

ф. кысылу, азаю

kısım

I и. кисәк, өлеш, бүлек kısımи. сөйл. уч

kısır

I с. 1) кысыр; 2) күч. файдасыз, буш kısırи. бодай ярмасы һәм яшелчәләр салып пешерелгән аш

kısıt

и. 1) гражданлык хокукларыннан мәхрүм итү; 2) хөкемгә тартылган кешенең үз мөлкәте һәм акчасыннан теләгәнчә файдалана алмавы

kısıtlamak

ф. 1) хокукларны чикләү; 2) юр. хөкемгә тартылган кешегә үз мөлкәтеннән теләгәнчә файдаланырга ирек бирмәү

kıt

с. аз, җитәрлек түгел

kıta

и. 1) кыйтга, өлкә; 2) континент, материк; avrupa kıtası Европа континенты

kıtlama

рәв. (чәйне) шикәр тешләп (эчү)

kıtlık

и. кытлык

kıtık

и. сүс; чүбек

kıtır kıtır

1. с. кетердәп торган. 2. рәв. кетердәтеп, кетер-кетер итеп

kıtırdamak

ф. кетердәү

kıtırtı

и. кетердәү, шытырдау,

kıvam

и. 1) консистенция (сыек һәм каты җисемнәрнең йомшаклык, тыгызлык, катылык дәрәҗәсе); 2) күч. (нәрсәнең дә булса) иң уңайлы вакыты; җай, уңайлы шартлар

kıvanmak

ф. куану, горурлану

kıvanç

и. куаныч

kıvançlı

с. куанычлы

kıvrak

1. с. 1) җанлы, хәрәкәтчән; 2) сөйл. каударланучан; 3) сөйл. матур, сөйкемле. 2. и. сөйл. (хатын-кызларның) баш яулыгы, бөркәнчек

kıvraklık

и. җитезлек, өлгерлек

kıvrılmak

ф. бөгелү, бөкләнү

kıvılcım

и. очкын, чаткы

kıvırcık

1. с. бөдрә. 2. и. 1) бөдрә ак йонлы сарык төре; 2) шул сарыкның ите; 3) бөдрәләнеп торган яфраклы бер яшелчә

kıvırmak

ф. 1) бөдрәләү, көдрәләү; 2) бөгү, кырыен бөгү; 3) күч. башкарып чыгу; 4) күч. ялганлау, бөгештерү

kıya

и. җинаять (кеше үтерү)

kıyacı

и. с. җинаятьче, кеше үтерүче

kıyafet

и. кыяфәт

kıyak

с. сөйл. 1) кеше үтерүче, залим; 2) яхшы, өстен булган

kıyamet

и. кыямәт

kıyas

и. 1) тиңләштерү; 2) чагыштыру; 3) охшату

kıyasen

рәв. 1) тиңләштереп; 2) чагыштырып; 3) охшатып, ияреп

kıyaslamak

ф. тиңләштерү, охшату

kıyası

с. 1) тиешле, яраклы, кагыйдәгә туры килгән; 2) яраклаштырылган

kıyasıya

с. рәв. аяусыз, рәхимсез

kıyma

и. вак итеп туралган ит, тарттырылган ит, фарш □ kıyma makinesi ит турагыч

kıymak

ф. 1) ваклау, турау, чабу; 2) аямау, кызганмау; рәхимсезлек күрсәтү; paraya kıyarsan alabilirsin акчаңны кызганмасаң, ала алырсың; kıyamamak кызгану, мәрхәмәт итү

kıymalı

с. фаршланган; фарш тутырылган

kıymet

и. 1) кыйммәт, хак, бәя; 2) әһәмият, мөһимлек □ kıymet biçmek бәяләү; kıymetini bilmek бәяңне белү; kıymetten düşmek очсызлану

kıymetli

с. кыйммәтле, бәяле, кадерле

kıymetsiz

с. бәясез, арзан

kıymık

и. шырпы, кыйпылчык; parmağıma kıymık battı бармагыма шырпы кадалды

kıyı

и. 1) яр; kıyı sıra яр буйлап; kıyı boyu çizgisi яр буе сызыгы; 2) яр буе; kıyı bölgesi диңгез буе өлкәсе

kıyıcı

1. и. тураучы, ваклаучы. 2. с. залим

kıyıcılık

и. катылык, кансызлык, мәрхәмәтсезлек

kıyık

с. бик ваклап туралган

kıyılmak

ф. 1) туралу; 2) мәрхәмәтсезлек күрсәтелү; үтерелү

kıyınmak

ф. ватылу, хәлсезләнү, кыйналган кебек хис итү, ару

kıyıntı

1. с. вакланган, туралган, изелгән. 2. и. хәлсезлек, ару

kız

и. 1) кыз; kız arkadaş дус кыз; 2) кыз бала; üç kızı var өч кызы бар ◊ kız almak өйләнү

kızak

и. чана □ ayak kızakları чаңгы; тимер аяк; kızak yapmak шуу; su kızağı су чаңгысы

kızaklamak

ф. шуу

kızalak

и. мәкнең бер төре

kızamık

и. кызамык

kızamıkçık

и. кызылча

kızan

I и. 1) сөйл. малай; 2) егет kızanII и. сөйл. шылтыр (ана хайваннарда җенси теләкне белдерә)

kızarmak

ф. төрле мәгъ. кызару

kızartmak

ф. 1) кызарту; 2) кыздыру

kızartı

и. кызыллык kızböceği и. энә карагы

kızdırmak

ф. 1) кыздыру; 2) күч. ачулану, орышу

kızgın

с. 1) эссе, эссе һавалы; 2) күч. кызу канлы, кызып китүчән

kızmak

ф. 1) кызу, эсселәнү; 2) күч. ярсу, ачулану

kızmemesi

и. грейпфрут

kızıl

с. 1) кызыл; ачык кызыл; 2) чамасыз; kızıl deli чиктән ашкан юләр ◊ kızıl akçe алтын тәңкә; kızıl ağaç зирек агачы

kızılca

с. кызгылт

kızılcık

и. кизил агачы

kızılkanat

и. кызыл канат (балык)

kızıllık

и. кызыллык

kızılsı

и. июльнең икенче яртысы, иң эссе вакыт; челлә

kızıltı

и. шәфәкъ алсулыгы

kızılyara

и. чуан

kızılşap

с. и. аксыл шәмәхә, миләүшә төсе

kızışmak

ф. 1) төрле мәгъ. кызу, кызышу; 2) күч. ярсу, ярсып китү

kızıştırmak

ф. кабызу, көчәйтеп җибәрү

kızışık

с. кызу, дуамал

kıç

и. арткы як

kığ

и. тизәк, тирес; кый диал.

kış

I и. кыш □ kış baba Кыш бабай; kış bastırdı кыш җитте kışII ы. көш-көш (кошларны кугаңда әйтелә)

kışkırtmak

ф. 1) коткы салу, котырту; 2) кошларны куу

kışla

и. казарма

kışlamak

I ф. 1) кыш җитү (башлану); bu yıl erken kışladı бу ел кыш иртә килде; 2) кышлау, кыш үткәрү kışlamakф. (кошларны)өркетү, куу

kışlık

с. кышкы; kışlık giysi кышкы кием

labirent–lağımcı

[ Previous ] [ Next ]

labirent

и. 1) лабиринт; 2) күч. катлаулылык, буталчыклык, чуалчыклык

laborant

и. лаборант

laboratuar

и. лаборатория

laf

и. 1) сүз; сөйләшү, сөйләм; laf açıldı сөйләшү башланды; 2) буш сүз, сүз боткасы, сафсата ◊ lafı bırak буш сүз сөйләвеңне ташла, сафсата сатма; laf kaçırmak әйтеп ташлау, сүз ычкындыру; lafını şaşırmak әйтер сүз табалмау

laflamak

ф. 1) сөйләшү, гәпләшү; 2) ләчтит сату, такылдау, күп сөйләү

lafçı

и. 1) күп сөйләүче, такылдык, тел бистәсе; 2) гайбәтче

lahana

и. кәбестә; lahana dolması кәбестә төрелмәсе (кәбестә яфрагына төреп пешерелгән ит, дөге һ. б.); lahana turşusu тозлы кәбестә, әчеткән кәбестә

lahim

1. и. 1) ит; 2) мед. яман шеш, саркома. 2. с. симез

lahmacun

и. итле камыр ашы

lahuti

с. илаһи, изге, мөкатдәс; дини

lahza

и. мизгел

laik

с. дөньяви (дини булмаган)

laikleştirmek

ф. секулярлаштыру (берәр нәрсәне дини оешмалар карамагыннан алып, дәүләткә тапшыру; чиркәү һәм монастырь милкен конфискацияләү)

lakap

и. кушамат □ lakap takmak кушамат бирү

lakin

терк. ләкин, тик

laklak

и. буш сүз

lakonik

с. лаконик; кыска һәм ачык

lakırdı

и. 1) сүз, сөйләшү; lakırdı atmak сүз кату, бер-ике сүз алмашу; 2) буш сүз, сафсата; lakırdı etmek буш сүз сөйләү, сафсата сату ◊ lakırdı altında kalmamak сүз эзләп кесәгә кермәү; lakırdıyı ezip büzmek сүзен оештырып әйтә алмау

lal

1. и. лал, якут. 2. с. кызыл, лал төсе, кызыл кара

lale

и. бот. лалә

lam

и. гарәп алфавитындагы "Л" хәрефенең исеме ◊ lam cim каршы килү

lamba

и. лампы, фонарь

lambasız

с. лампысыз

lame

с. көмеш яисә алтын җепләр белән чигелгән (тукыма), көмеш яисә алтын әйберләр белән бизәлгән (күн)

lanet

1. и. ләгънәт, каргыш. 2. с. яман; алла каргаган

lanetlemek

ф. ләгънәтләү, каргау

langır lungur

иярт. 1) даңгыр-доңгыр (тимер чыңгылдаган тавыш); 2) күч. уйламыйча сөйләү

lanse

с. аерып күрсәтелгән, тәкъдим ителгән

lapa

и. ботка; pirinç lapası дөге боткасы

larva

и. корт, личинка

lasta

и. тоннаж (судноларның тонна исәбе белән авырлыгы яки күләме)

lastik

1. и. 1) резина, каучук; 2) бетергеч, бозгыч; 3) калош. 2. с. резин; lastik çizme резин итек

latanya

и. бот. латания (җилпәзәсыман яфраклы пальма)

lateks

и. латекс, сөтсыман сок бирә торган үсемлек

latif

с. 1) ягымлы, мөлаем, назлы, иркә; 2) нәфис, юка, нәзек, зифа; 3) үткен фикерле, үткен сүзле, тапкыр

latife

и. шаярту, мәзәк

latifeci

и. мәзәкче, шаян (җор) кеше

lav

и. лава

lava

и. 1) диңг. «тарт» (команда), 2) күч. гайбәт

lavabo

и. юынгыч, кул югыч

laytmotif

и. лейтмотив

layık

с. лаек, лаеклы

laz

и. лаз, көньяк Кавказда яши торган халык һәм шуның бер кешесе

lazer

и. физ. лазер

lazım

с. кирәкле, тиеш; lazım gelmek кирәк булу; lazım gelirse (olursa) кирәк булса

laçka

1. и. 1) бушайту, бушайта төшү; 2) тех. люфт. 2. с. яраксызга әйләнгән

laçın

1. и. зоол. лачын, сапсан. 2. с. нык, кыю

lağvetmek

ф. юкка чыгару

lağım

и. 1) тар. җир асты юлы; 2) пычрак сулар агызыр өчен җир астындагы канау, торба

lağımcı

и. 1) җир асты су юлларын (торбаларын) чистартучы; 2) тар. сапер

Leh–leşger

[ Previous ] [ Next ]

Leh

и. поляк кешесе

Lehçe

и. поляк теле

Levanten

и. левантияле (Көнчыгышта туган европалы)

leblebi

и. ногыт, кыздырылган ногыт борчагы; leblebi unu ногыт борчагы оны

legal

с. легаль

leh

бәйл. өчен, ... файдага; lehimde минем файдага; devre 3:0 (üç sıfıra) galatasaray lehine bitti тайм Галатасарай файдасына 3:0 белән бетте

lehim

и. эретеп ябыштыру эше

lehimci

и. эретеп ябыштыручы

lehimlemek

ф. эретеп ябыштыру

lehçe

и. 1) шивә, сөйләш; 2) тел

lejyon

и. легион

leke

и. 1) тап; yağ lekesi май табы; 2) күч. тап; leke sürmek (кемдер исеменә) тап төшерү; 3) мед. миң

lekeli

с. 1) таплы; 2) күч. хур булган, абруе төшкән

lekesiz

с. 1) тапсыз, чиста; 2) күч. тап төшмәгән, керсез, гаепсез

leksikograf

и. лексикограф

leksikoloji

и. лексикология

lektör

и. лектор, укытучы (югары уку йортында)

lemis

и. 1) кагылу, тотып карау; 2) тойгы, сизем

lenger

и. 1) якорь; lenger bırakmak якорь ташлау; 2) киң бакыр савыт

lengüistik

и. лингвистика, тел белеме; lengüistik teoriлингвистик теория

lenk

с. аксак, чатан

lerze

и. тетрәнү, калтырану, дерелдәү

letafet

с. нәфислек, зифалык; ягымлылык, йомшаклык

leva

и. лев (Болгариядә акча берәмлеге)

levent

1. и. 1) матрос (янычарлар дәверендә); 2) зимагур. 2. с. 1) мәһабәт гәүдәле, зифа буйлы, килешле сынлы; 2) ирекле, бәйсез

levha

и. 1) ләүхә, элмә такта, плита; sokak levhası урам исеме язылган такта; 2) лозунг

leviye

и. рычаг

levrek

и. зоол. алабуга

leylak

и. бот. сирень

leyle

и. иск. төн, кич; leyle berat Шәгъбан аеның 14 өнә каршы төн — Мөхәммәт пәйгамбәр пәйгамбәрлеккә чакырылган вакыт (Бәраәт кичәсе)

leylek

и. ләкләк ◊ leylek bacak озын, нәзек аяклар

leyleksiler

и. зоол. ләкләксы-маннар

leziz

с. тәмле, татлы

lezzet

и. 1) ләззәт, тәм; 2) канәгатьлек, ләззәт

lezzetlendirmek

ф. 1) тәм кертү, тәмле итү; 2) ләззәтләндерү

lezzetsiz

с. 1) тәмсез, ләззәтсез; 2) күңелгә ятышсыз, күңелсез

leğen

и. 1) ләгән, таз; 2) анат. оча сөяге (кешедә), янбаш сөяге (хайваннарда)

leş

и. 1) үләксә; 2) күч. череп бозылган (начар ис килгән) әйбер

leşger

и. 1) солдат, гаскәри; 2) гаскәр, армия

liberalizm–lizol

[ Previous ] [ Next ]

liberalizm

и. либерализм

liberallik

с. либеральлек

libyalı

и. ливияле

lider

и. лидер, җитәкче, юлбашчы

liderlik

и. лидерлык, җитәкчелек

lif

и. 1) биол. җепсел; 2) мунчала

lifli

с. җепселле

lig

и. 1) лига, бергәлек, оешма, җәмгыять; 2) профессиональ футболчылар командасы

lika

и. эшкәртелмәгән ефәк кисәге (штемпель мендәрчеге өчен)

likidasyon

и. сәүд. ликвидация (бөлүе, ябылуы сәбәпле сәүдә оешмасының хисапларын өзүе, алачагы булганнарга калган мал һәм акчадан өлешләрен бүлеп бирүе)

likör

и. ликер

liman

и. порт, гавань; liman mahreci порттан чыгу урыны; hava (uçak) limanı аэропорт

limit

и. лимит, чик, норма

limitet

с. җаваплыгы чикләнгән; limitet şirket җаваплылыгы чикләнгән ширкәт (фирма)

limon

и. лимон; limon asidi лимон кислотасы

limonata

и. лимонад

limontuzu

и. хим. лимон кислотасы

linolyum

и. линолеум

linyit

и. лигнит (түбән сортлы соры ташкүмер)

linç

и. линч суды, судсыз-нисез җәзалау

lira

и. лира (Төркиядә акча берәмлеге)

lirik

1. и. 1) лирика; 2) лирик шигырь. 2. с. лирик

lirizm

и. лиризм

lisan

и. тел; сөйләм; lisana gelmek телгә килү, сөйләшә башлау (әкиятләрдә)

lisans

и. 1) югары уку йортын тәмамлау турында диплом; 2) лицензия; 2) таныклык, таныклык язуы

lisansüstü

и. аспирантура

lise

и. лицей

liste

и. 1) исемлек; 2) хисап кәгазе

litre

и. литр

livar

и. көрек (балыкларны су эчендә тере килеш саклар өчен махсус читлек яисә сулы чокыр)

liyakat

и. 1) кыйммәт; 2) сыйфат, дәрәҗә; 3) сәләтлелек, булдыклылык

lizol

и. лизол (дизенфекция өчен кулланыла торган махсус май)

lobi–loşluk

[ Previous ] [ Next ]

lobi

и. кунакханәләрнең беренче катыңдагы зур зал, кунакханәгә керү катында зур холл

lobut

и. башында чукмары булган кыска таяк, күсәк

loca

и. ложа (театрда)

lodos

и. 1) көньяктан искән җил; 2) көньяк

lojistik

с. 1) логистик; 2) тылдагы

lojman

и. йорт-җир, квартир, торак; предприятие карамагында булган квартир (гадәттә, предприятиедә эшләүче белгечләр өчен ачсыз бәягә арендага бирелгән квартир)

lokal

1. и. 1) клуб; 2) бина, йорт. 2. с. җирле

lokanta

и. ресторан, ашханә; lokanta vagonu вагон-ресторан

lokavt

и. локаут

lokma

и. 1) кисәк, локма, калҗа; bir lokma кисәкчек, кечкенә кисәк; 2) татлы кабартма; 3) күч. симез калҗа, майлы калҗа (күз кызарлык нәрсә)

lokomotif

и. локомотив

lokum

и. 1) рахат-лукум; 2) (кәрт уенында) буби

lololo

1. и. юк нәрсә, сафсата, юк-бар, буш сүз. 2. с. мәгънәсез, ялган

lop

I с. йомшак һәм йомры □ lop yumurta кабыгы белән пешкән йомырка lopII и. өлеш, кисәк

lopçuk

и. анат. тәнчек

lort

и.1) лорд; lortlar kamarası лордлар палатасы (Англия парламентында); 2) бай кеше

lostarya

и. кечкенә ресторан

losyon

и. лосьон

lota

и. зоол. шамбы (балык)

lotarya

и. лоторея

loğlamak

ф. җирне каток белән таптатып тигезләү

loş

с. ярым караңгы, тонык

loşlaşmak

ф. каралу, караңгылану

loşluk

и. караңгылык

lök–lökün

[ Previous ] [ Next ]

lök

I 1. с. авыр, зур. 2. и. ата дөя lökи. к.: lökün

lökosit

и. лейкоцит

lökün

и. (ярыкларны) сылау

lübnanlı–lüzumsuz

[ Previous ] [ Next ]

lübnanlı

и. ливанлы

lügat

и. 1) сүзлек; 2) сүз, билгеләмә; lügat ilmi лексикография

lüks

I 1. и. купшылык, көязлек. 2. люкс. 3. с. купшы, көяз lüksII и. 1) физ. люкс, яктылык үлчәү берәмлеге; 2) лампы төре

lüle

и. 1) локон, бөтеркә; 2) тәмәке трубкасы

lüp

и. бушлай килгән әйбер

lüpçü

и. бушлай килгән әйберне яратучы, әрәмтамак

lütfen

кер. сүз. рәхим итегез, зинһар өчен, зинһар

lütfetmek

ф. шәфкать күрсәтү, мәрхәмәт йөзеннән ни дә булса рөхсәт итү

lütufkar

с. ягымлы, игелекле, ярдәмчел

lütufkarlık

и. ягымлылык, мөлаемлык, ачык йөзлелек

lüzum

и. мохтаҗлык, ихтыяҗ, хаҗәт; лөзүм иск.

lüzumsuz

и. кирәксез, хаҗәтсез; артык

lıkır lıkır–lıkırdamak

[ Previous ] [ Next ]

lıkır lıkır

иярт. лыкыр-лыкыр (эчү авазы); lıkır lıkır içmek йотлыгып ашыгып эчү

lıkırdamak

ф. лыкырдау (су агу)

maalesef–maşlah

[ Previous ] [ Next ]

maalesef

кер. сүз. кызганыч, кызганыч ки

maaş

и. айлык, айлык хезмәт хакы

macar

и. венгр, маҗар

macarca

1. и. маҗар теле, венгр теле. 2. рәв. маҗар телендә, маҗарча

macera

и. маҗара

macun

и. 1) паста; 2) ябыштыргыч; 3) әлбәсыман татлы ашамлык

madalya

и. медаль

madde

и. 1) матдә; 2) маддә, бүлек

maddi

с. матди

madem

бәйл. сүз. -ганга;-ганга күрә; икән мәгънәсен белдереп, җөмлә башында килә □ maden öyle алайса;алай икән

maden

1. и. 1) металл; maden bilimi металлургия (фән); 2) руда, минерал; 3) шахта, рудник, ятма, чыганак; radyom madeni радиоактив рудалар ятмасы. 2. с. металл, металлдан ясалган; maden kap металл савыт

madenci

и. 1) шахтер; 2) металлург; 3) рудник хуҗасы

madencilik

и. 1) тау сәнәгате; 2) шахтер профессиясе madensuyu и. минераль су madik и. сөйл. интрига, явыз ният, хәйләкәрлек, алдау

madrabaz

1. и. азык-төлекне күмәртәләп сатучы сәүдәгәр. 2. с. күч. хәйләкәр maestro и. маэстро mafiş 1. хәб. сүз. юк (калмады, бетте). 2. и. татлы ризык төре

mafsal

и. 1) анат. буын, буынтык; 2) тех. (берәр нәрсәдә) ялганган урын, беркетелгән урын, шарнир

magazin

и. популяр журнал magma и. геол. магма magneziya и. магнезия magnezyum и. хим. магний mağara и. мәгарә, грот mağaza и. 1) кибет; 2) склад, амбар, келәт; 3) трюм mağazacı и. кибетче mağlubiyet и. җиңелү; mağlubiyete uğramak җиңелүгә дучар булу

mahalle

и. мәхәллә, квартал mahalleli и. 1) мәхәлләдәш, күрше; 2) мәхәллә кешеләре

mahalli

с. җирле; mahalli hükümet җирле хакимият

maharet

и. осталык, маһирлык

maharetli

с. оста, маһир

maharetsiz

с. булдыксыз

mahbes

и. зиндан

mahbup

и. сөйгән яр

mahcup

с. тыйнак, оялчан

mahfaza

и. шкатулка, кечкенә тартма

mahfazalı

с. футлярлы, тышлы

mahfuz

с. саклы, саклана торган

mahir

с. маһир, оста

mahirlik

и. маһирлык, осталык

mahiyet

и. 1) асыл, төп нигез; 2) сыйфат, хосусият, үзлек

mahkeme

и. суд; мәхкәмә; mahkemeye çekilmek судка тартылу; mahkeme huzuruna çıkmak суд каршына басу

mahkum

с. 1) хөкем ителгән, хөкемгә тартылган; idam mahkumu үлем җәзасына хөкем ителгән; 2) күч. дучар булган, дучар ителгән мәҗбүр ителгән; ben burada oturmaya mahkumum мин монда утырырга мәҗбүрмен

mahkumiyet

и. 1) хөкем астында булганлык; 2) төрмәдә утыру срогы (вакыты)

mahmur

с. 1) махмыр; 2) исерек; 3) йокылы (күзләр); 4) талгын, иркә, назлы; mahmur bakış назлы караш

mahmurfaşmak

ф. 1) назлану; 2) талчыгу, ару

mahmuz

и. 1) шпор (җайдак итегенә беркетелгән кечкенә тимер); 2) типке (әтәч аягының арткы бармагы); 3) бот. тырнак гөл, календула; 4) таран

mahmuzlamak

ф. 1) шпорлау, шпорлап әйдәү; 2) таранлау, төрттерү, бәреп төшерү

mahpus

и. тоткын, мәхбүс

mahrama

и. к.: makrama

mahrem

1. с. 1) тыелган, рөхсәт ителмәгән (шәригать буенча); 2) яшерен, сер итеп саклана торган, конфиденциаль. 2. и. 1) ышанычлы дус; 2) якын туган

mahrum

с. мәхрүм

mahrumiyet

и. мохтаҗлык, ихтыяҗ, җитешсезлек

mahsul

и. 1) уңыш; 2) күч. нәтиҗә, хезмәт җимеше

mahsur

с. камалган, чолганган, блокадаланган

mahsus

с. 1) махсус; 2) үзенә бер төрле, аерым; хас, хас булган; bu hal ona mahsustur бу хәл аңа хас

mahut

с. билгеле, мәгълүм, телгә алынган

mahvetmek

ф. вату, җимерү, юкка чыгару

mahvolmak

ф. ватылу, җимерелү, юкка чыгу

mahya

и. (бәйрәм кичләрендә, урамнарда) электр лампочкалары белән язып яктыртылган язу яисә рәсем

mahzen

и. (саклау урыны буларак) идән асты, баз

mahzun

с. күңелсез, кайгылы, ямансу, моңсу

mahzunluk

и. күңелсезлек, моңсулык

mahzur

и. 1) куркыныч, хәвеф-хәтәр; 2) комачау; 3) дефект, җитешсезлек

mahzurlu

с. 1) куркыныч; 2) авыр, кыен, читен

mahşer

и. мәхшәр

mahşeri

с. мәхшәр кебек, мәхшәргә охшаш

mail

с. 1) авышкан, иелгән; 2) авыш, сөзәк; 3) яратучан, һәвәс; 4) охшаш, якын

maiyet

и. 1) (югары дәрәҗәдәге кешене) озата баручылар; yakın maiyet ярдәмчеләр; 2) берәрсенең боерыгы (җитәкчелеге) астында эшләү

majeste

и. Галиҗәнаб; majeste kral галиҗәнаб король

majör

и. муз. мажор

majüskül

и. баш хәреф

makale

и. мәкалә

makam

и. 1) урын; 2) вазыйфә, ранг, хезмәт урыны; 3) инстанция, власть; 4) мәкам, тон (муз.)

makara

и. кәтүк, блок

makaralı

с. кәтүкле, блоклы

makarna

и. макарон, макарон ризыклары

makas

и. 1) кайчы; 2) тимер юл стрелкасы; 3) компостер

makaslamak

ф. 1) кисү; 2) (әсәрне, мәкаләне, фильмны һ. б.) кыскарту

makasçı

и. стрелочник

makbul

с. 1) кабул ителгән, рөхсәт ителгән; 2) яраклы, ошый торган

makbuz

и. квитанция, расписка

makedonca

и. (Македониядә кулланылган) славян теле

makedonyalı

и. македонияле

maket

и. макет, модель

maketçi

и. макетчы, модельер

maki

и. зоол. лемур (маймылның бер төре)

makine

и. 1) машина, прибор, машинка; 2) механизм, мотор; 3) аппарат; idare makinesi идарә аппараты

makineleşmek

ф. механикалаштыру

makineli

1. с. механикалаштырылган. 2. и. пулемет

makinist

и. 1) машинист; 2) механик, техник

makrama

и. 1) зур яулык; 2) салфет, кечкенә сөлге (төрек мунчаларыңда)

maksat

и. максат

maksatlı

с. 1) максатлы, максатчан; 2) начар ниятле

maksatsız

1. с. максатсыз. 2. рәв. күч. белмичә, теләмичә

maksi

с. озын

maktu

с. 1) төгәл билгеләнгән (бөя); 2) күмәртәләп сатыла торган

makul

с. 1) аңлаешлы; 2) мәгъкуль, максатка ярашлы

makyaj

и. макияж, грим; makyaj odası грим бүлмәсе

makyajcı

и. гример

mal

и. 1) мал (йорт хайваннары); 2) мал, байлык; 3) товар  mal müdürlüğü район финанс идарәсе

mala

и. көрәкчек, кельма (ташчы коралы)

malak

и. буйвол баласы

malalamak

ф. (мастерок белән) тигезләү, ышку, шомарту

malarya

и. малярия

maliye

и. финанслар; maliye muamelatı финанс операцияләре □ maliye bakanlığı финанслар министрлыгы

maliyeci

и. финансист

mallanmak

ф. баю, байлык туплау

malt

и. салат (сыра кайнатуда файдаланыла)

maltız

и. мальталы maltızи. тимер учакның бер төре

malul

и. инвалид, гарип; harb malulü сугыш инвалиды

malum

с. билгеле, мәгълүм

malumat

и. мәгълүмат

malumatlı

с. мәгълүматлы, белемле

malumatsız

с. белемсез, белдексез, мәгълүматсыз

malzeme

и. материал

mama

и. мәми (балалар телендә)

mamalıga

и. мамалыга (кукуруз оныннан ботка)

mamul

1. с. ясалган, җитештерелгән, әзерләнгән. 2. и. әзер эшләнмә

mamulat

и. эшләнмәләр, әйберләр

mana

и. 1) мәгънә; manalar ilmi семантика; 2) идея, фикер □ mana vermek аңлату, юрау

manalı

с. мәгънәле

manastır

и. монастырь

manasız

с. 1) мәгънәсез, буш; 2) урынсыз

manasızlık

и. мәгънәсезлек; юк-бар, сафсата

manav

и. 1) җиләк-җимеш һәм яшелчә сатучы; 2) җиләк-җимеш һәм яшелчә сатыла торган урын

manca

и. 1) (этләр һәм мәчеләр өчен) азык; 2) ашамлык

manda

I и. буйвол mandaII и. мандат

mandacı

и. мандат буенча идарә итүче

mandal

и. 1) бик, эшермә; 2) кер каптыргыч, чемчүер диал.

mandalina

и. мандарин

mandallı

с. 1) бикле (биге бар), эшермәле; 2) каптырылган

mandalsız

с. 1) биксез; эшермәсез; 2) каптырылмаган

mandolin

и. мандолина

mandıra

и. ферма, утар

manej

и. манеж

manevi

с. мораль, рухый; таnevi borç мораль бурыч; manevi kudret рухый көч

maneviyat

и. 1) табигатьтән өстен көчләр; 2) рухи көч, мораль

manevra

и. маневр

manga

и. төркем, отделение; manga başı отделение командиры

mangal

и. мангал, тимер учак

manganez

и. марганец

mangır

и. арго. акча, монета

mani

I и. мания (авыру) maniII и. кызу темплы халык җыры mani и. комачау

mania

и. 1) киртә; 2) комачау

manifatura

и. мануфактура; текстиль

manifesto

и. 1) манифест; 2) диңг. декларация (йөк исемлеге)

manika

и. (суднода) вентиляция торбасы

maniple

и. 1) манипулятор; 2) телеграф ачкычы

manita

и. арго. алдау; хыянәт

manivela

и. рычаг, тоткыч, сап

mankafa

и. аңгыра, ахмак, томана

manken

и. манекен

mankenlik

и. манекен хезмәте

manometre

и. манометр

mansiyon

и. хуплау, хуп күрү, мактау, яхшы дип табу

mantar

и. 1) гөмбә; ak mantar шампиньон; 2) бөке, пробка

mantarcı

и. 1) гөмбә сатучы; 2) арго. ялганчы, алдакчы; буш сүз (юк-бар) сөйләүче

mantı

и. мантый (пилмәннең бер төре)

mantık

и. мантыйк, логика; mantığa aykırı логикасыз, мантыйкка каршы килә торган; çocuk mantığı балалар мантыйгы

mantıkdışı

с. логикасыз, мәгънәсез

mantıklı

с. мантыйклы, акыллы, мәгънәле

mantıksız

с. мантыйксыз, мәгънәсез

mantıkçı

и. мантыйкчы

manyetik

с. магнетик

manyetizma

и. 1) магнетизм; 2) гипноз, үз ихтыярына буйсындыру □ manyetizma yapmak гипнозлау

manyeto

и. магнето, индуктор

manyezit

и. магнезит

manzara

и. манзара, панорама, күренеш

manzume

и. 1) шигырь, шигьри әсәр; 2) иск. система

mançu

и. маньчжур

manşet

и. 1) манжет; 2) мәкалә башы (газөтның беренче битеңдәге мәкалә башы)

mapa

и. 1) диңг. болт; 2) фонарь

maraba

и. игенче

maral

и. марал

marangoz

и. балта остасы □ marangoz masası верстак

marangozluk

и. балта эше, балта остасы булу

maraton

и. марафон

maraz

1. и. 1) авыру; 2) бәла-каза. 2. с. күч. кире, көйсез, үз сүзле

maraza

и. талаш, әйткәләшү, ызгышу

marazlarımak

ф. авыру, чирләү

marazlı

с. авыру, чирле

marazlık

и. күч. авыр хәл, чарасызлык

marda

и. сыйфатсыз товар

mareşal

и. маршал; hava mareşali авиация маршалы

marifet

и. 1) иск. мәгърифәт, белем; 2) осталык, сәнгать; 3) фокус, секрет; 4) курьез, сәерлек

marifetli

с. сәләтле, булдыклы

marifetsiz

с. булдыксыз

mark

и. марка (акча берәмлеге)

marka

и. 1) марка, келәймә, тамга, билге; 2) талон, номер, жетон

markaj

и. футболда көч кулланып саклану алымнары

markalamak

ф. келәймә кую, тамгалау

markalı

с. маркалы, келәймәле

markasız

с. келәймәсез, тамгасыз

markiz

и. ) болдыр түбәсе; кәрниз; 2) киң кәнәфи

markizet

и. маркизет (юка материя)

marley

и. (идәнгә җәяр өчен) пластмасс материал

maroken

и. сафьян, сәхтиян (кәҗә тиресеннән күн)

mars

и. Марс (планета)

marsık

и. кисәү, кисәү башы (янып бетмәгән агач кисәге)

mart

и. март ◊ mart dokuzu март бураны

martaval

и. арго. ялган (юк-бар) сүз, уйдырма

martin

и. бер корулы мылтык

martı

и. акчарлак

maruf

с. күренекле, танылган

maruz

с. дучар булган, (кемнеңдер, нәрсәнеңдер) йогынтысына бирелгән

marya

и. 1) кәҗә, сарык; 2) сарык ите; 3) вак балыклар

marş

и. 1) марш; 2) гимн □ matem marşı матәм маршы; İstiklal marşı Бәйсезлек маршы (Төркиянең милли гимны); 3) стартер

masa

и. 1) өстәл; 2) бүлек (дәүләт учреждениясендә); бюро, департамент; 3) банкротлыкка дучар булган кешенең мөлкәте □ masa tenisi өстәл теннисы masaj и. массаж □ masaj yapmak массаж ясау masajcı и. массаж ясаучы masal и. мәсәл, әкият, миф masif с. массив, авыр, авыр үлчәмле

mask

и. үлгән кеше маскасы maskara и. с. 1) шамакай, көлдерүче, шаян, күңелле; 2) көлке, адәм көлкесе; 3) карнавал маскасы

maskaralarımak

ф. көлдерү, шамакайлану

maskaralık

и. 1) шамакайлану, кылану; 2) тәртипсезлек, болагайлык

maske

и. 1) маска; 2) противогаз ◊ maskesi düştü чын йөзе ачылды, маскасы төште

maskelemek

ф. маска белән каплау, маска кидерү, яшерү

maskesiz

с. маскасыз; ачык

masmavi

с. зәп-зәңгәр

masraf

и. чыгым

masraflı

с. зур чыгымнар таләп итүче, кыйммәт

masrafsız

с. зур чыгымнар таләп итмәүче, арзан

massetmek

ф. сеңдерү, суыру

mastar

и. гр. исем фигыль

mastika

и. 1) мастика; 2) аракының бер төре

mastı

и. такса (эт токымы)

masum

1. с. гөнаһсыз, гаепсез. 2. и. гөнаһсыз сабый

mat

I и. 1) (шахматта) мат; 2) җиңелү, чарасызлык matII с. 1) тонык, ялтыравыксыз; 2) үтә күренми торган

matafora

и. (суднода шлюпкалар беркетелгән) балка

matafyon

и. диңг. люверс

matara

и. фляжка

matbaa

и. басмаханә, матбага

matbaacı

и. 1) басмаханә эшчесе; 2) басмаханәче, матбагачы

matbaacılık

и. нәшрият, китап басу эше

matbuat

и. матбугат, пресса

matem

и. траур, матәм; matem içinde траурда □ matem tutmak траурда булу

matematik

и. математика

matematiksel

с. математик

matematikçi

и. математик

materyal

и. материал

materyalizm

и. материализм

matine

и. көндезге сеанс (кино, концерт, спектакль)

matiz

I и. диңг. тросның бер төре matizII с. арго. исерек

matkap

и. дрель, борау

matlaşmak

ф. тоныклану, төссезләнү

matmazel

и. мадемуазель

matrak

и. 1) иск. күсәк, кыска таяк; 2) арго. кәеф-сафа корырга, яратучы

matruş

с. кырынган, сакалы-чәче кырылган (алынган)

maval

и. арго. ялган, уйдырма

mavi

с. күк, зәңгәр; mavi göz кук күз

mavileşmek

ф. зәңгәрләнү

mavilik

и. зәңгәрлек, күклек

mavimsi

с. зәңгәрсу

maviş

и. зәңгәр күзле, аксыл йөзле (яратып әйтелә)

mavna

и. зур йөк көймәсе

maya

I и. 1) чүпрә, оеткы, ачыткы; 2) күч. нигез, башлангыч mayaII и. үрчем алырга калдырылган ана хайван mayaIII и. халык җырының бер төре

mayabozan

и. биол. антифермент

mayalamak

ф. оеткылау, оеткы (ачыткы) салу, чүпрә салу

mayalanmak

ф. әчү, кабару, күперү

mayalı

и. чүпрәле, оеткылы

mayalık

и. оеткылык

mayasıl

и. 1) экзема; 2) геморрой

mayasız

с. төче; чүпрәсез, оеткысыз

mayhoş

с. 1) әчкелтем-төчкелтем; 2) күч. салкын, киеренке (мөнәсәбәт)

mayi

1. и. сыеклык, сыекча. 2. с. сыек

mayistra

и. диңг. 1) төньяк-көнбатыштан искән җил; 2) җилкән

maymun

и. маймыл

maymunlaşmak

ф. маймыллану, кылану

mayo

и. су коену киеме

mayonez

и. майонез

maytap

и. кечкенә фейерверк, бенгаль уты

mayın

и. 1) мина; 2) арго. тилемсә

mayıncı

и. минер

mayınlamak

ф. мина кую, миналау

mayıs

I и. май (ай исеме) mayısи. яңа тизәк, тирес

mazak

и. зоол. тригла (диңгез балыгы)

mazbut

с. пөхтә, җыелган, җыйнак, чиста; mazbut bir oda җыештырылган бүлмә

mazeret

и. гафу үтенү, аклану

mazeretli

с. гафу итәрлек, акларлык

mazeretsiz

с. гафу итмәслек

mazgal

и. амбразура

mazlum

с. 1) мәзлум, җәберләнгән; 2) күч. басынкы, юаш

mazot

и. 1) мазут; 2) арго. спиртлы эчемлек; 3) арго. тәмәке

mazoşizm

и. мазохизм

mazur

с. 1) гафу ителгән; 2) гафу итәрлек, лаеклы

mazurka

и. мазурка

mazı

и. бот. савыр (ылыслы агач)

maç

и. матч

mağlup

и. җиңелүче, оттыручы mağrur с. мәгърур, тәкәббер, масаючан, кәпрәючән

mağrurlanmak

ф. мәгърур булу, һавалы булу

maş

и. маш, ясмыкның бер төре

maşa

и. 1) кыскыч; 2) эскәк, пинцет; 3) күч. (кемнеңдер кулында) корал (уенчык) булган кеше

maşallah

ы. машалла

maşatlık

и. яһүдиләр зираты

maşlah

и. шабыр, киң күлмәк

mebus–meşrut

[ Previous ] [ Next ]

mebus

и. депутат

mebusluk

и. депутатлык

mecal

и. көч, гайрәт

mecalsiz

с. көчсез, хәлсез

mecaz

и. күчерелмә мәгънәдәге сүз, метафора

mecazi

с. образлы, метафорик, күчерелмә мәгънәдәге

mecbur

с. мәҗбүр булган, мәҗбүр ителгән

mecburen

рәв. мәҗбүри, мәҗбүри рәвештә, ирексез

mecburi

с. мәҗбүри, ирексез

mecelle

и. җыентык; кануннар җыентыгы

meclis

и. 1) мәҗлес, парламент, палата; 2) шура, совет; idare meclisi администрация шурасы; 3) җыелыш, киңәшмә, очрашу; meclis kurmak җыелышу

mecmu

с. җыелма; барлык

mecnun

и. 1) юләр, тиле, акылдан шашкан; 2) мәҗнүн; акылдан шашарлык дәрәҗәдә гашыйк булган

mecusi

и. с. мәҗүси, потка табынучы

mecusilik

и. мәҗүсилек

medeni

с. 1) мәдәни, цивилизацияле; medeni memleketler цивилизацияле илләр; 2) гражданлыкка бәйле; medeni hukuk гражданлык хокукы

medenileşmek

ф. мәдәниләшү, цивилизацияләшү

medenilik

и. мәдәнилек; цивилизациялелек

medeniyet

и. мәдәният, цивилизация

medeniyetsiz

с. мәдәниятсез; цивилизациясез

medet

1. ы. мәдәт (ярдәм сорал Аллага ялвару). 2. и. ярдәм □ medet ummak ярдәм көтү

medrese

и. мәдрәсә (дини уку йорты) ◊ medreseye düşmek аптырашта калу; очына чыга алмау

mefruşat

и. мебель, җиһаз; mefruşat mağazası мебель кибете

meftun

с. гашыйк булган; мавыккан

megafon

и. мегафон; megafonla ünlemek мегафонга кычкыру

mehmetçik

и. мәхмәтчик (төрек солдатына ягымлы итеп, үз итеп таккан кушамат)

mehtap

и. ай яктысы; mehtapta ай яктысында

mehter

и. тар. (янычарларда) музыкант

mehterhane

и. (янычарларда) хәрби оркестр урыны

mekan

и. 1) урын, урнашкан җир; 2) йорт-җир, өй, торак; 3) торак пункт (авыл, шәһәр)

mekanik

1. и. 1) механика; 2) механизм. 2. с. механик; mekanik enerji механик энергия. 3. рәв. механик рәвештә, машиналь рәвештә

mekanikçi

и. механик

mekanize

с. механикалаштырылган

mekanizma

и. механизм, машина □ devlet mekanizması дәүләт машинасы, дәүләт аппараты; hareket mekanizması мотор

mekik

и. соса (туку эшендә)

mekruh

с. 1) җирәнгеч, шакшы; чирканыч, начар; 2) мәгърух (шәригать буенча тыелган, ләкин зур зарурлык булганда рөхсәт ителә торган нәрсә)

mektep

и. иск. мәктәп ◊ mektep görmemiş тәрбиясез

mektup

и. хат, корреспонденция □ mektup kutusu почта әрҗәсе

mektuplaşmak

ф. хат алышу

melankolik

с. меланхолик

melce

и. сыеныр урын

melek

и. фәрештә; melek gibi фәрештә кебек, фәрештәдәй

meleke

и. 1) үзлек, хосусият, сыйфат; 2) тәҗрибәлелек; күнегү, осталык

meleme

1. и. мәэлдәү; бәэлдәү (сарык, кәҗә тавышы). 2. с. авыр сабырлы, тыныч (кеше)

melez

1. и. 1) мулат, метис, бастард; 2) кушылгак, гибрид. 2. с. 1) гибридлы; 2) кушылган, катнаш

melezlemek

ф. кушу, катнаштыру

meleş

и. ике бәрән китергән сарык

melodi

и. мелодия, кәй

melodram

и. мелодрама

melon

и. котелок (эшләпә)

meltem

и. (җәен җир өстеннән диңгезгә таба исә торган) җил

meme

и. күкрәк; җилен, имчәк ◊ memeden kesmek (баланы) күкрәктән аеру

memeli

с. 1) күкрәкле, имчәкле; 2) имезүче (мәс. хайваннар)

memeliler

и. зоол. имезүчеләр

memleket

и. 1) ил; 2) шәһәр, район, өлкә; 3) ватан

memluk

1. с. иск. кемгә дә булса буйсынган; 2. и. 1) кол; 2) мәмлук

memnu

с. тыелган

memnun

с. риза, канәгать; шат; ben yerimden memnunum мин эшемнән (эш урынымнан) канәгать

memnuniyet

и. ризалык, канәгатьлек, шатлык

memnuniyetle

рәв. риза булып, канәгать булып, шатланып

memnuniyetsizlik

и. ризасызлык, канәгатьсезлек

memur

и. 1) хезмәт итүче; 2) хезмәткәр, түрә; devlet memuru дәүләт хезмәткәре

memurluk

и. 1) хезмәт; эш урыны; 2) бүлек, идарә

menajer

и. менеджер; импрессарио

menderes

и. геогр. борылма, борылыш (елгада)

mendil

и. 1) кулъяулык; 2) тастымал

menekşe

и. 1) бот. миләүшә; 2) шәмәхә төс

menenjit

и. мед. менингит

menetmek

ф. тыю; каршы килү; комачаулау

meneviş

и. (терпе төстәге) ялтыравык

menevişlenmek

ф. төрле төсләр белән ялтырау

menfaat

и. мәнфәгать, файда, табыш; menfaatinizdedir сезнең файдага

menfi

1. и. 1) иск. сөргенгә җибәрелгән кеше; 2) негатив. 2. с. 1) кире (суз, җавап); 2) кимчелек эзләүче, кире (кеше)

menfur

с. җирәнгеч, шакшы, кабәхәт, пычрак, начар

mengene

и. пресс, эскәнҗә; demirci mengenesi тимерче прессы

meni

и. биол. сперма, мәни, орлык

menkul

с. и. юр. күчмә; menkul mülkiyet күчмә мөлкәт

mensubiyet

и. мөнәсәбәт, бәйләнеш

mensup

с. мөнәсәбәтле, бәйле

menteşe

и. эләктергеч, келә

mentol

и. ментол

menü

и. меню

merak

и. 1) кызыксыну; herkes merakla bekliyordu барысы да кызыксыну белән көтәләр иде; 2) мавыгу; 3) борчылу, курку; 4) меланхолия, сагыш □ merak etme! борчылма; merak etmek (ни беләндер) кызыксыну

meraklandırmak

ф. 1) кызыксындыру; 2) борчылдыру, борчу

meraklanmak

ф. 1) кызыксыну, мавыгу; 2) борчылу; курку

meraklı

с. 1) кызыксынучан; 2) мавыгучы; 3) борчулы, куркулы

meraksız

с. 1) бернәрсә белән дә кызыксынмаучы; 2) тыныч, пошынмас, ваемсыз

meram

и. 1) теләк; 2) ният, максат

merasim

и. мәрасим, церемония; тантана; merasim atışı салют

merasimli

с. рәсми, церемонияле, мәрасимле

merasimsiz

с. церемониясез

merbut

с. 1) бәйләнгән, кушылган; 2) бәйле

mercan

и. 1) зоол. коралл; 2) мәрҗән □ mercan adası коралл утравы

mercek

и. физ. линза

mercimek

и. ясмык

merdane

I с. иск. батыр, кыю, гайрәтле merdaneII и. 1) цилиндр; 2) уклау

merdiven

и. баскыч, трап ◊ merdiven dayamak (билгеле бер олы яшьне) ваклый башлау

merhaba

ы. исәнме (сез); сәлам

merhamet

и. мәрхәмәт, кызгану, шәфкать

merhametli

с. мәрхәмәтле, шәфкатьле, йомшак күңелле

merhametsiz

с. мәрхәмәтсез, шәфкатьсез, рәхимсез

merhum

и. мәрхүм (үлгән кеше)

meridyen

и. меридиан

merkep

и. (өстенә атланыла торган)хайван, ишәк

merkez

и. 1) үзәк, төп, әйләнәнең уртасы; 2) идарә үзәге; башкала

merkezci

и. уртакчыл

merkezkaç

с. үзәктән качучы

mermer

и. мәрмәр

mermerci

и. мәрмәрче, мәрмәрдән сыннар ясаучы

mermi

и. пуля, патрон, снаряд, ядрә

mersi

и. рәхмәт

mersin

и. бот. мирт (мәңге яшел куак)

mersin balığı

и. мәрсин балыгы

mert

и. хөрмәткә (ихтирамга) лаек кеше

mertebe

и. төрле мәгъ. дәрәҗә

mertek

и. борыс, бүрәнә

mertlik

и. кыюлык, батырлык

mesafe

и. ара, дистанция, интервал, ераклык

mesai

и. тырышлык, көч кую, тырышу, хезмәт

mesaj

и. хәбәр, белдерү

mesane

и. анат. сидек куыгы

mescit

и. (кечкенә) мәчет

mesel

и. 1) иск. мисал; 2) мәсәл

mesela

кер. сүз. мисалга, мәсәлән

mesele

и. мәсьәлә, проблема

mesken

и. торак

meskun

с. (халык) яши торган; meskun yer торак җир

meslek

и. профессия, белгечлек

mesleki

с. профессиональ

mesleksiz

с. 1) белгечлексез, профессиясез; 2) принципсыз

meslektaş

и. мәсләктәш, коллега, хезмәттәш

mesnet

и. терәк, таяныч

mesnevi

и. мәснәви (шигырь, бәет тере)

mest

I и. мәст (сафьян читекләр) mestII с. 1) сәрхуш; 2) аңын югалткан

mesut

с. бәхетле, уңышлы, имин

meta

и. 1) товар; 2) капитал

metabolizma

и. биол. метаболизм, матдәләр алмашу

metafizik

и. метафизика

metal

и. металл

metalürji

и. металлургия

metamorfizm

и. геол. метаморфизм (тау токымнарының структуралары һәм составы үзгәрү)

metamorfoz

и. метаморфоза, үзгәреш

metan

и. хим. метан (сазлыкларда, рудникларда була торган газ)

metanet

и. ныклык, чыдамлылык, түземлелек, тотнаклылык

metastaz

и. мед. метастаз (тәндәге авыруның бер урыннан икенче урынга күчүе)

metelik

и. күч. бик аз акча

meteliksiz

с. акчасыз; бер тиенсез

meteor

и. метеор

meteorit

и. метеорит

meteoroloji

и. метеорология

meteortaşı

и. метеорит

metin

I и. текст, оригинал metinII с. нык, каты, чыдам, какшамас

metis

и. метис

metodik

с. методик

metodoloji

и. методология

metodolojik

с. методологик

metot

и. метод, методика

metre

и. метр (озынлык үлчәү берәмлеге)

metres

и. сөяркә (хатын-кыз)

metro

и. метро, метрополитен

metroloji

и. метрология (үлчәү берәмлекләре турында фән)

metropol

и. метрополия

metruk

с. 1) калдырылган, ташланган; 2) кулланылыштан төшеп калган; искергән

mevcut

1. с. бар булган; ...-да булган. 2. и. контингент

mevki

и. 1) урын; 2) төбәк, җирлек; З) позиция; 4) тоткан урын; 5) пост; 6) спорт. алган урын; 7) рәт (театрда)

mevlit

и. 1) иск. туу; 2) туу урыны

mevsim

и. 1) сезон, ел фасылы; 2) вакыт

mevsimlik

с. 1) язгы-көзге; 2) сезонлы

mevsimsiz

с. 1) сезонсыз; 2) вакытсыз, вакытыннан алда ◊ mevsimli mevsimsiz konuşmak урынлы-урынсыз (теләсә-нәрсә) сөйләү

mevzi

и. 1) урын; 2) хәрби. позиция

mevzu

и. тема, сюжет

mevzuat

и. кануннар җыелмасы

meydancı

и. 1) җыештыручы; 2) надзиратель

meydanlık

и. тигез (ачык) урын

meyhane

и. трактир, кабак

meyil

и. 1) авышлык, сөзәклек; 2) күч. теләк, һәвәслек, омтылыш, ярату

meyilli

с. 1) авыш, сөзәк; 2) күч. һәвәс, яратучы

meymenet

и. бәхет, иминлек

meyve

и. 1) җимеш; 2) күч. нәтиҗә ◊ meyve vermek яхшы нәтиҗә бирү

meyveci

и. җимеш сатучы

meyvecilik

и. җиләк-җимеш үстерү, бакчачылык

meyveli

с. җимешле

mezar

и. кабер, гүр ◊ mezardan çıkarmak үлемнән коткарып калу

mezarcı

и. кабер казучы; зират каравылчысы

mezarlık

и. зират

mezat

и. аукцион

mezbaha

и. терлек сую урыны

mezbele

и. чүплек, чүп түгелә торган җир

meze

и. 1) кабымлык; 2) күч. кәеф-сафа, уен-көлке

mezeci

и. кабымлыклар сатучы

mezesiz

с. рәв. кабымлыксыз (эчелә торган); кабымлык капмыйча

mezhep

и. секта, мәзһәб

meziyet

и. 1) сыйфат; дәрәҗә, өстенлек; 2) үзенчәлек; 3) талант, сәләт

mezkur

с. иск. әйтеп үтелгән, күрсәтелгән

mezun

и. 1) уку йортын тәмамлап диплом алган кеше; 2) вәкаләт бирелгән, вәкил итеп җибәрелгән

mezuniyet

и. 1) уку йортын тәмамлау; 3) вәкаләт, хокук

meç

и. 1) кылыч; 2) рапира

meçhul

с. билгесез, билгеле булмаган

meğer

кис. мәгәр, тик

meşakkat

и. мәшәкать

meşale

и. факел

meşe

и. имән ◊ meşe odunu надан кеше, күсәк

meşgul

с. 1) мәшгуль, эш белән шөгыльләнүче; 2) буш түгел; telefon meşgul телефон буш түгел

meşhur

с. мәшһүр, атаклы, күренекле

meşin

и. күн ◊ meşin suratlı ыштыр бит, оят белмәүче

meşrep

и. характер, холык, табигать

meşru

с. шәригать рөхсәт иткән, канунга сыйган, легаль

meşrubat

и. эчемлекләр

meşrut

с. бәйле, билгеләнгән, (килешү буенча) шарт ителгән

mide–miğfer

[ Previous ] [ Next ]

mide

и. 1) ашказаны; 2) күч. корсак; 3) күч. ашыйсы килү теләге

midesiz

с. талымсыз

midevi

с. ашказаны белән бәйле

midilli

и. 1) кечкенә буйлы ат токымы; 2) пони

midye

и. зоол. мидия

migren

и. мигрень, баш өянәге

mihaniki

с. 1) механик; mihaniki kuvvet механик көч; 2) машиналь

mihman

и. иск. кунак

mihmandar

и. рәсми кунакларны каршы алып озатып йөрүче кеше, кунакчы

mihnet

и. бәла-каза, михнәт, тормыш авырлыклары

mika

и. слюда (пыяласыман минерал)

mikado

и. 1) микадо, Япония императоры; 2) бер уен төре

mikrobiyoloji

и. микробиология

mikrofon

и. микрофон

mikrografı

и. микрография

mikroloji

и. микрология

mikron

и. физ. микрон

mikroorganizma

и. микроорганизм

mikrop

и. микроб

mikroplanmak

ф. инфекция ияртү (йоктыру)

mikroplu

с. йогышлы

mikropsuz

с. стериль

mikropsuzlarıdırmak

ф. йогышсызландыру, стерильләү

miksefe

и. физ. конденсатор

mikser

и. миксер

miktar

и. 1) микъдар; 2) дәрәҗә, күләм

mil

I и. миль (озынлык үлчәү берәмлеге); deniz mili диңгез миле milII и. 1) күчәр; 2) сөрмә тарту өчен таякчык milIII и. ләм, юшкын

miladi

с. милади (христиан ел исәбе)

miligram

и. миллиграмм

milim

и. миллиметр

milimetre

и. миллиметр

milis

и. милиция

militarist

и. милитарист

militarizm

и. милитаризм

millet

и. 1) милләт, халык; 2) халык, публика □ millet meclisi милләт мәҗлесе, парламент (Төркиядә)

milletlerarası

с. халыкара, интернациональ; milletlerarası hukuk халыкара хокук

milletvekili

и. депутат, парламент әгъзасы

milli

с. милли

millileşmek

ф. национализацияләнү

millileştirmek

ф. национализацияләү

milliyet

милләт (кешенең нинди милләттән булуын билгели торган сүз)

milliyetperver

и. милләтче, патриот

milliyetsiz

с. милли тойгылары булмаган

milliyetçi

и. милләтче, патриот

milliyetçilik

и. милләтчелек, патриотизм

milyar

и. миллиард

milyarder

и. миллиардер

milyon

и. миллион

milyoner

и. миллионер

mim

и. пантомима

mimar

и. архитектор

mimarlık

и. архитектура

mimik

и. мимика

mimlemek

ф. начарлар (ышанычсызлар) исемлегенә кертү

mimli

с. (начар дип) исәпкә алынган

minakop

и. зоол. горбуша (балык)

minare

и. манара ◊ minare boyu 10-20 и. чамасы озынлык

minareli

с. манаралы

minaresiz

с. манарасыз

minber

и. мөнбәр (мәчеттә имам-хатиб чыгып хөтбә укый торган баскычлы биек урын)

minder

и. кечкенә мендәр, кечкенә түшәк

mine

и. 1) эмаль, глазурь; 2) теш эмале; 3) циферблат

minelemek

ф. эмаль (глазурь) белән каплау

mineral

и. минерал □ mineral bilimi минералогия, минерал белеме

mineralleştirmek

ф. минераллаштыру

mineralli

с. минераллы

mineraloji

и. минерология

mini

и. кечкенә, кыска; мини; mini etek кыска итәк

minibüs

и. минибус, микроавтобус

minicik

1. с. нәни, кечкенә. 2. и. сабый, нәни бала

minik

с. кечкенә, нәни

minimal

с. минималь

minimini

с. кеп-кечкенә, миниатюр

minimum

и. с. минимум

minnet

и. 1) күңел бурычы (үзенә күрсәтелгән яхшылыкка каршы яхшылык эшләү теләге); 2) рәхмәт, рәхмәтле булу

minnettar

и. күңел бурычы булган кеше

minnoş

и. гүзәл (яратып дәшү); minnoşum гүзәлем, сөеклем, нәнием

mintan

и. минтан, ирләр күлмәге

minyatür

1. и. миниатюр. 2. с. миниатюр, бик кечкенә

minyatürcü

и. миниатюрчы

minyon

с. сөйкемле, нәни

minüskül

и. юл хәрефе

miralay

и. иск. полковник

miras

и. мирас; mirastan feragat mukavelesi мирастан баш тарту турында килешү

mirasyedi

и. с. 1) үзенә мирас калган; 2) күч. әрәм-шәрәм итүче

mirasyedilik

и. әрәм-шәрәм итү, туздыру

mirasçı

и. мирас алган, варис

miri

и. тар. казна (дәүләт) хәзинәсе

mirici

и. тар. казначы, казначей

misafir

и. кунак, юлчы □ misafir odası (өйдә) кунак бүлмәсе

misafirperver

с. кунакчыл

misal

и. 1) мисал, үрнәк; 2) охшаш, иш □ misal olarak мәсәлән, мисалга

misk

и. мускус, миск (ата кабарганың аталык бизләреннән алына торган хуш исле матдә)

misket

и. мускат, мускат исе, мускат шәрабы

miskin

и. с. 1) иск. мескен, хәлсез, бичара; 2) пешмәгән, мәми авыз, ачык авыз; 3) махау авыруы белән авыручы

miskince

рәв. 1) кызганыч, бичара рәвештә; 2) ялкау, ялкау рәвештә

miskinleşmek

ф. 1) иск. мескенләнү, ярлылану, хәлсезләнү, хәерчеләнү, көчсезләнү; 2) ялкаулану

miskinlik

и. 1) иск. мескенлек, бичаралык, хәлсезлек, хәерчелек; 2) ялкаулык, иренчәклек

mistik

1. с. мистик; mistik inanışlar мистик ышанулар. 2. и. 1) мистик; 2) мистика

misvak

и. иск. теш чистарту җайланмасы (бер башы җепселләнгән агач таякчык)

misyon

и. миссия

misyoner

и. миссионер

mit

и. миф

mitil

и. ак юрган

miting

и. митинг

mitoloji

и. мифология; yunan mitolojisi грек мифологиясе

mitolojik

с. мифологик

mitralyöz

и. пулемет

miyav

иярт. мияу (песи тавышы)

miyavlamak

ф. мияулау

miyop

и. с. күрә караучы (ерактан начар күрүче)

miyopluk

и. күрә карау, ерактан күрмәү

mizah

и. юмор, юмор үрнәге, юмор парчасы; mizah dergisi юмористик журнал

mizahi

с. юмористик

mizahçı

и. юморист

mizahçılık

и. юмор әсәрләрен иҗат итү эше

mizan

и. 1) иск. үлчәү эше; 2) үлчәгеч җайланма, үлчәү

mizanpaj

и. полигр. верстка

mizansen

и. мизансцена

mizaç

и. характер, натура

miğfer

и. мигъфәр (сугышчының тимер башлыгы)

mobilya–moğolca

[ Previous ] [ Next ]

mobilya

и. мебель

mobilyacı

и. 1) мебель ясаучы; 2) мебель белән сату итүче

mobilyalı

с. мебельле, җиһазлы, җиһазландырылган

mobilyasız

с. мебельсез, җиһазсыз

moda

1. и. мода. 2. с. модалы □ moda evi мода йорты

modacı

и. модельер

model

и. 1) модель, макет; 2) фасон, модель; 3) модель, натурщик; 4) модалар журналы; 5) үрнәк, марка, тип

modelci

и. модельчы

modern

с. модерн, заманча

modernize

с. заманча □ modernize etmek заманчалаштыру

modifikasyon

и. модификация

modistra

и. тегүче (хатын-кыз)

modül

и. мат. физ. модуль modülasyon и. мат. физ. модуляция

mola

и. 1) тукталыш, ял; 2) диңг. бушайту (мәс., арканнарны)

molekül

и. молекула

moleküler

с. молекуляр

molla

и. 1) тар. казый; 2) мәдрәсә укучысы, шәкерт; 3) иск. галим

moloz

и. 1) вак таш, вакланган таш; 2) күч. кирәксез (яраксыз) нәрсә

moment

и. физ. тех. момент

monarşi

и. монархия

monarşist

и. монархист

monarşizm

и. монархизм

monden

с. дөньяви

monist

и. фәлс. монист

monitör

и. монитор

monopol

и. монополия

monoteizm

и. монотеизм

montaj

и. монтаж, җыю; урнаштыру

montajcı

и. монтажчы

monte etmek

ф. монтажлау, җыю, урнаштыру

montör

и. 1) монтажник; 2) монтер

mor

и. с. шәмәхә, аксыл шәмәхә, миләүшә төсле

moral

и. 1) мораль, әхлак, әдәп; 2) кәеф, настроение □ morali bozulmak кәефе кырылу, настроениесе төшү

moralizm

и. морализм

morarmak

ф. 1) шәмәхәләнү, шәмәхә төс алу; 2) (суыктан, авырудан) күгәрү

morartmak

ф. шәмәхә итү, шәмәхә төс кертү

moratoryum

и. мораторий

morfem

и. лингв. морфема

morfin

и. морфий

morfoloji

и. морфология

morfolojik

с. морфологик

morg

и. морг

morina

и. тәрәч балыгы

morlaşmak

ф. шәмәхәләнү

morluk

и. 1) шәмәхә төс; 2) күгәргән урын (тәндә)

mors

и. зоол. морж

morto

и. үле, мәет

moruk

и. арго. карт ◊ teneşirdeki moruk бер аягы гүрдә булган (үләр вакыты җиткән) кеше

morula

и. биол. морула

moskof

и. московит (слюданың бер тере)

mosmor

с. карасу шәмәхә ◊ mosmor kesilmek a) (суыктан) күгәрү; б) (ачудан) кара көю

mostra

и. үрнәк, өлге ◊ mostra olmak адәм көлкесенә калу, (үз-үзеңне) көлке хәлгә кую

motel

и. мотель

motif

и. 1) муз. мотив, көй; 2) орнамент, бизәк

motivasyon

и. мотивация

motor

и. мотор

motorbot

и. моторлы көймә

motorcu

и. моторист, механик

motorlu

с. моторлы

motorsuz

с. моторсыз

motosiklet

и. мотоцикл, мотоциклет

mototren

и. мотовоз, дрезина

mozaik

1. и. мозаика. 2. с. мозаик; mozaik döşeme мозаик идән

mozaikçi

и. мозаикчы

moğol

и. монгол

moğolca

1. и. монгол теле. 2. рәв. монголча

muahede–muştu

[ Previous ] [ Next ]

muahede

и. иск. килешү, пакт, шартнамә

muaheze

и. 1) начар дип табу, гаепләү; 2) критика, тәнкыйть

muamele

и. 1) мөгамәлә; hüsnü muamele яхшы мөгамәлә; 2) эш, операция (сәүдә, финанс); 3) процедура, формальлек, эш барышы; 4) хим. иск. кушылма

muamma

и. 1) табышмак, сер; 2) күч. аңлашылмаган нәрсә

muavin

и. ярдәмче, урынбасар

muavinlik

и. урынбасарлык

muayene

и. 1) мед. карау, тикшерү; muayene odası табиб кабинеты; 2) тикшерү, контроль; gümrük muayenesi тамгаханә (таможня) тикшерүе

muayeneci

и. контролер, тикшерүче

muayenehane

и.1) табиб кабинеты; 2) амбулатория, поликлиника; сырхауханә

muayyen

с. ачык, билгеләнгән; muayyen bir müddet билгеләнгән вакыт аралыгы

muazzam

с. 1) гаять зур; 2) чиктән тыш, гаять; 3) күч. көчле, мөһим

mubah

и. тыелмаган, гөнаһ саналмаган

mucip

и. сәбәп, этәргеч

mucit

и. уйлап табучы, иҗатчы

mucize

и. могҗиза, таң калырлык нәрсә

mucizeli

с. могҗизалы

mucur

и. к.: mıcır

muhabbet

и. 1) мәхәббәт; 2) дуслык; дусларча сөйләшү

muhabbet kuşu

и. тутый кош

muhabere

и. хат алышу; корреспонденция

muhabereci

и. хәрби. элемтәче

muhabir

и. корреспондент, репортер, мөхбир

muhaceret

и. иск. мөһаҗәрәт, күченү, күчеп китү, эмиграция

muhacir

и. мөһаҗир, эмигрант

muhafaza

и. сак, каравыл; саклау

muhafız

и. яклаучы, саклаучы

muhakeme

и. 1) мәхкәмә; 2) уй-фикер, хөкем; 3) бәяләмә

muhakkak

1. с. чын, дөрес, хак. 2. рәв. һичшиксез, дөрестән дә, чынлап

muhalefet

и. 1) каршылык; 2) оппозиция; 3) контраст

muhalif

и. с. каршы, каршылык күрсәтүче

muharebe

и. 1) бәрелеш, сугыш; muharebe açmak сугыш башлау; 2) күч. көрәш, бәрелеш

muharip

1. с. сугышчы, хәрби; muharip dev/et сугышучы дәүләт. 2. и. сугышчы

muharrir

и. 1) иск. язучы, автор; 2) мөхәррир, редактор

muhasebe

и. 1) бухгалтерия, хисапчылык; muhasebe memuru хисапчы; 2) исәп- хисап

muhasebeci

и. бухгалтер, хисапчы

muhasip

и. бухгалтер, хисапчы

muhasiplik

и. бухгалтер хезмәте

muhatap

и. әңгәмәдәш, тыңлаучы

muhbir

и. хәбәр итүче

muhit

и. мохит, тирә-як, тирә-юнь

muhtar

1. с. иск. мөстәкыйль, бәйсез, ирекле, автоном; muhtar eyalet автоном өлкә. 2. и. мухтар, староста; köy muhtarı авыл старостасы

muhtariyet

и. иск. мохтариять, автономия

muhtaç

с. 1) мохтаҗ; nasihate muhtaç киңәшкә мохтаҗ; 2) мохтаҗ, ярлы, хәерче; muhtaç aileler мохтаҗ гаиләләр

muhtemel

с. мөмкин булган, ихтимал, булуы мөмкин саналган

muhtemelen

кер. суз. мөгаен, ихтимал, бәлки

muhterem

с. мөхтәрәм, хөрмәтле

muhteva

и. эчтәлек

muhteşem

с. купшы, зиннәтле, гүзәл, искиткеч, мәһабәт, күркәм

mukabele

и. 1) (төрле мәгънәдә) җавап; җавап кайтару; 2) каршы кую, капма- каршылык; 3) Коръәнне яттан уку (Рамазан бәйрәме көнне)

mukabil

1. с. капма-каршы торучы, кире, контр; mukabil casusluk контршпионаж. 2. и. алыштыручы, эквивалент булып торучы, туры килүче, җавап, 3. бәйл. карамастан

mukadderat

и. язмыш

mukaddes

с. мөкатдәс, изге; mukaddes ödev изге бурыч

mukavele

и. килешү, шартнамә, контракт □ mukavele yapmak килешү төзү

mukavelesiz

с. килешүсез

mukavemet

и. 1) каршылык; mukavemette bulunmak каршылык күрсәтү; 2) ныклык, чыдамлылык

mukavva

и. с. катыргы

mukayese

и. чагыштыру; аналогия

muktedir

с. 1) көчле, куәтле; 2) сәләтле, маһир; 3) булдыра алучы, эшли алучы

mulaj

и. муляж

mum

и. 1) шәм; 2) балавыз

mumcu

и. 1) шәм ясаучы; 2) иск. фитильле мылтык белән коралланган сугышчы

mumlamak

ф. 1) балавыз белән каплау; 2) сургучлау, сургуч мөһер басу

mumlu

с. балавызлы; mumlu bez клеенка

mumya

и. мумия

mumyalamak

ф. бальзамлау, мумия ясау

mumyalaşmak

ф. бальзамлану, мумияга әйләнү

munis

с. 1) җанга якын булган, күңелгә хуш килгән; 2) күч. туры килә торган, яраклы

muntazam

с. 1) тәртипле, тәртипкә китерелгән, дөрес, яхшы оештырылган, төзек, пөхтә, төгәл; 2) тигез, тыныч, ритмлы

murat

и. 1) теләк; 2) морад, максат

murdar

с. 1) мордар, пычрак, шакшы; 2) шәригатьчә чалынмаган (хайван, ит)

musalla

и. намаз уку урыны (ачык җир)

musallat

с. бәйләнчек

musevi

и. яһуд, яһүди

musibet

1. и. (кинәт килгән) бәхетсезлек. 2. с. күч. бәхетсез

musiki

и. төрле мәгъ. музыка □ musiki takımı оркестр

muslin

и. муслин, тукыма төре

musluk

и. кран

musluklu

с. кранлы

musluksuz

с. крансыз

muson

и. муссон; musonlar bölgesi муссоннар зонасы

mustarip

с. 1) интегүче; 2) авыру

mut

и. бәхет, иминлек, тынычлык, рәхәтлек, хозурлык

mutaassıp

с. фанат, ялкынлы, бик нык бирелгән

muteber

с. 1) могтәбәр, хөрмәтле; 2) бай, кредит бирүгә сәләтле

mutemet

и. ышанычлы вәкил (акча эшләрендә)

mutfak

и. 1) аш бүлмәсе, кухня; 2) кулинария, аш-су

mutlak

1. с. абсолют, чын, нык. 2. рәв. абсолют рәвештә, һичшиксез, һичсүзсез

mutlaka

рәв. абсолют рәвештә; һичшиксез, һичсүзсез

mutlu

с. бәхетле, шатлыклы, имин

mutlulandırmak

ф. шатландыру

mutluluk

и. бәхет, иминлек, шатлык

mutsuz

с. бәхетсез

mutsuzluk

и. бәхетсезлек

muttehiden

рәв. иск. бертавыштан; бергә

muvazzaf

и. хәрби хезмәттәге кеше, хәрби

muz

и. банан

muzip

с. кешедән көләргә яратучан, бәйләнчек

muzır

с. 1) иск. (сәламәтлеккә) зарарлы; 2) (бала-чага тур.) тик-тормас, усал

muço

и. 1) юнга; 2) йомышчы малай

muş

и. катер

muşamba

и. 1) клеенка, линолеум; sofra muşambası өстәл клеенкасы; 2) киндер тукыма (рәсем ясау өчен); 3) плащ

muşmula

и. мушмула, башмала (җимешле куак һәм шуның җимеше)

muşta

и. 1) тимер тукмак; 2) йодрык

muştu

и. шатлыклы хәбәр

möble–mötemekkin

[ Previous ] [ Next ]

möble

и. мебель, мебелировка, җиһаз

möbleli

с. мебельле, җиһазландырылган

mötemekkin

с. иск. урнашкан, торучы, яшәүче

mübadele–müşteri

[ Previous ] [ Next ]

mübadele

и. иск. алыш-биреш

mübalağa

и. арттыру, гипербола

mübarek

с. 1) мөбарәк, бәхетле, котлы; 2) хөрмәтле, изге

mübaşir

и. мәхкәмәдә ярдәмче эшләрне башкаручы хезмәткәр

mücadele

и. көрәш

mücadeleci

и. көрәшүче, көрәшче

mücahit

и. с. мөҗаһид (дин, идея, Ватан һ. б. өчен көрәшүче)

mücevher

1. с. асылташлар белән бизәлгән. 2. и. кыйммәтле әйбер

mücevherat

и. кыйммәтле әйберләр, асылташлар, ювелир әйберләре

mücver

и. йомырка, суган һәм петрушка кушып ясалган һәм кыздырылган фрикаделькадан гыйбарәт ашамлык

müdafaa

и. оборона, саклау, яклау

müdahale

и. тыгылу, катышу, катнашу

müddet

и. мөддәт, срок, вакыт, вакыт арасы

müddetli

с.(билгеле бер) вакытлы, сроклы

müddetsiz

с. сроксыз

müdür

и. мөдир, башлык, директор, җитәкче, администратор; müdür muavini директор урынбасары

müdürlük

и. мөдирлек

müebbet

с. мәңге, бетмәс-төкәнмәс, гомерлек

müellif

и. автор, иҗатчы, әдип, язучы

müessese

и. учреждение, оешма, эшханә

müesseseleşmek

ф. оешу

müezzin

и. мөәзин, мәзин

müfettiş

и. ревизор, инспектор

müfettişlik

и. инспекция

müflis

с. белгән, хәерчеләнгән, банкрот

müftü

и. мөфти müftülük и. мөфтилек

mühendis

и. Мөһәндис, инженер

mühim

с. мөһим

mühre

и. кәгазьне шомарту (ялтырату) җайланмасы (пыяла шарчык)

mühür

и. мөһер, штемпель ◊ mühür gözlü зур кара матур күзле

mühürcü

и. мөһер ясаучы

mühürlemek

ф. мөһерләү, мөһер сугу

mühürlü

с. мөһерле

mühürsüz

с. мөһерсез

müjde

и. 1) яхшы хәбәр, яңалык; 2) яхшы хәбәр өчен бүләк, сөенче

müjdeci

и. яхшы хәбәр китерүче

müjdelemek

ф. яхшы хәбәр (яңалык) китерү

müjdeli

с. яхшы хәбәрле

müjdelik

и. яхшы хәбәр өчен бүләк, сөенче

mükafat

и. бүләк, премия

mükafatlandırmak

ф. бүләкләү, премия бирү

mükellef

с. 1) (нәрсәдер эшләргә) бурычлы, тиеш; 2) салым түләргә тиешле

mükemmel

с. кимчелексез, камил

mükemmellik

и. камиллек

müktesep

с. табылган, эшләп алынган

mülakat

и. (укырга, эшкә, һ. б. сайлап алу максатында) әңгәмә, сөйләшү

mülayim

с. 1) иск. мөлаем, йомшак, сөйкемле; mülayim bir adam мөлаем кеше; 2) күңелгә хуш килердәй

mülk

и. күчмәс мөлкәт (йорт, кибет, җир һ. б.)

mülkiye

и. гражданнар (хәрби булмаганнар)

mülteci

и. качак, эмигрант

mümessil

и. вәкил

mümkün

с. мөмкин □ mümkün mertebe мөмкин кадәр, булдыра алганча

mümtaz

с. үзенчәлекле, мөмтаз; сайлап алынган

münafık

с. монафикъ, икейөзле; коткы таратучы

münafıklık

и. монафыйклык, икейөзлелек

münakaşa

и. фикер алышу, бәхәс, сүз көрәштерү

münasebet

и. 1) мөнәсәбәт; 2) уңайлы очрак; 3) туры килү, ярашу

münasebetli

с. мөнәсәбәтле

münasebetsiz

с. 1) мөнәсәбәтсез, урынсыз; 2) вакытсыз, килешсез; 3) ятышсыз, мәгънәсез, килделе-киттеле

münasebetsizlik

и. 1) мәгънәсезлек, әдәпсезлек; 2) абсурд, юк-бар

münasip

с. туры килгән, ярашлы

münazara

и. бәхәс, сүз көрәштерү

müneccim

и. 1) астролог; 2) иск. астроном

münhal

с. буш (вакантлы) урын

münhasır

с. 1) махсус аерып куелган; 2) чикләнгән, чикле

münhezim

с. җиңелгән, тар-мар ителгән

münkir

и. инкарь итүче, ышанмаучы, кабул итмәүче

münzevi

и. кешеләр белән аралашмаучы, ялгызлыкны үз итүче

müphem

с. рәв. аңлаешсыз, билгесез, томанлы

müphemiyet

и. билгесезлек, аңлаешсызлык

müptela

с. 1) дучар булган, интегүче; 2) кайгыга төшкән

müracaat

и. мөрәҗәгать

müracaatçı

и. мөрәҗәгать итүче, сораучы

mürdüm

и. бот. караҗимеш □ mürdüm eriği вак кара җимеш

mürekkep

I с. 1) кушылган, бергә җыелган, берничә нәрсәдән оешкан; 2) катлаулы, кушма mürekkepи. язу карасы; mürekkep lekesi кара табы

mürekkepbahğı

и. зоол. каракатица

mürekkeplemek

ф. язу карасы тамызып (түгеп) пычрату

müruvvetsiz

с. кешелексез, кырыс, каты күңелле, рәхимсез

mürver

и. бот. аю баланы, карга миләше

mürüvvet

и. 1) кешелеклелек, юмартлык; 2) (гаиләдә) балаларның үсеп кеше булуларын күрү шатлыгы

mürüvvetli

с. кешелекле, юмарт

müsaade

и. 1) рөхсәт; 2) уңайлылык □ müsaade etmek (buyurmak) 1) рөхсәт итү; 2) юл бирү, үткәреп җибәрү; 3) уңайлы итү (булу)

müsait

с. уңайлы, файдалы

müsamaha

и. 1) юл куючанлык, мәрхәмәт күрсәтү; 2) күрмәмешкә салыну

müsamere

и. кичә, уен-көлке кичәсе

müsavat

и. төрле мәгъ. тиңлек, тигезлек □ müsavat özre бер нигездә, бер (тигез) принципта

müsavi

с. тигез, тиң

müshil

с. и. эч йомшарткыч, эч йомшарта торган дару

müskirat

и. иск. исерткеч эчемлекләр (матдәләр)

müslim

и. мөслим, мөселман

müslüman

1. и. Мөселман. 2. с. 1) гадел, турылыклы; 2) диндар

müslümanlık

и. мөселманлык, мөселман булу

müspet

с. 1) дәлилләнгән; 2) төрле мәгъ. уңай; müspet cevap уңай җавап; 3) физ. мат. позитив

müsrif

с. әрәм-шәрәм итүче

müsriflik

и. әрәм-шәрәм итүчәнлек, туздыручанлык

müstahak

с. лаек, хаклы

müstahzarat

и. мед. (даруханәдә) әзер дару

müstakbel

1. с. булачак; müstakbel damadı булачак кияве. 2. и. киләчәк

müstakil

с. мөстәкыйль

müstehcen

с. килешсез, әдәпсез, әшәке

müstesna

1. с. 1) аерымланган; 2) аерым, гаҗәп, уникаль. 2. бәйл. (нәрсәдән, кемнән) тыш; bir iki gazete müstesna бер-ике газеттан тыш

müstezat

с. иск. арттырылган, тулыландырылган

müsteşar

и. киңәшче

müsteşarlık

и. киңәшче хезмәте (хезмәт урыны)

mütareke

и. (сугышны туктатып тору турында) килешү

müteaddit

с. күп, шактый

müteahhit

и. эшкә алынучы (килешү буенча берәр эшне башкаручы)

mütebessim

с. елмаючы, елмаеп торучы, елмаюлы

mütebessimane

рәв. елмаеп, елмаю белән

müteessif

с. үкенүче, кайгыручы □ müteessif olmak кайгыру

müteessir

с. иск. кайгылы, сагышлы

mütefekkir

и. иск. фикер иясе

müteferrik

с. иск. 1) төрле, һәртөрле, күптөрле; 2) аерылган, таралган, чәчелгән

mütehakkim

с. хакимлек итүче; буйсындыручы

mütehammil

с. иск. кыенлыклар күтәрүче, түзүче, чыдаучы

müteharrik

с. иск. хәрәкәткә килүче, хәрәкәт итә торган

mütehassis

с. иск. рухланган, дәртләнгән

mütehassıs

1. и. белгеч. 2. с. квалификацияле; mütehassıs işçi квалификацияле эшче

mütehassıslık

и. белгечлек

mütehevvir

с. иск. ачуланган, ачуы кабарган, ярсулы

mütekebbir

с. иск. эреләнүче, масаючы, тәкәббер

mütekebbirane

рәв. эрелек белән, эреләнеп, масаеп

mütemadi

с. әзлексез, дәвамлы

mütemadiyen

рәв. бертуктаусыз, гел, һәрвакыт

mütemessil

с. иск. эштә (кыланышта) берәүгә охшарга тырышучы; иярүче

mütenasip

с. тигез, бер чамадагы, туры килгән, пропорциональ

müteneffir

с. иск. җирәнеп караучы, чирканучы, күрә алмаучы

mütenekkir

с. иск. танылмаслык; чит исем астында яшәүче

mütercim

и. иск. тәрҗемәче

müteselsil

с. иск. чылбыр-сыман тезелгән, бер-бер артлы килүче

mütevazi

с. тыйнак, басынкы

mütevekkil

с. язмышка буйсынган

mütevelli

и. мөтәвәлли (вәкыф, мәдрәсә, мәчет эшләрен башкаручы кеше)

müteşebbis

с. инициатива күрсәтүче, берәр эшкә башлап керешүче

müteşekkil

с. төзелгән, ясалган, оешкан бер сурәткә керүче

müteşekkir

с. рәхмәт әйтүче, яхшылыкның кадерен белүче

müthiş

с. 1) мөдхиш, явыз; 2) куркыныч, коточкыч; 3) бик нык; чиксез; 4) шаккаткыч

müttefik

с. кушылган, берләшкән

müvekkil

и. ышанып эш тапшыручы

müverrih

и. иск. мөәррих, тарихчы, елъязмачы

müvezzi

и. 1) таратучы; 2) почтальон, хат ташучы; 3) газет сатучы

müzaheret

и. иск. ярдәм

müzahir

и. иск. ярдәм итүче, кул сузучы

müzakere

и. 1) (эшлекле) сөйләшү, киңәшмә, дебат, уйлашу, фикер алышу; 2) сынау

müzayede

и. аукцион

müze

и. музей; Louvre müzesi Лувр музее

müzeci

и. музей хезмәткәре; музей оештырган кеше

müzekker

и. 1) ир кеше; 2) гр. Мөзәккәр

müzekkere

и. доклад язуы, рәсми язма

müzevir

с. сүз йөртүче

müzevirlemek

ф. әләкләү, өстеннән сөйләү; ара бозу

müzik

и. музыка; batı müziği көнбатыш музыкасы

müzikal

с. музыкаль

müzikhol

и. мюзик-холл

müziksever

и. меломан, музыка яратучы

müzikçilik

и. музыкант һөнәре

müzisyen

и. музыкант

müzmin

с. хроник, озакка сузылган, озакка тартылган; müzmin hastalık хроник авыру

müzminleşmek

ф. хроник рәвеш алу, озакка сузылу

müzıkçi

и. музыкант

müşabehet

и. иск. охшашлык, аналогия

müşabih

с. иск. охшаш

müşahit

и. иск. күзәтүче

müşavir

и. иск. киңәшче, консультант

müşerref

с. кадерләнгән; кадерле, хөрмәтле

müşfik

с. шәфкатьле, шәфкать итүче

müşkül

1. с. читен, кыен, авыр, мөшкел. 2. и. авырлык, проблема

müşküle

и. йөземнең бер сорты

müştemel

с. эчендәге, эченә алынган, эченә сыйдырылган

müşterek

с. уртак

müştereken

рәв. бергә, берлектә

müşteri

и. клиент, мөштәри müşteriи. Юпитер

Mısırlı–mışmış

[ Previous ] [ Next ]

Mısırlı

и. Мисыр кешесе

mıcır

и. 1) вак таш, гравий; 2) күмер тузаны; 3) ташландыклар

mıh

и. зур кадак

mıhlamak

ф. 1) кадак кагу; кадаклау; 2) күч. хәрәкәтсез итү (калдыру)

mıhlı

с. 1) кадакланган; 2) кадаклы, кадагы бар

mıknatıs

и. 1) магнит; mıknatıs kutbu магнит полюсы; 2) тех. магнето

mıknatıslamak

ф. магнитландыру

mıntaka

и. 1) район, төбәк; 2) хәрби округ □ silahsız mıntaka нейтраль зона

mır mır

иярт. мыр-мыр (песи мырылдавы)

mırlamak

ф. мырлау, мырылдау (песи тур.)

mırıldamak

ф. мыгырдау

mırıldanmak

ф. мыгырдану

mısra

и. шигырь юлы

mısır

и. кукуруз □ mısır püskülü кукуруз чәкәне

mısırcı

и. кукуруз үстерүче

mısıryağı

и. кукуруз мае

mıymıntı

с. ялкау, әкрен

mızmız

с. 1) метер, вакчыл; 2) ялкау

mızrak

и. сөңге ◊ mızrak çuvala girmez (sığmaz) без капчыкта ятмый

mızıka

и. 1) музыка; 2) оркестр

mızıkacı

и. музыкант

mızıklanmak

ф. хәйләләү, хәйлә кору, алдау

mışmış

и. сөйл. өрекнең бер сорты

nabız–nağme

[ Previous ] [ Next ]

nabız

и. 1) пульс; 2) күч. уй, ният □ nabzını almak (saymak) пульсын санау; nabzını tutmak пульсын тикшерү (тотып карау)

nacak

и. (кыска саплы, кечкенә) утын балтасы

nadan

с. иск. надан

nadas

и. туңга сөрү

nadaslık

с. туңга сөрү өчен калдырылган (җир)

nadir

с. сирәк очрый торган, сирәк

nadire

с. сирәк очрый торган, кыйммәтле

nafaka

и. 1) яшәү чарасы (акча, байлык); 2) алимент

naftalin

и. нафталин

naftalinlemek

ф. нафталинлау

nahiye

и. 1) нахия, волость (Төркиядә); 2) өлкә, район, төбәк

nahoş

с. начар, җирәнгеч

nahır

и. сөйл. сыер көтүе

nahırcı

и. сөйл. сыер көтүче

nail

с. ирешкән, башкарып чыккан □ nail olmak ирешү

naip

и. урынбасар (вакытлыча хөкемдарны алыштырып торучы)

naiplik

и. 1) вәкиллек; 2) регентлык

nakarat

и. 1) муз. кушымта; 2) күч. күп кабатланган сүз

nakavt

и. спорт. нокаут

nakdi

с. акчалы, акчага бәйле

nakil

и. 1) үткәргеч; күчергеч; 2) күчерү, күчермә алу; 3) сөйләү; 4) күчерүче; тәрҗемә итүче

nakit

и. (саф) акча, кулда булган акча

nakledilmek

ф. (бер җирдән икенче җиргә) күчерелү

nakletmek

ф. 1) күчерү; ташу; 2) үткәрү; 3) тәрҗемә итү

nakliyat

и. транспорт; ташу

nakliyatçı

и. ташучы

nakliye

и. транспорт; транспортировка; ташу

nakliyeci

и. ташучы

nakış

и. 1) нәкыш, бизәк; 2) рәсем, сурәт; 3) чигү, чигелгән әйбер □ nakış işlemek чигү чигү

nakışlamak

ф. бизәү, нәкышьләү

nakışçı

и. нәкышьче, бизәкче, рәссам, чигүче

nakşetmek

ф. 1) бизәү, төрле төсләргә буяу; 2) күч. калдыру, сеңдерү □ zihnine nakşetmek хәтерендә калдыру

nakşibendi

и. 1) нәкышьбәнди (шәех Бәһаэддин Нәкышьбәнд нигез салган мөселман сектасы); 2) нәкышьбәңди (нәкышьбәнд сектасы тарафдары)

nal

и. дага □ nal çakmak дагалау

nalbant

и. тимерче, дагалаучы

nalbantlık

и. дагалаучы тимерче хезмәте

nalın

и. агач табанлы башмак (мунчада һ. б. юеш урыннарда кию өчен)

nam

и. 1) нам, исем, ат; 2) горурлык, мактаныч, дан, шөһрәт

namaz

и. намаз namazlık 1. и. намазлык. 2. с. бер намаз вакыты кадәр дәвам иткән

namazsız

с. күрем күрүче (хатын-кыз)

namert

с. кешелексез; куркак

namlı

с. мәшһүр, күренекле

namus

и. намус

namuslu

с. намуслы

namusluluk

и. намуслылык

namussuz

с. намуссыз

namzet

и. 1) кандидат, абитуриент; 2) сөйл. ярәшелгән кеше

namzetlik

и. кандидатура

nan

и. нан, икмәк

nanay

хәб. сүз. арго. юк

nane

и. бөтнек □ nane ruhu бөтнек экстракты; nane suyu бөтнек суы, эчендә бөтнек экстракты эретелгән су ◊ nane molla көчсез (җебегән) кеше, чирләшкә

nankör

с. хөрмәт (сый) кадерен белмәүче, яхшылыкның кадерен белмәүче

nansuk

и. нансук (тукыма)

nar

и. иск. ут, ялкын nar и. анар (агачы һәм җимеше), гранат

nara

и. аваз, тавыш, кычкыру

narenciye

и. цитрус

nargile

и. 1) наргилә, хурхур, кальян (төтенен су аркылы үткәрә торган тәмәке тарту коралы); 2) арго. лыгырдык, ләчтит сатучы

narin

с. нәфис

narkotik

и. наркотик

narkotizm

и. наркотизм

narkoz

и. наркоз

narkozcu

и. мед. анестезиолог

narkozculuk

и. анестезия

narsisizm

и. мед. нарциссизм, нарциссомания

narçiçeği

с. ачык-кызыл (төс), анар (гранат) төсендә

nasihat

и. нәсихәт, киңәш

nasihatçı

и. нәсихәтче, киңәшче

nasip

и. насыйп, өлеш, язмыш

nasrani

и. христиан

nasyonalist

и. милләтче

nasyonalizm

и. милләтчелек

nasıl

а. 1) нинди, ниндирәк; 2) ничек, ни рәвешле □ nasıl olmuşsa ничектер, ни булса булган; nasıl olsa ничек тә булса, кайчанда булса; nasılsınız хәлләрегез ничек? хәлегез ничек?

nasılsa

рәв. 1) ничек тә булса; 2) барыбер, әлбәттә

nasır

и. сөял ◊ nasıra basmak авырткан җиренә тию

nasırlanmak

ф. сөялләнү, сөял белән каплану

natura

и. натура, табигать (кешенең)

natüralizm

и. натурализм natürel с. табигый, натураль

natürizm

и. натуризм

natıkalı

с. сүзгә оста; оста телле

natıkasız

с. сүз сөйли белмәүче, оста сөйләмәүче

natır

и. хатын-кызлар мунчасында юындыручы

naylon

и. нейлон

naz

и. 1) иркәлек, иркәләнү, кылану, көязлек; 2) назлану, каприз

nazar

и. 1) иск. караш; nazarımda минемчә, минем карашымча; 2) күз тию

nazarlık

и. күз тиюдән саклый торган нәрсә

nazenin

с. 1) назлы; 2) нәфис

nazik

с. 1) әдәпле, тәрбияле, нәзакәтле; 2) нәзек, нечкә, нәфис; 3) четрекле

nazikleşmek

ф. 1) нечкәрү; 2)четреклеләнү

naziklik

и. 1) әдәплелек, нәзакәтлелек; 2) нәзеклек, нечкәлек, нәфислек

nazlanmak

ф. назлану, ялындыру

nazlı

с. 1) назлы; 2) кадерле, карап туймаслык; 3) кечкенә, нәфис

nazlılık

и. назлылык

nazım

и. әд. шигърият nazım с. тәртипкә салучы

nazır

1. с. 1) караучы, күрүче; 2) караган, чыгучы; denize nazır bir pencere диңгезгә караган тәрәзә. 2. и. иск. министр

naçar

с. чарасыз, ирексез, чарасы булмаган

naçiz

с. әһәмиятсез, кыйммәте булмаган

nağme

и. 1) мотив, мелодия, көй; 2) муз. нота; 3) күч. шыттыру, ялган сөйләү ◊ nağme yapmak белмәгән булып кылану

ne–neşter

[ Previous ] [ Next ]

ne

I а. 1) нәрсә; 2) ни; 3) нинди □ ne var ne yok 1) ни хәлләр бар, эшләр ничек бара?; 2) бар булганы neII терк. ни ..., ни ...дә,... дә ...дә (түгеп), ... дә (түгел); ne uzun ne kısa ни озын, ни кыска

nebi

и. нәби, пәйгамбәр

nebze

рәв. аз микъдарда; bir nebze аз гына

nebülöz

и. астр. томанлык (астрономик җисемнәрнең газ хәлендә булуы)

nece

рәв. нинди телдә

neci

и. нинди эш белән шөгыльләнүче

neden

1. а. нидән, нигә, нәрсәгә. 2. и. сәбәп □ neden olmak сәбәп булу; neden sonra бераздан

nedenli

с. сәбәпле, сәбәп белән

nedense

рәв. нигәдер, нидәндер, никтер

nedensiz

с. сәбәпсез

nefes

и. 1) тын алу, сулыш; 2) өшкерү (авыруны), әфсен уку; 3) күч. тереклек, җан иясе □ nefes darlığı астма, тын кысылу

nefeslemek

ф. өшкерү, әфсенләү

nefeslik

и. җиллек, төннек, җилләткеч, вентилятор

nefis

I и. нәфес □ nefsine düşkün үз нәфесен кайгыртучы, эгоист nefisII с. гүзәл, матур, нәфис

nefret

и. нәфрәт

nefrit

и. мед. нефрит, бөер ялкынсынуы

neft

и. нефть □ neft yağı лигроин

negatif

с. негатив, кире

nehir

и. елга; nehir gemicisi елга көймәчесе

nekes

с. саран, кысмыр

nekeslik

и. саранлык

nektar

и. нектар

nem

и. 1) дым, дымлылык; 2) чык; nem yağdı чык төште

nemlendirici

и. дымландыручы

nemlendirmek

ф. дымландыру

nemletmek

ф. юешләтү, су тидерү, дымландыру

nemli

с. 1) юеш, дымлы; 2) күч. яшьле (күзләр тур.)

nemrut

с. 1) кырыс, мәрхәмәтсез; 2) туң йөрәкле, каты күңелле, рәхимсез

nemölçer

и. гигрометр

neolojizm

с. неологизм

neon

и. неон

neptün

и. астр. Нептун

nere

а. кай төш(е)? кайсы урын?

nerede

а. кайда?

nereden

а. 1) кайдан?; 2) ничек, ни рәвешле?

neredeyse

рәв. кайда гына булса да

nereli

с. кайсы якныкы? кайда туган?

neresi

а. кайсы җире?, кайсы төше?

nereye

рәв. кая?

nergis

и. нәркиз, суган гөле (бакча гөле)

nesil

и. 1) буын; bizden önceki nesil бездән алдагы буын; 2) токым (хайваннар тур.)

nesne

и. 1) әйбер, нәрсә; 2) фәлс. объект

nesnel

с. 1) әйбергә бәйле; 2) фәлс. объектив

nesnelci

и. фәлс. объективчы

nesnelcilik

и. фәлс. объективлык

nesnelleşmek

ф. матдиләшү, матди (материаль) хәлгә килү

net

с. 1) ачык, анык, төгәл; 2) калган; 3) саф; net kar чиста табыш

netameli

с. бәлале

netice

и. нәтиҗә

neticelendirmek

ф. тәмамлау

neticelenmek

ф. тәмамлану

neticesiz

с. нәтиҗәсез; ахыры күренмәгән

nevale

и. ашамлыклар, ризык

nevazil

и. томау

nevi

и. төр

nevralji

и. мед. невралгия

nevruz

и. нәүрүз бәйрәме

nezaket

и. нәзакәт

nezaketli

с. нәзакәтле

nezaret

и. карау, күзәтү □ nezarete almak күзәтү астына алу

nezle

и. томау (борыннан агу, төчкерү һ. б. белән характерлана торган авыру)

neşe

и. 1) шатлык, сөенеч, кәефлелек; 2) җиңелчә исерү, кызмачалык

neşelenmek

ф. кәефләнү, дәртләнеп китү, җанланып китү

neşeli

с. 1) шатлыклы, шат; 2) кәефле, кызмача

neşesiz

с. күңелсез, кәефсез, моңсу

neşretmek

ф. бастыру, бастырып чыгару

neşriyat

и. нәшрият; басма әсәрләр

neşter

и. мәд ланцет

nfraruj–nfraruj

[ Previous ] [ Next ]

nfraruj

с. инфракызыл

nice–nişasta

[ Previous ] [ Next ]

nice

с. рәв. 1) ничә, ничаклы, никадәр; 2) ничек, ни рәвешле

nicelik

и. сан, микъдар, күләм

nifak

и. аңлашылмаучылык

nifakçı

и. тавыш чыгаручы, ара бозучы

nihayet

и. 1.1) ахыр, бетү; 2) ахыры, соңы. 2. кер. суз ниһаять

nihayetlerimek

ф. тәмамлану, бетү

nihayetsiz

с. бетмәс-төкәнмәс, очсыз-кырыйсыз, икчез-чиксез

nihilist

и. нигилист

nihilizm

и. нигилизм

nikah

и. никах □ nikah etmek никахлашу, язылышу; nikah kıymak никахлашуны теркәү

nikahlanmak

ф. никахлашу, язылышу

nikahlı

с. никахлы, өйләнгән, кияүдә (кияүгә чыккан)

nikahsız

с. никахсыз; никахсыз торучы

nikel

и. никель

nikellemek

ф. никельләү

nikelli

с. никельле

nikotin

и. никотин

nilüfer

и. бот. ак төнбоек

nimbus

и. яңгыр болыты

nimet

и. нигъмәт

nine

и. әби

ninni

и. бишек җыры

nisa

и. хатын-кызлар

nisai

с. хатын-кызга хас; хатын-кыз белән бәйле

nisaiye

и. гинекология

nisaiyeci

и. гинеколог

nisan

и. апрель □ nisan balığı беренче апрель шаяртуы

nispet

1. и. 1) элемтә, бәйләнеш, мөнәсәбәт; 2) нисбәт, пропорция; 3) үлчәм, чама, норма; 4) чагыштыру. 2. рәв. юри, үч итеп, ачу итеп

nispetli

с. пропорциональ

nispetsiz

с. пропорциональ булмаган

nitekim

кис. нәкъ шулай, менә шулай, чынлап та, чынлыкта, мәсәлән

nitel

с. сыйфат (үзенчәлек) белән бәйле

nitelemek

ф. характеристика бирү, тасвирлау

nitelik

и. сыйфат, үзенчәлек

nitelikli

с. сыйфатлы; үзенчәлекле

niteliksiz

с. сыйфатсыз; аерым үзенчәлеге булмаган

nitrat

и. хим. нитрат

nitratlı

с. нитратлы

nitrik asit

и. азот кислотасы

nitrogliserin

и. нитроглицерин

nitrojen

и. хим. азот

niyaz

и. 1) ялыну, ялвару; 2) дога, намаз, гыйбадәт; 3) кирәк, ихтыяҗ, хаҗәт

niye

а. нигә?

niyet

и. 1) ният, максат; 2) фал

niyetlenmek

ф. ниятләү

niyetli

с. 1) ниятле; 2) ураза тотучы

niyetçi

и. язмышны әйтеп бирүче

niyobum

и. хим. ниобий

nizam

и. 1) тәртип, система; 2) хәрби. строй; 3) кагыйдә, канун

nizamlı

с. 1) тәртипле; 2) низамнамәгә туры килә торган

nizamname

и. низамнамә

nizamsız

с. 1) тәртипсез; 2) низамнамәгә туры килмәгән

niçin

а. ни өчен, нигә?

nişan

и. 1) ярәшү; 2) туй ярәшүне билгеләү мәҗлесе; 3) билге, тамга; 4) мәрә (мишень); 5) төбәү, төзәү; 6) орден (бүләк)

nişancı

и. 1) укчы, төбәүче, төз атучы; nişancı er — (коралны) төзәүче; keskin nişancı мәргән, төз (маһир, оста) укчы, атучы; top nişancısı туп төзәүче; 2) астр. Укчы (зодиактагы йолдызлык исеме); 3) тар. солтаның ярлык- (фәрманнарга) мөһер баса (куя, сала) торган сарай кешесе (адәме)

nişangah

и. 1) мәрә (мишень), 2) прицел, төзәгеч

nişanlamak

ф. ярәшелү билгесе итеп яшьләргә балдак кидерү

nişanlı

с. 1) тамгалы; 2) ярәшелгән

nişasta

и. крахмал

nobran–nova

[ Previous ] [ Next ]

nobran

с. тупас, дорфа, надан

noda

и. сөйл. өстенә туфрак капланган салам чүмәләсе

noel

и. раштуа

nogay

и. нугай

nogayca

и. 1. нугай теле. 2. рәв. нугайча, нугай телендә

nohut

и. ногыт борчагы

noksan

1. и. 1) кимчелек; 2) җитешсезлек. 2. с. кимчелекле, тулы түгел

noksanlık

и. кимчелеклелек

noksansız

с. кимчелексез

nokta

и. 1) нокта; 2) нокта; пункт; 3) пост;4) тема

noktalamak

ф. 1) нокта кую; 2) тыныш билгеләрен кую; 3) күч. нокта кую, туктату

noktalanmak

ф. нокта куелу

noktalı

с. нокталы

noktasız

с. ноктасыз

nominal

с. номиналь

norm

и. норма

normal

с. нормаль, стандарт □ normal altı мат. нормаль асты, субнормаль

normalleşmek

ф. нормальлашү

norveçli

и. норвегияле

norveççe

и. 1. норвег теле. 2. рәв. норвегча

nostalji

и. ностальгия

not

и. 1) кыскача язма, конспект, язма; 2) балл, билге □ not atmak билге кую

nota

и. 1) муз. нота; 2) дипл. нота, меморандум

noter

и. нотариус

noterlik

и. нотариаль контора

nova

и. астр. яңа йолдыз

nuh–nutuk

[ Previous ] [ Next ]

nuh

и. дини. Нух (дүртенче пәйгамбәр)

numara

и. 1) номер; 2) үлчәм; 3) концерт номеры; 4) билге, балл

numaracı

и. арго. алдакчы, аферачы

numaralamak

ф. номерлау, номер сугу

numaralı

с. номерлы, санлы

numarasız

с. номерсыз, сансыз

numune

и. мисал, үрнәк, өлге

nur

и. нур □ nur ol! хуплау, алкышлау сүзе; nur topu gibi матур, таза (бала)

nurani

с. 1) якты, балкып торучы; 2) күч. хөрмәтле

nurlanmak

ф. нурлану

nurlanış

и. нурланыш

nurlu

с. нурлы

nursuz

с. нурсыз

nutuk

и. нотык, чыгыш, сүз

nöbet–nötrleştirmek

[ Previous ] [ Next ]

nöbet

1. и. 1) нәүбәт, чират; 2) кизү тору; 3) югары температура (авыруда). 2. рәв. тапкыр, мәртәбә □ nöbet şekeri кристаллик шикәр (дару итеп кулланыла)

nöbetleşmek

ф. чиратлашу

nömismat

и. нумизмат

nöron

и. биол. нейрон

nötr

с. нейтраль

nötrleşmek

ф. нейтральләшү

nötrleştirmek

ф. нейтральләштерү

nüans–nüsha

[ Previous ] [ Next ]

nüans

и. нюанс

nüfus

и. 1) халык; nüfus sayımı халык санын алу; 2) (ниндидер берәр уртаклыгы булган) кешеләр төркеме □ nüfus bilimi этнография; nüfus bilimci этнограф; nüfus bilimsel этнографик

nüfuslu

с. (билгеле бер санда) халкы булган; bir milyon nüfuslu bir şehir бер миллион халкы булган шәһәр

nüfuz

и. 1) үтеп керү; 2) тәэсир, йогынты

nüfuzlu

с. йогынтылы, абруйлы

nüfuzsuz

с. йогынтысыз, абруйсыз

nükleer

с. атом төше белән бәйле

nükleon

и. физ. нуклон

nüksetmek

ф. кабатлану, кире килү, кире кайту

nükte

и. тапкыр сүз, үткен сүз

nükteci

и. үткен сүзле кеше, сүзгә тапкыр кеше

nüsha

и. 1) нөсхә, сан (газета, журнал); 2) күчермә; 3) амулет, бөти

nışadır–nışadır

[ Previous ] [ Next ]

nışadır

и. нашатырь □ nışadır kaymağı хим. аммоний карбонаты

o–o

[ Previous ] [ Next ]

o

ol а. 1) ул; 2) ул, теге; o adamı tanır mısınız? үл кешене беләсезме? oы. ах, ну, эһ

oba–oburluk

[ Previous ] [ Next ]

oba

и. 1) тирмә, чатыр; 2) күчмә халык; 3) күчмә халыкларның туктау урыны; күчеп йөрү урыны

objektif

с. объектив

objektiflik

и. объективлык

obruk

1. с. эчкә баткан, бөгелгән. 2. и. чокыр

observatuar

и. обсерватория

obstrüksiyon

и. обструкция

obua

и. гобой

obuacı

и. гобойчы

obur

и. туймас тамак, убыр

oburluk

и. комагайлык, убырлык

ocak–ocaklı

[ Previous ] [ Next ]

ocak

I и. 1) учак, мич; 2) гаилә учагы, йорт, гаилә; 3) чыккан урын, чыганак, үзәк; 4) рудник; 5) берәр төрле авыруны нәселдән нәселгә дәвалау белән шөгыльләнүче гаилә; 6) түтәл; hıyar ocağı кыяр түтәле ocakII и. гыйнвар

ocaklı

с. 1) учаклы, ягулы (бина); 2) бергәлек (җәмгыять) әгъзасы булып торучы

oda–odyovizüel

[ Previous ] [ Next ]

oda

и. 1) бүлмә; çalışma odası эш бүлмәсе, кабинет; 2) камера, кабина; 3) пункт; 4) кунакханә бүлмәсе, номер; 5) авыл кунакханәсе; 6) бюро, палата, учреждение, тәшкиләт

odacı

и. 1) курьер; 2) кунакханә хезмәтчесе

odak

и. 1) үзәк, тупланыш; 2) физ. фокус

odalı

с. бүлмәле; dört odalı bir ev дүрт бүлмәле йорт

odun

и. 1) утын; 2) бүрәнә; 3) күч. күсәк, күзле бүкән

odunkömürü

и. агач күмере

odunluk

1. и. утын сарае. 2. с. утынлык

odyometre

и. эвдиометр

odyovizüel

с. аудиовизуаль

of–oftalmoskop

[ Previous ] [ Next ]

of

ы. уф!

ofis

и. офис, идарә, бүлек

oflamak

ф. ухылдау, уфылдау, авыр сулау

ofset

и. офсет

oftalmolog

и. офтальмолог, күз табибы

oftalmoskop

и. офтальмоскоп

oje–oje

[ Previous ] [ Next ]

oje

и. тырнак лагы (буявы)

ok–okşamak

[ Previous ] [ Next ]

ok

и. 1) ук, җәя угы; 2) (сәгать, әсбапларда) ук; 3) нечкә һәм озын деталь; araba oku тәртә; 4) якорь орчыгы

okaliptüs

и. бот. эвкалипт

okka

и. окка (үлчәү берәмлеге = 1,283 кг)

oklamak

ф. 1) ук тидерү, ук атып үтерү; 2) уктай атылу

oksalit

и. оксалид

oksijen

и. кислород

oksijenlemek

ф. кислородлау

oksilit

и. оксилит

oksit

и. оксид

oktant

и. октант

oktav

и. муз. октава

okul

и. 1) мәктәп, уку йорты; 2) мәктәп, юнәлеш, агым (фәндә, сәнгатьтә)

okuldaş

и. мәктәптәш, сыйныфташ; okul öncesi мәктәпкәчә; okul öncesi eğitim мәктәпкәчә тәрбия; okul sonrası мәктәптән соңгы

okumak

ф. 1) (китап һ. б.) уку; 2) җырлау, башкару; 3) чакыру; 4) намаз уку; әфсен уку; 5) уку, белем алу

okumuş

с. укымышлы, укыган

okunaksız

с. аңлаешсыз, укып булмаслык

okunmak

ф. укылу

okuntu

и. чакыру кәгазе, чакыру кәгазе

okur

и. укучы

okuryazar

и. грамоталы, укый яза белүче

okuryazarlık

и. грамоталылык, белемлелек

okutmak

ф. 1) укыту; 2) укырга бирү, белем бирү; 3) өйрәтү

okutman

и. 1) укытучы, практик дәресләр алып баручы, приват-доцент; 2) лектор

okutmanlık

и. укытучылык

okutulmak

ф. укытылу

okuyucu

и. 1) укучы, кычкырып укучы, сәнгатьле итеп укый белүче; 2) җырчы; 3) чакыручы, чакыру кәгазьләрен таратучы; 4) әфсен укучы

okyanus

и. океан

okçu

и. 1) укчы, уктан атучы; 2) ук ясаучы яки сатучы

oküler

и. окуляр

okşamak

ф. 1) сыйпау, кагу (аркадан); 2) күч. суккалау (бик каты түгел, бераз ачуланып); 3) иск. охшау, хәтерләтү

olabilir–oluşum

[ Previous ] [ Next ]

olabilir

с. 1) мөмкин булган, ихтимал булган; 2) мөмкин кадәр, мөмкин, булуы мөмкин, ихтимал, бәлки

olacak

и. булачак, тормышка ашачак; булырга тиешле

olamaz

с. 1) була алмаслык, тормышка ашуы мөмкин булмаган; 2) мөмкин түгел

olanak

и. ихтималлык, мөмкинлек

olanaklı

с. мөмкин булган, ихтимал булган; ихтималлыклы

olanaksız

с. мөмкин булмаган; ихтималлыксыз

olanaksızlık

и. мөмкинсезлек

olanca

и. бөтен, барлык

olası

с. буласы, мөмкин булган, ихтимал

olasıcılık

и. фәлс. ихтималлык, мөмкинлек

olasılı

с. ихтимал булган, булуы мөмкин саналган

olasılık

и. мөмкинлек, ихтималлык

olay

и. 1) вакыйга; 2) фәлс. феномен, күренеш; 3) факт

olaycılık

и. фәлс. феноменализм

olaylık

и. елъязма, хроника

olağan

с. гадәти, ияләнгән, кабатланып торучы

olağanüstü

с. гадәттән тыш, искиткеч, сирәк очрый торган, гаҗәп, шаккатырлык

oldu

ф. булды, ярый, яхшы

oldubitti

и. билгеле факт, булган вакыйга

oldukça

рәв. шактый, җитәрлек дәрәҗәдә

olgu

и. факт, вакыйга

olgucu

с. позитив

olguculuk

и. фәлс. позитивизм

olgun

с. 1) өлгергән, пешкән (җиләк-җимеш); 2) өлгереп җиткән; 3) тәҗрибәле

olgunlaşmak

ф. 1) өлгерү, пешү; 2) өлгерү, үсү, ир булу; 3) камилләшү

olgunluk

и. өлгергәнлек; olgunluk sınavı өлгергәнлек аттестатына имтихан

oligarşi

и. олигархия

olimpiyat

и. олимпиада

olmadık

с. моңарчы булмаган, гадәттән тыш

olmak

ф. 1) булу; olmadı булмады, барып чыкмады; 2) барлыкка килү, булу; bir erkek çocuğu oldu бер малае булды (туды); 3) булу, әйләнү; doktor oldu доктор булды

olmamış

с. өлгермәгән, җитешмәгән; яшел

olmayacak

с. урынсыз, килешсез, әшәке, әдәпсез

olmaz

с. 1) булмас; 2) ярамый торган, мөмкин булмаган

olmazlı

с. булмаслык, абсурд, ятышсыз, мәгънәсез

olmuş

с. 1) булган; 2) өлгергән, җитешкән

olta

и. кармак

oltacı

и. балыкчы, кармак салучы

oluk

и. 1) улак, колаша; 2) су агып төшә торган торба

oluktu

с. 1) су агып төшә торган торбасы булган (торбалы); 2) улаклы; 3) сырлы

olumlu

с. уңай; olumlu rol уңай роль

olumsuz

с. тискәре

olur

с. 1) булырлык, мөмкин; 2) хаб. сүз. ярар, яхшы, риза

olurluk

и. ихтималлык, мөмкинлек

oluş

и. 1) булу; 2) фәлс. генезис, килеп чыгыш; 3) геол. формация

oluşmak

ф. формалашу, барлыкка килү

oluşturmak

ф. барлыкка китерү, формалаштыру

oluşum

и. 1) барлыкка килү, формалашу; 2) геол. формация; 3) камилләшү

om–omça

[ Previous ] [ Next ]

om

ohm и. физ. ом omи. әйбернең башы, оч

omnibüs

и. омнибус

omur

и. анат. умыртка □ omur ilik арка мие

omurga

и. умырткалык, умыртка сөяге

omurgalılar

и. зоол. умырткалылар

omurgasızlar

и. умырткасызлар

omuz

и. кулбаш, иңбаш

omuzlamak

ф. 1) иңбашка алу; 2) иңбашка салу

omuzluk

и. 1) погон, эполет; 2) туры көянтә

omça

omca и. 1) сөяк башы; 2) агач төбе, бүкән

on–onursuzluk

[ Previous ] [ Next ]

on

сан.ун □ on binlik ун меңлек (ассигнация)

onalmak

ф. сәламәтләнү, тазару, терелү

onamak

ф. яраклы дип тану, яхшы дип тану, мактау, хуплау

onanizm

и. онанизм

onar

сан. унар

onarmak

ф. 1) ремонтлау, төзәтү; 2) (хаталар) төзәтү

onarım

и. ремонт, төзәтү

onarımcı

и. ремонтлаучы, төзәтүче

onaylamak

ф. раслау, санкцияләү, ратификацияләү, хуплау

onaylanmak

ф. раслану, санкцияләнү, ратификацияләнү

onaylı

с. расланган, санкцияләнгән

onaysız

с. расланмаган, санкциясез

onbaşı

и. 1) ефрейтор; 2) десятник

onca

а. аныңча, аның фикеренчә

ondalık

сан. 1. 1) уннан бер өлеше; 2) тар. унлык салымы. 2. с. унарлы

ondalıkçı

и. 1) тар. унлык салымын җыючы; 2) ун процент алучы

ondurmak

ф. яхшырту, төзәтү

ongun

1. с. 1) мул, бик күп, бай, юмарт; 2) имин, җитешле, төзек; 3) бәхетле, шатлыклы. 2. и. 1) тотем; 2) герб

ongunluk

и. 1) муллык; 2) тынычлык, рәхәт тормыш; 3) бәхет, иминлек

onikiparmak bağırsağı

и. унике илле эчәк

onikitelli

и. унике кыллы гитара

onkoloji

и. онкология

onlar

а. алар

onlu

сан. 1) унлы; 2) унлык (кәрт)

onmak

ф. 1) яхшыру, төзәлү; 2) сәламәтләнү, тазару

ons

и. унция

onsuz

рәв. 1) ансыз; 2) аннан башка

ontoloji

и. антология

onu

а. аны

onun

а. аның

onuncu

сан. унынчы

onur

и.1) үз-үзен ярату; 2) дәрәҗә, намус

onurlu

с. 1) үз-үзен яратучы, дан (шөһрәт) сөючән; 2) дәрәҗәле, хөрмәткә лаек

onursuz

с. хөрмәткә лаек түгел

onursuzluk

и. лаексызлык

opal–opus

[ Previous ] [ Next ]

opal

и. мин. ак ахак

oparlör

и. репродуктор

opera

и. 1) опера; opera sanatçıları опера артистлары; 2) опера театры

operakomik

и. бер үк вакытта җырлап та, сөйләп тә башкарыла торган опера

operasyon

и. операция, эш

operatör

и. 1) хирург; 2) оператор

operet

и. оперетта

oportünist

и. оппортунист

oportünizm

и. оппортунизм

optik

1. и. оптика. 2. с. оптик

optimist

и. оптимист

optimizm

и. оптимизм

optimum

с. оптималь

opus

и. муз. опус

ora–oryantal

[ Previous ] [ Next ]

ora

а. ул урын, ул җир; oranın havası ул җир(ләр)нең һавасы

oracıkta

а. шунда гына, шул тирәдә генә

orada

а. тегендә, шунда, анда

orak

и. 1) урак; 2) уру; 3) урак вакыты

orakçı

и. уракчы, урак белән уручы

oralı

с. шул урыннан, шуннан

oramiral

и. армия адмиралы (төрек армиясендәге дәрәҗә)

oran

и. 1) пропорциональлек, үзара бәйләнеш, мөнәсәбәт; 2) үлчәү; 3) гипотеза, фараз итү, гоман итү

orandışı

с. мат. иррациональ, пропорциональ булмаган, туры килми торган

orangutan

и. зоол. орангутан

oranla

рәв. чагыштырып караганда, чагыштармача

oranlamak

ф. 1) санау; 2) фараз кылу, уйлау; 3) үлчәү

oranlı

с. пропорциональ, симметрик

oransız

с. пропорциональ түгел, туры килми торган

orantı

и. пропорциональлек, пропорция

orantılı

с. пропорциональ, туры килә торган

orası

а. 1) ул урын, теге урын, теге тирә; 2) ул як, эшнең шул ягы

oratoryo

и. муз. оратория

ordinaryüs

и. ординар, университетта укытучыларның югары дәрәҗәсе; ordinaryüs profesör ординар профессор

ordinat

и. мат. ордината

ordino

и. ордер; лицензия

ordu

и. 1) армия, гаскәр; ordu merkezi армия штабы; sömürge ordusu колониаль гаскәрләр; 2) күч. кешеләр төркеме, чирү □ ordu evi офицерлар йорты

ordubozan

и. 1) фетнәче, коткы таратучы, интриган; 2) сөйл. варикоз авыруы

ordugah

и. лагерь, җәйләү

ordövr

и. кабымлык

org

и. муз. орган

organ

и. орган; basın organı матбугат органы; devlet organ narı дәүләт органнары

organik

с. органик

organizasyon

и. оешма, организация; оештыру эше

organizatör

и. оештыручы

organize etmek

ф. оештыру

organizma

и. биол. организм

orgazm

и. оргазм

orgcu

и. муз. органчы

orgeneral

и. армия генералы (терек армиясендәге чин)

orijinal

1. с. оригиналь. 2. и. оригинал

orijinallik

и. оригинальлек

orkestra

и. оркестр

orkide

и. бот. күке яше (орхидея)

orkit

и. мед. орхит, аталык орлыклары бизе ялкынсыну

orman

и. урман

orman tavuğu

и. урман тавыгы, кыр тавыгы

ormancı

и. урманчы

ormancılık

и. урманчылык

ormangülü

и. урман чәчәге

ormanlık

и. урманлык

ornitolog

и. орнитолог

ornitoloji

и. орнитология

orojeni

и. геол. тау барлыкка килү

orospu

и. фахишә

orospuluk

и. Фахишәлек

orostopolluk

и. арго. алдау, хыянәт

orsa

и. диңг. 1) корабның җилгә каршы торган яны; 2) җилкәннәрне җил уңаена боруда кулланыла торган канат (бау); 3) корабны җил уңаена бору

orta

1. и. 1) урталык, урта; 2) ачыклык; 3) физ. сфера; 4) мат. Пропорция; 5) спорт. урта авырлык. 2. с. уртадагы, урта □ orta yaşlı урта яшьләрдәге; ◊ ortaya atmak сөйләп бирү

orta ağırlık

и. урта авырлык

orta direk

и. 1) грот-мачта; 2) төп терәк, төп нигез

orta halli

с. урта хәлле

orta parmak

и. урта бармак

orta sıklet

и. урта авырлык

ortadamar

и. (агач яфрагындагы) урта җепсел

ortaderi

и. анат. мезодерма

ortadoğu

и. Урта Көнчыгыш

ortak

1. и. 1) эшне уртак оештырган кешеләрнең һәрберсе; 2) (күпхатынлылыкта) көндәш, хатыннарның һәрберсе. 2. с. уртак. 3. рәв. бергәләп, уртаклашып; □ ortak yapım (ике ил, ике як һ. б.) бергәләшеп төшерелгән фильм

ortak yönetim

и. уртак идарә

ortaklaşa

рәв. бергә, бергәләп, коллектив белән

ortaklaşacılık

и. коллективизм

ortaklaşma

и. 1) коллектив, ширкәт, артель; 2) уртак милек

ortaklaşmak

ф. оештыручыларның берсе булу

ortakulak

и. анат. урта колак

ortakyaşama

и. биол. симбиоз

ortakyaşar

и. биол. симбионт

ortakçı

и. уртакка эшләүче

ortakçılık

и. уртакка эшләү

ortalama

1. с. 1) урта, уртача; ortalama hız уртача тизлек; 2) якынча. 2. рәв. яртылаш, урталай (яру, кисү һ. б.)

ortalamak

ф.1) уртасын табу; 2) урталай бүлү

ortalı

и. урталы

ortalık

и. әйләнә-тирә, тирә-як

ortam

и. тирә-юнь, мохит, хәл, шартлар

ortanca

с. уртанчы

ortaokul

и. урта мәктәп

ortaç

и. гр. сыйфат фигыль

ortaçağ

и. урта гасырлар

ortaöğretim

и. урта белем

ortodoks

с. православие; ortodoks kilisesi православие чиркәве

ortodoksluk

и. православие

ortopedi

и. ортопедия

ortopedist

и. ортопедист

oruç

и. 1) ураза; руза; 2) күч. тыелу, нәфесен тыю

oruçlu

с. уразалы, рузалы

oruçsuz

с. уразасыз, рузасыз

oryantal

с. ориенталистик (көнчыгышны өйрәнүгә караган)

osmanlı–osurböceği

[ Previous ] [ Next ]

osmanlı

с. госманлы, төрек, Госманлы дәүләте кешесе

osmanlıca

и. Госманлы дәүләте теле; иске төрек теле

osurböceği

и. зоол. сасы коңгыз

ot–otçu

[ Previous ] [ Next ]

ot

и. 1) үлән; 2) дәва үләне, даpy үләне; З) агу; 4) арго. наркотик

otacı

и. им-том итүче, төрле үләннәр белән дәвалаучы

otakçı

и. чатыр ясаучы яки сатучы

otalamak

ф. 1) агулау; 2) шифалы үләннәр белән дәвалау

otamak

ф. дару үләннәре белән дәвалау

otarmak

ф. сөйл. көтү көтү

otağ

otak и. бизәлгән зур чатыр

otel

и. отель, кунакханә

otelci

и. кунакханә хуҗасы

otlak

и. утлавык, көтүлек

otlakçı

и. сөйл. әрәмтамак

otlakçılık

и. сөйл. әрәмтамаклык, паразитизм

otlamak

ф. көтүдә йөрү, утлау

otlubağa

и. гөберле бака

otluk

и. 1) болын, көтүлек; 2) печәнлек, печән өелгән урын

oto

и. авто, автомобиль, автомашина

otobiyografi

и. автобиография

otobiyografik

с. автобиографик

otobüs

и. автобус

otobüsçü

и. автобус йөртүче

otokar

и. автокар, күп урынлы пассажир автомобиле

otoklav

и. тех. автоклав

otokrasi

и. автократия

otokrat

и. автократ

otokritik

и. 1) үзтәнкыйть; 2) үз-үзен тәнкыйтьләүче

otomasyon

и. автоматизация

otomat

и. 1) автомат; 2) газ колонкасы

otomatik

1. с. автоматик. 2. рәв. автоматик рәвештә

otomatikleştirmek

ф. автоматиклаштыру

otomatizm

и. автоматизм

otomobil

и. автомобиль, машина

otomobilci

и. автомобилист .

otonomi

и. автономия, мохтариять

otopark

и. автопарк

otopsi

и. мед. аутопсия

otoray

и. автодрезина

otoritarizm

и. авторитаризм

otorite

и. авторитет

otostop

и. автостоп

otsuz

с. үләнсез

oturacak

и. утыргыч

oturak

1. и. 1) төрле мәгъ. нигез; 2) утырырлык урын; 3) тору урыны; 4) төнге чүлмәк. 2. с. урын өстендәге (авыру)

oturaklı

с. 1) нигезле; 2) нык торучы; 3) урынлы, вакытлы (сүз һ. б.); 4) җитди, төпле

oturma

и. 1) утыру; 2) утырма (кунакта утыру)

oturmak

ф. 1) утыру; 2) утырып тору (озак вакыт); 3) таман килү, ятышып тору; 4) (җир, бина, һ. б.) иңү; 5) урнашу

oturtmak

ф. 1) утырту; 2) кую; 3) (көймәне) комга утырту

oturum

и. утырыш, җыелыш

oturuş

и. утыру рәвеше

otuz

сан. утыз

otuzar

сан. утызар

otuzuncu

сан. утызынчы

otçu

и. им-том итүче

ova–ovunmak

[ Previous ] [ Next ]

ova

и. үзәнлек

oval

с. овал рәвешендәге

ovalamak

ф. 1) (кул белән) уу, ышку; 2) изү, сыту; ваклау

ovmak

ф. 1) уу, ышку; 2) сөртү; ышкып чистарту

ovunmak

ф. уыну

oy–oyuntu

[ Previous ] [ Next ]

oy

и. 1) фикер; 2) тавыш, сайлау хокукы

oya

и. челтәр

oyacı

и. челтәр бәйләүче

oyalamak

ф. 1) читкә юнәлдерү, күңелен ачу, юату; 2) челтәр белән бизәү, челтәрләп бәйләү

oyalanmak

ф. күңел ачу, юану

oyalı

с. челтәрле, челтәр белән бизәлгән

oydaş

и. фикердәш

oydurmak

ф. казыту, чокыту

oylama

и. тавыш бирү (юлы)

oylamak

ф. чокырга салу

oyma

1. и. ую, чоку, гравировка. 2. с. чокылган, уелган

oymacı

и. гравёр

oymacılık

и. гравёр эше, гравёрлык сәнгате

oymak

ф. 1) ую, чоку, уеп алу, чокып чыгару; 2) (тукыманы) кисү, ую; gömleğin koltuğunu biraz oymak күлмәкнең култыгын бераз ую oymakII и. ыру, нәсел oymak III и. астр. Киек каз юлындагы йолдызлыкларның һәрберсе

oynak

и. 1) уйнак, җитез; 2) мобиль, маневрлы; 3) үзгәрүчән

oynaklık

и. 1) уйнаклык, җитезлек; 2) кыланчыклык; 3) маневрлылык

oynamak

ф. 1) уйнау, шаяру; 2) сәхнәдә уйнау; 3) (телевизордан) күрсәтелү; televizyonda hangi film oynuyor? телевизордан нинди фильм күрсәтелә?; 4) спорт. уйнау; 5) бию; 6) селкенү

oynatmak

ф. 1) селкетү, кыймылдату, хәрәкәтләндерү; 2) уйнату; 3) ялганлап йөрү, алдап йөртү

oynaş

и. сөяркә

oynaşmak

ф. 1) уйнашу, шаяру; 2) мәхәббәт уенын уйнау

oysa

терк. алайса, юкса, югыйсә

oyulga

и. күкләү, күкләп чыгу, типчү, типчеп чыгу

oyulgalamak

ф. күкләү, типчү

oyun

и. 1) төрле мәгъ. уен; 2) тамаша, спектакль; 3) бию; 4) пьеса; 5) алдау, ялган

oyun başladı

уен башланды

oyuncak

и. 1) уенчык; 2) күч. санга сугылмаган кеше; 3) күч. җиңел

oyuncakçı

и. уенчык ясаучы яисә сатучы

oyuncu

и. с. 1) уенчы; 2) актер, актриса; 3) биюче; 4) шаян; 5) алдакчы

oyunlu

с. уенлы

oyuntu

и. 1) уемты; 2) чокыр, куышлык

ozan–ozonlamak

[ Previous ] [ Next ]

ozan

и. халык шагыйре ozon и. хим. озон

ozonlamak

ф. озонлау

oğlak–oğuz

[ Previous ] [ Next ]

oğlak

-ğı и. 1) кәҗә бәтие; 2) (Oğlak) астр. Кәҗәмөгез (зодиактагы йолдызлык исеме); oğlak dönencesi Кәҗәмөгез тропигы

oğlan

и. 1) малай; 2) егет; 3) валет (уен кәртендә); 4) күч. йомышчы малай

oğlancı

и. педераст

oğmak

ф. 1) уу, массажлау; 2) чистарту (порошок белән)

oğul

и. 1) ул, ир бала; 2) бал кортлары күче; 3) валет

oğulduruk

и. анат. аналык

oğulluk

и. 1) угыллык, уллык; 2) сөйл. үги ул, үги ир бала

oğulotu

и. бот. угыл уты, мелисса

oğunmak

ф. уыну

oğuz

и. угыз, угызлар (төрки кабилә) oğuzи. с. сөйл. яхшы холыклы (кеше)

Pakistanlı–paşalık

[ Previous ] [ Next ]

Pakistanlı

и. Пакистанлы

pabuç

и. 1) аяк киеме; 2) урындык (өстәл) аякларына кидерелгән металл яисә пластик аслык ◊ pabuç eskitmek (бер эш артыннан йөреп) чабата туздыру

pabuçluk

и. аяк киеме куя торган урын

pabuçsuz

с. яланаяк, аяк киемсез

pabuççu

и. итекче, кәвешче

padavra

и. дранча; юка такта

padişah

и. падишаһ, солтан, монарх, патша

padişahlık

и. 1) солтанат, патшалык, дәүләт; 2) падишаһлык итү

pafta

и. 1) кечкенә тимер пластинка; 2) зур миң

pagan

1. и. 1) мәҗүси, потка табынучы; 2) кяфер, алласыз. 2. с. мәҗүси

pagoda

и. пагода (буддистлар гыйбадәтханәсе)

pah

и. архит. очлы кант

paha

и. бәя, хак

pahalanmak

ф. бәясе арту, кыйммәтләнү, хакы арту

pahalı

с. бәяле, кыйбат

pahalılık

и. 1) кыйммәтлелек; 2) югары эш хакы

pak

с. 1) чиста, пакь; 2) тапсыз; 3) саф, гыйффәтле □ pak adam намуслы кеше

paket

и. пакет, төргәк; posta paketi посылка; бандероль

paketlemek

ф. төрү, төреп бәйләү, пакетка салу

paklık

и. 1) пакьлек, чисталык; 2) намуслылык, сафлык

pakt

и. пакт, килешү

paladyum

и. хим. палладий

palamut

1 и. имән чикләвеге palamutII зоол. пеламида балыгының бер төре

palan

и. ияр (бер төре)

palas

I и. тупас келәм, палас palasII и. отель-люкс, затлы кунакханә

palavra

и. 1) ялган, уйдырма; 2) үзәк палуба

palaz

1. и. кош баласы, кошчык, бәбкә; kaz palazı каз бәбкәсе. 2. с. симез

palazlamak

ф. 1) (кош баласы) үсеп зураю; 2) күч. баю, байлыгы арту

paleograf

и. палеограф

paleografi

и. палеография

paleontoloji

и. палеонтология

paleozoik

1. и. палеозой эрасы. 2. с. палеозой эрасы белән бәйле

palet

и. 1) палитра; 2) буын, боҗра; 3) палетка

palmiye

и. пальма

palto

и. пальто; бишмәт

palyaço

и. паяц, шамакай, мәзәкче

pamuk

и. мамык; pamuk bezi бәз, киҗемамык тукыма

pamukbalığı

и. акула

pamukelması

и. мамык кабы

pamuklu

с. мамыклы

pamuktaş

и. травертин (бергә укмашып каткан тау токымнары)

pamukyağı

и. мамык мае

pamukçuluk

и. мамык үстерү һәм эшкәртү

panama

и. панама

panayır

и. ярминкә □ panayır oyuncusu балаганчы

pancar

и. чөгендер □ şeker pancarı шикәр чөгендере

pandomima

и. пантомима

pandül

и. маятник, сәгать теле

panel

и. пульт, панель (приборлар тактасы)

panik

и. паника; paniğe kapılmak паникага бирелү; panik saçan паникёр

panislamizm

и. панисламизм

pankart

и. плакат, транспорант

pankreas

и. анат. ашказаны асты бизе

pano

и. панно

panorama

и. панорама

pansiyon

и. пансион

pansiyoner

и. пансионер

panslavizm

и. панславизм

pansuman

и. 1) тишекне каплау; 2) бәйләү (яраны)

panteist

и. пантеист

panteizm

и. пантеизм

panteon

и. пантеон

panter

и. пантера

pantolon

и. чалбар, пантолон; pantolon zıhı лампаслар; iç pantolonu кальсон; kilot pantolonu галифе, бриджи

pantufla

и. 1) өйдә кия торган аяк киеме; 2) арго. алдау, караклык

papa

и. папа (Ватикандагы)

papak

и. папаха

papatya

и. бот. акбаш

papaz

и. поп, священник

papağan

и. попугай, тутый кош

papel

и. арго. 1) иск. бер лира (кәгазь); 2) кәгазь акча

papirüs

и. папирус

papyon

и. күбәләк (галстук)

para

и. 1) акча; 2) пара (курушның кырыктан бер өлеше) □ para buhranı финанс кризисы ◊ para akıtmak акчаны җилгә очыру

parabellum

и. парабеллум (пистолет төре)

paradigma

и. парадигма

paradoks

и. парадокс

paradoksal

с. парадоксаль

paraf

и. инициаллар; кыска имза (кул кую)

parafe

и. парафлау

parafin

и. парафин

paragraf

и. 1) параграф; 2) абзац

paragöz

с. акча яратучы, саран

paraket

и. 1) лаг (судноның йөрү тизлеген күрсәтә торган әсбап); 2) ятьмә (балык тоту өчен)

paralamak

ф. 1) ерту, өзгәләү; 2) бозып әйтү, бозып сөйләү

paralel

и. 1) геогр. параллель; 2) параллель сызык; 3) мат. параллель

paralelizm

и. параллелизм

paralelkenar

и. мат. параллелограмм

paralelyüz

и. мат. параллелепипед

paralojizm

и. лог. паралогизм

paralı

с. 1) акчалы, бай (кеше); 2) түләүле; paralı okul түләүле мәктәп

paralık

с. тиенлек, бер тиенлек (бернигә ярамаган); bu beş paralık kitaptır бу бер тиенлек китап

parametre

и. мат. параметр

paranoya

и. мед. паранойя

parantez

и. җәя (тыныш билгесе); köşeli parantez квадрат җәя

parapet

и. 1) архит. парапет; 2) диңг. фальшборт

parasal

с. акчалы

parasız

с. 1) акчасыз; хәерче; 2) бушка килгән, түләүсез

parasızlık

и. акчасызлык, хәерчелек

paratoner

и. яшен кайтаргыч

parazit

и. паразит

parazitlik

и. паразитлык

parazitoloji

и. паразитология

paraçol

и. кронштейн, консоль

paraşüt

и. парашют; paraşütle atlamak парашют белән сикерү

paraşütçü

и. парашютчы

pardesü

и. плащ; юка пальто

pardon

ы. пардон! гафу итегез!

parfüm

и. ислемай

parfümeri

и. парфюмерия

parite

и. паритет, ике ил акчасының бер-берләренә карата кыйммәте

park

и. 1) парк, депо; 2) туктау урыны

parke

и. 1) паркет; 2) урамга җәелә торган таш плитка; park taşı таш кирпеч (урамга җәю өчен кирпеч формасындагы таш)

parlak

с. 1) ялтыравык, балкучы, нурланучы, якты, күз чагылдыргыч; 2) якты, зиннәтле, шанлы, шөһрәтле, данлыклы

parlaklık

и. 1) ялтырау, балкыш, нурлану; 2) яктылык, үтә күренмәлелек; 3) зиннәтлелек

parlamak

ф. 1) ялтырау, балку, нурлану; 2) кабыну; 3) күч. кызып китү, ачу кабарып китү, ярсып китү

parlamentarizm

и. парламентаризм

parlamenter

и. парламентарий

parlamento

и. парламент; parlamento dışı savaş парламенттан тыш көрәш

parmak

и. 1) бармак; parmak emmek бармак суыру; 2) киги, теш (тәгәрмәчтә, көпчәктә); 3) дюйм; 4) бармак (борынгы төрек озынлык үлчәме = 3 см.)

parmaklamak

ф. 1) бармак белән кагылу; 2) күч. кыздыру, котырту

parmaklık

и. рәшәткә, балюстрада, челтәрле койма; култыкса

parmakçı

и. 1) рәшәткә ясаучы; 2) күч. котыртучы, коткы салучы, кузгатучы

parodi

и. пародия

parola

и. 1) пароль; 2) лозунг

parter

и. партер

parti

I и. партия, фирка partiII и. 1) партия; bir parti mal бер партия товар; 2) уен партиясе; 3) кичә; 4) муз. партия

particilik

и. 1) бик нык яклау, бирелеп яклау; 2) партизанлык

partizan

и. яклаучы, тарафдар, апологет

parça

и. 1) кисәк, өлеш; 2) данә, предмет (комплектның бер әйбере); 3) кисәк, кисемтә; 4) муз. өзек

parçalamak

ф. вату, бүлү, өзгәләу, тураклау, кискәләү

parçalanmak

ф. 1) ватылу, өзгәләнү, тураклану, кисәкләргә бүленү; 2) күч. бөтен көчен кую, бик нык тырышу

parçalı

с. 1) берничә кисәктән торучы; 2) зур гәүдәле, нык бәдәнле; 3) хурлыклы, намуска тия торган

parıldatmak

ф. ялтырату, балкыту

parıltı

и. ялтырау, балкыш, нур

parıltılı

с. ялтыравык, балкумы, нурлы

parıltısız

с. тонык, ялтыравыксыз

pas

I и. 1) тутык, күгәрек; 2) кунык pasII и. пас

pasaj

и. 1) пассаж; 2) муз. өзек

pasaport

и. паспорт

pasif

с. пассив

pasifleştirmek

и. пассивлаштыру

pasiflik

и. пассивлык

paslanmak

ф. тутыгу; күгәрү

paslı

с. тутыккан, күгәргән

paso

и. 1) (транспортта) бушлай йөрү билеты; 2) пас!

pasta

I и. пирожный pastaII и. бөгелгән урын, бөкләнгән урын

pastacı

и. кондитер

pastav

и. 1) постау; 2) постау төргәге

pastörize

с. пастеризацияләнгән

pat

I иярт. шап! patII с. яссы, җәенке

patak

и. таяк, күсәк

pataklamak

ф. кирәген бирү, ни эләксә шуның белән кыйнау

patates

и. бәрәңге; patates haşlaması итле бәрәңге

patatesli

с. бәрәңгеле

paten

и. 1) тимераяк; 2) роликлар

patent

и. 1) патент; 2) гражданлык турында таныклык

patinaj

и. 1) тимераякта шуу; 2) (тәгәрмәчләр) шуу; бер урында әйләнү

patlak

и. 1. 1) шартлау; 2) ярык; 3) тишек. 2. с. 1) шартлаган, ярылган, яргаланган, урталай бүленгән; 2) акайган, чекерәйгән

patlamak

ф. 1) шартлап ярылу; 2) шартлау; 3) тавышлану, шаулау; 4) кабыну, кубу (бураң давыл һ. б.); 5) күч. ярсу, кызу

patlangıç

и. 1) пугач (уенчык пистолет); 2) шапылдаткыч, шапылдавыч (бәйрәмнәрдә күңеллелек өчен җиргә бәрелә, шапылдап шартлаган тавыш чыгара)

patlatmak

ф. шартлату, тишеп чыгу

patlayıcı

с. шартлаулы, шартлаучы

patlayış

и. 1) шартлау; 2) гөрселдәү, дөбердәү

patlıcan

и. бадымҗан (баклажан)

patoloji

и. патология

patolojik

с. патологик

patrik

и. патриарх

patrikhane

и. патриархия, патриарх резиденциясе

patron

и. 1) хуҗа, патрон, шеф; 2) үрнәк, өлге

patronaj

и. патронаж, яклау, канат астына алу, химая

patır

1. иярт. шау-шу, чытырдау. 2. и. аяк тавышы, тавыш

patırdamak

ф. тавышлану, шау-шу кубару

pavyon

и. павильон

pay

и. 1) пай, өлеш, порция; 2) шелтә

paydaş

и. пайчы, акционер, компаньон

paydos

1. и. тәнәфес, учреждениеләрдә аш вакыты. 2. ы. бетте! булды!

paylamak

ф. 1. бүлү, өләшү. 2. күч. шелтәләү

paylaşmak

ф. үзара бүлешү; та-

paytak

1. и. шахм. пешка. 2. с. чатан, кәкре аяклы

pazar

и. базар □ pazar kurmak базарда сату итү

pazarcı

и. базарда сату итүче, вак сәүдәгәр

pazarlamak

ф. базарда урын алу

pazarlık

и. 1) сатулашу; 2) кешелек кием; 3) күч. (берәр мәсьәләне хәл итү өчен) очрашып сөйләшү

pazartesi

и. дүшәмбе

pazen

и. с. фланель, бумази

pazval

и. шпандырь

paça

и. 1) аякның түбән өлеше; 2) сарык аякларыннан пешерелгән ашамлык; paça dondurması сарык аякларыннан ясалган койка

paçal

и. онның төрле сортларын бергә кушу (ипи пешергәндә)

paçavra

и. 1) чүпрәк-чапрак; 2) иске-москы

paşa

и. тар. паша (Госманлы дәүләтендә югары титул)

paşalık

и. 1) паша титулы; 2) тар. пашалык (паша кул астындагы административ округ)

pedagoji–peştamala

[ Previous ] [ Next ]

pedagoji

и. педагогика

pedagojik

и. педагогик

pedal

и. тәбәлдерек, педаль

pederşahi

с. патриархаль

pederşahilik

и. патриархат

pediatr

и. педиатр

pedikür

и. педикюр

pegmatit

и. геол. пегматит

pehlivan

и. 1) атлет, көрәшче; 2) пәһлеван

pejoratif

с. түбәнсетә торган, кимсетүле

pek

1. с. 1) нык, каты, көчле; 2) кырыс, каты, каты күңелле, рәхимсез, мәрхәмәтсез. 2. рәв. 1) бик, нык; pek şeker нык баллы; pek yoruldum бик арыдым; 2) тиз

pekala

с. рәв. 1) гүзәл, искиткеч; 2) бик яхшы, шәп

peki

рәв. бик яхшы, әйбәт, шәп, ярый, ярар, шулай булсын

pekiştirmek

ф. 1) катыру; 2) ныгыту; barışı pekiştirmek тынычлыкны ныгыту

pekleşmek

ф. 1) катылану, тыгызлану; 2) ныгу

peklik

и. мед. эч кибү, эч кату.

peksimet

и. сохарый, галет

pelerin

и. пелерина, япма

pelikan

и. зоол. пеликан

peltek

с. сакау

peltekleşmek

ф. 1) сакаулану; 2) тотлыгу, авырлык белән сөйләү

pembe

с. ал (төс)

pembemsi

с. алсу (төс), алсурак

penaltı

и. спорт. пенальти

pencere

и. тәрәзә; pencere perdesi тәрәзә пәрдәсе

penguen

и. пингвин

peni

и. 1) пинцет; 2) келәшчә

penisilin

и. пенициллин

pens

и. пенс, пенни (Англиядәге вак акча)

pentatlon

и. бишле ярыш (пятиборье)

pençe

и. 1) тәпи, аяк табаны; тырнак (кошларда, хайваннарда); 2) бармак эзе; 3) (биттә һ. б.)зур таплар; 4) олтан

pençelemek

ф. 1) тәпи белән эләктерү, тырнау, өзгәләү; 2) күч. көч белән эләктерү, эләктереп алу; яулап алу

pençeli

с. 1) тәпиле, тырнаклы; 2) күч. ерткыч, кансыз, рәхимсез

pençesiz

с. тырнаксыз

pepelik

и. тотлыгу

perakende

рәв. ваклап (сату); аеры (сату)

perdahlamak

ф. шомарту, ялтырату

perdahlı

с. шомартылган

perdahsız

с. шомартылмаган

perdahçı

и. шомартып ялтыратучы, шомартучы

perde

и. төрле мәгъ. пәрдә ◊ perdeyi kaldırmak фаш итү, чын йөзен ачу

perdelemek

ф. каплап кую, пәрдә кору, пәрдә (чаршау) корып кую

perdeli

с. төрле мәгъ. пәрдәле; каплап куелган; üç perdeli piyes өч пәрдәле пьеса

perdesiz

с. 1) пәрдәсез, капланмаган; 2) күч. оятсыз

performans

и. җитештерүчәнлек (гадәттә, бер станокның яки машинаның җитештерүчәнлеге)

perhiz

и. 1) диета; 2) христианнар уразасы

perhizli

и. диета тотучы, ураза тотучы

perhizsiz

с. уразасыз

peri

и. пәри

peri hastalığı

и. эпилепсия

periskop

и. перископ

periyodik

с. периодик

perişan

с. 1) тузган, чәчелгән, тәртипсез; 2) аптыраулы, борчулы; 3) күңелсез, сагышлы; 4) бичара

perişanlık

и. 1) тәртипсезлек; 2) аптырау, борчылу; 3) күңелсезлек, сагыш

perki

и. зоол. алабуга

peroksit

и. хим. перекись

peron

и. перрон

personel

и. персонал

perspektif

и. перспектива

pervane

и. 1) төн күбәләге; 2) пропеллер; винт (пароходта), канат (җил тегермәнендә)

pervaneli

с. пропеллерлы, винтлы

pervasız

с. куркусыз, гайрәтле

perçin

и. клёпка, заклёпка

perçinlemek

ф. 1) заклепка белән беркетү; 2) нык итеп тоташтыру

perçinli

1. и. дага кадагы. 2. с. 1) заклепка белән беркетелгән; 2) нык

perşembe

и. пәнҗешәмбе, атнакич

pes

I ы. пас! ◊ pes dedirmek җиңү, өстенлекне исбат итү pesII с. акрын, шыпырт

pesimist

и. пессимист

pesimizm

и. пессимизм

petek

и. кәрәз

petrol

и. 1) керосин; 2) нефть; petrol deposu нефть саклагыч

peyda

с. чын, ачык, күренеп торучы □ peyda olmak пәйда булу, барлыкка килү, күренү

peydahlamak

ф. пәйда булу, барлыкка килү (күбесенчә, тискәре күренешләр тур.)

peygamber

и. пәйгамбәр

peygamberlik

и. пәйгамбәрлек

peyk

и. 1) сателлит; 2) астр. иярчен, юлдаш; suni peyk ясалма иярчен

peynir

и. сыр □ beyaz peynir брынза; taze peynir эремчек

peynirli

с. сыр салынган

peynirsiz

с. сырсыз

peyzaj

и. пейзаж

peçe

и. пәҗә, пәрәнҗә

peçeleme

и. маскировка, камуфляж

peçete

и. салфетка

peçuta

и. зоол. пеламида

peşin

с. 1) башта, баштан, элек, аңарчы, беренче чиратта; peşin cevap әзер җавап; 2) алдан түләүле; саф акча түләп; peşin para алдан түләнгән акча

peştamal

и. алъяпкыч; мунча сөлгесе

peştamala

и. алъяпкыч (сөлге) тегүче яки сатучы

pide–pişmek

[ Previous ] [ Next ]

pide

и. яссы көлчә, юка кабартма, төче күмәч

pigment

и. пигмент

pijama

и. пижама

pik

I с. пики (уен кертләренең бер тере) pikII и. калын тимер торба

pikap

и. 1) радиола, электроуйнаткыч; 2) пикап (автомобиль төре)

pike

I и. пике, мамык тукыма төре pikeII и. ав. пике

piket

и. пикет (кәрт уены)

piknik

и. пикник

pil

и. батарея, гальваник элемент

pilav

и. пылау

piliç

и. чеби, чебеш

pilot

и. пилот, очучы

pilotaj

и. пилотаж

pim

и. тех. 1) пиноль; 2) шпиндель; 3) болт, штырь

pinel

и. флюгер, җил юнәлешен күрсәтүче

pinti

с. үтә саран

pintileşmek

ф. саранлану

pipet

и. пипетка

pipo

и. челем, тәмәке трубкасы

piramit

1. и. пирамида. 2. с. пирамидаль

pirinç

I 1. и. җиз. 2. с. җиз, җиздән коелган pirinçи. дөге

pirometre

и. пирометр

pirzola

и. итне суккалап йомшартып ясалган кәтлит

pis

с. 1) пычрак; 2) шакшы, җирәнгеч; начар

pisboğaz

и. с. талымсыз, ашамсак

pisbsyık

и. сирәк һәм килешсез мыек

piskopos

и. епископ; baş (ser) piskopos архиепископ

piskoposluk

и. епархия

pislik

и. 1) шакшылык; 2) пычрак; 3) начар эш

pist

I и. мәйдан, арена pistII ы. прес (песи куу ымлыгы)

piston

и. 1) поршень, пешкәк; 2) күч. яклау, канат астына алу, химая, протекция

piton

и. питон

piyade

и. 1) пехота; пехотачы; 2) бер генә ишкәкле көймә

piyango

и. лотерея

piyanist

и. пианист

piyano

и. фортепьяно, пианино

piyanocu

и. пианино төзәтүче (көйләүче)

piyes

и. пьеса

piç

и. 1) имгәк, җилдән туган; никахтан тыш туган; 2) күч. тәрбиясез бала

pişirici

и. пешерүче

pişirmek

ф. пешерү

pişkin

с. 1) пешкән, пешерелгән; 2) пешкән, өлгергән; 3) тәҗрибәле; 4) күч. оятсыз, тәкәллефсез, тартынусыз

pişman

с. пошынучы, борчылучы □ pişman etmek борчуга салу

pişmek

ф. 1) пешү (азык); 2) пешү, өлгерү; 3) тәҗрибә туплау; 4) (кояшта) пешү

plaj–plütonyum

[ Previous ] [ Next ]

plaj

и. пляж

plak

и. 1) граммофон пластинкасы; 2) фотопластинка; 3) металл пластинка

plaka

I и. (автомобиль, экипаж һ. б.да) номер plakaII и. 1) элмә такта, урам исеме һәм йорт номеры язылган такта; 2) номерок

plakalı

с. номерлы

plakasız

с. номерсыз

plan

и. план

planet

и. планета

planetaryum

и. планетарий

planlamak

ф. 1) планлаштыру; 2) план сызу

planlı

с. планлы

plansız

с. плансыз

planör

и. планер

planörcü

и. планерчы

plastik

1. с. пластик, пластмасс, 2. и. пластмасса

plastikçi

и. пластмасса ясаучы

plastron

и. күкрәкчә, күкрәк капкачы (фехтовальщик өчен)

platform

и. платформа

platin

и. платина

platonik

с. платоник

plazma

и. биол. физ. плазма

plebisit

и. плебисцит

plevra

и. плевра

plüton

и. астр. Плутон

plütonyum

и. хим. плутоний

podyum–poğaça

[ Previous ] [ Next ]

podyum

и. подиум

podösüet

и. замша

pohpoh

и. ялагайланып мактау, ярарга тырышып мактау, юмалау

pohpohçu

и. ялагай

pokerci

и. покерчы, покер уйнаучы

polarma

и. физ. поляризация, полярлаштыру

polaroit

и. полароид

polemik

1. и. полемика. 2. с. полемик

polietilen

и. полиэтилен

polifonik

с. полифоник

poligam

и. с. полигамия

poligon

и. полигон

poliklinik

и. поликлиника, сырхауханә

polimer

и. полимер

polip

и. 1) мед. полип; 2) зоол. коралл полиплары

polis

и. 1) полиция; 2) полисмен, полицейский

polislik

и. полиция хезмәте

politik

с. сәяси

politika

и. 1) сәясәт; sömürge politikası колониаль сәясәт; 2) сәясәтчәнлек

politikacı

и. 1) сәясәтче, сәяси эшлекле; 2) политикан

politikacılık

и. политиканлык

polka

и. полька (бию)

polo

и. поло

polonez

и. 1) полонез; 2) полька

polonyalı

и. поляк

pomak

и. помак (ислам динен кабул иткән һәм болгарча сөйләшүче Румелия кешесе)

pompa

и. помпа, насос

pompalamak

ф. помпалау

ponpon

и. пудра сөрткеч

ponton

и. понтон

ponza

и. пемза

poplin

и. поплин

popüler

с. популяр

popülizm

и. популизм, халыкчылык

pornografi

и. порнография

porselen

1. и. фарфор. 2. с. фарфордан ясалган; porselen tabak фарфор тәлинкә

porsiyon

и. порция

portakal

и. әфлисун

portakal renginde

с. әфлисун төсендәге (кызыл-сары)

portatif

с. портатив

porte

и. мәйдан, арена (хезмәт мәйданы)

portekizce

1. и. португаль теле. 2. рәв. португальчә

portekizli

и. Португалия кешесе, португалияле

portmone

и. портмоне, акча букчасы

porto

и. портвейн

portre

и. портрет

posa

и. утырма, юшкын, куелык, сыгынты, түп

posalarımak

ф. төпкә утыру, юшкынлану, түп барлыкка килү

posta

и. 1) почта; posta pulu почта маркасы; 2) хәрби. команда, пост, пункт; 3) курьер; 4) бәйләнеш; рейс

postacı

и. почтальон

postahane

и. почта, почта бүлеге

postal

и. 1) солдат ботинкасы; 2) күч. фахишә

postalamak

ф. почта белән җибәрү

postin

и. тире, мех

postrestant

с. сорап алына торган хат һ. б. ш. (до востребования)

postulat

и. постулат

pot

I и. паром potII и. 1) сыр, җыерчык; 2) күч. ялгышлык, хата

pota

и. хим. тигель

potansiyel

1. и. Потенциал. 2. с. физ. потенциаль

potasyum

и. хим. калий

potuk

I с. киң, җыермалы potukи. сөйл. дөя баласы, бута

potur

и. шаровар

poyra

и. втулка, бүкән (тәгәрмәч бүкәне)

poz

и. 1) поза; 2) фотоэкспозиция; 3) спорт. хәрәкәтсез туп-туры басып тору

pozitif

с. 1) уңай; 2) фәлс. позитив

pozitiflik

и. позитивлык

pozitivist

и. позитивист

pozitivizm

и. позитивизм

poğaça

и. бәлеш

pragmacı–provokatör

[ Previous ] [ Next ]

pragmacı

и. фәлс. прагматик

pragmacılık

и. прагматизм

pragmatik

с. прагматик

pratik

1. и. практика, тәҗрибә. 2. с. практик, тәҗрибәле

pratisyen

и. 1) практик, үзлегеннән өйрәнгән; 2) практикант

prens

и. принц, кенәз

prenses

и. принцесса, княжна, княгиня

prenseslik

и. принцесса булу

prensip

и. принцип

prenslik

и. принцлык, кенәзлек

pres

и. пресс; эскәнҗә

presbit

и. мед. якыннан күрмәүче, якыннан начар күрүче

presbitlik

и. мед. якыннан күрмәү, якыннан начар күрү

preslemek

ф. Пресслау

prestij

и. престиж

prezervatif

и. презерватив

prim

и. приз, премия; курс премиясе

primitif

с. примитив

printer

и. принтер

priz

и. 1) штепсель; 2) тех. трансмиссия

prizma

и. призма

problem

и. проблема, мәсьәлә, сорау

problemli

с. проблемалы

problemsiz

с. проблемасыз

prodüksiyon

и. продукция

prodüktif

с. продуктив

prodüktör

и. продюсер

profesyonel

с. профессиональ

profesyonelleşmek

ф. профессиональләшү

profesör

и. профессор

profesörlük

и. профессорлык

profil

и. 1) профиль, яннан караш; 2) тех. мат. профиль, киселеш, кисем

program

и. программа, план

programcı

и. программачы

programlamak

ф. программалау

programlı

с. программалы

programsız

с. программасыз

proje

и. 1) проект, план; 2) план, ният, теләк, максат

projektör

и. 1) прожектор; 2) газомет; 3) фара (автомобильдә)

proletarya

и. пролетариат

proleter

и. с. пролетарий

prolog

и. пролог

propaganda

и. пропаганда

propagandacı

и. пропагандачы

propan

и. пропан

prosodi

и. просодия

prospektüs

и. проспект; каталог

prostela

и. алъяпкыч

protein

и. протеин

protestan

и. протестант

protestanlık

и. протестантлык

protesto

и. 1) протест; 2) (берәр эшнең хаксызлыгын исбатлаучы) рәсми язу

protez

и. протез

protokol

и. протокол, дипломатик этикет кагыйдәләре; protokola dahil протокол кысаларында

proton

и. физ. протон

protoplazma

и. протоплазма

prototip

и. прототип

prova

и. 1) сынап карау, сынау, тикшерү; 2) репетиция; 3) примерка, үлчәп карау; 4) корректура (полиграфиядә)

provokasyon

и. провокация, коткы

provokatör

и. провокатор

psikanaliz–psikoz

[ Previous ] [ Next ]

psikanaliz

и. психоанализ

psikanalizci

и. мед. психоаналитик

psikiyatr

и. психиатр

psikiyatri

и. психиатрия

psikolengüistik

и. психолингвистика

psikolog

и. психолог

psikoloji

и. психология

psikolojik

с. психологик

psikolojizm

и. фәлс. психологизм

psikometri

и. мед. психометрия

psikopat

и. психопат

psikopati

и. психопатия; психоз

psikopatoloji

и. психопатология

psikososyoloji

и. психосоциология

psikoterapi

и. психотерапия

psikoz

и. психоз

puan–putlaştırmak

[ Previous ] [ Next ]

puan

и. 1) күз, очко (уенда); 2) билге (белемне билгеләүче); 3) (тукымада) төртке □ puan vermek билге кую

puanlamak

ф. бәяләү

puanlı

с. бәяле, бәя куелган

puding

и. 1) пудинг; 2) геол. конгломерат

pudra

и. кершән

pudralamak

ф. кершәнләү

pudralı

с. кершәнле

pudriyer

и. кершән савыты

puf

I ы. уф! фу! pufII и. 1) пуф (аяклары күренми торган, йомшак, артсыз урындык); 2) колак мендәре

pufböreği

и. кабартма

puflamak

ф. уфылдау, авыр сулау

pul

и. 1) марка; 2) ялтыравыклы әйберләр; 3) тәңкә (балык тәңкәсе); 4) кадак башы; 5) кечкенә тап, тимгел, бөрчек; 6) бирка, тамга

pulat

и. булат, корыч

pulcu

и. 1) маркалар белән сату итүче; 2) филателист, маркалар җыючы

pullamak

ф. марка ябыштыру, марка белән түләү

pullu

с. 1) маркалы; 2) ялтыравыклы әйберләре булган; 3) тәңкәле (балык)

pulsuz

с. маркасыз, марка белән түләнмәгән

punt

и. нәкъ вакыты, үз вакыты; форсат

punto

и. полигр. шрифт; пункт; iri punto эре шрифт

punç

и. пунш

pupa

и. 1. 1) корма, судноның арткы (койрык) өлеше; 2) фордевинд. 2. рәв. арттан, корабның койрык өлешеннән

pupla

и. гага (кош)

pus

и. 1) сыек томан; 2) агач мүге

pusarık

1. и. мираж. 2. с. томанлы

pusat

и. 1) корал, инструмент; 2) хәрби. корал

pusula

I и. компас pusulaII ) кечкенә язу, ордер, тилхат; 2) хисап кәгазе

put

и. 1) пот, кумир; 2) тәре

putlaştırmak

ф. культ ясау

püre–pütür

[ Previous ] [ Next ]

püre

и. пюре, измә, ботка; patates püresi бәрәңге измәсе

pürtük

и. кабарчык; чыгынты

pürtüktü

с. кабарчыклы

pürüz

и. 1) тигезле-тигезсез кырый; 2) җитешсезлек; 3) күч. киртә, кыенлык, читенлек, комачау

pürüzlü

с. 1) кытыршы, тигез түгел; 2) карлыккан (тавыш); 3) күч. кыен, катлаулы (эш, хәл һ. б.)

pürüzsüz

с. 1) тигез, шома; 2) кимчелексез; 3) күч. гади, җиңел

püskül

и. чук

püskürmek

ф. 1) чәчрәтү, сибү, бөркү; 2) ыргыту, атып чыгару (янартау тур.)

püskürteç

и. сиптергеч, пульверизатор

püskürtmek

ф. 1) чәчрәттерү, сиптерү, аттыру; 2) чигенергә мәҗбүр итү, чигендерү

püskürtü

геол. лава

pütür

и. кытыршы

pıhtı–pıtırdamak

[ Previous ] [ Next ]

pıhtı

с. укмашкан (нәрсә), оешып каткан (нәрсә)

pıhtılaşmak

ф. укмашу, оешу, оешып кату

pınar

и. чишмә, фонтан

pır

иярт. фырр (кош очу тавышы)

pırasa

и. кыяклы суган

pırlamak

ф. 1) очып китү; 2) чабып китү

pırlanta

и. бриллиант; pırlánta küpe бриллиант алка

pırıl pırıl

с. якты, ялтыравык (күз чагылырлык якты)

pırıltı

и. яктылык, ялтырау

pırıltılı

с. якты, ялтыравык

pıtır pıtır

иярт. тиз-тиз һәм җиңел (атлау), тып-тып (атлау)

pıtırdamak

ф. шытырдау, аз-маз тавыш чыгару

rabıta–raşitizm

[ Previous ] [ Next ]

rabıta

и. 1) элемтә, бәйләнеш; 2) мөнәсәбәт; 3) бәйле булу; 4) тәртип, система

racon

и. арго. 1) (хәйләле һ. б. ш. эшләрдә) юл, ысул; 2) ясалмалык, кыланчыклык

radar

и. радар, радиолокатор, радиолокацион җайланма

radikal

1. и. радикал. 2. с. радикаль

radyasyon

и. радиация

radyatör

и. радиатор

radyo

и. радио; radyo cihazı радиоаппарат, радиостанция

radyoaktif

с. радиоактив

radyocu

и. радист

radyoelektrik

с. радиоэлектрик

radyotelefon

и. радиотелефон

radyotelgraf

и. радиотелеграф

radyum

и. хим. радий

raf

и. 1) киштә; 2) этажерка

rafadan

и. чиле-пешле йомырка; ярым пешкән йомырка

rafine

с. чистартылган, сафландырылган, чиста

rafineri

и. 1) чистарту (рафинадлау) заводы (шикәр һ. б.); 2) нефть эшкәртү (чистарту) заводы

rafya

и. бер төр пальманың туку эшләрендә кулланыла торган җепселләре

rahat

1. и. 1) тынычлык, ял; 2) рәхәтлек, иминлек, комфорт. 2. с. 1) җиңел, тыныч; 2) уңайлы, җайлы, комфортлы

rahatlanmak

ф. 1) ял итү; 2) тыныч булу, тынычлану; 3) үз-үзеңне иркен тоту, җайлап урнашу; 4) рәхәтләнү

rahatlık

и. 1) тынычлык, рәхәтлек; 2) уңайлык, комфорт

rahatsız

с. 1) тынычсыз; 2) җайсыз, уңайсыз; 3) авыру; 4) борчулы, борчылган, дулкынланган □ rahatsız etmek борчу; комачаулау; rahatsız olmak кәефсезләнү, сәламәтлеге какшау

rahatsızlanmak

ф. авыру

rahatsızlık

и. 1) тынычсызлык; 2) җайсызлык, уңайсызлык; 3) авыру □ rahatsızlık vermek кәефен җибәрү, тынычлыгын бозу

rahatça

с. рәв. 1) җайлы; 2) астыртын, яшертен

rahibe

и. монахиня

rahim

и. анат. аналык rahim с. иск. рәхимле, шәфкатьле

rahip

и. монах; rahipler yurdu монастырь

rahmet

и. 1) Аллаһының ярлыкавы (мәрхәмәте); 2) сөйл. яңгыр □ rahmet okumak Аллаһының мәрхәмәтен сорап дога уку

rahmetli

и. с. мәрхүм □ rahmetli olmak үлү

rakam

и. 1) цифр; 2) сан; 3) күләм, микъдар

rakamlı

с. цифрлы

raket

и. ракетка (теннис)

rakibe

и. көндәш (хатын-кыз)

rakip

и. конкурент, көндәш (ир)

rakor

и. ниппель; муфта, кыска труба

raks

и. 1) иск. бию; 2) физ. тирбәлеш, тирбәлү, калтырау

raksetmek

ф. 1) бию; 2) тирбәлү, пульсацияләү

rakı

и. ракы, терек аракысы □

rakı alemi

аракылы мәҗлес

rakıcı

и. 1) аракы ясаучы; 2) аракы эчүче

ralli

и. ралли

ramak

и. аз гына □ ramak kalmak (берәр нәрсә булыр өчен) аз гына калу

ramazan

и. рамазан

rampa

и. 1) рампа; 2) платформа; 3) ракеталар һ. б.ны очыру мәйданы; 4) абордаж

randevu

и. (алдан килешеп куелган) очрашу, күрешү

randevulaşmak

ф. очрашу (күрешү) турында сүз куешу (килешү)

randıman

и. җитештерүчәнлек, файдалылык, рентабельлек

randımanlı

с. җитештерүчән

rantiye

и. рантье

rapor

и. 1) доклад, рапорт; хисап; 2) белешмә, акт

raporcu

и. докладчы, нотыкчы

rapsodi

и. муз. рапсодия

rapten

рәв. бәйләнгән хәлдә

raptetmek

ф. эләктерү, тоттыру, беркетү

raptiye

и. кнопка (канцелярия әйбере)

rasat

и. күзәтү

raspa

и. рашпиль, эре сырлы игәү

rast

I с. туры □ rast gelmek 1) очрау; 2) туры килү, эләгү; kumaşın iyisi bana rast geldi тукыманың яхшысы миңа эләкте; 3) (атылган, ыргытылган нәрсә) тию, эләгү; 4) туры килү (эзләгәндә); rast getirmek 1) тидерү; 2) очрату, туры китерү rastII и. терек музыкасында бер мәкам, көй

rastgele

1. с. очраклы, туры килгән, беренче очраган. 2. рәв. очраклы рәвештә, ничек туры килсә шулай

rastlamak

ф. 1) каршы алу, очрату; 2) табу

rasyonalist

и. рационалист

rasyonalizm

и. рационализм

rasyonel

с. рациональ

raunt

и. спорт. раунд

ray

и. рельс; ray başlığı тупик ◊ rayına girmek әзенә төшү, җайлану

rayiç

и. базар бәясе

razı

с. разый, риза

rağbet

и. 1) теләк, һәвәслек, омтылыш, симпатия, кызыксыну; 2) популярлык, игътибар; 3) үтемлелек (базардагы товар тур.)

rağmen

рәв. карамастан

raşe

и. дерелдәү, тетрәү

raşitizm

и. мед. рахит

reaksiyon–reçine

[ Previous ] [ Next ]

reaksiyon

и. реакция

reaktör

и. реактор

realist

и. реалист

realite

и. реальлек, чынбарлык

redaksiyon

и. 1) редакцияләү; 2) редакция

redaktör

и. редактор

reddetmek

ф. 1) кабул итмәү, кире кайтару; 2) кире кагу, инкяр итү

reel

с. реаль

refah

и. иминлек; муллык

refakat

и. 1) озата бару; бергәлек; 2) муз. аккомпонемент

refakatçi

и. хастаханәдә авыру янындагы (аны караучы) кеше

referandum

и. референдум

referans

и. рекомендация

refleks

и. рефлекс

reflektör

и. рефлектор

reform

и. реформа

reformcu

и. реформист

regülatör

и. тех. регулятор

rehabilitasyon

и. мед. реабилитация

rehavet

и. 1) сүлпәнлек, сүрәнлек, дәртсезлек; 2) ялкаулык

rehber

и. 1) җитәкче, юлбашчы; 2) гид; юл күрсәтүче; 3) белешмә китап □ rehber öğretmen класс җитәкчесе

rehberlik

и. 1) юл күрсәтү, озата бару; җитәкчелек итү; 2) (уңучылар сыйныфы белән) җитәкчелек итү

rehin

и. залог, закладка салынган әйбер

rehine

и. тотык (заложник)

reis

и. 1) рәис, председатель; 2) башлык, начальник; aile reisi гаилә башлыгы; 3) лидер, юлбашчы; 4) судно капитаны

reislik

и. 1) президент урыны; 2) президиум

reji

и. режиссерлык, режиссура

rejim

и. режим

rejisör

и. режиссер

rekabet

и. конкуренция, ярыш

reklam

и. реклама

reklamcı

и. реклама белән шөгыльләнүче кеше

rekor

и. рекорд □ rekor kırmak рекорд кую

rektör

и. ректор

rektörlük

и. ректорлык

rekzetmek

ф. кагып кертү; кадау, утырту

rende

и. 1) ышкы, струг; 2) кыргыч, угыч

rendelemek

ф. 1) ышкылау; tahtayı rendelemek тактаны ышкылау (струглау); 2) кыргычта кыру; peynir rendelemek сырны кыргычта кыру

rendeli

с. ышкыланган; кырылган, уылган

rengarenk

с. чуар, төрле төсле

rengeyiği

и. төньяк боланы

renk

и. 1) төс, буяу, пигмент; renk(i) atmak төсен югалту; (кояш) төсен алу; тоныклану; 2) төс, характер, колорит

renkgideren

и. хим. төссезләндерүче матдә

renkkörlüğü

и. мед. ахроматия, дальтонизм

renkkörü

и. дальтоник

renklemek

ф. (берәр төскә) буяу

renkli

с. төсле

renksiz

с. төссез

renksizlik

и. төссезлек

renkyuvar

и. астр. хромосфера

renkölçer

и. колориметр

rençper

и. 1) көнлекме; 2) игенче, җир эшкәртүче

reorganizasyon

и. реорганизация

repertuar

и. репертуар

resepsiyon

и. 1) кабул итү, каршылау; регистрация; 2) кабул итү бүлеге; регистратура

reseptör

и. 1) радиоалгыч; 2) телефон трубкасы

resim

и. 1) рәсем, сызым, план; 2) рәсем ясау; 3) фотография, кадр; 4) салым, пошлина; 5) тантана, церемония; 6) рәсмилек; 7) гореф-гадәт, традиция

resimci

и. 1) рәссам; 2) рәсем укытучысы; 3) фотограф

resimlemek

ф. иллюстрацияләү

resimli

с. иллюстрацияле, рәсемле

resimlik

и. рәсемлек

resimsiz

с. рәсемсез

resital

и. соло концерты, концерт

resmen

рәв. 1) рәсми рәвештә; 2) формаль рәвештә

resmi

с. 1) дәүләт белән бәйле; resmi dil дәүләт теле; resmi ilan рәсми белдерү; 2) официаль; 3) күч. рәсми (күрешү, сөйләшү һ. б.)

resmigeçit

и. рәсми парад, процессия

resmilik

и. рәсмилек

ressam

и. рәссам; kitap ressamı иллюстратор

ressamlık

и. 1) сәнгать, рәссамлык сәнгате; 2) рәссам хезмәте

restoran

и. ресторан

restorasyon

и. реставрация

restore

с. элекке хәленә кайтарылган □ restore etmek реставрацияләү

ret

и. 1) кире кагу, инкяр; 2) юр. баш тарту

retorik

и. риторика

reva

с. яраклы, урынлы

revaç

и. 1) популярлык; 2) үтемлелек

reverans

и. реверанс

revir

и. амбулатория; санитария бүлеге

revizyon

и. ревизия

revizyonizm

и. ревизионизм

revolver

и. револьвер

reybi

и. 1) скептик; 2) икеләнүче

reyon

и. (магазинда) бер генә төрле товар сатыла торган бүлек; ayakkabı reyonu аяк киемнәре бүлеге

rezalet

и. 1) оят, хурлык; 2) гауга, җәнҗал

reze

и. 1) ишек биге (этеп яба торган); 2) элгеч бик

rezede çiçeği

и. резеда чәчәге

rezerv

и. резерв

rezervasyon

и. бронь (транспортта, отельдә һ. б.)

rezil

с. оятлы, хурлыклы □ rezil etmek оятлы итү

rezillik

и. 1) оят, хурлык; 2) җәнҗал

reçel

и. варенье

reçete

и. рецепт □ reçeteyi yaptırmak рецепт буенча дару хәзерләтү ◊ reçete gibi танып (укып) булмаслык язу

reçeteli

с. рецептлы

reçetesiz

с. рецептсыз

reçine

и. канифоль, агач сумаласы

riayet–riyasız

[ Previous ] [ Next ]

riayet

и. 1) хөрмәт, игътибар, игътибарлылык; 2) үтәү, саклау, бозмау, ригая итү

rica

и. теләк, үтенеч □ ricada bulunmak үтенү, сорау; rica etmek үтенү

ricat

и. чигенү, кире китү

rimel

и. керфек буявы, тушь

rimellemek

ф. керфекне буяу

ring

и. 1) спорт. ринг; 2) әйләнә □ ring seferi әйләнәле маршрут

ringa

и. зоол. диңгез сельде, диңгез майчабагы

ritm

и. ритм, темп

ritmik

и. ритмик

rivayet

и. 1) риваять; 2) хәбәрләр, сүзләр, имеш-мимешләр

riya

и. рия, икейөзлелек, эчкерлелек

riyasız

с. эчкерсез

roba–rozet

[ Previous ] [ Next ]

roba

и. 1) иск. кием-салым; 2) (күлмәктәге) кокетка

robalı

с. кокеткалы

robot

и. робот

rodyum

и. хим. родий

roket

и. ракета

rokoko

и. архит. рококо; rokoko bina рококо стилендәге бина

rol

и. роль

roman

и. роман

romancı

и. романчы, роман язучы

romanlaştırmak

ф. роман өчен сюжет итеп алу

romanyalı

и. румынияле, румын

romatizma

и. мед. ревматизм

rop

и. хатын-кыз киеме

rota

и. курс, юнәлеш; rotayı değiştirmek курсны үзгәртү

rotasyon

и. ротация

rotatif

1. и. ротацион машина. 2. с. ротатив

rotor

и. ротор

rozbif

и. ростбиф

rozet

и. розетка, бант, орден планкасы,значок

Rusya–ruzname

[ Previous ] [ Next ]

Rusya

и. Россия, Русия (иск.)

Rusyalı

и. Россия кешесе

rubai

и. робагый (шигъри стиль)

ruble

с. рубль, сум

rugan

и. лакланган тире

ruh

I и. 1) бит (кешедә); 2) шахм. тура иск. ruhII и. рух, җан; 2) җанлылык; 3) экстракт, эссенция; nışadır ruhu нашатырь спирты

ruhbilim

и. психология

ruhbilimci

и. психолог

ruhbilimi

и. психология

ruhen

рәв. рух белән, җан белән

ruhi

с. рухый; психик, психологик

ruhlu

с. рухлы

ruhsal

с. рухый, психик; психологик

ruhsat

и. рөхсәт, рөхсәт кәгазе

ruhsatlı

с. рөхсәтле, рөхсәт ителгән

ruhsatsız

с. рөхсәтсез, рөхсәт ителмәгән

ruhsuz

с. 1) рухсыз, җансыз; 2) кансыз, коры; 3) рухсыз, көчсез, апатияле

ruj

и. иннек, помада

rulet

и. рулетка (уен)

rulman

и. подшипник; bilyalı rulman шариклы подшипник

rum

и. 1) (Төркиядә яки башка бер мөселман илендә туган һәм яшәгән) грек; 2) тар. борынгы грек, византияле

rumca

1. и. грек теле, 2. рәв. грекча, грек телендә

rumen

и. румын

rumence

1. и. румын теле. 2. рәв. румынча, румын телендә

rumlaşmak

ф. греклашу

rus

и. рус, урыс (сөйл.)

ruslaşmak

ф. руслашу

rusça

1. и. рус теле. 2. рәв. русча, рус телендә

rutubet

и. дымлылык, юешлек, дым; rutubet ölçme aleti гигрометр

rutubetlenmek

ф. дымлану, юешләнү

rutubetli

с. дымлы, юеш

rutubetsiz

с. дымсыз, коры

ruzname

и. 1) көн тәртибе; 2) көндәлек

Rönesans–rövanş

[ Previous ] [ Next ]

Rönesans

и. ренессанс

rölyef

и. рельеф

römork

и. ремарка, билге

röntgen

и. 1) рентген; 2) арго. кеше тәрәзәсенә карап йөрү

röntgenlemek

ф. рентген белән карау

röportaj

и. репортаж

röportajcı

и. репортер

röprodüksiyon

и. репродукция

rötar

и. соңга калу, тоткарлану

rötarlı

с. соңга калган, соңарган

rövanş

и. реванш

rüküş–rüşvet

[ Previous ] [ Next ]

rüküş

и. с. зәвыксыз киенгән (бизәнгән) хатын-кыз

rüstik

с. авылча

rütbe

и. 1) дәрәҗә; 2) чин, ранг, исем, сан

rütbeli

с. дәрәҗәле, чинлы, нинди дә булса чины, (рангы, дәрәҗәсе) булган (кеше)

rütbesiz

с. чинсыз, рангсыз, дәрәҗәсез

rüya

и. төш, хыял

rüzgar

и. җил; batı rüzgarı көнбатыштан искән җил ◊ rüzgar almak җилле урында урнашкан булу; rüzgar gibi җилдәй җитез

rüzgarlı

с. җилле; rüzgarlı bir hava җилле һава, җилле көн

rüzgarsız

с. җилсез, тыныч

rüşt

и. 1) балигълык, балигъ булу; 2) өлгергәнлек

rüşvet

и. ришвәт

rıhtım–rızk

[ Previous ] [ Next ]

rıhtım

и. пристань; istasyon rıhtımı дебаркадер

rıza

и. 1) ризалык, кабул итү, (язмышка) буйсыну; 2) теләк

rızk

и. ризык

Saman uğrusu–sağırlık

[ Previous ] [ Next ]

Saman uğrusu

и. астр. Киек каз юлы

Sayıştay

и. Югары финанслар советы (Төркиядә)

saadet

и. бәхет, шатлык, уңышлылык; ne saadet! нинди бәхет! ◊ saadet asrı Мөхәммәт пәйгамбәр заманы □ Deri saadet Истанбул шәһәренең борынгы исеме

saat

и. 1) сәгать, вакыт; saatında билгеләнгән вакытта; 2) сәгать; saat camı сәгать пыяласы ◊ saat bu saat! нәкъ вакыты!

saatlik

и. 1) сәгатьлек; bir saatlik işimiz var бер сәгатьлек эшебез бар; 2) сәгать исәбеннән; saatlik ücret сәгать исәбеннән түләү

saatçi

и. 1) сәгать остасы; 2) сәгать сатучы

saba

и. 1) иртәнге җил; 2) муз. борынгы мәкам

sabah

1. и. иртә; sabaha doğru иртәнге якта; sabah erkenden иртән иртүк. 2. рәв. иртән; dün sabah кичә иртән (иртә белән) □ sabah akşam көн буе, иртәдән кичкә кадәр

sabahki

с. иртәнге

sabahlamak

ф. таңга кадәр йокламау

sabahları

рәв. иртәләрен, һәр иртә

sabahleyin

рәв. иртән, иртәнге сәгатьтә

sabahlı akşamlı

рәв. иртә-кич

sabahlık

и. хатын-кызлар халаты (иртән кия торган)

sabahçı

и. 1) төнге дежур (кизү); 2) йокламыйча таң аттыручы; 3) беренче сменада укучы

saban

и. сабан, сука; saban demiri сука калагы

saban balığı

и. зоол. акуланың бер төре

sabi

и. сабый

sabit

с. 1) каты, нык, даими; sabit renk нык (уңмый торган) төс; 2) билгеле, исбатланган

sabretmek

ф. сабыр итү, түзү ◊ sabreden derviş muradına ermiş сабыр иткән морадына җиткән

sabun

и. сабын ◊ sabin köpüğü gibi sönmek сабын күбеге кебек шиңү

sabuncu

и. 1) сабын кайнатучы; 2) сабын сатучы

sabunlamak

ф. сабынлау

sabunlanmak

ф. сабын белән юыну

sabunlu

с. сабынлы, сабынланган

sabunluk

и. сабын савыты

sabık

с. 1) элекке, үткән, булган; 2) элеккеге; okulun sabık müdürü мәктәпнең элеккеге директоры

sabıka

и. 1) үткәндә булган хәл (вакыйга); 2) (кабат-кабат эшләнгән) җинаять

sabıkalı

и. юр. рецидивист

sabır

и. сабырлык ◊ sabır acıdır, meyvası tatlıdır сабыр итү авыр, тик җимеше татлы; сабыр төбе - сары алтын

sabırlı

с. сабыр, сабыр итүчән

sabırsız

с. сабырсыз

sabırsızlanmak

ф. сабырсызлану

sabırsızlık

и. сабырсызлык; sabırsızlıkla сабырсызлык белән

sacayak

и. казан кую өчен өчаяк

sada

и. аваз; тавыш

sadak

и. ук савыты, садак

sadaka

и. сәдака □ sadaka istemek хәер сорау; sadaka vermek сәдака бирү

sadakat

и. 1) тугрылык; 2) авазның сафлыгы

sadakatli

с. тугры, бирелгән

sadakor

и. салам төсендәге тыгыз ефәк тукыма

sadalı

с. 1) яңгыравыклы; 2) лингв. сузык (аваз)

sadasız

с. 1) яңгырашсыз; 2) лингв. тартык (аваз)

sade

с. 1. 1) гади, бизәксез, тыйнак; 2) саф, кушылмаган; 3) гади, чын күңелдән. 2. терк., кис. бары тик ◊ sade börek эчлексез бәлеш

sadece

терк., кис. бары тик, ... гына

sadeleşmek

и. гадиләшү

sadelik

и. 1) гадилек, үзенчәлекле билгеләре булмау; 2) сафлык

sadet

и. мәсьәлә, сөйләшү темасы □ sadede gelmek мәсьәләгә кире кайту

sadme

и. 1) һөҗүм; 2) бәрелеш; 3) шартлау, этәрелү; 4) тетрәү

sadık

с. 1) тугры, бирелгән; 2) иск. чын, дәрес

sadıkane

с. тугры, бирелгән

saf

I и. 1) рәт, саф; 2) алгы кырый □ saf dışı etmek сафтан чыгару safII с. 1) чиста, саф; 2) күч. гади, саф, эчкерсез

safa

и. шатлык, рәхәтлек, күңеллелек, борчу-хәсрәтсезлек □ safa vermek канәгатьлек бирү ◊ safa geldiniz! хуш килдегез, рәхим итегез!; safa bulduk "хуш килдегез" гә җавап; safa ile yenen cefa ile kazanılır рәхәтләнеп ашала торган ризык җәфа чигеп табыла, аягың тапылдамаса, авызың шапылдамый

safalı

с. күңелгә хуш килә торган

safer

и. сәфәр ае

safha

и. 1) кырый, як; 2) чор, стадия; дәрәҗә; inkişaf safhası үсеш стадиясе (дәрәҗәсе) ◊ bu safhada a) бу мөнәсәбәттә; б) бу очракта

safiha

и. 1) табаклы тимер; 2) яссы һәм тигез өслек

safir

и. сапфир

saflaşmak

ф. сафлану

safra

I и. 1) үт; 2) үт куыгы □ safra kesesi үт куыгы ◊ safra bulanmak (kabarmak) күңел болгану safraII и. диңг. авырлык, йөк (балык ятьмәсен, көймәне һ. б. тиешле тирәнлектә батырып тоту өчен)

safran

бот. зәгъфран

safsaf

и. бот. тал (агачы)

safsata

и. 1) софизм; 2) ялган, дөрес булмаган, буш сүз; сафсата

safı

с. 1) чиста, кушылмаган; 2) тик,... гына ◊ safı kemik шыр сөяк (ябык кеше тур.)

saha

и. 1) мәйдан; 2) өлкә, зона, район; siyasi sahada сәясәт өлкәсендә

sahaf

и. букинист; sahaf çarşısı китап базары

sahan

и. сай зур җиз тәлинкә

sahanlık

1. и. мәйданчык (баскычта, трамвайда). 2. ризыктан гыйбарәт (мәс., кунак ашы); üç sahanlık yemek өч төрле ризыктан гыйбарәт аш мәҗлесе

sahavet

и. киң күңеллелек, вөҗданлылык, мәрхәмәтлелек

sahi

с. тугры, дәрес, чын, хак, төгәл

sahici

с. чын, хак, чып-чын

sahiden

рәв. чынлап та, чын-чыннан

sahil

и. яр, яр кырые, яр буе; sahil bölgeler яр буе өлкәләре

sahileşmek

ф. тормышка (чынга) ашу

sahip

и. 1) хуҗа, ия; sahip bulunmak хуҗа булу, ия булу; ev sahibi йорт хуҗасы, гаилә башлыгы; 2) саклаучы, яклаучы; 3) (ниндидер) сыйфатларга ия; hüner sahibi һөнәр иясе, һөнәрле, талантлы

sahiplik

и. 1) яклау; (үз) канаты астына алу; протекция; 2) ия булу хокукы

sahipsiz

с. 1) хуҗасыз, иясез; караучысыз; 2) саклаучысыз

sahne

и. 1) сәхнә, арена; sahne arkası сәхнә арты; 2) пәрдә; акт; birinci sahne bitti беренче пәрдә бетте

sahnelemek

ф. сәхнәгә кую

sahra

и. 1) тигезлек; 2) дала, чүл; Büyük sahra Сахара чүле; 3) кыр; sahra atelyesi кыр остаханәсе; sahra postası кыр почтасы

sahte

с. 1) ясалма; ялган; sahte varaka ялган документ; 2) ялган; күз буяучы, алдаучы; sahte hareket ялган хәрәкәт

sahteci

и. 1) фальсификатор; 2) ялганчы

sahtecilik

и. фальсификация

sahtelik

и. 1) ясалмалылык; 2) ялган, фальшь

sahtiyan

и. с. сәхтиян

sahur

и. дини. сәхәр ашау (рамазан аенда)

sair

с. башка, икенче бер

sak

с. 1) сак, уяу; 2) сак йокылы

saka

I и. су ташучы; saka meşki су салу өчен күн капчык sakaII с. зоол. купшыл, купшы чыпчык

sakak

и. 1) ике ияк; 2) муен астына салынып төшкән тире (мәс., үгездә)

sakal

и. сакал □ sakal bırakmak (uzatmak, koyuvermek) сакал җибәрү (үстерү) ◊ sakal akı картлык; sakalına gülmek күзенә карап көлү

sakallanmak

ф. сакал үстерү

sakallı

с. 1) сакаллы; 2) кырынмаган ◊ sakallı bebek сакаллы сабый

sakalsız

с. сакалсыз

sakalık

и. 1) су ташу, су китерү; 2) су ташучы хезмәте

sakandırık

и. баш яулыгының ияк астында бәйләнгән төене

sakar

I и. ак кашка (хайван маңгаеңда) sakarII с. җебегән, булдыксыз

sakarlı

с. ак кашкалы (хайван)

sakat

1. и. 1) гарип, зәгыйфь, инвалид; 2) имгәнү; 3) кимчелек, хаталык. 2. с. 1) им энгән, гарипләнгән, инвалид; 2) ватылган, җимерелгән, сындырылган; 3) хаталы, бозык, дөрес булмаган

sakatat

и. баш-аяк, эчәк-бавыр (иткә суелган хайванның)

sakatlamak

ф. 1) имгәтү, гарипләндерү; 2) бозу, зыян китерү; 3) бозып күрсәтү (әйтү)

sakatlanmak

ф. гарипләнү, имгәнү

sakatlık

и. 1) гариплек, имгәклек; 2) зыян-заурат, бәла-каза

sakil

с. 1) авыр; 2) йөдәтүчән

sakin

1. с. тыныч, тын; аз хәрәкәт итүчән. 2. и. яшәүче, торучы

sakinleşmek

ф. тынычлану, тыну; үтеп китү (мәс., хисләр)

sakinleştirmek

ф. тынычландыру

sakinlik

и. тынычлык, тынлык

saklamak

ф. 1) саклау; 2) яшерү, яшереп калу; 3) саклап тору

saklambaç

с. качышлы (уен)

saklanmak

ф. 1) яшеренү, качу; 2) саклану; 3) сакланып калу

saklantı

и. 1) яшеренү урыны; качу урыны; 2) яшерен җир; 3) тартма (нәрсәдер саклау өчен)

saklayıcı

и. 1) саклаучы, яклаучы; 2) яшереп калучы; яшереп саклаучы

saklı

с. 1) саклы, саклана торган; 2) яшерелгән, яшерен; 3) яшертен, серле

sako

и. куртканың бер төре

saksağan

и. зоол. саескан

saksonya

и. саксон фарфоры

saksı

и. 1) гөл чүлмәге; 2) арго. чүлмәк (кеше башы тур.)

saksılık

и. 1) гөл чүлмәкләрен кую өчен киштә яисә аслык; 2) кышын гөлләрне саклау урыны

sakınca

и. 1) каршылык, комачау; кыенлык; 2) киресен күрсәтү

sakıngan

с. сакланган, сак; тотнаклы, артын-алдын уйлап эш итүчән

sakınmak

ф. 1) саклану; 2) саклау

sakıntı

и. саклык, саклану

sakıntılı

с. сак

sakıntısız

с. саксыз

sakır sakır

иярт. шыкыр-шыкыр (көчле дерелдәү тур.)

sakırdamak

ф. дерелдәү (туңудан, куркудан)

sakırga

и. зоол. талпан, урман бете

sakız

и. агач чәере, агач сагызы; (чәйни торган) сагыз ◊ sağız ağacı пестә агачы

sakızlı

с. сагызлы, чәерле

sal

и. сал (елгада, күлдә)

salak

с. аңгыра, тинтәк

salaklaşmak

ф. аңгыралану

salaklık

и. ахмаклык, аңгыралык, идиотлык

salamura

1. и. 1) тозлы су, тозлык; 2) тозлаган кәбестә (кыяр һ. б.) суы. 2. с. тозлы, тозланган (балык һ. б.)

salata

и. салат; domates salatası помидор салаты

salatalık

1. и. кыяр. 2. с. салат ясарга ярый торган; салатлык

salaş

и. шалаш

saldırgan

и. һөҗүм итүче; агрессор

saldırganlık

и. агрессивлык, агрессия

saldırmak

ф. 1) ташлану, һөҗүм итү; 2) диңг. җилгә чыгу, җил уңаен алу; 3) ашау (химик матдә тур.)

saldırmazlık

и. 1) һөҗүм итмәү; 2) һөҗүм итмәү турында килешү

saldırı

и. һөҗүм, ташлану; агрессия

saldırıcı

1. и. агрессор. 2. с. агрессив

salep

и. 1) бот. төер тамыр; 2) төер тамыр төнәтмәсеннән кайнар эчемлек

salgı

1. и. бүлеп чыгару. 2. с. бүлеп чыгарылган

salgın

1. и. 1) эпидемия, кизү; 2) вакытлы салым; 3) күч. яу; çekirge salgını саранча явы. 2. с. 1) ташланучы, ябырылучы; 2) күчә торган, тарала торган (чир)

salhane

и. терлек сую цехы salı и. сишәмбе; salı gönü сишәмбе көнне

salim

с. 1) иск. бөтен, тоташ; таза-сау; зыян күрмәгән; 2) саф, кимчелексез

salip

и. иск. тәре, хач

salkım

1. и. чук, тәлгәш; bir salkım üzüm бер тәлгәш йөзем, 2. с. тәлгәшле, чуклы

salkımak

ф. салыну, салынып тору

salkımsöğüt

и. бот. еламсар тал

sallamak

ф. 1) тирбәтү, чайкау, селкетү, селкү, болгау; 2) сузу

sallandırmak

ф. 1) чайкалдыру; 2) күч. асып кую

sallanmak

ф. 1) тирбәлү, чайкалу, селкенү; 2) какшау, селкенү; 3) күч. асылынып тору, көч-хәл белән эләгеп тору

sallantı

и. 1) тирбәлү, селкенү; 2) игътибарсызлык

sallapati

с. рәв. җиңелчә, җиңел холыклы (кеше)

sallasırt etmek

ф. аркага салу

sallı

с. яссы (сал кебек)

salma

I и. 1) салма (дөгедән пешерелгән ризык төре); 2) крестьяннардан җыела торган салым (авыл кирәк-ярагы өчен) salmaII и. 1) көтүчесез йөри торган хайваннар; 2) агымсу

salmak

ф. 1) җәю; 2) җибәрү, чыгарып җибәрү; 3) җибәрү (мәс, хәбәр); 4) салу (мәс., савытка); 5) чыгару (мәс., диңгезгә көймәләрме); 6) салу, җәелдерү; korku salmak курку салу; 7) өстерү (этне); 8) ташлану (мәс., ерткыч)

salmalık

и. җәйләү, көтүлек

salon

и. 1) кунак бүлмәсе; кабул итү бүлмәсе; 2) зал, салон

saloz

и. арго. акылга сай, тинтәк

salpa

с. салпы, салынып төшкән

salt

1. кис. гына. 2. терк. бары тик,.. гына, тик... гына. 3. с. абсолют

salta

I и. сальто ◊ salta durmak арт аякларыңда тору; хезмәт итү (эт тур.) saltaII диңг. и. тарттырылган тросны акрынлап җибәрү saltaIII и. куртканың бер төре (кием)

saltanat

и. 1) хакимлек, идарә; 2) солтанат; 3) байлык, зиннәтлек, купшылык

saltanatlı

с. зиннәтле, купшы

saltçılık

и. абсолютлык

saltık

и. абсолют

salvo

и. салют; берничә мылтыктан берьюлы ату

salya

и. селәгәй

salyangoz

и. 1) зоол. әкәм-төкәм; 2) биол. кабырчык

salça

и. 1) аш тәмләткеч, соус; 2) томат пастасы

salçalı

с. соуслы

salık

и. 1) хәбәр, яңалык; 2) киңәш, рекомендация

salıncak

и. 1) таган; kayık salıncak "көймә" таган; 2) бишек

salıncaklı

и. тирбәлә торган

salınmak

ф. тирбәлү, чайкалу

salıntı

и. 1) тирбәлү, чайкалу; 2) диңгез дулкынлануы

salıntılı

с. тотрыксыз, какшаган

salınım

и. 1) астр. либрация (айның); 2) физ. тирбәлү

salıvermek

ф. 1) җибәрү, чыгарып җибәрү; 2) иреккә җибәрү; азат итү

sam yeli

и. сам җиле, чүлдән искән эссе җил

saman

и. салам ◊ saman alevi gibi тиз кабынып китүчән

saman kağıdı

и. әйбер төрү өчен начар сыйфатлы кәгазь

saman rengi

с. салам төсендәге

saman sarısı

с. салам төсле ачык сары

samani

с. салам төсендә, ачык сары

samankapan

и. гәрәбә

samanlı

с. саламлы

samanlık

и. саламлык, печәнлек

samimi

с. самими, чын күңелдән, эчкерсез

samimiyet

и. 1) чын күңелдәнлек, эчкерсезлек, саф күңеллелек; 2) үзен иркен тоту

samsa

и. самса (ризык)

samsun

и. иск. сугыш эте

samur

и. 1) кеш; 2) кеш тиресе ◊ samur kaş куе кара кашлар

san

и. 1) мәшһүрлек, танылганлык; ихтирам, хөрмәт; 2) титул

sana

а. сиңа ◊ sana yalan bana gerçek сиңа ялган - миңа чын

sanal

с. уйланылган, күз алдына китерелгән

sanat

и. 1) сәнгать; 2) иҗат; 3) осталык, эшли белү, булдыру; 3) һөнәр

sanatkar

и. сәнгатьче

sanatlı

с. сәнгатьле, оста

sanatoryum

и. санаторий

sanatçı

и. 1) һөнәрче; 2) сәнгатьче, артист; 3) оста

sanayi

и. җитештерү

sanayici

и. җитештерүче, фабрикант

sanayileşmek

ф. индустрияләшү

sancak

и. 1) байрак; 2) тар. Госманлы дәүләтендә административ берәмлек; 3) диңг. зур көймәнең уң ягы

sancaktar

и. байрак йөртүче

sancı

и. чәнчү, чәнчеп авырту

sancılanmak

ф. чәнчеп авырту тою

sancımak

ф. авырту, чәнчеп авырту, сызлау

sandal

I и. сандал (аяк киеме) sandalII и. бот. сандал агачы sandalIII и. көймә, шлюпка

sandalcı

и. көймәче

sandalye

и. 1) урындык, утыргыч; 2) урын (эш урыны)

sandalyeci

и. урындык ясаучы һәм сатучы

sandviç

и. сандвич, бутерброд

sandık

и. 1) сандык; әрҗә; 2) касса; 3) банк ◊ sandık eşyası бирнә

sandıklamak

ф. каты әрҗәләргә тутыру

sanem

и. гүзәл хатын-кыз

sangı

с. гаҗәпләнгән, хәйран калган, исе киткән

sangılamak

ф. шаккату, гаҗәпләнү

sangılık

и. хәйран калу, ис китү

saniye

и. секунд

saniyelik

с. секундлык

sanki

терк. 1) гүя, гүяки; 2) шулай да булсын ди; дип саныйк

sanlı

с. хөрмәтле, ихтирам ителә торган

sanmak

ф. исәпләү, санау,... дип уйлау ◊ sanırsam әгәр ялгышмасам

sanrı

и. галлюцинация, күзгә күренү

sanrılamak

ф. галлюцинация белән авыру

sansar

и. 1) зоол. таш сусары; 2) арго. кесә карагы

sansasyon

и. сенсация

sansasyonel

с. сенсацион

sansür

и. цензура

sansürcü

и. цензор

santim

и. 1) йөздән бер өлеш; 2) акча берәмлеге; 3) сантиметр

santimantal

с. сентименталь

santimetre

и. сантиметр

santral

1. и. 1) үзәк станция; 2) коммутатор. 2. с. үзәктәге

santralci

и. телеграфчы

sançmak

ф. 1) чәнчү, тыгу; 2) батыру

sanı

и. сиземләү

sanık

и. гаепләнүче

sap

и. 1) бот. сабак; çiçek sapı чәчәк сабагы; 2) сап; bıçağın sapı пычак сабы; 3) муен (музыка уен коралларында); 4) көлтә; 5) саплам; bir sap ibrişim бер саплам ефәк җеп

sapa

с. читтә яткан, читтә урнашкан

sapak

с. аномаль

sapaklık

и. аномалия

saparta

и. 1) салют, залп; 2) сөйл. катгый кисәтү

sapasağlam

с. тап-таза, сау-сәламәт, нык

sapkı

и. бозыклык

sapkın

с. 1) юлын югалткан, юлдан язган, адашкан; 2) күч. юлдан язган

saplama

и. 1) тех. стержень, очлы тимер; 2) штык белән кадау

saplamak

ф. кадау, чәнчү

saplanmak

ф. 1) кадалу, чәнчелү; 2) кереп утыру, кереп бату

saplatmak

ф. кадату

saplı

1. и. саплы таба. 2. с. 1) сабы булган, саплы; 2) (нәрсәгә дә булса) кадап куелган

sapmak

ф. 1) борылу, борылып керү; 2) күч. ялгыш юлга керү (басу)

sapsarı

с. 1) сап-сары; 2) саргайган, агарган (йөз тур.)

sapsız

с. 1) сапсыз, сабы булмаган; 2) бот. сабагы булмаган (үсемлек)

saptamak

ф. 1) билгеләү, ачыклау; 2) беркетү

saptanım

и. үзгәрмәүчәнлек

sapık

с. 1) бозык; 2) авышкан, акылга сай

sapıklık

и. 1) бозыклык; 2) акылга сай булу

sapılmak

ф. борылу

sapınç

и. 1) ялгышу; 2) нормадан авышу

sapıtmak

ф. 1) яздыру, саптыру (юлдан); 2) күч. башын чуалту; 3) язу (юлдан); 4) күч. ялгышу; 5) күч. акылдан язу

sara

и. мед. эпилепсия; өянәк, зыяндаш авыруы

saralı

и. с. зыяндаш авырулы

sararmak

ф. 1) саргаю; 2) агару; 3) (кояштан) уңу

sarartmak

ф. 1) саргайту; 2) агарындыру

saray

и. сарай; Ticaret Sarayı Сәүдә йорты; Spor ve Sergi Sarayı Спорт һәм күргәзмәләр сарае

saraç

и. ияр ясаучы кеше

saraçhane

и. ияр ясап сатыла торган эшханә

sardalye

и. зоол. сардинка

sardoğan

и. зоол. карчыганың бер төре

sardun

и. (балыкчылар куллана торган) аркан (бау)

sarf

и. 1) сарыф итү, тоту; куллану; para sarfı акча тоту; 2) иск. морфология

sarfınazar

рәв. (... дән) тыш, (... ны) исәпкә алмаганда

sargı

и. 1) бинт; 2) тех. чорнау, чолгау

sarhoş

с. исерек

sarhoşluk

и. исереклек

sari

с. 1) күчә торган; 2) тарала торган; күчә торган (авыру)

sarih

с. ачык, билгеле

sarkaç

и. маятник

sarkmak

ф. 1) асылынып тору, салынып тору; 2) юлны дәвам итү; 3) кинәт һөҗүм итү

sarkık

с. асылынып торган, салынган

sarkılmak

ф. 1) салыну; 2) бау буйлап төшү

sarkınmak

ф. 1) асылынып тору; 2) күч. бәйләнү; төпченү; тәңкәгә тию

sarkıntı

1. и. асылынып торган нәрсә. 2. с. бәйләнчек □ sarkıntı olmak бәйләнү

sarkıt

и. мин. сталактит

sarkıtmak

ф. 1) (асылындырып) төшерү; iple sarkıtmak җеп белән төшерү; 2) күч. арго. асу, асып кую

sarma

1. и. 1) төрү; 2) сарма (ризык). 2. с. төрелгән

sarmak

ф. 1) бәйләү; 2) әйләндереп алу, чолгап алу; 3) чолгану; 4) чорнау (йомгакка); 5) төрү; 6) сарып алу; 7) килешеп тору (кием тур.); 8) ошау, күңелгә хуш килү; 9) (кемгәдер) сарылу; 10) көчләп тагу

sarmal

с. спираль (шәкелеңдә)

sarmalama

и. (йомшак) төрү материалы

sarmalamak

ф. 1) төрү; 2) конвертка салу

sarman

1. с. зур, эре. 2. и. сары песи

sarmaş dolaş

рәв. кочаклашып, сарылышып

sarmaşan

и. бот. лиана

sarmaşmak

ф. үрелү; сарылу

sarmaşık

и. бот. чормавык

sarnıç

и. 1) сулык, су җыелып торган урын; (җир астында, таш яисә кирпеч түшәп) яңгыр суын саклый торган урын; 2) цистерна

sarnıçlı

с. 1) сулыклы; 2) цистерналы

sarp

1. с. 1) текә, текә ярлы; үтә алмаслык; 2) кыен, авыр. 2. и. кыенлык, авырлык

sarplaşmak

ф. 1) текәләнү; үтәр өчен кыенлашу; 2) күч. кыенлашу

sarplık

и. (текәлек сәбәпле) үтеп булмаслык

sarpın

и. 1) ашлык саклау өчен чокыр; ашлык амбары; 2) ашлау

sarraf

и. акча ваклаучы; алтынны акчага алыштыручы

sarraflık

и. 1) акча ваклауны (алтын алыштыруны) кәсеп иткән кеше; 2) акча ваклауда арадашлык итүчегә түләнгән акча

sarsak

с. көчсез; зәгыйфь, таушалган, мәлҗерәгән

sarsaklık

и. хәлсезлек, мәлҗерәгәнлек

sarsmak

ф. 1) селкетү; 2) күч. какшату (мәс., саулыкны)

sarsık

с. дерелди торган, дерелдәвек, калтырый торган

sarsılmak

ф. 1) селкенү, дерелдәү, сискәнү; 2) күч. какшау, каушау, тетрәнү

sarsıntı

и. 1) селкенү, чайкалу; дерелдәү; beyin sarsıntısı мед. ми селкенү; yer sarsıntısı җир тетрәү; 2) тирән борчылу, кайгы

sarsıntılı

с. 1) тетрәүле, дерелдәүле; 2) күч. нык булмаган

sarsıntısız

с. 1) нык, нык торган; 2) күч. нык, тәртипле

sarı

с. 1) сары; 2) аксыл ◊ sarı altın саф алтын

sarıasma

и. зоол. шәүлегән (кош)

sarıca

1. и. шөпшә. 2. с. саргылт

sarıcık

и. зоол. шәүлегән; яңгыр теләнчесе

sarık

и. чалма □ sarık sarmak чалма сару

sarıklı

с. чалмалы

sarılmak

ф. 1) төрелү, төренү; 2) чолгану; 3) бәйләнү (яра тур.); 4) (кемгәдер) сарылу

sarılı

I с. сарылы, сары таплы sarılıс. 1) төрелгән; 2) бәйләп куелган

sarılık

и. 1) сары төс; 2) мед. сары авыруы

sarılışmak

ф. 1) сарылышу, үрелү; 2) кочаклашу

sarım

1. и. бинт. 2. с. үткен

sarımsak

и. сарымсак

sarımsı

с. саргылт

sarımtırak

с. саргылт

sarınmak

ф. 1) төренү; 2) бил буу; 3) чалма чалу (үзеңә)

sarısabır

и. бот. алоэ

sarıçalı

и. бот. барбарис

sarışın

с. 1) блондин, сары чәчле һәм ак тәнле; 2) саргылт

sası

с. сасы, сасы ис килгән

sasımak

ф. сасу

sataşmak

ф. 1) борчу, йөдәтү; бәйләнү; 2) бәйләнер өчен сылтау эзләү

saten

и. с. 1) атлас; 2) сатин

satirli

и. зур пычак

satlıcan

и. мед. плеврит

satmak

ф. 1) сату; 2) күч. мактану; 3) күч. сату

satranç

и. шахмат

satrançlı

с. шакмаклы

sattırmak

ф. саттыру, сатарга мәҗбүр итү

satürn

и. астр. Сатурн

satı

и. сату, сатыш

satıcı

и. сатучы

satıcılık

и. 1) сатучылык хезмәте; 2) вак сәүдә

satılmak

ф. 1) сатылу; 2) күч. сатылу, каршы якка хезмәт итү

satılık

с. сатыла торган; сатлык

satım

и. сату, сату-алу

satımlık

и. процентлар (сатучы тарафыннан товар хуҗасыннан алына торган акча)

satın almak

ф. сатып алу

satır

и. юл (язуда), линия □ satır başı кызыл юл

satış

с. сату, күпләп сату

sav

и. 1) сүз; 2) хәбәр; 3) тезис

sava

и. 1) хәбәр; 2) шатлыклы хәбәр, яхшы яңалык

savacı

и. 1) хәбәр китерүче; 2) яхшы хәбәр китерүче; 3) дини. рәхбәр, рәсүл, нәби

savat

и. көмештәге каралтылган бизәкләр

savatlamak

ф. көмешкә бизәкләр төшерү

savatlı

с. бизәкле, каралтылган (көмеш)

savaş

и. 1) сугыш, кырылыш; savaş alanı сугыш кыры; 2) көрәш; barış uğrunda savaş тынычлык өчен көрәш

savaşma

и. ) сугыш, бәрелеш; 2) көрәш

savaşmak

ф. 1) сугышу, бәрелешү; көрәшү; 2) күч. бик нык тырышу

savaşçı

1. и. 1) сугышчы; 2) көрәшче. 2. с. батыр, сугышчан

savaşçılık

и. сугышчанлык

savcı

и. прокурор

savcılık

и. 1) прокурор хезмәте; 2) прокуратура

savdırmak

ф. бетерү (авыртуны)

savlamak

ф. раслау

savlayıcı

и. раслаучы

savmak

ф. 1) куып җибәрү; җибәрү; 2) котылу, кичерү, үткәрү

savruk

с. таркау, игътибарсыз

savrukluk

и. 1) таркаулык, игътибарсызлык; 2) күз буяу өчен эшләнгән эш

savrulmak

1) күтәрелү (һавага); 2) таралу (һавада)

savsak

и. с. эшкә салкын караучы; ялкау, гамьсез, ваемсыз (кеше)

savsaklamak

ф. 1) ваемсызлану; 2) тоткарлау

savsamak

ф. салкын карау, ташландык хәлгә китерү

savul

ы. саклан!

savulmak

ф. читкә тайпылу; юл (урын) бирү

savunma

и. илне саклау

savunmak

ф. саклау; яклап чыгу

savunmalık

с. саклагыч, саклау өчен кирәкле

savunmasız

с. саклаучысыз, яклаучысыз

savunucu

и. саклаучы, яклаучы

savunulmak

ф. саклану

savurgan

1. с. әрәм-шәрәм итүчән. 2. и. әрәм-шәрәм итүче

savurmak

ф. 1) җилгәрү; сибеп җибәрү, чәчеп җибәрү; чәчү; 2) селтәү; селтәнү; 3) күтәрү (һавага); 4) күч. сибү, сиптерү (сүгенү сүзләрен һ. б.); 5) күч. җилгә очыру

savuşmak

ф. 1) шыпырт кына китү (юкка чыгу); 2) үтү (авыру)

savuşturmak

ф. 1) алып ташлау; куып җибәрү; 2) кичерү, котылу

saya

и. аяк киеме тегү өчен кисеп куелган күн (заготовка)

sayaç

и. исәпләгәч; elektrik sayaç электр исәпләгеч

saydam

с. үтә күренмәле

saydamlaşmak

ф. үтә күренмәлегә әйләнү

saydamlık

и. үтә күренмәлелек

saydamsız

с. тонык

saydırmak

ф. 1) исәпләтү, санату; 2) санлату

saye

и. 1) күләгә; 2) күч. яклау, саклау □ bu sayede бу сәбәпле, шуның аркасында; sayesinde аркасында, ярдәмендә

sayfa

и. 1) бит (китап, журнал һ. б.); 2) сәхифә; 3) күч. тема

sayfiye

и. җәйге өй, вилла

saygı

и. хөрмәт, ихтирам; karşılıklı saygı үзара хөрмәт

saygıdeğer

с. хөрмәткә (ихтирамга) лаек

saygılı

с. ихтирамлы; игътибарлы; ягымлы

saygın

с. хөрмәт ителә торган

saygısız

с. ихтирамсыз, игътибарсыз; дорфа ◊ saygısız ağız anahtarsız açılır дорфа авыз ачкычсыз ачылыр (тәрбиясез кеше тур.)

saygısızlık

и. игътибарсызлык; ихтирамсызлык

sayha

и. ачы итеп кычкырган тавыш; үксеп елау

saylav

и. делегат, депутат

sayma

и. исәп, хисап, санап чыгу

saymaca

с. шартлы; номиналь

saymak

ф. 1) санау, санап чыгару; 2) исәпкә кертү; исәпләү; 3) исәпләшү; игътибарга алу; 4) хөрмәт итү; 5) күч. санау, исәпләү; kendini adam mı saymıyor? үзен кешегә санамыймы әллә?

sayman

и. хисапчы, бухгалтер

saymanlık

и. 1) бухгалтерия; 2) бухгалтер, хисапчы хезмәте

saymazlık

и. хөрмәт итмәү, кабул итмәү

sayı

и. 1) сан; 2) гр. сан (сүз төркеме); 3) исәп; 4) сан, номер (газетның һ. б.); ◊ sayı saymak санау

sayıca

рәв. сан буенча

sayıcı

и. исәпләүче; хисапчы

sayıklamak

ф. 1) саташу; йоклаганда сөйләшү; 2) күч. саташу, хыяллану

sayılama

и. 1) статистика; 2) исәп; 3) нумерация

sayılmak

ф. 1) (саннар белән) саналу, исәпләнү; 2) саналу; исәпләнү; insandan sayılmaz кешегә саналмас; З) хөрмәт ителү

sayılı

с. 1) исәпле; сирәк; 2) номерлы; 3) алдан исәпләп куелган; билгеле ◊ sayılı gün tez geçer санаулы көн тиз үтә

sayım

и. 1) исәп алу; 2) терлек башыннан салынган салым; 3) контроль

sayın

с. хөрмәтле, мөхтәрәм

sayınmak

ф. сак булу

sayısız

с. 1) сансыз; 2) иксез-чиксез

sayış

и. санап чыгу; исемлек ◊ yerinde sayış бер урында таптану

sayışma

и. түләү; компенсация

sayışmak

ф. 1) исәпләү; хисаплашу; 2) исәпкә кертү

saz

I и. с. камыш; saz ev камыш өй sazII и. 1) саз (музыка уен коралының бер төре); 2) саз (кыллы музыка коралларының уртак исеме) ◊ saz söz нотык

sazan

и. зоол. сазан (балык)

sazcı

и. сазда уйнаучы

sazlık

и. камышлык, камышлы урын, камыш үсә торган җир

saç

и. чәч, чәчләр; kıvırcık saç бөдрә чәчләр □ saçına ak düşmüş чәченә чал кергән (ак төшкән); saç yapmak прическа ясау; чәчне рәтләү, тарама ясау ◊ saçları iki türlü olmuş картайган, олыгайган

saçak

1. и. 1) чачак, чук; 2) кәрниз. 2. с. чәчелгән, сибелгән

saçakbulut

и. каурый болыт

saçaklanmak

ф. сүсәрү (кием кырые)

saçaklı

с. 1) чачаклы-чуклы; 2) кәрнизле; 3) күч. таушалган

saçlı

с. чәчле; siyah saçlı кара чәчле

saçma

1. и. 1) балык тоту ятьмәсе; 2) күч. буш сүз. 2. с. ахмак

saçmacı

и. буш сүз сөйләүче; лыгырдык

saçmak

ф. чәчү, сибү, тарату ◊ saçıp savurmak җилгә очыру (акчаны)

saçmalama

и. юк-бар сүз, сафсата

saçmalamak

ф. юк-барны сөйләү

saçmalık

и. ахмаклык, мәгънәсезлек

saçı

и. этн. вак акчалар, чәчәкләр, һ. б. (туйда кәләш өстенә сибелә)

saçık

с. чәчелгән, сибелгән

saçılmak

ф. чәчелү, таралу ◊ dökülüp saçılmak 1) тотып бетерү; 2) ачылу (серләрен сөйләү)

saçıntı

и. кыйпылчыклар; кисәкләр

saçıştırmak

ф. аз-азлап сибү, тигезләп чәчү

sağ

I 1. и. уң як; sağa уңга; sağıтda уң ягымда. 2. с. уң; sağ yan a) маг тигезләмәнең уң ягы б) хәрби. уң фланг ◊ sağ gözünü sol gözünden kıskanmak уң күзен сул күзеннән көнләү (бик көнчел кеше тур.) sağс. 1) исән-сау; сау-сәламәт; 2) саф □ sağ ol(sun)! рәхмәт, исән бул!

sağalmak

ф. терелү, савыгу

sağanak

и. күк күкрәү, көчле яңгыр

sağbeğeni

и. зәвык

sağcı

и. сәяси. уңчы

sağduyu

и. акыллы фикер

sağdırmak

ф. саудыру

sağdıç

и. кияү егете

sağdıçlık

и. кияү егетенең вазифалары

sağgörü

и. үткенлек

sağgörülü

с. үткен (караш, фикер)

sağlam

1. с. 1) нык, таза; sağlam bir genç таза егет; 2) нык, каты; sağlam ayakkabı нык (чыдам) аяк киеме; 3) ышанычлы, тәртипле, яхшы оештырылган; 4) бөтен, ватылмаган-кителмәгән. 2. рәв. 1) нык, каты; 2) тәгаен ◊ sözü sağlam ышанычлы (кеше)

sağlamak

I ф. 1) тәэмин итү, булышлык итү, шартлар тудыру, ярдәм итү; başarı sağlamak уңышка ирештерү; 2) мат. исбатлау sağlamakII ф. уң яклап бару

sağlamlamak

ф. 1) ныгыту; көчәйтү; 2) ышанычлы итү

sağlamlaşmak

ф. 1) ныгу; көчәю; 2) раслану; 3) тәэмин ителү

sağlamlık

и. 1) саулык; 2) ышанычлылык; дөреслек, хаклык; 3) ныклык

sağlanmak

тәэмин ителү; ярдәм күрү

sağlı

с. уң □ sağlı sollu уңлы-суллы; akciğerin sağlı parçası анат. үпкәнең уң ягы

sağlık

I и. саулык, сәламәтлек; sağlığınıza! саулыгыгызга! сезнең саулыкка! □ sağlık ocağı медпункт sağlıkи. к.: salık

sağlık bilgisi

и. гигиена

sağlıklı

и. таза-сау

sağmak

ф. 1) саву; 2) умарталардан бал алу; суырту

sağmal

1. с. савыла торган. 2. и. 1) сөтле сыер; 2) күч. савым сыеры (кеше тур.)

sağrı

и. савыр (хайванда)

sağı

и. кош тизәге

sağılmak

ф. 1) савылу; 2) таушалу (тукыма тур.)

sağım

и. 1) савым (сөт); 2) савым сыер

sağımlı

с. савымлы (хайван тур.)

sağır

с. чукрак □ sağır dilsiz чукрак-телсез, sağır edici колак тондыргыч ◊ hem sağır hem sığır мәгънәсез һәм үзсүзле, тискәре

sağırlaşmak

ф. чукраклану, саңгыраулану

sağırlık

и. чукраклык, саңгыраулык

Sekendiz–seğmen

[ Previous ] [ Next ]

Sekendiz

и. астр. Сатурн

sebat

и. ныклык, какшамау □ sebat etmek чыдау, түзү, какшамау; нык тору

sebatlı

с. нык, чыдамлы, тайпылмас

sebatsız

с. икеләнүчән, үзгәрүчән; зәгыйфь, аумакай

sebep

и. сәбәп, сылтау; sebebiyle сәбәпле, нәтиҗәсендә; haklı sebep җитди сәбәп ◊ sebep olan sebepsiz kalsın начарлык кылган әҗерен алсын

sebepli

с. сәбәбе булган, нигезле □ sebepli sebepsiz тиктомалга

sebepsiz

1. с. сәбәпсез, нигезсез. 2. рәв. тиктомалга, юкка ◊ sebepsiz kuş uçmaz бер сәбәпсез кош та очмый; sebepsiz ölüm olmaz сәбәпсез үлем булмас

sebil

и. 1) юл; 2) бушлай су яисә ризык өләшү (мөселман дини бәйрәмнәреңдә); 3) эчә торган су фонтаны (мәчет янына куела)

sebilci

и. су яисә ризык өләшүче кеше; эчә торган су фонтаны янында су өләшеп торучы кеше

sebze

и. яшелчә; sebze bahçesi яшелчә бакчасы

seccade

и. намазлык

seciye

и. холык

seciyeli

с. нык холыклы

seciyesiz

с. холыксыз; йомшак холыклы

seda

и. к.: sada

sedalı

с. к:. sadalı

sedasız

с. к.: sadasız

sedef

и. 1) кабырчык; 2) перламутр (кабырчыкларның эчке катлавы); sedef düğme перламутр сәдәп ◊ sedef hastalığı мед. кабырчыклы тимрәү

sedefli

с. перламутрдан ясалган □ sedefli kalker геол. мәрмәрнең бер төре

sedefotu

и. сәдәп уты, рута (көньякта үсә торган, яфрагыннан эфир мае алына торган куаклы үсемлек)

sedir

I и. софа; тахта sedirII и. кедр агачы

sefa

и. к.: safa

sefahet

и. 1) әрәм-шәрәм итү, саксыз тоту; 2) азгынлык

sefalet

и. хәерчелек; sefalete düşmek хәерчелеккә төшү □ sefaleti fiziyolojiye мед. нык ябыгу (ашау җитмәүдән)

sefer

и. сәфәр ае sefer1. и. 1) юлчылык, сәяхәт; юл, сәфәр; dönüş seferi кайту юлы; 2) хәрби. сугыш хәрәкәте; сугыш; sefer açmak сугыш хәрәкәтен башлау. 2. рәв. юл(ы), талкыр; bu sefer бу юлы; geçen sefer үткән юлы, теге юлы □ sefer etmek a) сәяхәт итү; б) сугышка китү

seferber

с. хәрби хәлгә күчерелгән; сугыш хәрәкәтенә әзер хәлдә булган

sefil

с. 1) ярлы, мескен, хәерче; 2) түбән, әһәмиятсез, хурлыклы

seher

I и. (иртә таңда) көн яктыра башлаган вакыт seherII и. йокысызлык авыруы; йокысызлык

sehil

с. җиңел, гади

sehpa

и. 1) кечкенә өстәл; 2) дар агачы

sek

1. с. (берәр нәрсә) кушылмаган (эчемлек), саф; sek viski саф виски. 2. рәв. кушмыйча, катыштырмыйча

sekant

и. мат. 1) кисүче, кисеп үтүче (сызык); 2) секанс

sekiz

сан. сигез; sekizden üç çıktı beş kaldı сигездән өчне алгач, биш кала; sekiz iki daha on eder сигезгә икене кушкач, ун була; on altıda sekiz iki var уналтыны сигезгә бүлгәч, ике була

sekizer

сан. сигезәр

sekizinci

сан. сигезенче

sekizli

с. 1) сигезле, сигез өлештән торган; 2) сигез яшьлек

sekizyüzlü

и. мат. октаэдр, сигезкырлык

sekmek

ф. 1) сикерү, тыраклау; 2) сикергәләү

seksek

и. балалар уенының исеме

seksen

сан. сиксән; yüzde seksen сиксән процент ◊ seksen doksan bir gün yoksun иртәме-соңмы һәркем үлә

seksener

сан. сиксәнешәр seksenlik с. 1) сиксән әйбер урнаша (сыя) ала торган; 2) сиксән яшьлек

sekte

и. 1) тукталу, туктап калу; bu iş sekteye uğradı бу эш туктап калды; 2) зыян; sekte getirmek зыян китерү sekter и. с. сектант sel и. төрле мәгъ. агым ◊ sel gider (geçer) kum kalır агым бетәр, ком калыр

selam

и. 1) тынычлык; 2) сәламләшү, сәлам □ selam söylemek сәлам тапшыру ◊ selamı kesmek исәнләшми (сөйләшми) башлау, араны өзү; selam verip borçlu çıkmak тик тормаган (күп сөйләшкән) телдә бәла бар; ne selam ne sabah исәнме юк, саумы юк (игътибар итмәү, игътибарсыз калдыру)

selamet

и.1) иминлек; cemiyetin selameti için җәмгыятьнең иминлиге өчен; 2) исән- иминлек; куркынычсызлык; бөтенлек □ selamete çıkmak исән-имин котылу; selametle a) изге юлга! Аллага әманәт!; б) исән-имин; таза-бөтен; selametle varış исән-имин барып җитү; selamet parası сәдака итеп бирелгән акча; сәдака акчасы

selamlamak

ф. сәламләү

selamlaşmak

ф. сәламләшү

selamlık

и. иск. йортның ирләр өчен бүленгән ягы

sele

I и. киң кәрзин seleII и. велосипед утыргычы seleIII к.: sere

selek

с. сөйл. юмарт

selim

с. 1) иск. таза-сау; бөтен, зыян-зарар күрмәгән; 2) куркынычсыз, әшәке түгел (кайбер авырулар тур.)

selçuklu

с. сәлҗуклы

sema

и. күк йөзе

sembol

и. символ

semen

и. 1) иск. симерү; 2) мед. симезлек

semender

и. зоол. саламандра

semer

и. (йөк хайваннарының сыртына йөк урнаштыру өчен) аркалык

seminer

и. семинар

semirgin

с. (ялкаулыктан) симергән; (симезлеге сәбәпле) ялкауланган

semirmek

ф. симерү

semirtmek

ф. симертү

semiz

с. симез

semizce

с. шактый симез

sempati

и. симпатия

sempatik

с. сөйкемле, күңелгә хуш килә торган

semt

и. 1) як, төбәк, район; hangi semtte oturuyorsunuz? кайсы райоңда яшисез?; 2) астр. азимут

sen

а. син с. sen bilirsin син үзең яхшырак беләсең, үзеңә кара ◊ sen sağ ol! сиңа саулык! (кемнең дә булса авыруы яисә үлеме турында хәбәр итәр алдыннан әйтелә торган сүз); sen ağa ben ağa bu ineği kim sağa? син ага, мин дә ага, бу сыерны кем сава; син дә мулла, мин дә мулла, атка печән кем сала?

senato

и. 1) сенат, парламент; 2) гыйльми совет (мәс., югары уку йортында)

sendika

и. профсоюз

sendikacı

и. профсоюз эшлеклесе

sene

и. ел; senelerce елларча, күп еллар буе

senelik

1. и. (нәрсәгә дә булса) еллык түләү. 2. с. еллык; senelik gelir еллык табыш

senet

и. 1) вексель, документ; акт; hisse senedi акция; 2) дәлилләү; раслау □ senet vermek нәрсәне дә булса документ ярдәмендә раслау

senetli

с. раслау кәгазе булган

seni

а. сине ◊ seni kurnaz! кирәгеңне бирәм!

senin

а. синең; bu senindir бу синеке

seninki

а. синеке □ seninkiler синекеләр (туганнары турында)

senli benli

рәв. "син" дип дәшеп ◊ senli benli olmak (кем белендә булса) аралары якын булу

sepet

и. кәрзин; çilek sepeti җиләк җыяр өчен кәрзин; җиләк кәрзинә

sepetlemek

ф. 1) кәрзингә салу (урнаштыру); 2) куып диярлек җибәрү

sepetli

с. әрҗәле; sepetli motosiklet әрҗәле мотоцикл

sepetçi

и. кәрзин үрүче яисә сатучы

sepi

и. тире эшкәртү

sepili

с. эшкәртелгән (тире)

sepken

и. вак яңгыр; sulu sepken юеш кар, карлы яңгыр

ser

I 1. и. 1) баш; 2) түбә; 3) оч. 2. с. баш, өлкән ◊ ser verip sır vermemeli башсыз калсаң да, сереңне бирергә ярамый; авызың тулы кан булса да, кеше барында төкермә serII и. к.: sera

sera

и. парник, теплица

seramik

и. керамика

serap

и. мираж

serasker

и. тар. 1) (Госманлы дәүләтендә) хәрби министр; 2) баш командующий

serbest

и. 1) ирекле, азат; serbest tercüme ирекле тәрҗемә; 2) буш; serbest zaman буш вакыт

serbestlik

и. ирек, бәйсезлек; hareket serbestliği хәрәкәт иреге

serbestçe

рәв. ирекле, каршылыксыз, басымсыз

sere

и. карыш, сөям (озынлык)

serenat

и. серенада

sergen

и. 1) киштә; 2) витрина

sergi

и. 1) күргәзмә; sergi salonu күргәзмә залы; 2) кечкенә кибет, ларек; karpuz sergisi карбыз ларегы □ sergi evi галерея, күргәзмә залы

sergilemek

ф. күргәзмәгә кую, күргәзмәдә күрсәтү

sergin

с. 1) җәелгән; 2) селкенмичә ятучы (авыру)

seri

I 1. и. серия. 2. с. серияле ◊ seri numarası тәртип номеры seriII с. рәв. тиз, йөгерек, ашыгыч; seri yazabilmek кызу яза алу

serin

с. салкынча, саф; serin hava саф һава; serin su салкынча су

serinkanlı

с. салкын канлы

serinkanlılık

и. салкын канлылык

serinlemek

ф. 1) аязу, сафлану; салкынчалану; 2) күч. юану, күңел ачу

serinlik

и. салкынлык; аяз (саф, салкын) һава; akşam serinliği кичке салкынлык

serkeş

с. буйсынмас, тыңлаусыз; фетнәчел

serkeşlik

и. буйсынмау, тыңламау

sermaye

и. 1) капитал; banka sermayesi банк капиталы; esas sermaye төп капитал; 2) үзкыйммәт; sermayesinden daha ucuz үзкыйммәтеннән очсызрак; malları sermayesine satmak товарларны үзкыйммәтенә сату

sermayeci

1. и. капиталист. 2. с. капиталистик

sermayecilik

и. капитализм

sermayeli

с. 1) капиталга ия; капиталы булган; 2) тәҗрибәле

sermek

ф. 1) җәю, элү, тарату (мәс., киптерү өчен); çamaşır sermek керләрне элү (кибәргә); üzümü güneşe sermek йөземне кояшка кибәргә таратып салу; 2) сузу, урнаштыру (кабельне һ. б.) ◊ sere serpe иркенләп, уңайлы итеп; balkonda sere serpe oturulabilir балконда иркенләп утырырга мөмкин

serpelemek

ф. сибәләү; төшкәләү (яңгыр, нар тур.)

serpilmek

ф. 1) сирпелү, чәчрәү; 2) чәчелү, сибелү; 3) туздырылу, тотылу; 4) арыл аяктан егылу; 5) үсү, зураю; олыгаю; çocuk çabuk serpildi бала тиз үсте ◊ serpilip gelişme герләп чәчәк ату; уңышлы алга бару

serpinti

и. 1) чәчрәвек, чәчри торган вак кисәкләр (мәс., су тамчылары); dalgaların serpintisi дулкыннарның чәчрәгән тамчылары; 2) вак яңгыр; 3) төпкә утырган кисәкләр; тузан ◊ serpintiye uğramak зыян күрү

serpiştirmek

ф. 1) чәчү, тарату; 2) чәчрәтү, сирпү, сибү; 3) сибәләү, төшкәләү; yağmur serpiştiriyor яңгыр сибәли

serpmek

ф. 1)чәчү, тарату, чәчеп салу, сибү; 2) чәчрәтү, бөркү, сиптерү; yüzüne su serpmek йөзенә су бөркү; 3) сибәләү; kar serpiyor кар төшкәли (сибәли); ◊ saçlarına kır serpti чәчләре чаларды

sersem

с. 1) миңгерәгән, аңкы-миңке; dumandan, gürültüden sersem төтеннән, гөрелтедән миңгерәгән; 2) таркау, гамьсез; җобалгы

sersemletmek

ф. һуштан яздыру, шаккатыру

sersemlik

и. 1) шаккату; тораташ булу, катып калу; миңгерәү; аңкы-миңке килү; uyku sersemliğiyle йокылы баштан; йокы миңгерәүлеге белән; 2) таркаулык

serseri

1. и. сукбай, йолкыш. 2. с. йорт-җирсөз; иясез; юлдан язган; bir serseri köpekte karşılanan sokaklar иясез этләр генә очрый торган урамнар; 2) очраклы; serseri kurşun очраклы пуля

serserilik

и. сукбайлык; юлдан язганлык; азганлык

sert

с. 1) каты, нык; keçi eti sert olur кәҗә ите каты була; 2) көчле; sert şarap көчле шәраб; sert tütün каты тәмәке; 3) кырыс; sert iklim кырыс климат; 4) кырыс, таләпчән, кискен; тәвәккәл, кыю; sert adam кырыс кеше; sert ses кырыс тавыш □ sert damak каты аңкау ◊ sert adımlar кискен чаралар

sertifika

и. таныклык, сертификат

sertlenmek

ф. 1) кату; 2) катылану; 3) кырыслану

sertleşmek

ф. 1) тех. чыныгу; 2) лингв. саңгыраулашу

sertlik

и. 1) катылык; 2) кискемлөк; 3) кырыслык, таләпчәнлек; sertlik göstermek таләпчәнлек күрсәтү; 4) көч

servet

и. 1) байлык; servet içinde yaşamak байлык эчендә яшәү; toprak altı servetler файдалы казылмалар; җир асты байлыклары; 2) мөлкәт, дәүләт; milli servet милли байлык; servet yapmak байлык туплау ◊ bir servet aşırmak мал үзләштерү

servi

и. бот. мәңге яшел кипарис ◊ servi boylu кипаристай тез, сылу гәүдәле; зифа буйлы

servis

и. 1) хезмәт; hava gözetleme servisi һава торышын күзәтү хезмәте; 2) хезмәт күрсәтү; posta servisi почта хезмәтен күрсәтү; 3) бүлек; тармак; kambiyo servisi валюта алыштыру бүлеге □ servis kapısı хезмәткәрләр өчен ишек; servis takımı сервиз

serzeniş

и. үпкә, шелтә, ризасызлык

serçe

и. зоол. чыпчык ◊ serçeden korkan darı ekmez чыпчыктан курыккан тары икмәс; бүредән курыккан урманга бармый

serçeparmak

и. чәнчә бармак

serüven

и. маҗара

ses

и. ) тавыш; ses çıkarma aygıtı (organı) тавыш (ясалу) аппараты; sesini çıkarmamak дәшмәү, каршы килмәү, тавыш чыгармау; ses(in)i kes! дәшмә!; ses vermek a) җавап кайтару; б) эндәшү, чакыру; ses yükseltmek тавыш күтәрү; alçak sesle акрын тавыш белән; dik ses кискен тавыш; pes ses саңгырау тавыш; yavaş sesle акрын тавыш белән; sesi pürüzlendi тавышы калтыранды; 2) аваз; bir ses çıktı бер аваз ишетелде; ses düşmesi лингв. аваз төшү; ses bandı магнитофон тасмасы; sesi soluğu çıkmıyor тавышы-тыны чыкмый

sesbilgisi

и. гр. фонетика

sesbilimi

и. гр. фонология

seslemek

ф. колак салу, тыңлау

seslendirmek

ф. 1) тавышлы итү; 2) муз. нотаны җырлау

seslenmek

ф. 1) кычкыру, кычкырып әйтеп кую; 2) кычкырып дәшү; чакыру; seslendim duymadı кычкырып дәштем, ишетмәде; 3) җавап бирү; эндәшү; çağırdım, seslenmedi кычкырдым, җавап бирмәде

sesli

1. с. авазлы, тавышлы. 2. рәв. яңгыратып, кычкырып (мәс., сөйләшү); sesli ağlamak үксеп елау; sesli gülmek кычкырып көлү. 3. и. лингв. сузык аваз; yuvarlak sesliler иренләшкән сузыклар

sessiz

с. 1) авазсыз, тавышсыз; 2) яңгыравыксыз, тонык, тыныч; sessiz sedasız тавыш-тынсыз; sessiz sessiz тыныч кына; 3) аз сүзле, сөйләшмәүчан; 4) юаш, карышмаучан; sessiz bir genç юаш кына бер яшь кеше; 5) лингв. тартык аваз; sert sessizler саңгырау тартыклар; yumuşak sessizler яңгырау тартыклар

sessizce

с. тыныч, тавышсыз

sessizleşmek

ф. басылу, тыну

sessizlik

и. 1) тынлык; ölüm sessizliği үлем тынлыгы; 2) аһәңсезлек

sesteş

и. лингв. омоним set и. 1) ябылу, каплану; 2) тыгылу, томалану; 3) каршылык; 4) буа; 5) мол; туфрактан өелгән ныгытма; 6) терраса; 7) тех. йодрыкча

setir

и. 1) каплау; 2) яшерү

sevap

и. 1) яхшылык, игелек; 2) савап; bunun sevabı çoktur моның савабы зур

sevaplı

с. мактаулы, изге, игелекле

sevda

и. 1) мәхәббәт, гыйшык, сөю; 2) дәрт, омтылыш; sevdasına düşmek дәрт кабыну; son günlerde de roman yazmak sevdasına düştü соңгы көннәрдә исә роман язу дәрте белән яна башлады; bu sevdadan vazgeç! бу уеңнан ваз кич! □ sevda çekmek гыйшык тоту; мәхәббәт утында яну

sevdalanmak

ф. гашыйк булу

sevdalı

с. 1) гашыйк; sevdalı çiftler гашыйк парлар; 2) көчле теләге булган, дәрте кабынган (кеше)

sevdiceğim

и. сөеклем, сөйгәнем

sevdirmek

ф. яраттыру, гашыйк итү

sevecen

с. мөлаем, нәзакәтле; шәфкатьле

sevgi

и. мәхәббәт, сөю □ sevgi beslemek сөю хисе булу

sevgili

1. и. сөйгән кеше. 2. с. сөекле, кадерле; sevgili çocuklar кадерле балалар! (эндәшү)

sevilmek

ф. яратылу; sevilen melodiler яраткан көйләр

sevimli

с. сөйкемле, ягымлы, мөлаем; sevimli bir çocuk сөйкемле бала

sevimlilik

и. сөйкемлелек

sevimsiz

с. сөйкемсез; burası bana pek sevimsiz geldi миңа биредә бер дә ошамый

sevindirmek

ф. шатландыру, сөендерү, күңел(ен) күрү; куандыру

seviniş

и. шатлык, сөенеч, куаныч

sevinmek

ф. шатлану, куану, сөенү

sevinç

и. сөенеч, шатлык; sevinç içinde bırakmak (кемнедер) сөендерү; sevincim içime sığmıyor шатлыгым эчемә сыймый

sevinçli

с. шатлыклы, сөенечле, шат; sevinçli bir haber шатлыклы хәбәр; sevinçli bir yüz көләч йөз

seviye

и. 1) дәрәҗә; seviye farkı дәрәҗә аермасы; geçim seviyesi тормыш дәрәҗәсе; 2) тигезлек; deniz seviyesi диңгез тигезлеге □ seviyesinde дәрәҗәсендә

seviyeli

с. күч. дәрәҗәле (югары дәрәҗәле)

seviyesiz

с. 1) күч. түбән дәрәҗәле; 2) гадәти

sevişme

и. сөешү, яратышу

sevişmek

ф. бер-береңне ярату, сөешү, яратышу

sevme

и1) сөю; 2) наз

sevmek

ф. 1) сөю, ярату; açık renkleri sevmek ачык төсләрне ярату; çiçekleri sevmek чәчәкләрне ярату; 2) назлау, иркәләү; gel çocuğum, seni biraz seveyim кил, балам, сине бераз иркәлим әле □ seve seve бик шатланып

seyahat

и. сәяхәт, юлчылык

seyahatname

и. сәяхәтнамә

seyir

и. 1) агым, агыш, барыш, хәрәкәт; seyir halinde bir gemi хәрәкәттә булган көймә (судно); 2) тамаша; seyir yeri тамаша урыны; 3) күзәтү

seyirci

и. тамашачы; tiyatro seyircileri театр тамашачылары

seylani

seylan taşı и. мин. гранат төре (асылташ)

seyran

и. күңел ачу

seyrek

с. рәв. сирәк; seyrek saç сирәк чәч; (bir yere) seyrek gitmek {бер җиргә) сирәк бару

seyrekleşmek

ф. сирәкләнү, сирәгәю; yağmurlar seyrekleşti яңгырлар сирәгәйде

seyreklik

и. сирәклек

seyrekçe

рәв. шактый сирәк

seyretmek

ф. 1) карау, күзәтү, тамаша итү; 2) хәрәкәт итү

seyyar

1. и. сәяхәт итүче, күчеп йөрүче, сәйяр, гизүче. 2. с. күчерелмәле

sezdirmek

ф. 1) сиздерү; sezdirmeden сиздермичә; 2) төшендерү; meseleyi sezdirmek istedim, ата farkına varmadı эшнең нидә икәнлеген төшендерергә теләдем, ләкин төшенмәде

sezgi

и. 1) сизү, тою; кабул итү; 2) фәлс. интуиция; 3) сизенү, күңел белән тою

sezinlemek

ф. сиземләү, төшенү

sezmek

ф. 1) тою, сизү; 2) сиземләү; шәйләү

seçi

и. сайлау, сайлап алу

seçilme

и. сайлану

seçilmiş

с. 1) сайланган; 2) сайлап алынган

seçim

и. 1) сайлау, сайлап алу; 2) аеру; 3) сайлаулар □ genel seçimler гомуми сайлаулар; seçim hakkı сайлау хокукы; seçimi kazanmak сайлауларда җиңеп чыгу

seçkin

с. 1) сайлап алынган; сайланма; 2) танылган, күренекле, мәшһүр; seçkin devlet adamı күренекле дәүләт әшлеклесе

seçme

1. и. сайлау; сайлап алу, сайланыш. 2. с. сайлап алынган, сайланма; seçme eserler сайланма әсәрләр

seçmece

рәв. сайлап (күңелең теләгәнен алу)

seçmek

ф. 1) сайлап алу; 2) сайлап кую; 3) сайлану, теләсә нәрсәне ошатмау

seçmeli

с. 1) сайлап алу хокукына ия булган; 2) мәҗбүри булмаган

seçmen

и. сайлаучы; seçmen listesi сайлау бюллетене

seçtirmek

ф. сайлату

seğirdim

и. 1) чигенү, качу; 2) хәрби. сугыш коралларын алып чигенү; 3) (су тегермәнендә) улак авышлыгы

seğirme

и. тарту; тартышу (тәннең, нервыларның); gözün seğirmesi күз кабагы тарту

seğirmek

ф. (тән) тартышу, тарту

seğirtme

и. 1) качу; элдерү; 2) җимсез кулланыла торган кармак

seğmen

и. милли киемнәр кигән һәм коралланган җайдак (төрек бәйрәмнәреңдә һәм туйларда катнашалар)

sicil–siğil

[ Previous ] [ Next ]

sicil

и. 1) реестр; 2) анкета, досье (хезмәткәрнең); 3) характеристика, аттестация sicim и. бау

sidik borusu

и. сидек юлы

sidik torbası

и. сидек куыгы

sidik yolu

и. сидек каналы

sidikkavuğu

и. сидек куыгы

siftah

1. и. сата башлау; benim siftahım uğurludur минем кулым җиңел (сатуны мин башласам, уңышлы булыр). 2. рәв. беренче мәртәбә (тапкыр)

siftahlamak

ф. башлау

sigara

и. сигарет □ sigara içmek сигарет тарту; sigara tablası көл савыты; sigarayı bırakmak тартуны ташлау

sigorta

и. 1) иминлек тәэминате, страхование, страховка; sigorta primi страховка акчасы; 2) (электр приборларында) саклагыч; предохранитель □ sigorta etmek иминлек тәэмин итү, страховкалау

sigortacı

и. страховкачы

sigortalı

1) иминлек тәэмин ителгән, страховкаланган; bu ev sigortalıdır бу өй страховкаланган; 2) гарантияле

sigortasız

с. страховкасыз, страховкаланмаган

sihir

и. сихер, тылсым, сихри көч □ sihir yapmak сихерләү; хәйран калдыру

sihirbaz

и. сихерче

sikke

I и. дини. тар. дәрвишләрнең баш киеме sikkeII и. металл акча; металл акчага төшерелгән сурәт sikkeIIi и. сөйл. хайван арканлый торган казык

siklamen

и. 1) бот. цикламен; 2) шәмәхә төс

silah

и. 1) корал; 2) мылтык; silahı omuza asmak мылтыкны иңгә асу; 3) күч. корал, чара □ silah almak коралсызландыру; silah atmak ату; корал ташлау; silah başı хәрби тревога; silah patlamak ату; сугыш башлау; silaha sarılmak коралга тотыну (ябышу); silah sesi ату тавышы

silahlamak

ф. коралландыру; yeniden silahlamak яңадан коралландыру

silahlanmak

ф. кораллану

silahlı

с. кораллы; silahlı hizmete elverişli хәрби хезмәткә яраклы; silahlı kuvvet kullanmak кораллы көч куллану

silahlık

и. 1) корал йөртү өчен каеш; 2) корал ясау ашханәсе

silahsız

с. коралсыз

silahsızlanmak

ф. коралсызлану

silahtar

и. корал йөртүче

silecek

и. ) мунча җәймәсе; 2) (ишек төбенә куела торган) аяк киемен сөрткеч; 3) машина тәрәзәсен чистарткыч

silgi

и. 1) сөрткеч (мәс., өстәлне); 2) резин бетергеч

sili

I с. саф, чиста siliII с. әхлаклы, гыйффәтле

silici

и. җыештыручы, чистартучы (кеше)

silik

с. 1) ышкылган, кыршылган; 2) тонык, төссез, гадәти, күзгә ташланмый торган

sililik

и. чисталык, сафлык

silinmek

ф. 1) сөртенү; 2) чистартылу; 3) сызып ташлану; 4) юкка чыгу

silinti

с. ышкылган (сызылган) урын

silkelemek

ф. селкенү, кагу

silki

и. куркып сискәнү (йоклаганда)

silkinmek

ф. 1) селкенү; кагыну; 2) сискәнеп, китү, дерт итеп китү; 3) кагып чыгарылу (тузан); 4) күч. котылу; tembellikten silkinmek ялкаулыктан котылу

silkinti

и. 1) селкенү, калтырау, дерелдәү; калтырату; сискәнеп китү; 2) бот. үсемлекләрнең чәчәк атып бетерүе

silkme

и. 1) селкетү, селкү, кагып төшерү; 2) ваклап туралган яшелчәләрдән итле ризык; patlıcan silkmesi бадымҗан силкмәсе

silkmek

ф. селкетү, селкү, кагу, кагып төшерү (чыгару); halıyı silktin mi? келәмне кактыңмы?; toz silkmek тузан кагу ◊ omuz silkmek иң башларын селкетү

sille

и. яңаклау, яңакка сугу □ sille vurmak яңагына сугу ◊ sille tokat кыйный- кыйный

silme

1. и. 1) сөртү; корыту; 2) кәрниз. 2. с. рәв. тулы, тулысынча

silmek

ф. 1) сөртү; ellerini silmek кулларын сөртү; göz yaşını silmek күз яшьләрен сөртү; 2) юу; чистарту; cam silmek (тәрәзә) пыялаларын юу; 3) сызып ташлау, сызу; kaydını silmek исемлектән чыгарып ташлау ◊ silip süpürmek 1) җир йөзеннән себереп түгү; 2) сыпырып (ялтыратып) ашап кую; bir oturuşta hepsini silip süpürdüm бер утырышта бөтенесен сыпырып бетердем (ашап бетердем)

silo

и. саклагыч, саклау урыны

silsile

1) рәт, тезмә, җыелма; dağ silsileleri тау тезмәләре; 2) инстанция; 3) шәҗәрә; буын ◊ (birinin) silsilesine okumak (берәүнең) җиде буын бабасына ләгънәт уку

sim

I 1. и. иск. көмеш. 2. с. көмештән эшләнгән simII и. диал. символ

sima

и. 1) йөз, бит; melek sima фәрештә йөз(ле); 2) шәхес; tanınmış bir sima танылган шәхес

simge

и. символ, тамга, билге; шартлы билге

simit

и. 1) келиндер; 2) сөйл. югары сортлы он

simitçi

и. келиндер пешерүче (яисә сатучы) ◊ simitçi küreği gibi dili var ипи көрәге хәтле теле бар (күп сөйләшүчән, усал телле)

simsar

и. арадашлык итүче, арадашчы, маклер

simsariye

и. комиссион акча; арадашчыга түләнә торган акча

simsiyah

с. кап-кара, чем-кара

simya

и. алхимия

sin

I и. иск. кабер sinII и. яшь (кеше гомере); biz sindekiler безнең яшьтәгеләр

sincap

и. зоол. тиен

sindirilmek

ф. сеңдерелү, эшкәртелү (ризык тур.)

sindirmek

ф. 1) яшереп калу, яшерү; 2) сеңдерү, эшкәртү (ризыкны); içine sindirmek (ризыкны) үзләштерү; 3) җиңү, бастыру

sine

и. 1) күкрәк, куен, кочак; 2) күч. күңел, йөрәк ◊ sineye çekmek түзү, чыдау, үткәреп җибәрү

sinek

и. чебен □ at sineği кигәвен ◊ sinek avlamak чебен аулау (эшлексез яисә сәүдәсе алга бармаган кеше тур.); sinekten yağ çıkarmak чебеннән май чыгару; юкны бушка аудару; иләк белән су ташу

sineklik

и. чебен үтергеч; шапалак

sinekçil

и. зоол. чебенче (кош)

sinema

и. кино; кинотеатр; bugün sinemada hangi film oynuyor? бүген кинотеатрда нинди фильм күрсәтелә?

sinemacı

и. кинематограф

sinemacılık

и. кинематография

sinemasever

и. кино яратучы

singin

с. сөйл. оялчан, тартынучан

sini

и. түгәрәк җиз паднус (аш өстәле хезмәтен үти)

sinik

с. яшеренгән

sinir

и. 1) анат., физиол. нерв; 2) сөйл. нервылар; sende hiç sinir yok mu, bu kadar aldırmazlık olur mu? синең нервыларың юкмы әллә, бу кадәр ваемсызлык булырмы?; 3) сеңер □ sinir boğumları анат. нерв төеннәре; sinir otu бот. бака яфрагы; sinir teli анат. нерв җепселе ◊ sinirleri ayaklanmak нервылары чыгу; siniri tutmak каушау, нервылану; sinirleri yatıştırmak нервыларны тынычландыру

sinirbilimi

и. мед. неврология

sinirce

и. мед. невроз

sinirdoku

и. анат. нерв тукымасы

sinirlemek

ф. 1) итне сеңерләрдән арындыру; 2) иск. атның арт аягындагы сеңерләрен кисеп җибәрү (җайдак ерак китә алмасын өчен)

sinirlendirmek

ф. нервыландыру; чәүчәләкләндерү, канын кыздыру, ачуын кабарту

sinirlenmek

ф. ачу килү, кызып китү, ярсу; insan sinirlenince hatır gönül tanımaz кеше, каны кызганда (ачуы килгәндә), хәтер саклап тормый

sinirli

с. 1) нервылы; чәүчәләк, тиз кызучан, ярсучан; тынычсыз, борчулы; 2) сеңерле; sinirli et сеңерле ит

sinirlilik

и. борчылучанлык

sinlemek

ф. кызганыч ыңгырашу; шыңшу

sinlik

и. зират

sinmek

ф. 1) яшеренү; качу; посу; күзгә ташланмаска тырышу; avcı sine sine avına yaklaştı аучы сиздермичә генә корбанына якынлашты; kedi gibi sinmek песи кебек йомарлану; 2) шүрләп калу; 3) (ис, тәм, сыеклык һ. б.) сеңү; (ис) таралу; balığın kokusu eve sinmiş балыкның исе өйгә таралган; yağmur toprağa sine sine yağıyor яңгыр җиргә сеңдереп ява

sinmez

с. сеңми торган; начар үзләштерелгән

sinsi

с. яшертен; астыртын; мәкерле

sinsice

с. рәв. яшерен; sinsice planlar kurmak яшерен планнар кору

sinsilik

и. астыртынлык; хәйләкәрлек; икейөзлелек

sintine

и. диңг. трюм

sinyal

и. сигнал

sipariş

и. 1) заказ; sipariş başarıldı заказ үтәлде; 2) акча белән тәэмин итү; алимент □ sipariş etmek заказ бирү

siper

1. и. 1) траншея, окоп, ныгытма; 2) саклагыч; rüzgar siper җилдән саклагыч (пыяла); 3) түбәлек; 4) козырек. 2. с. ышык; burası siper bir yerdir биредә ышык □ siper almak яшеренү; siper etmek каплау, кую; elini gözlerine siper ederek кулын маңгаена куеп

siperlenmek

ф. 1) күмелү; 2) (нәрсәнеңдер артына) яшеренү

siperlik

и. чыгынты

sipsi

и. 1) сыбызгы (диңгезчеләрдә); 2) сорнай мундштугы

sipsivri

1. с. бик очлы; нык очланган. 2. турыдан-туры, ачыктан-ачык; катгый ◊ sipsivri çıkagelmek кинәт пәйда булу

sirayet

и. 1) таралу; 2) инфекция

siren

и. сирена

sirk

и. цирк

sirke

I и. серкә □ sirke asidi хим. серкә кислотасы sirkeII и. серкә (бет, кандала кебек бөҗәкләрнең күкәе)

sirkeci

и. серкә сатучы

sis

и. төтен; томан

sislenmek

ф. төтен белән каплану; төшү (томан тур.); томан белән каплану; sisleniyor томанлана

sisli

с. 1) төтен белән капланган; томан белән капланган; 2) томанлы; тонык, ачык булмаган

sistem

и. 1) система; akaryakıt sistemi тех. ягулык системасы; kontrol sistemi идәрә итү системасы; тикшерү (контроль) системасы; 2) юл, ысул, метод; eski bir sistem иске ысул; 3) өйрәтмә, тәгълимат

site

и. шәһәрчек

sitem

и. шелтә, үпкә, ризасызлык □ sitem etmek шелтәләү

sitemli

с. шелтәле, үпкәле □ sitemli sitemli үпкәләп, шелтәләп

sivil

1. с. гражданлык белән бәйле; штатка караган. 2. и. 1) штат кешесе; 2) яшерен полиция агенты

sivilce

и. сыткы, бетчә

sivri

1. и. зоол. тунецның (диңгез балыгы) бер төре, 2. с. очлы башлы; очлы; sivri burunlu очлы башлы (аяк киеме тур.) ◊ sivri akıllı гаҗәпкә калырлык үзенчәклекле холык; sivri başlı тискәре, көйсез, үз сүзле

sivribiber

и. яшел борычның бер төре

sivrileşmek

ф. 1) очлану, очланып килү; 2) үсеп чыгу, үсеп зураю

sivrilik

и. 1) очлылык; 2) тех. конус шәкеллелек

sivrilmek

ф. 1) очлану; 2) аерылып тору

sivriltmek

ф. очлайту; dudaklarını sivriltmek иреннәрен очлайту

sivrisinek

и. черки, озынборын

siyah

1. с. кара (төс); siyah biber кара борыч; siyahtan giyinmiş adam карадан киенгән кеше. 2. и. арго. әфьюн □ siyah leylek зоол. кара ләкләк; siyah şarap кызыл шәраб ◊ siyahlar сөйл. негрлар; siyah altın кара алтын (ташкүмер тур.)

siyahlanmak

ф. каралу

siyahlatmak

ф. каралту

siyahlaşmak

ф. карала төшү; карарак төскә керү

siyahlık

и. 1) каралык; 2) караңгылык

siyaset

и. ) сәясәт; siyasetle uğraşmak сәясәт белән шөгыльләнү; dış siyaset тышкы сәясәт; 2) дипломатия

siyasetçi

и. сәясәтче

siyasi

с. сәяси

siyatik

и. анат. утракса нервы

siymek

ф. сию (бары тик этләр, песиләр тур.)

siz

а. сез □ siz bilirsiniz үзегезгә карагыз (үзегез теләгәнчә эшләгез); sizli bizli konuşmak "сез" дип дәшеп сөйләшү ◊ siz sağ olsun! баш исән булсын! (ягъни, башкасы мөһим түгел)

sizin

а. сезнең; sizin için сезнең өчен; sizin eviniz сезнең өегез

sizinki

а. сезнеке; bu sizinkidir бу - сезнеке ◊ sizinkiler сезнекеләр (туган-тумача тур.)

siğil

и. сөял

Slav–slogan

[ Previous ] [ Next ]

Slav

и. славян халыклары

Slavca

и. славян телләре

Slovak

и. словак

Slovakça

1. и. словак теле. 2. рәв. словак телендә, словакча

slogan

и. лозунг; чакыру; шигарь

soba–soğuşmak

[ Previous ] [ Next ]

soba

и. 1) мич; soba borusu мич торбасы; 2) теплица □ çiçek sobası оранжерея

sobacı

и. мичче

soda

и. 1) сода; 2) газлы су

sodyum

и. хим. натрий

sof

и. 1) иск. нечкә йон тукыма; 2) эшкәртелмәгән ефәктән тукылган ефәк астарлык

sofa

и. 1) алгы бүлмә; вестибюль; 2) софа, диван; 3) таш эскәмия

sofi

и. дини. суфый

sofra

и. 1) табын, аш өстәле; аш хәзерләнгән (куелган) өстәл; sofra bezi эскәтер; sofra sahibi a) хуҗа кеше; б) күч. икмәк-тоз; düğün sofrası туй табыны; şimdi sofradan kalktım әле генә өстәл (табын) артыннан (яныннан) тордым; 2) (тәбәнәк аяклары булган һәм түгәрәк) куна тактасы □ sofrası meydanda кунакчыл soğan и. 1) суган; taze soğan яшел (кыяк) суган; 2) (үсемлекләрдә) суганча ◊ soğana dönmek төбенә төшү (бөтенләй алып бетерү)

sohbet

и. сөйләшү, әңгәмә □ sohbet etmek сөйләшү, сөйләшеп утыру

sokak

и. урам □ sokak arası тыкырык; sokak başı урам башы ◊ sokak ağzı урам теле; sokak çocuğu урам баласы

sokma

1. и. чагу (елан, бөҗәк һ. б.). 2. с. сугылган, кагылган

sokmak

ф. 1) тыгу, кертү, кыстыру, салу; cebine sokmak кесәсенә салу (яшерү); sakın, içeriye kimseyi sokma! кара, беркемне дә кертмә!; topu kaleye sokmak тупны капкага кертү; 2) чагу, тешләү; çocuğu arı sokmuş баланы бал корты чаккан; 3) тыгып (арасына салып) җибәрү; 4) күч. (сүз белән) чәнчү

sokman

и. сазда йөри торган итекләр

sokranmak

ф. сөйл. сукрану

sokulgan

с. йөдәтүчән, тыкшынучан, әрсез

sokulmak

ф. 1) үтеп керү; 2) ныклап урнашу, тамыр җәю; 3) тыгылу; 4) елышу

sokulmek

ф. 1) сүтелү, чишелү; 2) арго. чыгарып салу (акчаны)

sokur

1. и. иск. сукыр тычкан. 2. с. 1) эчкә баткан (күзләр); 2) бер күзе сукыр (кеше)

sokuşmak

ф. кысылу, кысыла-кысыла керү

sokuşturmak

ф.1) этеп кертү; кыстыру; 2) күч. сиздермичә салу (мәс., сыйфатсыз товарны); 3) күч. усал сөйләшү

sol

I 1. и. 1) сул тараф, сул як; solumda минем сул ягымда; soldan gidiniz сул яктан барыгыз; 2) сәяси. сул позиция. 2. с. сул; sol parti сул партия ◊ sol eli beklemek (берәүнең) өстәл янына килүен көтү; solda sıfır сулда ноль (вак нәрсә, әһәмиятсез кеше); solundan kalkmak сул аяктан тору solII и. муз. соль (нота)

sol iç

и. сул сакчы (футболда)

solak

I с. сулагай solakII и. тар. сулак (Госманлы Төркиядә солтанның шәхси сакчысы)

solcu

и. сәяси. сулчы

soldurmak

ф. сулдыру; уңдыру; güneş boyaları soldurur кояш буяуларны уңдыра

solgun

с. сулган; агарган

sollamak

ф. 1) сул яктан үтеп китү; 2) сул яктан бару (шоферлар сөйләмендә)

sollu

с. сул; akciğerin sollu parçası анат. сул үпкә

solmak

ф. сулу, тоныклану, агару

solucan

и. 1) суалчан, җир суалчаны; 2) аскарида

soluk

I с. сулган, төсе уңган; soluk yüzlü сулган йөзле solukII и. сулыш; soluğunu toparlamak тын алу; soluğunu tutmak сулыш алмыйча тору

soluklanmak

ф. тирән һәм тыныч сулау

soluksuz

рәв. тын да алмыйча

solumak

ф. авыр итеп сулау, тыны кысылу, тыны бетү, сулышы тараю

solungaç

и. саңак; solungaç yaylan саңак дугалары

solunmak

ф. сулау

solunum

и. сулыш, сулау

solutmak

ф. әлсерәтү, хәлдән тайдыру

soluğan

1. и. акрын дулкын, су өстендәге шадралар. 2. с. әлсерәгән (хайван)

soluş

и. сулу, төсен югалту, тоныклану

som

I с. 1) тоташ, бөтен; 2) чиста, кушылмаган somII и. причалның су астындагы өлеше

somurdanmak

ф. сукрану

somurtkanlık

и. турсайганлык, караңгы чырайлылык

somurtmak

ф. турсаю, каш җыеру, чырай сыту

somut

с. конкрет; матди; somut sonuç конкрет нәтиҗә

somutlaşmak

ф. конкретлашу

somya

и. 1) пружиналы матрац; 2) тимер сетка

son

1. и. 1) ахыр; нәтиҗә; son bulmak бетү, тәмамлану; sonunu düşünmek ахырын уйлау; sonuna getirmek ахырына җиткерү; sonuna yaklaşmak ахырына якынаю; mevsimin sonunda сезон ахырында; 2) анат. соңгылык; 3) ахыр, чик. 2. с. 1) соңгы, ахыргы; son defa соңгы мәртәбә; son kerte соңгы стадия; 2) соң, соңарган □ son günlerde күптән түгел; соңгы көннәрдә; en sonu соңгы чиктә; son ek гр. суффикс; кушымча

sonbahar

и. көз

sondurmak

ф. сузу, озынайту

sonlu

и. мат. чикле сан

sonra

рәв. 1) соңыннан, аннары, (моннан, шуннан) соң; biraz sonra бераздан соң; daha sonra бераздан, моннан соң; sonra söyliyeceğim соңыннан сөйләрмен; yazdıktan sonra язганнан соң; 2) алайса; tembellik etmesin, sonra sınıfta kalır ялкауланмасын, алайса икенче елга калыр; senden sonra синнән соң ◊ sonra gelen devlet devlet değildir соңлап килгән бәхет - бәхет түгел; sonrası sağlık менә шул!

sonradan

рәв. соңыннан, шуннан соң, аннары

sonraki

с. (-дан) соңгы, (-дан) соң килгән; соңгы; sonraki günlerde соңгы көннәрдә

sonrasız

с. мәңге, мәңгелек

sonrasızlık

и. мәңгелек

sonsuz

с. 1) чиксез, соңы (ахыры) булмаган; чамасыз; sonsuz keder чиксез хәсрәт; 2) мат. чиксез; 3) нәтиҗәсез

sonsuzluk

и. чиксезлек

sonuç

и. нәтиҗә; күрсәткеч йомгак; сөземтә; onlar bu işte iyi sonuçlar elde ettiler алар бу эштә яхшы нәтиҗәләргә ирештеләр □ sonuç çıkarmak нәтиҗә (йомгак) ясау (чыгару); sonuca varmak нәтиҗәгә килү

sonuçlandırmak

ф. тәмамлау, бетерү

sonuçlanmak

ф. тәмамлану, бетү; bu iş çabuk sonuçlandı бу эш тиз тәмамланды

sonuçsuz

с. нәтиҗәсез

sopa

и. 1) юан таяк, күсәк; kauçuk (lastik) sopa резин күсәк; 2) таяк белән сугу; кыйнау ◊ sopa yemek (таяк белән) кыйналу; тукмак (таяк) ашау

sorgu

и. сораштыру; сорау алу □ sorgu hakimi суд тикшерүчесе

sorgulamak

ф. сорау алу sorgun и. бот. тал-чыбык sorgusuz рәв. сорау алмыйча □ sorgusuz sorusuz (sorgusuz sualsiz) тикшереп тормыйча

sormak

ф. 1) сорау, сорау бирү; (birine) saatin kaç olduğunu sormak сәгать ничә икәнлеген сорау; 2) сорау, сораштыру; 3) сорашып белү; hatırını sormak хәлен сорашып белү; 4) сорау, җавап бирдерү; bu işi benden sorarlar бу эшне миннән сорарлар (моңа мин җавап бирәм) ◊ sorma! sorma gitsin! сорама да инде! (канәгатьсезлеген уртаклашканда әйтелә); sora sora Bağdat bulunur сорый-сорый Багдадны табарсың; теле барның юлы бар

soru

и. ) сорау; soruyu karşılamak сорауга җавап бирү; 2) сорату □ soru edatı гр. сорау кисәкчәсе ◊ soru yağmuruna tutmak сорау (яңгыры) яудыру

sorulmak

ф. 1) сорау биреп җавап алу; 2) сорау бирелү; böyle sualler sorulmaz мондый сораулар бирелергә тиеш түгел

sorum

и. җаваплылык

sorumak

ф. суыру; parmağı sorumak бармак суыру

sorumlu

с. җаваплы; daha sorumlu hareket ederek тагын да җаваплы эшләп

sorumluluk

и. җаваплылык; sorumluluğunu başkasına yıkmak җаваплылыкны башка берәүгә аудару

sorumsuz

с. җавапсыз (битараф); sorumsuz insanlar җавапсыз кешеләр

sorumsuzluk

и. җавапсызлык; sorumsuzlukla suçlandırmak җавапсызлыкта гаепләү

sorun

и. мәсьәлә; sorunların çözümlenmesi мәсьәләләрнең чишелеше

sorutkan

с. караңгы чырайлы, ризасыз, күңелсез

sorutmak

үпкәләү, турсаю, ачулану, каш җыеру

soruş

и. сорашу, сораулар бирү □ sual soruş төпченү

soruşmak

ф. бер-береңнән сорашу

soruşturmak

ф. сораулар биреп тикшерү; сорау алу

sosyal

с. социаль, иҗтимагый; җәмгыять белән бәйле; sosyal bağlar иҗтимагый бәйләнешләр; sosyal bilimler иҗтимагый фәннәр; sosyal eşitsizlik социаль тигезсезлек

sosyete

и. 1) (җәмгыятьтә) югары катлам; 2) югары даирә

sovyet

с. совет; Sovyetler Birliği Советлар союзы

soy

1. и. 1) нәсел, нәсел-нәсәп, буын; bütün soyunu etrafına topladı бетен нәсел- нәсәбен янына җыйды; 2) ата-бабалар; 3) буын (бер үк чор кешеләре); 4) токым. 2. с. 1) (чыгышы буенча) затлы, мәшһүр, данлыклы; soy adam затлы кеше; 2) нәселле; soy at нәселле ат □ soy ağacı шәҗәрә; soy sop туган-тумача; soyu sopu belli затлы нәселдән; soy adı фамилия ◊ soy dönmek нәселе начарлану

soya çekim

и. нәселдәнлек

soydaş

с. бер токымнан булган

soydurmak

ф. чишендерү, салдыру

soygun

1. и. талау. 2. с. чишендерелгән

soyguncu

и. талаучы

soygunculuk

и. талау; soygunculuk politikası талау сәясәте

soylu

с. 1) мәшһүр; затлы нәселдән; 2) нәселле; 3) намуслы, вөҗданлы, мәрхәмәтле, турылыклы ◊ soylu soyundan huylu huyundan vazgeçmez затлы нәселдән булган кеше үз нәселеннән, холкы булган кеше үз холкыннан ваз кичмәс

soyluluk

и. затлылык, танылганлык, чыгышы буенча затлы нәселдән булу

soymak

ф. 1) кабыгын арчу, каезлау; patatesi soymak бәрәңге кабыгын арчу; 2) чишендерү, киемен салдыру; çocuğu soy баланы чишендер; 3) талау; evi soydular өйне таладылар ◊ soyup soğana çevirmek талап белдерү

soymantı

и. 1) яшелчәләр (кабыгын чистартып ашый торганнары); 2) кабык

soymuk

и. 1) нараттан алынган сагыз; 2) наратның сагызын алу өчен киселгән урыннары

soysuz

с. 1) гади нәселдән; 2) күч. әшәке, намуссыз

soyucu

и. талаучы

soyulmak

ф. 1) кабыгыннан чистартылу (арчылу); 2) чишендерелү; 3) талану

soyunmak

ф. чишенү; киемнәрне салу, кием алыштыру □ soyunup dökünmek чишенеп өйдә йөри торган киемнәрне кию

soyuntu

и. кабык

soyut

с. абстракт

soğancı

и. суган сатучы

soğanlı

с. суганлы, суган салынган

soğuk

1. и. 1) суык һава; суык; soğuklar суыклар; soğuğa alışık olmak суыкка күнеккән булу; bugün soğuk var бүген суык. 2. с. 1) салкын, суык; buz gibi soğuk боз кебек салкын; 2) күч, салкын; çok soğuk selamlaşmak бик салкын күрешү □ soğuk algınlığı салкын (суык) тидерү

soğukkanlı

с, 1) салкын канлы; 2) зоол. суык канлы

soğuklama

и. салкын (суык) тидерү

soğukluk

и. 1) суыклык, салкынлык; 2) күч. салкынлык, битарафлык; 3) салкын десерт; 4) мунча алачыгы

soğukça

с. салкынча

soğulmak

ф. 1) сулу (су, дым җитмәүдән); 2) кору (елга, чишмә тур.)

soğumak

ф. 1) суыну; çorba soğudu шулпа суынды; 2) күч. суыну; araları soğudu аралары суынды; bu işten soğudu m бу эшкә карата суындым

soğurmak

ф. суыру, сеңдерү (үзенә)

soğutmak

1) суыту; limonatayı soğuttunuz mu? лимонадны суыттыгызмы?; 2) күч. суындыру

soğutmaç

и. суыткыч әсбап, суыткыч

soğutucu

и. 1) суыткыч; 2) радиатор

soğuşmak

ф. дымлану

spiker–sporcu

[ Previous ] [ Next ]

spiker

и. 1) диктор (радиода); комментатор; 2) спикер

spor

и. спорт; sporla meşgul olmak спорт белән шөгыльләнү; spor ayakkabı спорт аяк киеме □ spor loto спортлото

sporcu

и. спортчы

stadyum–stüdyo

[ Previous ] [ Next ]

stadyum

и. стадион

staj

и. стаж; стажировка

statüko

и. сәяси. статус-кво

stil

и. стиль

stok

и. запас; altın stoku алтын запасы □ stok etmek запас ясау (җыю)

stratej

и. стратег

strateji

и. стратегия; harp stratejisi хәрби стратегия

stüdyo

и. студия

Sudanlı–suçüstü

[ Previous ] [ Next ]

Sudanlı

и. Суданда яшәүче

su

и. 1) су; su boru hattı су үткәрү трубалары линиясе; su buğusu су пары; su çekmek a) суны сеңдерү (үзенә); б) су алу (коедан һ. б.); su deposu сусаклагыч; su geçmez су үткәрми торган; içilir su, içme su эчә торган су; maden suyu минераль су; 2) яшелчә (җиләк-җимеш һ. б. үсемлекләр) суы; 3) чишмә, елга, күл; suyun başı чишмә башы; su basan (ova) елга үзәне; sığ su сай җир (елгада, күлдә); 5) төнәтмә; шулпа; ıhlamurun suyu юкә чәчәге төнәтмәсе; et suyu ит шулпасы; tavuk suyuna çorba тавык шулпасыннан аш; 6) (бот. зоол. терминнар составында) суда яшәүче; су яратучы мәгънәсендә; su çulhası зоол. акуланың бер төре; su keneviri бот. өч аертылы эт тигәнәге; su köpeği зоол. кама; su örümceği зоол. су үрмәкүче ◊ sudan ялган, дәлилсез, уйдырма; sudan bir özür берни тормый торган аклану; su içinde ким дигәндә; sular kararmak караңгы иңү; su katılmamış саф, саф иткән; sularında якынча, тирәсендә; suyu çekilmek кибү, кору (кое, күл һ. б.); кимү, бетү (азык-төлек һ. б.); param suyunu çekti акчам бетте; suya düşmek уңышсызлыкка очрау; suyunca gitmek җаеннан тору; suyu göstermek аннан-моннан гына юу; suyu mu çıktı? нинди кимчелеген күрдең? нәрсәсе белән ошамый?; suyuna tirit geçinmek көч-хәл белән тормыш итү (бергә яшәү); suyun yavaş akanından, insanın yere bakanından sakın акрын аккан судан, түбән карап йөргән кешедән саклан

su altı

и. су асты, диңгез (елга, кул) төбе

su kamışı

и. бот. җикән

su korkusu

и. мед. гидрофобия, судан курку

su samuru

и. зоол. кама

su yolu

и. 1) канал; 2) суүткәргеч

su yosunu

и. бот. су мүге

su yuvarı

и. геогр. гидросфера

su yılanı

и. тузбаш елан

suaygırı

и. зоол. бегемот

subay

и. офицер; deniz subayı диңгез офицеры; yedek subay запастагы офицер

sucu

и. су сатучы; су ташучы

sucuk

и.1) казылык; колбаса; 2) татлы ашамлыкларның бер төре ◊ sucuğunu çıkarmak кирәген бирү (кыйнау)

sudan

с. уйдырма, ялган

sulak

1. и. 1) кошларга су эчертә торган улак; 2) су сипкеч. 2. с. сулы, су күп булган (җир) □ sulak yer сазлык

sulamak

ф. 1) су сибү; 2) сугару, терлекләргә су эчертү

sulandırmak

ф. 1) су сиптерү; 2) су эчертү; 3) су кушып сыегайту

sulanmak

ф. 1) сулану; 2) сыеклану; 3) дымлану ◊ ağzım sulandı авызыма сулар килде

sulfata

и. хинин, хина

sulh

и. 1) тынычлык иминлек; sulh içinde beraber yaşama янәшә тыныч яшәү; 2) тынычлану; тынычлык; 3) килешү, солых □ sulh etmek солых төзү; тынычлык турында килешү ◊ sulha sübhana yatmak җайга килү, ипкә килү

sulhen

рәв. тынычлык юлы белән

sulp

1. и. 1) умырткалык; 2) күч. буын, нәсел; sulbünden gelmek нәселдән килү, 2. с. нык, каты, тыгыз

sultan

и. солтан

sultanlık

и. 1) хакимият, югары хакимият; 2) күч. тынычлык, рәхәтлек

sulu

с. 1) сулы; sulu yemiş сулы җимеш; 2) сулы, су кушылган; sulu sepken карлы яңгыр, юеш кар; sulu sut су кушылган сөт; 3) су салып (суда) пешерелгән; 4) сыек; sulu gıda сыек ризык; 5) күч. йөдәтүчән (кеше); 6) су сибеп үстерәлә торган

suluboya

и. акварель

suna

и. зоол. ата үрдәк, күл үрдәге ◊ suna gibi күрекле, матур

sungu

и. бүләк

sungur

и. зоол. шоңкар

suni

с. 1) ясалма; синтетик; 2) күч. ясалма

sunmak

ф. бирү, сузу, тапшыру, тәкъдим итү

sunturlu

с. 1) шау-шулы; 2) начар, әшәке ◊ sunturlu savurmak әшәке итеп сүгенү

suntıraç

и. тимерче тишкече

sunu

и. 1) тәкъдим; 2) багышлау

sunulmak

ф. тәкъдим ителү, бирелү, куелу

sunuş

и. (язма) тәкъдим, рапорт; гозер

sur

I и. язмыш, тәкъдир surII и. шәһәр дивары

surat

и. 1) чырай; 2) күч. караңгы чырай ◊ surat asmak каш җыеру

suratlı

с. ачулы, караңгы чырайлы

suratsız

с. 1) ямьсез, кыяфәтсез; 2) оятсыз, дорфа

sure

и. сүрә (Коръәндә)

suret

и. 1) сурәт, йөз, тышкы кыяфәт; 2) күчермә; рәсем; 3) рәвеш; bu suretle бу рәвешле; □ surette алай булгач, ул очракта □ suret almak күчермәсен алу; ◊ suret(ly)le (берәр) юл белән; fenalıkları kaldırmak suretiyle кимчелекләрне бетерү юлы белән; sureti haktan görünmek изге булып кылану

sureta

1. рәв. тышкы кыяфәте буенча. 2. с. формаль

suriyeli

и. Сүриядә (Сириядә) яшәүче

susak

1. и. тустыган (агачтан яисә агач кабыгыннан ясалган). 2. с. 1) сусаган; 2) күч. ахмак

susam

и. 1) көнҗет; susam yağı көнҗет мае; 2) ирис

susamak

ф. 1) сусау, эчәргә теләү; 2) (нәрсәнедер) бик нык теләү ◊ ölümüne susamak үз үлемен эзләү

susanmak

ф. эчәсе килү

susatmak

ф. эчәсене китерү

susku

и. эндәшмәү

suskun

с. аз сүзле, сөйләшмәүчән, тавыш-тынсыз

suskunluk

и. тынлык, эндәшми тору; пауза

susma

и. тынлык, тавышсыз тору

susmak

ф. эндәшмичә тору, тынлыкны саклау □ sus! эндәшмә!

susmalık

и. серне сакласын дип бирелгән ришвәт

suspus

рәв. бик тын гына

susta

и. (саклагыч) пружина; çakının sustası (ябылмалы) пәкенең пружинасы; ◊ susta durmak арт аякларында тору (эт тур.); ярарга тырышу, ялагайлану

sustalı

1. и. ябылмалы пычак (пәке). 2. с. пружиналы

susturmak

ф. 1) дәшәргә ирек бирмәү; 2) авызын каплау; бәхәстә җиңү

susturucu

и. тех. тавыш томалагыч

susuz

с. 1) сусыз, коры; 2) дымсыз

susuşmak

ф. тыныч тору (берничә кеше бергә)

sut

и. хим. натрий

sut ana

и. сөт анасы, имезгән ана

sutavuğu

и. зоол. су тавыгы

suteresi

бот. бөергән, су борычы

sutyen

и. бюстгальтер; күкрәкчә

suvare

и. кичә (мәҗлес)

suvarmak

ф. сугару, терлекләргә су эчертү

suvat

и. су эчертә торган урын

suyuk

1. и. сыеклык. 2. с. сыек

suyum

и. энә күзенә кертелә торган җеп очы

suzidil

и. муз. борынгы бер мәкамнең исеме

suç

и. 1) гаеп; хата; 2) җинаять; benim ne suçum var? минем ни гаебем бар? □ suç etmek хаталану, хата ясау; suçtan geçmek кичерү, гаебен гафу итү

suçiçeği

и. мед. су чәчәге

suçlamak

ф. гаепләү

suçlanmak

ф. гаеп ителү

suçlu

1. и. җинаятьче. 2. с. 1) гаепле; suçlu görülmek гаепле саналу; 2) гаепләнүче; 3) гөнаһлы ◊ hem suçlu, hem güçlü үзә гаепле, үзен акларга маташа

suçluluk

и. 1) гаеплелек; 2) җинаять, җинаятьчелек

suçsuz

с. гаепсез, гөнаһсыз

suçsuzluk

и. гаепсезлек

suçüstü

рәв. юр. җинаять урынында (өстендә)

söbe–söğüş

[ Previous ] [ Next ]

söbe

söbü с. озынча түгәрәк, йомырка шәкелендә

sökel

с. гарип

sökmek

ф. 1) (теккәнне) сүтү; bu dikişi sökünüz бу җөйне сүтегез; 2) аеру, чишү; atları arabadan sökmek атларны туару; 3) сүтү (кисәкләү); çadırı sökmek чатырны сүтү; 4) тартып (суырып) чыгару; çiviyi sökmek кадакны суыру; 5) ерып үтү; 6) тану (укый алу) ◊ söküp atmak чишү, чишеп ташлау (буталчык эш, мәсьәләне)

söktürmek

ф. 1) сүттерү, чиштерү; 2) сөйл. авырлык белән төшенү, акрынлап аңлый башлау

sökük

с. сүтелгән; тишелгән; ертылган; sökük örmek тишекне ямау

sökün etmek

кинәт пәйда булу; килеп чыгу

söküntü

и. 1) сүтелгән урын; 2) ватылган кисәкләр

sölpümek

ф. 1) мәлҗерәү, салыну; 2) ябыгу (юан кеше тур.)

sömürge

и. колония

sömürgeci

и. колонизатор

sömürme

и. эксплуатация, изү

sömürmek

ф. 1) эксплуатацияләү; изү; 2) чөмерү (шешә авызыннан); 3) комсызланып ашап бетерү; кабып йоту

sömürü

и. эксплуатацияләү

sömürülmek

ф. эксплуатацияләнү

söndürmek

ф. сүндерү

sönmek

ф. 1) сүнү; ateş söndü ут сүнде; 2) шиңү (һаваны чыгару); 3) күч. сүнү, тынычлану; aşkı söndü мәхәббәте сүнде; 4) күч. сүнү; бушау, начарлану

sönük

с. 1) сүнгән; 2) шиңгән; sönük balon шиңгән шар; 3) күч. тонык, сүрән, зәгыйфь (мәс., өмет чаткысы); 4) күч. күрексез, шыксыз; sönük bir adam шыксыз кеше

sönüklük

с. тонык, ялтыравыксыз

sötkırı

с. ак төстәге (ат тур.)

söve

и. тәрәзә рамы; ишек яңагы

sövgü

и. сүгенү, хурлау, кимсетү

sövme

и. гайбәт; хурлау, кимсетү

sövmek

ф. сүгү, хурлау

sövüşmek

ачулану, кычкырышу

söylemek

ф. 1) сөйләү, әйтү; açık söylemek ачык әйтү; türkçe söylemek төрекчә сөйләшү; bu sözleri söylerken бу сүзләрне әйткәндә; reşit ağa - ona böyle söylüyordu аңа (ул) Рәшит ага дип дәшә иде; 2) тәкъдим итү; 3) сорау, әйтү; çorba söyledim шулпа сорадым, шулпа китерергә әйттем; 4) җырлау; şarkı söylemek җыр җырлау ◊ bir söyle iki işit бер (мәртәбә) әйт, ике (мәртәбә) тыңла; аз сөйлә, күп тыңла

söyleniş

и. әйтелеш

söylenmek

и. 1) әйтелү, сөйләнү; söylenmedik şey kalmadı әйтелмәгән (сөйләнмәгән) сүз калмады; 2) үз алдына сөйләнү мыгырдану

söylenti

и. 1) риваять; 2) сүз, хәбәр, гайбәт; söylentiler çıktı сүз чыкты

söyletmek

ф. 1)сөйләтү; 2) тану, икърар итү

söylev

и. сөйләү, сүз, нотык

söyleyiş

и. 1) сөйләш; 2) сөйләшү рәвеше

söyleşme

и. сөйләшү, әңгәмә

söyleşmek

ф. 1) сөйләшү; 2) сөйләшеп килешү, сөйләшеп хәл итү

söz

и. 1) сүз; başka sözle башка сүз белән (әйткәндә); 2) сүз, сөйләү, нотык; söz istemek сүз сорау; söze karışmak сүзгә катышу; 3) сүз, вәгъдә; söz(ünü) tutmak сүзен тоту (вәгъдәсен үтәү); 4) сүз, хәбәр, гайбәт; ortalıkta bir söz dolaşıyor бер сүз (хәбәр, гайбәт) йөри □ söz etmek сөйләшү, сөйләү; сөйләшеп бер фикергә килү, килешү; ondan söz ederken аның турында сөйләгәндә ◊ söz anlamak сүз тыңлау; söz aramızda кайда сөйләшкән, шунда калсын; söz bir etmek сүз берләштерү; sözü bol такылдык, күп сөйләүче; sözü çiğnemek сүзендә тормау; sözünün eri сүзенең хуҗасы; sözü geçer сүзе үтә торган, дәрәҗәле; söz gelmek сүз тию, сүзе булу; sözü sohbeti yerinde җиңел һәм аңлаешлы сөйләшүче; söz yaş deriye benzer, nereye çekersen oraya gider сүз чи тирегә охшаган, кая тартсаң шунда тартыла

sözbirliği

и. килешү, сүз берлеге

sözcü

и. комментатор

sözcük

и. сүз; "anlamak" yerine "düşünmek" sözcüğünü kullanıyorlar" “аңлау” урынына "төшенү" сүзен кулланалар

sözde

1. терк. диярсең; гүя; 2. с. дип атала (йөртелә) торган

sözdizimi

и. гр. синтаксис

sözgelimi

кер. суз. мәсәлән, әйтик

sözgelişi

кер. сүз. мисалга әйтик; беләсегез килсә

sözleridirmek

ф. 1) тавышлы итү; 2) кабатлау

sözleşme

и. 1) килешү, контракт; 2) сүз беркетү

sözleşmek

ф. 1) килешү; 2) сүз беркетү

sözlü

1. и. ярәшелгән кыз яисә егет. 2. с. 1) сүз биргән; 2) телдән әйтелгән

sözlük

и. сүзлек; türkçe sözlük төрек теле сүзлеге

sözlükçü

и. сүзлекчә, лексикограф

söğüt

и. бот. тал (агач) □ salkım söğüt еламсар тал

söğüş

и. пешкән салкын ит

süblime–süzülmek

[ Previous ] [ Next ]

süblime

и. хим. сүләмә (агулы матдә)

südremek

ф. исерү

süfli

с. 1) түбәңдәге, (нәрсәнеңдер) астында булган; 2) түбән, начар; 3) шапшак, җыйнаксыз киенгән

süklüm püklüm

рәв. оялып, каушап, уңайсызланып

sükun

sükunet и. 1) тынычлык, тынлык; 2) хәрәкәтсезлек

sükunetli

с. 1) тынычланган; 2) хәрәкәтсез, тын

sükut

и. тынлык, тавыш-тынсыз тору, тынычлык, дәшмәү ◊ sükut ikrardan gelir дәшмәү -ризалык билгесе

sülale

и. токым, буын; династия; sülalesi kesildi буыны өзелде

sülf

и. хим. күкерт

sülfürik

с. хим. күкертле; sülfürik asit күкерт кислотасы

sülük

и. 1) зоол. селек (медицинада кулланыла); 2) бот. мыекча

sülün

и. зоол. фазан

sülüs

и. 1) өчтән бер өлеш; 2) гарәп язуының бер төре

sümbül

и. бот. сөмбел, гиацинт

sümek

и. йон җеп йомгагы

sümer

и. Шумер дәүләте кешесе

sümerce

1. и. шумер теле. 2. рәв. шумер телендә

sümkürmek

ф. борын сеңгерү

sümmek

ф. 1) төртеп имү (бозау, бәрән тур.); 2) аудару

sümsük

с. гади, хәйләсез, беркатлы

sümter

и. бодайның бер төре

sümük

и. 1) маңка, лайла; 2) анат. лайлалы яры

sümükdoku

и. анат. лайлалы яры

sümüklü

с. 1) лайлалы; 2) маңкалы □ sümüklü böcek зоол. әкәм-төкәм

süne

и. зоол. зарарлы ташбака

sünepe

с. 1) килешсез, ямьсез, мескен кыяфәтле; 2) акылсыз, ахмак

sünger

и. болыт (губка) ◊ sünger kağıdı киптергеч кәгазь

süngü

и. 1) сөңге, штык; 2) кабер өстенә кадалган казык ◊ süngüsü ağır авыр хәрәкәтләнүче кеше

süngülemek

ф. 1) сөңге белән кадау; 2) болгату (мәс., мичтәге утынны, күмерне)

süngüleşmek

ф. сөңге (штык) белән сугышу

süngülü

с. сөңгеле, штыгы булган

sünmek

ф. тартылу, сузылу (тукыма тур.)

sünnet

и. 1) сөннәт (Мөхәммәт пәйгамбәрнең кылган эшләре, тормышы турындагы хикәятләр); 2) сөннәт; sünnet düğünü сөннәт туе

sünnetçi

и. сөннәтче

süper

с. өстен, супер

süprüntü

1. и. чүп; süprüntü tenekesi чүп әрҗәсе. 2. с. күч. әшәке

süprüntücü

и. 1) чүпче; 2) күч. вак-тияк (чүпрәк-чапрак) сатучы

süprüntülük

и. чүплек, чүп өеме

süpürge otu

и. бот. арчан (мәңге яшел куак)

süpürgeci

и. 1) урам себерүче; 2) себерке ясаучы һәм сатучы

süpürgedarısı

и. бот. сорго (тарыга охшаш игүле үсемлек)

süpürgü

и. себерке; çalı süpürgesi чыбык себерке; hasır süpürge камыш себерке; ip süpürge швабра; elektrik süpürgesi тузан суырткыч ◊ süpürge sapı yemek кыйналу

süpürmek

ф. 1) себерү; 2) щетка белән кием чистарту; 3) күч. кырып себерү, бетерү

süpürücü

и. җыештыручы, чистартучы

süpürülmek

ф. себерелү

sürahi

и. графин

sürat

и. тизлек, кызулык, ашыгычлык; en yüksek sürat иң югары тизлек

süratle

рәв. тиз, кызу, ашыгыч, җитез

süratlendirmek

ф. тизләтү, кызулату

süratlenmek

ф. тизләнү, ешаю

süratli

с. җитез, өлгер, ашыгыч, кызу, тиз

sürdürmek

ф. озайту; дәвам иттерү

süre

и. срок, вакыт аралыгы; bir hafta süresince бер атна буе

süreduran

с. инертлы

süredurum

и. инертлык

süregelen

с. дәвам иткән

süregelmek

ф. дәвам итү

sürek

и. 1) дәвамлылык; вакыт озынлыгы; 2) көтү (терлек); 3) тиз чабучы җайдак

sürekli

с. озакка сузылган, озак; даими, дәвамлы

süreksiz

с. озак бармаган; тиз үтеп киткән, кыска вакытлы

süreli

с. әзлекле, вакытлы, периодик; kısa süratli kurslar кыска вакытлы курслар

sürerlik

и. дәвамлылык (вакыт эчендә)

süresiz

с. вакыты чикләнмәгән

süreyya

и. астр. Плеядалар

süreğen

с. дәвамлы, даими; әледән-әле булган

süreğenleşmek

ф. даими булып тору; дәвамлы булу

sürfe

и. зоол. күбәләк корты

sürgit

с. мәңге, мәңгегә, туктаусыз

sürgü

и. 1) тырма, җир тырмасы; 2) эшермә, эшермә бик; 3) сәмек, затвор (мылтыкта)

sürgülemek

ф. 1) җир тырмалау; 2) эшермә бик белән бикләү; 3) тигезләү (юлны, стенаны)

sürgülü

с. 1) эшермә биккә бикле; 2) эшермәле (мәс., логарифм линейкасы)

sürgün

и. 1) яшь үсенте; 2) сөрелгән (кеше); 3) сөрген (җире); 4) эч китү; дизентерия

sürgünlük

и. 1) сөргенгә сөрү; 2) сөрүле җир; 3) эчне йомшартучы дару

sürme

I 1. и. 1) сөрү, куу; 2) эшермә, келә; 3) өстәл тартмасы. 2. с. эшермәле, этелмәле sürme II и. сөрмә □ sürme çekmek сөрмә тарту

sürmek

ф. 1) алып бару; куып бару; йөртү; 2) этү; 3) сөрү (читкә); 4) ышку, сөртү; 5) сатып җибәрү сатып котылу; 6) сөрү (җирне); 7) дәвам ителү, озакка сузылу; bu iş iki saat sürer бу эш ике сәгатькә сузылачак; 8) этеп кертү (тыгу); 9) үсеп чыгу; 10) эч китү белән авыру

sürmelemek

ф. 1) сөрмә тарту (күзгә); 2) эшермә биккә бикләү

sürmeli

с. 1) сөрмә тартылган (күзләр); 2) эшермә, биккә бикләнгән ◊ gözü sürmeli икейөзле sürmelik и. сөрмә тартмачыгы

sürtmek

ф. 1) нык ышку; 2) эштеренү ◊ el sürtmek кысылу (берәр эшкә, сүзгә һ. б.); taban sürtmek күп йөрү

sürtünmek

ф. 1) өстерәлү, көч-хәл белән атлау; шуышу; 2) ышкылу, сырпалану; 3) бәйләнү

sürtüşmek

ф. бер-беренә ышкылу sürü и. көтү; bir sürü inek (sığır) бер көтү сыер

sürç

и. онытучанлык

sürçmek

ф. 1) сөрлегү; 2) күч. ялгыш адым ясау, ялгышу

sürücü

и. 1) куып баручы; 2) (йөк хайваннарын) әйдәп баручы; 3) йөртүче

sürüklemek

ф. 1) өстерәтү; 2) өстерәп килү; 3) җәлеп итү

sürüklenmek

ф. 1) тартылу, өстерәлү, тартып китерелү; җәлеп ителү; 2) сузылу, дәвам ителү

sürükletmek

ф. 1) тарттыру; 2) өстерәтү

sürülmek

ф. сөрелү (җир) sürüm и. 1) сатып җибәрү; әйләнеш (товар, акча); 2) сөрү җире, сөрелгән җир; 3) товар партиясе ◊ sürüm sürüm sürünsün! көн күрмәсен! sorumlu с. үтемле (товар) sürümsüz с. үтемсез, үтмәс (товар)

sürümek

ф. 1) тарту, өстерәү; 2) тарттыру, сөйрәтү; 3) күч. тарту, сузу (мәс., эшне)

sürümsüzlük

и. үтемсезлек

süründürmek

ф. хәерчелеккә төшерү

sürüngen

и. 1) зоол. сөйрәлүче; 2) бот. үрмә үсемлек □ sürüngen sap үрмә сабак

sürünmek

ф. 1) сөртенү, ягыну; 2) сузылу, сөйрәлү; sürünerek шуышып; 3) тию, кагылу; 4) (көч-хәл белән) көн итү (көн күрү); yarı aç yarı tok sürünmek ачлы- туклы көн итү

sürütme

и. 1) диңг. трал; 2) кармакның бер төре (диңгездә балык тоту өчен)

sürütmek

ф. сөйрәттерү, өстерәттерү

süs

и. бизәк; бизәнү әйбере; нәкыш, орнамент ◊ süsü vermek үзен башка берәү итеп таныту

süsen

и. бот. ирис

süslemek

ф. бизәү, матурлау, нәкышьләү

süslendirmek

ф. бизәкләү

süslenmek

ф. бизәнү

süslü

с. бизәлгән, бизәнгән, күркәм, нәфис һәм купшы (киенгән)

süsmek

ф. сөзү (мөгез белән)

süssüz

с. гади, бизәксез

süt

и. 1) сөт; ekşi süt ачыган сөт; 2) бот. үсемлек сөте, латекс; 3) зоол. балык агы ◊ aslan sütü аракы; котырган сыер сөте; sütle giren huy canla çıkar сөт белән кергән холык җан белән чыгар; бөкерене кабер генә төзәтә

süt ölçer

и. сөт үлчәгеч

sütbeyaz

с. сөттәй ак

sütdişi

и. сөт теше (балада)

sütkardeş

и. сөт-кардәш, сөт кардәше (имчәктәш)

sütlaç

и. сөтлаш (сөттән, дөгедән шикәр кушып пешерелә)

sütleğen

и. бот. сөтлегән

sütliman

с. 1) диңг. тыныч, җилсез; 2) тыныч, хәрәкәтсез

sütlü

с. 1) сөтле, сөттә пешерелгән; 2) сөтле (мәс., сыер); 3) сөтле (үсемлекнең өлгерү дәрәҗәсе турында) ◊ sütlü mantar сары гөмбә, нарат гөмбәсе

sütlük

и. сөт фермасы

sütsüz

с. сөтсез

sütun

и. 1) колонна; багана; 2) багана (газетта)

sütçü

и. сөт сатучы

sütçülük

и. 1) сөт сату; 2) сөт ризыклары хәзерләү

süzdürmek

ф. сөздерү (фильтрлау)

süzek

и. сөзгеч

süzeni

и. чигеш тере

süzgeç

и. сөзгеч, фильтр

süzgeçti

с. сөзгечле

süzgün

и. 1) һушсыз; хәлсез, көчсез; сүлпән; 2) талган; меланхолик

süzgünlük

и. 1) һушсызлык, хәлсезлек; 2) талганлык

süzmek

ф. 1) сөзү, фильтрлау; 2) сөзеп карау, текәлеп карау

süzülmek

ф. 1) сөзелү; 2) канат какмый очу (мәс., бөркет); 3) чытлыклану

sıcak–sığışmak

[ Previous ] [ Next ]

sıcak

1. и. 1) эссе, кызу; sarı sıcak җәйге челлә; yaz sıcağı җәйге эссе; 2) җылы; 3) мунча; sıcağa gitmek мунчага бару. 2. с. 1) җылы, кайнар; sıcak yemek кайнар ризык; 2) күч. кайнар; җылы; sıcak bir karşılama җылы каршылау; sıcak istek кайнар теләк

sıcaklaştırmak

ф. җылыту

sıcaklık

1) эсселек, кызулык; 2) җылылык; температура □ sıcaklık değişmeleri физ. температура үзгәреше

sıcaklıkölçer

и. термометр

sıfat

I и. 1) сыйфат, үзенчәлек; 2) йөз, чырай, кыяфәт; onun ne adam olduğu sıfatından belli аның нинди кеше икәнлеге чыраеннан (йөзеннән) күренә ◊ sıfat ile (кемдер) буларак; arkadaş sıfatiyle дус буларак; ne sıfatla? кем буларак? sıfatи. гр. сыйфат

sıfır

сан. төрле мәгъ. нуль, ноль; tepmometre sıfıra indi термометр нольгә төште; bu malın kıymeti sıfırdır бу товарның бәясе ноль (сукыр бер тиен дә тормый) с. sıfır noktası a) физ. кату (туңу) ноктасы; б) мат. ноль ноктасы; координаталар башы ◊ sıfırı tüketmek арго. көчсезләнү; хәерчеләнү; sıfıra sıfır elde var sıfır чәлпәрәмә килү, теләккә ирешә алмау

sıhhat

и. сәламәтлек, саулык □ sıhhhatınıza! сезнең саулыкка!; sıhhatte olmak сау- сәламәт булу ◊ sıhhat gibi insana sermaye olmaz саулык — иң зур байлык; sıhhatler olsun парың (парыгыз) саулыкка!, җиңел пар белән!

sıhhatli

с. сау-сәламәт; исән-сау

sıhhi

и. санитария (гигиена, медицина) белән бәйле; sıhhi hizmet санитария хезмәте; sıhhi yardım беренче ярдәм (санитария ярдәме)

sıhhiye

и. санитария

sıhhiyeci

и. санитар; фельдшер

sık

с. еш; куе, тыгыз, нык; тар, кысынкы; sık çalılıklar куе куаклык; sık kumaş тыгыз тукыма; sık orman куе урман; sık saç куе чәч; sık sık бик еш, тыгыз, якын; bir yere sık gitmek берәр җиргә еш бару

sıkboğaz etmek

ф. мәҗбүр итү

sıkkın

с. күңелсез, эчпошыргыч

sıklanmak

ф. 1) ешаю, куелану; 2) кысылу, тыгызлану; 3) ешаю (вакыт аралыгында)

sıklaştırmak

ф. 1) куерту; 2) тыгызлау, кысрыклау; 3) ешайту; adımlarını sıklaştırmak адымнарны ешайту

sıklet

и. 1) авырлык (үлчәм); 2) иск. авырлык, борчу

sıklık

и. 1) тарлык, кысынкылык; 2) куелык, ешлык, тыгызлык; 3) ике нокта арасы, интервал

sıkma

1. и. 1) кысу, сыту, басу; 2) тар чалбар төре. 2. с. сыгынтылы; согы күп, сыгынты алырлык; sıkma portakal сыгынтыны әфлисун ◊ sıkma baş хатын- кыз чәчтарамының (прическасының) бер төре

sıkmak

ф.1) кысу, басу; birbirinin elini sıkmak бер-беренең кулын кысу; diş(ler)ini sıkmak а) тешләрен кысу; б) күч. чыдау, түзү; 2) сыгу, сыту, изү; çamaşır sıkmak кер сыгу; limon sıkmak лимон (суын) сыгу; üzüm sıkmak йөзем сыту; 3) туйдыру, йөдәтү; artık sıktın amal тәмам туйдырдың!; bu muhit onu sıkıyordu әйләнә-тирә (мохит) аның күңелен җәфалый иде

sıkça

с. еш, еш кына; sıkça görülen шактый еш очрый торган

sıkı

I и. 1) авыр хәл, кыен хәл; sıkıya gelmek кыен хәлгә төшү; başı sıkıda olan бәлагә тарыган; 2) кырыслык; каты(лык); sıkıya alışmamış кырыслыкка (каты тәртипкә) ияләнмәгән ◊ sıkıyı yemek каты шелтә алу sıkıс. 1) кысан, тар; sıkı ayakkabı кысан (тар) аяк киеме; 2) якын; sıkı dosttuk münasebetleri якын дуслык мөнәсәбәтләре; sıkı fıkı иң якын, интим; sıkı fıkı arkadaş ахирәт дус; sıkı fıkı temas интим мөнәсәбәт; 3) тыгыз; дыңгычлап тутырылган; sıkı sıkıya бик тыгыз; 5) кырыс, каты, көчле; sıkı bir kontrol көчле контроль; pasaport muayenesi sıkı mıdır? паспортларны бик каты тикшерәләрме?; sıkı rüzgar көчле җил ◊ işi sıkı tutmak эшне кызу тоту

sıkıca

с. 1) тыгыз, нык; 2) кырыс, каты

sıkıcı

с. ялыктыргыч, кызыксыз

sıkılamak

ф. тарайту, кыскарту; тарттырып бәйләү; кысып бәйләү

sıkılgan

с. оялчан, тартынучан, басынкы

sıkılganlık

и. оялчанлык, тартынучанлык, басынкылык

sıkılma

и. оялу хисе, уңайсызлану; bu adamın sıkılması yok бу кешенең ояты юк

sıkılmak

1) сыгылырга; çorbaya limon sıkılır ашка лимон суы сыгыла; 2) сагыну, сагышлану, юксыну, ямансулау; canım sıkıldı а) туйдым, туйдырды; б) ачуым чыкты; içim sıkılıyor миңа бик күңелсез; 3) оялу, уңайсызлану; sıkılmadan оялмыйча, тартынмыйча; 4) кыен хәлдә калу; sıkılırsam bu parayı harcarım кыен хәлдә калсам, бу акчаны тотармын

sıkılmaz

с. әрсез, үткен, оятсыз

sıkım

и. уч, бер уч; bir sıkım un бер уч он

sıkıntı

и. 1) юксыну, сагыш, хәсрәт, борчу; can sıkıntısı йөрәк сагышы; 2) тартыну, кыенлык, бәла, бәхетсезлек; yollarda çok sıkıntı çektik юлларда күп кыенлыклар күрдек; 3) эч пошу □ sıkıntı vermek a) сагышландыру; б) ялыктыру; sıkıntıya girmek авырлыкны үз өстенә алу ◊ sıkıntıdan patlamak сагыштан саргаю

sıkışmak

ф. 1) кысылу, тыгызлану; lütfen biraz sıkışırmısınız! бераз (кысыла) тыгызлана алмассызмы икән?!; 2) кысылу (ике әйбер арасына); parmağı kapıya sıkışmış бармагы ишеккә кысылган; 3) авырлык күрү, кыенлык күрү, җәфа чигү; bu parayı ancak sıkıştığın vakit sarfet бу акчаны бик авыр хәлгә калсаң гына тот

sıkıştırmak

ф. 1) кыстыру, этеп кертү, тыгу; şişenin mantarını iyi sıkıştırdın mı? шешәнең бөкесен яхшылап тыктыңмы?; 2) кыстыру, кысу; 3) басым ясау

sıla

и. 1) килеп җитү; 2) туган җиренә (туганнырына) күрешә килү □ sıla etmek туган җирләрне күрергә килү; sıla hastalığı җирсү, туган илне сагыну

sımsıkı

с. 1) бик тар, кысан; 2) нык, тыгыз

sınamak

ф. 1) тәҗрибә ясау, тикшереп карау, сынап карау; 2) имтихан алу, сынау алу

sınatmak

ф. сынау үткәртү

sınav

и. имтихан, сынау, тикшерү; bitirme sınavı чыгарылыш имтиханы; giriş sınavları керү имтиханнары

sındı

и. тегүче кайчысы

sındırmak

ф. вату, җимерү, бастыру

sınmak

ф. 1) сыну, ватылу; 2) җимерелү; 3) буйсыну

sınıf

и. 1) сыйныф; işçi sınıfı эшчеләр сыйныфы; 2) категория (классификацияләүдә); 3) сыйныф, курс; sınıf arkadaşı сыйныфташ; 4) гаскәр тере; subay sınıfı офицерлар корпусы

sınıflama

и. классификация

sınıflamak

ф. классификацияләү

sınık

с. 1) ватылган, сындырылган, җимерелгән; 2) сибелгән, чәчелгән; 3) җимерелгән, аударылган; буйсындырылган, җиңелгән

sınır

и. чик, чик сыгызы

sınırdaş

с. чиктәш

sınırlamak

ф. 1) чикләрен билгеләү, чикләү; 2) каймалау, урату

sınırlı

с. 1)чиге булган, чиктәш булган; 2) чикле, чикләнгән

sınırsız

с. 1) чиксез; (билгеле бер) чикләре булмаган; 2) күч. чиксез, чиге булмаган, күп, зур

sıpa

и. ишәк баласы

sır

и. 1) сер; sır tutmak сер итеп тоту; başarının sırı уңышка ирешүнең сере; 2) билгесезлек, сер; tabiatın sırları табигать серләре ◊ sır küpü cep чүлмәге; сер капчыгы; sır olmak җир упкандай юкка чыгу sırи. ялтыраткыч яисә саклагыч лак

sıra

1. и. 1) рәт; саф; bir sıra бер рәт; 2) рәт, саф, строй; 3) тәртип, чират, нәүбәт; sıraile бер-бер артлы, чират буенча; sıra beklemek чиратта тору; sıraya girmek чиратка басу; sırayı kaybetmek чиратны югалту; sıra sıra рәт-рәт; boy sırasıyla буй буенча, буйга карап; kimin sırası? кемнең чираты?; her şeyin sırası var һәрнәрсәнең үз тәртибе бар; 4) очрак, форсат; sırasında a) вакытында; б) җае чыкканда; sırası düşerse җай чыкса; 5) вакыт, мәл; □ sırada шул мәлдә; □ sıralarda ул вакытларда; bir sırasını bulursam söylerim бер вакыт тапсам, сөйләрмен әле; 6) парта; озын урындык; tek kişilik bir sıra бер кешелек парта; 7) -dığı sırada рәвешендә килеп, иярчен вакыт җөмлә мәгънәсен бирә; tam arabaya bineceği sırada машинага утыра дигәндә генә. 2. с. гадәти; сайлап алынмаган; sıra adamı гадәти бер кеше; sıra ressamı гадәти рәссам

sıraca

и. мед. төче авыруы □ sıraca otu бот. сыраҗ

sıralamak

ф. 1) рәткә тезү; 2) билгеле бер тәртиптә тезү; 3) системалаштыру; 4) чиратка салу; 5) яңадан кабатлау; 6) әйбергә тотынып йөрү (кечкенә бала тур.)

sıralanmak

ф. 1) рәткә тезелү; 2) билгеле бер тәртиптә тезелү; 3) чиратлашу

sıralı

с. 1) бер рәткә куелган; 2) рәтле, рәтләнгән □ sıralı sırasız теләсә ничек, рәтсез-чиратсыз

sırasız

1. с. 1) тәртипсез, рәтсез; 2) чиратсыз. 2. рәв. 1) вакытсыз; 2) чираттан тыш

sırdaş

и. сердәш

sırf

с. 1.1) саф; чын, табигый; sırf sütten mamul саф сөттән хәзерләнгән; söyledikleri sırf yalandır сөйләгәннәре чын (чи) ялган. 2. рәв. 1) бары тик; бары тик ...генә; sırf ilmi gayeler бары тик гыйльми максатлар гына; 2) бөтенләй

sırlamak

ф. ялтыравык (глазурь) белән каплау; эмаль белән каплау

sırma

1. и. көмеш яисә алтын җеп; sırma işlemeli алтын белән тегелгән (чигелгән). 2. с. алтын сары (чәч)

sırmalı

с. алтын яисә көмеш белән тегелгән

sırnaşmak

ф. йөдәтү, аптыратып бетерү

sırnaşık

с. йөдәтүчән, тәңкәгә тиючән, интектергәч

sırp

и. серб

sırpça

1. и. серб теле. 2. рәв. серб телеңдә, сербча

sırrolmak

ф. юкка чыгу; күздән югалу; яшеренү

sırsıklam

с. чыланып беткән, юешләнеп беткән □ sırsıklam olmak манма су булу ◊ sırsıklam sarhoş лаякыл исерек

sırt

и. 1) арка, сырт; sırt üstü düşmek чалкан егылу; арып егылу; sırt üstü uyumak аркага ятып йоклау; 2) сырт (тау, калкулыкта); 3) сырт, үтмәс ягы (пычакның һ. б.) □ sırt çevirmek 1) сырт бирү; аркасы белән борылып кую; 2) күч. баш тарту; ташлау; кире кагу; sırt kemikleri анат. сырт сөякләре, умырткалык ◊ sırtı yuka өстендә юка (кием тур.); sırtında yumurta küfesi yok ya сыртында (җилкәсендә) йомырка тутырылган кәрзин юк ла (югалтыр бер нәрсәсе дә юк)

sırtar

и. кәлтә еланның бер төре

sırtarmak

ф. 1) һөҗүм кайтарырга хәзерләнү; 2) туплану, җыелу

sırtlamak

ф. 1) аркасына (сыртына) салу; 2) күч. үз өстенә алу; 3) арка белән этү, арка белән терәү

sırtlan

и. зоол. сыртлан

sırça

с. пыяла; sırça eşya пыяла әйберләр ◊ sırça evde oturan, komşusuna taş atmamalı пыяла өйдә яшәүче кешегә күршесенә таш атарга ярамый

sırık

и. колга ◊ sırık domatesi эре помидор сорты; sırık gibi колга кебек (озын буйлы кеше)

sırım

и. 1) тупас сәхтияннең бер төре; 2) күн каеш ◊ sırım gibi нечкә, ләкин нык (әйбер); ябык, ләкин нык һәм көчле (кеше)

sırıtkan

с. 1) ыржайган; 2) күч. астыртын көлүче

sırıtma

и. мәкерле (зәһәр) көлү

sırıtmak

ф. 1) ыржаю; мәкерле итеп көлү; 2) күч. бүселеп чыгу, бүлтәеп чыгу

sıska

с. 1) мед. җилсенгән, шешенгән; сарысу авыруы белән җәфаланучы; 2) ябык, зәгыйфь; sıska kollar ябык куллар

sıskalaşmak

ф. хәлсезләнү, зәгыйфьләнү, бетерешү

sıskalık

и. 1) мед. сарысу авыруы; 2) ябыклык, чирлелек

sıtma

и. мед. бизгәк

sıtmalanmak

ф. бизгәк белән авыру

sıtmalı

и. бизгәк белән авыручы

sıva

и. штукатурка

sıvacı

и. штукатурчы

sıvalamak

ф. 1) штукатурлау; 2) сыпыру

sıvalı

I с. штукатурланган sıvalıс. сызганган (җиң); бөгелгән (итәк очы); кыстырылган (итәк); kolları sıvalı җиңнәре сызгануны

sıvama

с. 1) капланган, сибелгән; 2) мөлдерәмә тулы; bardağı sıvama doldurdu стаканны мөлдерәмә тутырды

sıvamak

I ф. 1) штукатурлау; сылау; 2) сылау, буяу, буяп пычрату; çocuk reçeli yüzüne sıvadı бала битен вареньегә буяды sıvamakII 1) ф. сызгану (җиңне); бөкләү, җыеп кыстыру (итәкне)

sıvanmak

I ф. 1) штукатурлану; агартылу; 2) буялу sıvanmakф. эшкә хәзерләнү

sıvazlamak

ф. сыпыру; sakalını sıvazlamak сакалын сыпыру

sıvaşmak

ф. 1) пычрану, буялу; 2) ябышкаклану

sıvı

1. и. сыекча. 2. с. сыек

sıvık

с. сыекланган, сыегайган

sıvınmak

ф. сыек хәлгә килү

sıvıyağ

и. сыек май

sıvışmak

ф. 1) җәелү (сыеклык тур.); 2) күч. китү, таю

sıvışık

с. 1) ябышкак; 2) күч. сыланучан; бәйләнчек

sıyrık

с. 1) сыдырылган урын, тырналган җир; 2) күч. оятсыз

sıyrıntı

и. 1) касмак; 2) телгәләнгән тукыма кисәге

sıyırmak

ф. 1) сыдыру; тырмау; суеру; 2) салдыру, төшерү, каезлау; ağaç dalının kabuğunu sıyırmak агач ботагының кабыгын салдыру; 3) сыпырып алып бетерү; 4) ерту (тукыманы); 5) күч. коткару, йолып алу

sızak

и. кыялардан агып тешә торган су

sızlamak

ф. 1) сызлау, авырту; yarası sızlıyor ярасы сызлый; 2) шыңшу; такмаклап елау; ağladı, sızladı такмаклый-такмаклый елады

sızlanmak

ф. зарлану, канәгатьсезлек белдерү, ризасызлык белдерү

sızmak

ф. 1) сарку, таму, үтеп чыгу; fincan sızıyor, çatlamış olacak чынаяктан (чәй) саркый, чатнаган булса кирәк; 2) таралу (гайбәт, хәбәр һ. б.)

sızı

и. авырту, сызлау

sızıltı

и. шикаять, канәгатьсезлек

sızılı

с. сызлап авыртулы, сызлаулы

sızım sızım sızlamak

ф. бик нык сызлау; сызлап авырту

sızıntı

и. саркып торган сыеклык; тамчылау

sızırmak

ф. саркыту; сөзү

sıçan

тычкан; күсе □ bizam sıçanı зоол. ондатра ◊ sıçan deliği paha biçilmez oldu тычкан тишеге тиңе булмаган кыйммәткә әйләнде (качарга урын табылмаслык куркыныч хәл тур.)

sıçanotu

хим. мышьяк

sıçramak

ф. 1) сикерү, сикергәләү, сикереп кую, сикереп менү, сикереп тору; çocuk taştan taşa sıçrayarak gitti бала таштан ташка сикергәләп китеп барды; 2) сискәнү; çocuk sıçrayarak uyandı бала сискәнеп уянды; 3) чәчрәү; çamur sıçradı пычрак чәчрәде; 4) (берәр нәрсә аша) сикереп чыгу; күчү

sıçratmak

ф. 1) сикертү; сикертеп торгызу; 2) чәчрәтү

sığ

1. с. сай. 2. и. сай җир (урын); sığa oturmak комга утыру (терәлү)

sığdırmak

ф. сыйдыру, тыгу; kitapları çantaya sığdıramadım китапларны сумкага сыйдыра алмадым

sığlaşmak

ф. саегу; deniz sığ/aştı диңгез саекты

sığlık

и. сайлык, саегу

sığmak

ф. сыю, керү ◊ akla sığar акылга сыярлык, аңлашылырлык; kabına sığmamak тиресенә сыймау; mantığa sığmaz акылга сыймас, башка сыймас, мантыйкка туры килми торган

sığınak

и. 1) сыену урыны, ышык урын; 2) яшеренү урыны

sığınmak

ф. сыену, килеп яшеренү, качып котылу; sığınacak yer сыеныр урын, яшеренер (баш тыгар) урын

sığınık

и. качак; эмигрант

sığır

и. сыер, үгез, эш үгезе; мөгезле эре терлек; sığır eti сыер ите

sığırcık

и. зоол. сыерчык

sığırgözü

и. бот. үгез күзе

sığırtmaç

и. көтүче, сыер көтүчесе

sığışmak

ф. сыешу, тыгызланып керү

Tanzanyalı–taşıyıcı

[ Previous ] [ Next ]

Tanzanyalı

и. Танзанияле, Танзания гражданы

Tatar

и. татар

Tatarca

1. и. татар теле. 2. рәв. татарча

ta

кис. нәкъ □ ta kendisi нәкъ үзе

taahhüt

и. 1) өстенә алу, алыну; 2) бер эшкә алыну документы □ taahhüt etmek (берәр эшкә) алыну

taahhütlü

с. йөкләмәле □ taahhütlü mektup заказлы хат

taahhütname

и. йөкләмә кәгазе, йөкләмә алу турындагы кәгазь

taarruz

и. һөҗүм □ taarruz etmek һөҗүм итү

taassup

и. (дини һ. б.) фанатизм

taba

с. кофе төсендәге

tababet

и. табиблык

tabak

I и. табак (савыт) tabakII и. күнче, тирече

tabaka

I и. 1) катлам; табак; bir tabaka kağıt бер табак кәгазь; 2) күч. катлау, сословие tabakaII и. тәмәке савыты

tabakalarımak

ф. катламлану

tabakalı

с. катламлы, кат-кат

tabakasız

с. катламсыз

tabakhane

и. тире-күн заводы

tabaklamak

ф. күн ясау

tabaklık

I и. күн иләү tabaklıkII и. табаклык, табак-савыт киштәсе

taban

и. 1) табан, аякның асты; 2) аяк асты, идән; 3) олтан; 4) аслык; 5) мат. нигез □ taban basma көрәштә бер алым; taban fiyatı иң түбәнге бәя; taban tepmek озын юл йөрү; tabana kuvvet аягың арымасын! (җәяүлене очратканда әйтелә); tabanları kaldırmak үкчәңне күтәрү; tabanları yağlamak табан майлау, качып китү

tabanca

и. 1) револьвер, пистолет; 2) (буяу һ. б.) сиптергеч

tabanlı

с. табанлы, табаны бар

tabansız

с. табансыз

tabanvay

рәв. неол. җәяүләп, тәпиләп

tabela

и. 1) табло, игълан тактасы; 2) көнлекнамә, хастаханәдә хастаның көнлек ризыгы, режимы һ. б. бәян ителгән кәгазь кисәге

tabelacı

и. таблочы, табло язучы

tabetmek

ф. буйсындыру

tabi

I с. бәйле, буйсынган tabiс. нәшер итүче

tabiat

и. төрле мәгъ. табигать □ tabiat üstü табигатьтән өстен, табигатьтән тыш

tabiatlı

с. табигатьле, билгеле бер табигатькә ия

tabiatsız

с. 1) табигатьсез; 2) гадәтсез, холыксыз

tabiatüstü

с. табигатьтән өстен

tabii

1. с. төрле мәгъ. табигый; чын. 2. рәв. әлбәттә, шулай

tabiileşmek

ф. табигыйләшү

tabiilik

и. табигыйлык

tabiiye

и. күпер торыгы

tabiiyet

и. табигъ булу, табигълык (подданство)

tabilik

и. басмачылык, китап һ. б. бастыру эше

tabip

и. табиб, врач, дәвачы

tabiplik

и. табиблек

tabir

и. 1) әйтелмә, тәгъбир; 2) (төш) юрау, юрап әйтелгән хөкем

tabirname

и. теш юрау китабы

tabla

I и. 1) сатучы өстәле; 2) паднус, төгер иск.; 3) көл савыты tablaII и. базис, база, таяныч өлеш

tablalı

с. 1) махсус өстәлле; 2) түгәрәк өслекле

tabldot

и. 1) табльдот, ашханәләрдә бербөтен итеп бирелә торган ашамлыклар; 2) берничә кеше исеменнән бирелгән ашамлык заказы

tablet

и. 1) таблет, таблетка; 2) тар. борынгы язулы такта һ. б.

tablo

и. 1) рәсем, картина; 2) таблица; 3) күч. манзара, күренеш

tabu

и. табу, тыелма

tabur

и. 1) батальон, дүрт ротадан гыйбарәт гаскәри бүлек; 2) колонна

taburcu

с. хастаханәдән савыгып чыгасы кеше □ taburcu etmek хастаханәдән чыгару; taburcu olmak хастаханәдән савыгып чыгу

tabure

и. табурет

tabut

и. 1) табут; 2) (махсус) йомырка савыты

taciz

и. аптыраш □ taciz olmak аптырашта калу

tacizlik

и. аптырашта булу

tadat

и. 1) санау; 2) хәрби. санау юлы белән тикшерү

tadil

и. үзгәреш, үзгәртү; алмаштыру

tadım

и. татым

taflan

и. бот. караҗимешнең эре яфраклы төре

tafta

и. тафта, каты ефәк тукыма

tahakkuk

и. чынга әверелү, тормышка ашу

tahakküm

и. хакимлек итү; изү, басым астында тоту

tahammül

и. түзеп тору

taharet

и. тәһарәт

taharetlenmek

ф. тәһарәтләнү

tahayyül

и. хыялда җанландыру, хыялга китерү

tahdit

и. чикләү, чик кую

tahin

и. көнҗет оны

tahini

с. көнҗет төсендәге

tahinrengi

и. көнҗет төсе

tahkik

и. белешү, сораштыру, сорашып белү

tahkimat

и. ныгытылу, ныгытылма; ныгытмалар линиясе

tahkir

и. кимсетү, мыскыллау, тәхкыйрь иск.

tahlil

и. анализ □ tahlil etmek анализлау

tahliye

и. 1) азат итү; 2) бушату

tahmin

и. 1) чама, якынча билгеләү; 2) алдан чамалау □ tahmin etmek чамалау

tahminen

рәв. чамалап

tahmini

с. чама белән; якынча

tahra

и. бакчачы пычагы

tahrik

и. котырту, коткы салу

tahrikçi

и. коткычы; агитатор

tahsil

и. 1) гыйлем алу, тәхсил; 2) (салым, акча һ. б.) җыю □ tahsil etmek 1) уку, өйрәнү, белем алу; 2) (акча) җыю

tahsildar

и. салым җыючы, налукчы сөйл.

tahsis

и. (берәр нәрсәне кемгә дә булса яки берәр җиргә) бирү, билгеләү, аерып кую

tahsisli

с. махсус билгеләнгән

taht

и. тәхет □ tahta çıkarmak тәхеткә утырту; tahttan indirmek тәхеттән төшерү

tahta

и. с. 1) такта; 2) түтәл □ tahta perde бүлмә тактасы; tahtaya kaldırmak (укучыны) такта янына чыгару

tahta pamuk

и. җәймә мамык

tahtakurdu

и. зоол. тишмән (коңгыз төре)

tahtakurusu

и. зоол. кандала

tahtalı

с. такталы

tahtalı güvercin

и. зоол. кыргый күгәрчен

tahvil

и. 1) иск. үзгәреш; 2) облигация, заем

tahıl

и. ашлык, ашлыклар

tak

I иярт. так, шак (сукканда, бәрелгәндә чыккан тавыш) takII и. арка, дугасымак корылма (бәйрәмнәрдә вакытлыча корыла, чәчәкләр һәм язулар белән бизәлә)

tak tak

иярт. так-так (итү), шак-шок (итү)

taka

и. башлыча яр буйларында йөри торган диңгез көймәсе

takacı

и. така дигән яр көймәсен йөртүче

takanak

и. сөйл. 1) алачак, аласы кеше бурычы; 2) бәйләнеш, багланыш

takas

и. 1) товарга товар алмашу, бартер; 2) аласы-бирәселәрне кәгазьдә генә башкару, клиринг

takat

и. тәкать, түзем, түземлелек □ takat getirmek тәкать тоту; takat kalmamak тәкать калмау

takatli

с. тәкатьле, түзем

takatsiz

с. тәкатьсез, көчсез, хәлсез

takatuka

и. ) так-ток итү; 2) типографиядә хәреф тигезләгеч

takaza

и. табалау, бик нык орышу

takdim

и. төрле мәгъ. тәкъдим □ takdim etmek тәкъдим итү

takdimci

и. тәкъдим итүче; танытучы

takdir

и. 1) тәкъдир; 2) takdirde тәкъдирдә, очракта; □ geldiği takdirde ул килгән тәкъдирдә, әгәр ул килсә □ takdir olunmak тиешенчә бәяләнү

takdirkar

с. тиешенчә бәяләүче, бәясен белүче

takdirname

и. мактау кәгазе

takdis

и. изге дип санау, изгеләү

takibat

и. 1) эзәрлекләү; 2) иярү, калышмау

takiben

рәв. ияреп; калышмыйча

takim

и. стерилизация

takimetre

и. тахиметр

takip

и. 1) эзәрлекләү, эзеннән бару; 2) иярү; 3) күзләү, күзәтү; 4) алып бару (мәс., билгеле бер сәясәтне)

takipçi

и. эзәрлекләүче

takkadak

рәв. тик торганда, кинәт

takke

и. такыя

takkeli

с. такыялы

takkesiz

с. такыясыз

takla böceği

и. зоол. тәкмәрче (коңгыз)

taklidi

тәкьлиди, ияреп эшләнгән □ taklidi kelime ияртем

taklit

и. 1) кемгә дә булса ияреп эшләнгән эш; 2) ияреп язылган әсәр, тәкълит; □ taklit etmek тәкълит итү, ияреп эш эшләү, ияреп әсәр язу һ. б.

taklitçi

и. тәкълитче, иярүче

takma

и. с. 1) тагу эше; 2) тагылган, ясалма; takma diş ясалма теш, куелган теш

takmak

ф. 1) төрле мәгъ. тагу; 2) сынаудан (имтиханнан) үтмәү □ takıp takıştırmak артык бизәнү

takoz

и. 1) тубырчык; 2) агач чәй; 3) аркылы агач

takozlamak

ф. тубырчык кую; чөй кагу

takrir

и. 1) тәфсилле таныклык; 2) тәкъдим □ takrir vermek саттым дип кул кую (раслау)

taksi

I и. такси, таксомотор taksiII и. биол. таксис

taksici

и. таксичы, такси йөртүче

taksim

и. 1) бүлү, бүлгәләү; 2) мат. иск. бүлү гамәле □ taksim etmek бүлеп өләшү, өлешләргә бүлү

taksimetre

и. таксометр (таксиларда була торган санагыч)

taksit

и. бурычның билгеләнгән вакытта түләнергә тиешле өлешләренең һәрберсе

takt

и. такт, әдәп-инсаф

taktik

1. и. тактика. 2. с. тактик

taktikçi

и. тактик, тактика белгече

takunya

и. агач табанлы аяк киеме

takvim

и. 1) календарь; 2) календарь план

takviye

и. 1) ныгыту, көчәйтү; 2) ярдәмче көч

takı

и. 1) өйләнешүчеләргә бирелә торган (алка, йөзек, беләзек кебек) бүләк; 2) бизәнү әйберләре; 3) гр. килеш кушымчасы

takılgan

и. с. усал шаяртучы; мыскыллаучы, үртәүче

takılmak

ф. 1) тагылу, кадатып (киертеп) куелу, утыртылу; 2) куелу; 3) бәйләнү; усал шаярту; үртәү, юри ачуын китерү; 4) тагылып йөрү, кирәкмәгәнгә иярү

takım

и. 1) нинди дә булса берәр эшкә кирәкле нәрсәләр җыелмасы, тирге диал.; 2) комплект; 3) группа, груһ, такым иск.; 4) команда, экипаж һ. б.; 5) биол. отряд (мәс., кимерүчеләр отряды); 6) хәрби. взвод; 7) мөштек □ takım taklavat һәммәсе бергә; takım tutmak берәр команданың җиңүен теләү takım-takım с. төркем-төркем takımada и. геогр. архипелаг takımerki и. олигархия, элита takımyıldız и. йолдызлык takınmak ф. 1) тагыну, үзеңә бизәнчекләр һ. б. тагу; 2) (кем булып) кылану

takınak

и. бәйләнчек фикер (идея)

takınaklı

с. бәйләнчек (фикер, уй һ. б. тур.)

takıntı

и. с. 1) тагылма; 2) өстәмә; 3) йөкләмә

takıntılı

с. 1) тагылмалы; 2) йөкләмәле

takır takır

1. иярт. кытыр-кытыр. 2. с. кибеп каткан

takır tukur

иярт. дөбер-шатыр

takırtı

и. кытырдау тавышы

takışmak

ф. 1) тагылу; 2) якалашу, гаугалашу

tal

и. биол. садә гөмбә, мүк кебек үсемлек

talan

и. талау һөҗүме, чапкын

talanlamak

ф. чапкын ясау

talaz

и. 1) диңгез дулкыны; 2) (ефәк тукымада) таушалып сүсәргән урын

talazlanmak

ф. 1) дулкынлану; 2) сүсәрү (ефәк тукыма тур.)

talazlık

и. диңг. көймә (каек) читенә дулкын чәпчүе эчкә кермәсен өчен беркетелгән такта кайма

talaş

и. талкыш; пычкы чүбе

talaş kebabı

и. кулин. бөккәннең бер төре

talaşlamak

ф. талкышлау

talep

и. таләп, катгый үтенеч

talih

и. талигь, иск. бәхет йолдызы □ talih kuşu бәхетле талигь; talihi yaver gitmek эше җайга салыну; talihine küsmek талигыннан зарлану

talihli

с. талигьлы, тәләйле; бәхетле

talihsiz

с. талигьсыз, тәләйсез; бәхетсез

talika

и. көймәле арба

talim

и. 1) иск. өйрәтү, гыйлем бирү; 2) гаскәри хезмәт; 3) күнегү; 4) хәрби һ. б. ш. өйрәнүләр

talimat

и. 1) боерык; 2) хәрби. боерык

talimgah

и. хәрби училище, офицерлар мәктәбе

talimhane

и. хәрби күнегүләр йорты һәм мәйданы

talimli

и. 1) өйрәтелгән (мәс., эт); 2) күнеккән, күнектерелгән

talimname

и. хәрби устав

talip

с. 1) теләгән, теләкле; таләпле, таләп итүче; 2) кызны соратучы (егет) □ talip (talibi) çıkmak соратучы (соратучысы) чыгу (кыз тур.)

talk

и. геол. тальк, яшькелт-коңгырт төстәге уалучан таш

talkım

и. шәлкем, оешма чәчәк

talkın

и. сөйл. к.: telkin

tallahi

и. "валлаһи" сүзенә тагылма

talveg

и. геогр. тальвег, елга юлагының иң тирән өлеше

tam

с. рәв. 1) төгәл, бөтен, там иск.; 2) хәзер, менә-менә; 3) нәкъ □ tam açı тутыргыч почмак; tam bölen вакланмасыз бүлүче сан; tam siper тулысынча яшеренү

tam gün

и. тулы эш көне

tamah

и. нәфеслелек, ачкүзлелек

tamahkar

с. нәфесле, ачкүз

tamam

1. и. с. 1) һәммәсе, бөтен; 2) тәмам, тәмамланган; 3) төрле мәгъ. тәмам. 2. ы. "аңлашылды"; "сөйләшү бетте" дигәнне аңлата □ tamam gelmek туры килү; tamam mı? аңлашылдымы? булдымы?

tamamen

рәв. тәмам; барысы бергә

tamamlamak

ф. 1) төгәлләү; 2) бетерү, тәмамлау

tamamlayıcı

и. тәмамлаучы

tambur

и. (саз төреннән) кыллы музыка уен коралы, тамбур

tambura

и. саз төрендәге музыка коралларының гомуми исеме

tamim

и. җитәкче күрсәтмә, директива

tamir

и. төзәтү, ремонтлау

tamirat

и. ремонт эшләре

tamirci

и. 1) ремонт ясаучы, ремонтчы; 2) ремонт цехы

tamirhane

и. ремонтханә, ремонт цехы

tamlama

и. гр. сүзтезмә

tamlanan

и. гр. аерылмыш

tamlayan

и. гр. аергыч

tamsayı

и. бөтен сан

tamtakır

с. бум-буш, буп-буш

tamtam

и. барабанның бер тере, тамтам

tan

и. таң

tan yeli

и. сабах җиле

tandır

и. җиргә чокыр казылып ясалган мич, тандыр

tane

и. 1) данә; 2) бөртек, орлык

tanecik

и. данә (бик кечкенә)

tanelemek

ф. ваклау, кисәкләргә аеру

taneli

с. данәләрдән (берәмлекләрдән) торган

tango

и. танго, музыка һәм бию тәре

tangır tangır

иярт. шалтыр-шолтыр; даңгыр-доңгыр

tangırdamak

ф. дыңгырдау

tangırtı

и. дыңгырдау

tanjant

и. мат. тангенс

tank

и. танк

tanker

и. танкер

tankçı

и. танк йөртүче, танкчы

tanrı

и. тәңре (борынгы төркиләрнең инанган илаһи көче)

tanrısal

с. илаһи

tanrısız

и. атеист

tanrıtanımaz

и. атеист

tanrıça

и. алиһә

tansiyometre

и. кан басымын үлчи торган прибор

tansiyon

и. кан басымы

tantana

и. тантана, купшылык

tantanalı

с. тантаналы, купшы

tantanasız

с. тантанасыз

tanzim

ф. тәртипкә китерү

tanı

и. диагноз

tanıdık

и. таныш

tanık

и. шаһит

tanıklamak

ф. шаһит табып берәр эшне исбатлау

tanıklık

и. шәһитлек

tanılamak

ф. диагноз кую, тану

tanımak

ф. төрле мәгъ. тану

tanımazlık

и. 1) танымау; 2) кабул итмәү; 3) кире кагу ◊ tanımazlıktan gelmek танымаганга салышу

tanımlamak

ф. таныту, үзенчәлекләрен аңлату, билгеләмә бирү

tanınmak

и. беленү, танылу tanınmış с. күренекле, танылган, мәшһүр

tanısızlık

и. диагноз булмау; сәбәпләрнең билгесезлеге

tanıtmak

ф. таныту

tanış

и. таныш

tanışma

и. танышу

tanışmak

ф. танышу

tanıştırma

и. таныштыру

tanışık

и. таныш булган нәрсә

tapa

и. бөке, пробка

tapalamak

ф. (шешә һ. б.) авызын бөке белән томалау

tapma

и. табыну

tapmak

ф. 1) табыну; 2) күч. табыныр кебек ярату

taptaze

с. 1) өр-яңа, һич кулланылмаган; 2) хәзер генә әзерләнгән

taptırmak

ф. көчләп табындыру

tapu

и. күчмәс мөлкәткә таныклык

tapulamak

ф. мөлкәткә таныклык әзерләү, рәсми кәгазь язу

tapulu

с. таныклыгы булган, кемнеке икәнлеге рәсми кәгазь белән ныгытылган, рәсми кәгазьле

tapusuz

с. таныклыгы булмаган

tapınak

и. гыйбадәтханә

tapınış

и. табыну

tapırdamak

ф. тапырдау, лапылдау

taraf

и. 1) тараф; 2) урын, җир; 3) кат, ян

taraflı

с. 1) яклы, яклы; 2) яклаучы (фикерне һ. б.)

tarafsız

с. битараф

tarafsızlık

и. битарафлык

taraftar

и. тарафдар

tarak

и. тарак

taralı

с. 1) штрихланган; 2) тарап куелган (чәчләр)

tarama

1) тарау; 2) штрихлылык; 3) балык уылдыгыннан хәзерләнгән кабымлык

taramak

ф. 1) тарау; 2) штрихлау; 3) җәелеп эзләү

tarator

и. (зәйтүн мае, сарымсак, чикләвек, серкә һәм икмәк йомшагыннан эшләнә торган) салкын кабымлык

tarayış

и. тарау

taraça

и. терраса

tarh

и. 1) шәрех; 2) искәрмә; 3) ас төшермә, асъюл

tarhana

и. киптерелгән әзер аш (йогырт, он, помидор катнашмасын киптереп һәм ваклап ясала), шуңа су кушып хәзерләнгән аш

tarif

и. 1) аңлату, узенчәлекләрен сөйләү; 2) күрсәтү

tarife

и. 1) тариф; 2) транспорт йөрешенең расписаниесе; 3) рецепт

tarifsiz

с. 1) тарифсыз; 2) күч. аңлатып бетереп булмый торган

tarih

и. 1) тарих; 2) дата

tarihli

с. (билгеле бер) даталы

tarikat

и. дәрвишләр җәмгыяте

tarikatçı

и. дәрвишләр җәмгыятенә бәйле кеше

tarla

и. кыр, иген басуы, ялан □ tarla faresi кыр тычканы

tartaklamak

ф. йолыккалау; тарткалау; этү-төртү

tartaklanmak

ф. йолкыну, тарткалану

tartı

и. авырлык (үлчәм)

tartıcı

и. үлчәүче

tartılı

с. 1) авырлыгы үлчәнгән; 2) күч. үлчәүле, чамалы (сүз, тотыш һ. б.)

tartışma

и. бәхәс, диспут, дискуссия

tartışmacı

и. бәхәсләшүче

tartışmak

ф. 1) бәхәсләшү; 2) гаугалашу

tartışmalı

с. 1) бәхәсле, шау-шулы; 2) бәхәсле, тәмам хәл ителмәгән

tarz

и. 1) ысул, әмәл; 2) стиль

tarçın

и. дарчин

tarım

и. игенчелек

tarımcı

и. игенче

tarımsal

с. авыл хуҗалыгы белән бәйле

tas

и. таз, табак

tasa

и. борчу, уй, кайгы

tasalanmak

ф. борчылу, кайгыру

tasalı

с. борчулы

tasarruf

и. экономия, сакчыллык, тота белү

tasarı

и. проект, план

tasarım

и. план; күзаллау

tasarımcı

и. проектлаучы

tasasız

с. борчуы булмаган

tasavvuf

и. суфыйлык, мистика

tasavvur

и. күзаллау, уй, хыял итү

tasdik

и. 1) раслау; 2) ратификацияләү

tasdikli

с. расланган

tasfiye

и. 1) чистарту, тазарту; 2) бер җирдән башка җиргә күчерү

taslak

и. эскиз, схема, проект, план; каралама

taslakçı

и. проектчы

tasma

и. муенчак

tasnif

и. классификацияләү, аеру

tastamam

с. тап-таман, тәмам туры килгән

tat

и. тат, тәм; татлылык

tatar

и. иск. чапкын, ерак араларга почта ташучы

tatarcık

и. черки

tatarsı

с. 1) татар кебек, татарга охшаш; 2) күч. чиле-пешле, ярым пешкән

tatbik

и. практикада куллану

tatbiki

с. кулланылырга мөмкин

tatil

и. ял, каникул □ tatil köyü ял базасы, ял итү базасы

tatlı

1. с. 1) татлы, баллы; 2) төче; 3) күч. күңелгә хуш килә торган. 2. и. татлы ризык

tatlıca

с. бераз татлы

tatlıcı

и. татлы нәрсәләр пешерүче яисә сатучы

tatlılıkla

рәв. әйбәт итеп, кәеф төшермичә

tatmin

и. канәгатьләндерү

tatminkar

с. канәгатьләндерүче

tatminsiz

с. канәгать булмаган

tatsız

с. татсыз, тәмсез

tav

и. 1) тиешле кызулык, җитәрлек температура; 2) тиешле дымлылык

tava

и. таба

tavaf

и. хаҗ вакытында Мәккәне җиде тапкыр урау

tavan

и. түшәм □ tavan arası чарлак, чорма

taverna

и. музыка уйнала торган мәйханә; таверна

tavla

I и. ат абзары tavlaII уен төре, нард

tavlamak

ф. 1) (эшләнеләчәк берәр нәрсәгә) кирәкле җылылык һәм дым бирү; 2) күч. тозакка төшерү, күңелен аулау, акылын алу

tavlumbaz

и. начар һаваны чистарта торган корылма

tavlı

с. симез, юан, тулы

tavsiye

и. 1) үгет бирү; 2) киңәш итү (берәр нәрсәне, чараны һ. б.)

tavuk

и. тавык □ tavuk göğsü тавыкның түш итен ваклап, сөттә кайнатып пешерелгән татлы ашамлык

tavukkarası

и. тавык күзе (авыру)

tavır

и. хәрәкәт, халәт, хәл

tavşan

и. куян

tavşanuykusu

и. бик уяу (сак) йокы

tay

I и. тай tayII с. тигез, иш

taydaş

и. (яшь, мәсләк, иҗтимагый хәле буенча) тиңдәш, замандаш

tayf

и. физ. спектр

tayfa

и. 1) (сәүдә корабында) матрослар; экипаж, команда; 2) бер үк эш белән шөгыльләнүче кешеләр төркеме

tayfun

и. тайфун

tayfölçer

и. спектрограф

tayyör

и. хатын-кыз костюмы (пиджак һәм итәк)

tayın

и. гаскәри азыгы, коры паек tayınи. билгеләү, карарлаштыру

taze

и. 1) яңа, яңа хәзерләнгән, искермәгән; taze ekmek яңа пешкән икмәк; 2) таушалмаган; 3) күч. яңа; вакыты үтмәгән

tazelemek

ф. яңарту, яңадан эшләү

tazeleşmek

и. 1) яңару, иске хәленә кайту; 2) яшәрү, гүзәлләнү

tazelik

и. яңа булу хәле, сафлык

taziye

и. үлем кайгысын уртаклашу

tazmin

и. компенсация

tazminat

и. компенсация итеп түләнгән акча

tazyik

и. басым, кысу, изү

tazı

и. бурзай, тазы

taç

и. төрле мәгъ. таҗ □ taç beyit касыйдәдә авторның исеме телгә алынган кушык, бәит taçи. аут, футбол уенында тупның уен мәйданыннан чыгуы

taçlamak

ф. таҗ кидерү

taçlanmak

ф. таҗ кию

taçlı

с. таҗлы

taçsız

с. таҗсыз

taçyaprağı

и. бот. таҗ яфрагы

tağyir

и. үзгәртү; алмаштыру

taş

и. төрле мәгъ. таш

taş bebek

и. таш уенчык ◊ taş bebek gibi таш курчак, салкын матур хатын-кыз

taş yürekli

с. таш йөрәк, таш йөрәкле

taşbaskı

и. ташбасма

taşeron

и. бер эшне башкаручы җитәкче белән килешеп, эшнең бер өлешен бүлеп алып, шуны башкаруны үз өстенә алган кечерәк җитәкче

taşkömürü

и. ташкүмер

taşkın

1. и. 1) ташучы; 2) ташкын. 2. күч. чигеннән ашкан, нормаль хәрәкәт итмәгән.

taşlamak

ф. 1) таш ату, ташка тоту; 2) таш түшәү; 3) күч. төрттереп сөйләшү

taşocağı

и. таш руднигы

taşra

и. провинция

taşralı

и. провинция кешесе

taşçı

и. ташчы

taşımacı

и. йөк ташучы

taşımak

ф. 1) ташу, күтәреп күчерү; 2) (берәр исемне һ. б.) йөртү, берәр исемдә булу

taşımsı

с. ташка охшаган, ташсыман

taşınmak

ф. ташыну, бер җирдән икенче бер җиргә күченү

taşınmaz

с. тотрыклы, башка җиргә күчерелми торган

taşıt

и. транспорт

taşıtma

и. татыту

taşıtçı

и. транспортчы, транспорт эшләренә бәйле кеше

taşıyıcı

и. ташучы, йөкче

Terazi–teşvikçi

[ Previous ] [ Next ]

Terazi

и. Мизан йолдызлыгы

tebarüz

и. барлыкка килү, күренү

tebdilihava

и. климат алыштыру (бер җирдән икенче җиргә китү)

tebessüm

и. елмаю

tebeşir

и. 1) (язу өчен) акбур; 2) известь

tebrik

и. тәбрик, котлау, тәбрикләү

tecavüz

и. 1) һөҗүм итү; 2) (берәүнең) өлешенә керү; 3) намуска кагылу

tecil

и. күчерү, икенче бер вакытка билгеләү

tecrit

и. 1) абстракцияләү; 2) изоляциядә калу

tecrübe

и. 1) тәҗрибә, сынау; 2) тормыш тәҗрибәсе

tedarik

и. хәстәрен күрү

tedarikli

с. рәв. әзерлекле, әзерлекле рәвештә

tedavi

и. дәвалау

tedavül

и. 1) әйләнеш (мәс., акча әйләнеше); 2) кулланылышта булу (акча һ. б. ш.)

tedbir

и. чара

tedirgin

и. эче пошкан, борчулы; рәхәт булмаган

tediye

и. түләү, кертем

tedricen

рәв. тора-бара

tef

и. тиредән тарттырылган бәрмә музыка уен коралы

tefrika

и. 1) бүлек; 2) бүлем

tehdit

и. куркыту, янау

tehir

и. күчерү, кичектерү

tehirli

с. күчерелгән, кичектерелгән

tehlike

и. куркыныч, куркынычлык

tehlikeli

с. куркыныч, куркынычлы

tehlikesiz

с. куркынычсыз

tek

I 1. с. 1) так, ишсез; 2) ялгыз; 3) бары тик. 2. и. мат. так сан □ tek bencilik эгоизм; tek erçi монархист; tek erkçilik монархизм; tek erklik монархия; tek hücreli биол. беркүзәнәкле; tek örnek бертөрле, монотон; tek renkli бер генә төстәге; tek sesli беравазлы; tek tanrıcı бертәңрече, тәңренең бер генә булуына ышанучы tekII рәв. тик, тавыш-тынсыз

tek tük

с. сирәк-мирәк

tekaüt

с. иск. пенсионер

tekdüze

с. монотон

tekdüzeleşmek

ф. үзгәрешсез кабатлану

teke

и. 1) тәкә, кучкар диал.; 2) әкәм-төкәм □ teke sakalı бот. кәҗә сакалы

tekel

и. 1) монополия, дәүләт яки хосусый компания монополиясе; 2) бердәнбер баш булу □ tekelinde olmak баш булу

tekelci

и. 1) монополист; 2) монополиягә хезмәт итүче; монополия тарафдары

tekelcilik

и. монополиячелек

tekelleşmek

ф. монополияләшү

teker

и. 1) тәгәрмәч, көпчәк, тәгәр диал.; 2) түгәрәк әйбер; 3) күк гөмбәзе, фәләк; ◊ tekerine taş koymak тәгәрмәченә таяк кыстыру, аяк чалу

teker teker

с. берәм-берәм

tekerlek

и. 1) әйләнә, түгәрәк; 2) дәрес әйләнә формасындагы нәрсә, тәкәрләк диал.; 3) тәгәрмәч □ tekerlek pabucu тармач (арба тормозы)

tekerlekli

и. тәгәрмәчле

tekerlemek

ф. 1) тәгәрәтү, тәгәрәтеп җибәрү; 3) тәгәрмәч атыну

tekerlenmek

ф. тәгәрәү, әйләнү

tekerli

с. тәгәрмәчле, тәгәрле диал.

tekfur

и. тар. Византия империясе заманында Анатолиянең аерым өлкәләренең идарәчесе, губернатор

tekfurluk

и. тар. Византия империясендә губернаторлык

tekil

и. гр. берлек саны

tekin

с. 1) буш, кешесез; 2) бердәнбер варис; 3) күч. бәхетле, тәләйле

tekinsiz

1. с. бәхетсез, тәләйсез. 2. и. тыелган эш, тыелган сүз (җәмгыять тормышыңда)

tekir

1. с. көлсу чуар (песи). 2. и. чуар балык төре

tekke

и. 1) тар. дәрвишләр яшәгән йорт (урын); 2) теләнчеләр (тәмам ярлыланган кешеләр) сыена торган җир

teklemek

ф. сирәкләтү, сирәкләү

tekleşme

и. гр. редукция, авазлар редукциясе, сүздәге ике бертөрле аваздан берсе генә калу

teklif

и. 1) тәкъдим; 2) рәсмилек, ясалмалылык □ teklif etmek (берәр эш) тәкъдим итү

teklifli

с. рәсми, коры

teklifsiz

с. тәкәллефсез, дустанә

teklifsizlik

и. тәкәллефсезлек

teklik

и. 1) бердәнберлек; 2) сөйл. бер лира акча

tekme

и. тибү; тибенү

tekmelemek

ф. тибү, тибеп җибәрү

tekmil

с. 1) бөтен, барча, һәммә; 2) кимчелексез □ tekmil haberi хәрби рапорт

tekmillemek

ф. төгәлләү

tekne

и. 1) тигәнә; 2) диңг. кораб (көймә) кирәче (каркасы); 3) диңгездә (зур күлләрдә һ. б.) йөрүче ташыгыч; 4) гөол. геогр. улаксыман иңкүлек, улаклык

teknik

1. и. техника. 2. с. техник

teknik öğretim

и. техник белем бирү

tekniker

и. техника белгече

teknikokul

и. техник училище

teknikçi

и. 1) техник, техника белгече; 2) техник, урта белемле инженер

teknisyen

и. техникачы, техника галиме

teknokrasi

и. технократия

teknokrat

и. технократ

teknoloji

и. технология

teknolojik

и. технологик

tekrar

1. и. кабатлау, тәкрар. 2. рәв. кабат, кабаттан

tekrarlamak

ф. тәкрарлау, кабатлау

tekrarlayıcı

и. кабатлаучы

tekrarlı

с. тәкрарлы, кабатланган, кабатланмалы

teksir

и. ишәйтү, күбәйтү

tekst

и. сир. текст

tekstil

и. текстиль

tekvando

и. спорт. теквандо

tekzip

и. ялганлау, фальсификация

tel

I и. 1) чыбыкча; тимерчыбык; 2) сөйл. чәч бөртеге; 3) сөйл. киндерә, шнур, җеп □ tel çekmek бау тарттыру telII и. сөйл. телеграф telakki и. аңлау, тою, кабул итү □ telakki etmek аң белән кабул итү

tel küf

и. күпкүзәнәкле организмнарда паразитлык итүче гөмбәчек

telaş

и. 1) ашыгычлык, хафа, хафалану; ыгы-зыгы; 2) кайгы-хәсрәт, борчылу; □ telaş olmak (etmek) хафалану, борчылу

telaşe

и. ыгы-зыгы, (юкка) борчылулар ◊ telaşe müdürü юкка борчылучан, ыгы- зыгы чыгаручан кеше

telaşlandırmak

ф. борчылдыру, ыгы-зыгы куптару

telaşlanmak

ф. борчылу; хафалану

telaşlı

с. борчулы, хафалы

telaşsız

рәв. борчылусыз, тыныч (кына), хафасыз

telcik

и. 1) төкчә; җепсел, сүс; 2) бот. серкәлек сабы

teldolap

и. челтәрле шкаф (ашамлыклар өчен)

telef

и. 1) юк итү, бетерү, тәләф кит.; 2) әрәм-шәрәм итү □ telef etmek юк итү; үтерү

telefaks

и. телефакс

teleferik

и. арканлы (канатлы) юл (мәс., тау-чагыллы җирләрдә)

telefon

и. телефон □ telefon etmek (açmak) телефоннан шалтырату

telefoncu

и. телефончы

telefonlaşmak

ф. телефоннан сөйләшү

telefonometre

и. телефонда сөйләшү вакытын (бәясен һ. б.) күрсәткеч әсбап (прибор)

telefoto

и. телефото

telefotografi

и. телефотография

telek

и. каурый

teleke

и. чылгый, зур каурый

telekinezi

и. телекинез, ерактан хәрәкәт тапшыру

telekomünikasyon

и. телекоммуникация

teleks

и. телекс, телетайп

telem

и. телепринтер

teleme

и. әремчек төре, тура

telemetre

и. телеметрия

teleobjektif

и. телеобъектив

teleoloji

и. телеология

telepati

и. телепатия, ерактан сизү

telesimek

ф. 1) сүсәрү; 2) нык ябыгу, арыклану

telesine

и. телекино

televizyon

и. 1) телевизия, телевидение; 2) телевизор □ televizyon filmi телевизион фильм

televizyoncu

и. 1) телевидение хезмәткәре; 2) телевизор сатучы яисә төзәтүче

telgraf

и. 1) телеграф; 2) телеграмма □ telgraf çekmek телеграмма җибәрү

telgrafçı

и. телеграфчы

telif

и. 1) иск. ярашу, килешү, яраштыру; 2) җыентык төзү; китап язу □ telif hakkı автор хокуклары

telis

и. сүстән (үсемлек җепселләреннән) тукып ясалган капчык

telkari

и. борым, тагыл (алтын яки көмеш җепләрдән үрелгән бизәнчек); шундый бизәнгечне эшләү

telkin

и. 1) бәйнә-бәйнә аңлату; хис-тойгыларны аңлатып сөйләү; 2) дини. тәлкыйнь (яңа гына күмелгән кабер янында имам яки бүтән бер дин әһеленең мәрхүмне алла каршында яклап сөйләгән сүзләре)

telkurdu

и. зоол. камыл корты

telküflüce

и. гөмбәчекле чир

tellak

и. мунчада кешеләрне мунчала белән юучы

tellemek

I ф. 1) чыбыкча үткәрү; 2) көмеш (алтын) җеп белән чигү tellemekII ф. сөйл. телеграмма җибәрү, телеграм сугу

tellendirmek

ф. кәефләнеп сигарет тарту

tellenmek

I ф.1) астар асып бизәнү; 2) тимерчыбык белән әйләндереп алу tellenmekII ф. телеграм җибәрелү

telli

с. чыбыкчалы

telliturna

и. зоол. карабаш торна

telsi

с. җепселле, сүссыман

telsiz

I с. җепселсез, сүссез telsizII с. чыбыкчасыз (телефон һ. б.)

telsizci

и. чыбыкчасыз багланыш (элемтә) белгече яисә хезмәткәре

telve

и. чәй (кофе) шамасы (чүбе)

telyazı

и. телеграф; телеграмма

tem

и. тема

temas

и. 1) кагылу, орыну; терәлү, сөйкәлү; 2) бәйләнеш, багланыш, мөнәсәбәт; 3) хәрби. бәрелеш □ temasım yok кагылышым юк

temayül

и. 1) иск. авышлык; 2) мәеллек, мәел; 3) тенденция

tembel

и. с. 1) ялкау; 2) мед. начар эшләүче орган

tembelce

рәв. ялкауланып

tembelleşmek

ф. ялкаулану

tembellik

и. ялкаулык

tembih

и. 1) (кемнең дә булса) күзен ачу; искәртү; 2) инандыру

tembihlemek

ф. кисәтү, үгетләү, үгет-нәсихәт бирү

tembihli

с. кисәтүле, үгет-нәсихәтле

temek

и. кечкенә тәрәзә (мәс., ат абзарыңда)

temel

1. и. 1) төрле мәгъ. нигез; 2) база, базис. 2. с. иң әһәмиятле, баш, төп □ temel cümle гр. баш җөмлә; temel taşı 1) нигез ташы; 2) күч. нигез, таяныч

temellendirmek

ф. нигез салу, нигезләндерү

temellenmek

ф. нигезләнү, ныгып урнашу, тамырлану

temelleşmek

ф. нигезләшү, тамыр җибәрү

temelli

с. 1) нигезле, төпле; 2) бөтен, тәмам; 3) күч. дәвамлы, даими

temelsiz

с. 1) нигезсез, төпсез; 2) күч. нигезсез, ялгыш

temin

и. 1) тәэмин; 2) ышандыру □ temin etmek 1) тәэмин итү; 2) ышандыру, ышаныч тудыру

temiz

с. 1) чиста, саф, ару; 2) әйбәт эшләнгән; 3) өр-яңа, тузмаган, таза; 4) төзек; 5) һәйбәт кенә, шактый әйбәт, юньле □ temiz kan 1. артериаль кан; 2. саф токымлы; temiz para саф табыш; temiz raporu сәламәтлек турында белешмә; temiz tutmak чиста тоту; temize çekmek акка күчерү ◊ temize çıkarmak аклау; temize çıkmak аклану

temizce

рәв. чиста, ару хәлендә

temizlemek

ф. 1) чистарту; 2) сафландыру; 3) четерекле эшне төзәтеп чыгу; 4) сөйл. башкарып чыгу, тәмамлау; 5) күч. "чистарту", бөтенесен алып бетерү

temizlenmek

ф. чистару, сафлану

temizletmek

ф. чистарту, сафландыру

temizleyici

и. с. чистарткыч; сафландыргыч

temizlik

и. чисталык, сафлык; арулык

temizlikçi

и. чистартучы, җыештыручы

temkin

и. ) рәтләп эшләү, рәтлелек, юньлелек; 2) олпатлык, салмаклык, җитдилек

temkinli

с. 1) рәтле, юньле; 2) олпат, салмак, җитди

temkinsiz

с. 1) рәтсез, юньсез; 2) җитди булмаган

temmuz

и. июль

tempo

и. төрле мәгъ. темп

tempolu

с. темплы

temposuz

с. темпсыз

temren

и. ук очы (тимер башак)

temriye

и. 1) тимрәү; 2) җир мүге, таш (кыя) мүге

temsil

и. 1) вәкиллек, вәкил булу; 2) үзе белән нәрсәне дә булса символлаштыру; үрнәклек; 3) кыска пьеса; 4) мисал, чагыштыру; 5) мәсәл □ temsil etmek вәкиллек итү, нинди дә булса бер төркемнең вәкиле буларак чыгыш ясау яисә күрсәтелү; мисал булып килү

temsilci

и. вәкил; үрнәк

temsilcilik

и. вәкиллек

temyiz

и. 1) асылын (асыл сыйфатын) күрсәтү яисә ачыклау; 2) юр. законнарның дөрес үтәлешенә контроль ясау; конституцион контроль □ temyiz etmek 1) нәрсәнең дә булса асылын (нигезен) ачыклау; 2) карарның (хөкемнең) дөреслеген тикшертү

ten

и. 1) тән; 2) иск. гәүдә

tencere

и. кәстрүл

tender

и. тендер (паровозның су һәм утын вагоны)

teneffüs

и. тәнәфес

teneke

и. 1) табаклы калай; 2) дүрт почмаклы калай савыт; 3) бидон, канистр

tenekeci

и. калайчы, калайдан төрле нәрсәләр ясаучы

teneşir

и. мәет юу колашасы

teneşirlik

и. 1) мәет күмү кирәк-ярагы куелган җир (урын, бүлмә); 2) колашалык, колаша ясарга яраклы такта һ. б. ш. материал; 3) күч. үлгәнче үз начар гадәтләрен куачак кеше; 4) күч. үлем түшәгендә ятучы

tenha

и. 1) иск. тик бер; бер ялгызы; 2) кеше аз булган; tenha köy yolları кеше аз йөри торган авыл юллары

tenhalaşmak

ф.1) иск. ялгыз калу; 2) (кешеләрдән) бушап калу

tenhalık

и. ялгызлык; бушлык

tenis

и. спорт. теннис

tenisçi

и. теннисчы

tenkidi

с. тәнкыйди

tenor

и. муз. тенор

tenrengi

и. с. тән төсе, тән төсендәге

tentür

с. сыек дару

teokrasi

и. теократия

teolog

и. теолог

teoloji

и. теология

teorem

и. мат. теорема

teori

и. теория

teorik

с. теоретик

tepe

и. 1) төрле мәгъ. түбә; 2) геогр. калкулык ◊ tepeden bakmak югарыдан карау; tepeden inmek көтмәгәндә килеп чыгу; tepeden tırnağa баштанаяк; tepesinde havan dövmek баш очында (өстәге катта һ. б.) дөпелдәү, шаулау

tepecamı

и. түшәмгә якын (яисә түшәмдәге) тәрәзә

tepecik

и. 1) геогр. кечкенә калкулык; 2) бот. чәчәк баллыгы

tepegöz

и. 1) баш түбәсендә сыңар күзе булган әзмәвер гәүдәле явыз зат, циклоп; 2) дуамал кеше; 3) зоол. кандаласыман бөҗәк төре

tepelemek

ф. тәпәләү, түбәләү; типкәләү; кыйнау, тукмау

tepeli

с. 1) түбәле; калкулыклы; 2) бүрекле (кошлар тур.)

tepeli dalgıç

и. зоол. чумга (кыргый үрдәк)

tepeli tavuk

и. бүрекле тавык

tepelik

и. түбәлек, калкулык

tepesiz

и. түбәсез

tepetaklak

с. рәв. баштүбән

tepi

и. көчле теләк

tepik

и. тибү

tepiklemek

ф. атны (һ. б. ш.) шпорлау, такым кысу

tepinmek

ф. 1) тибенү; 2) күч. протест күрсәтү, кискен ризасызлык белдерү

tepir

и. ындыр иләге

tepirlemek

ф. ашлыкны эре иләктән үткәрү

tepişmek

ф. тибешү

tepke

и. неол. рефлекс

tepki

и. 1) төрле мәгъ. типке; 2) кару, каршылык күрсәтү

tepkime

и. неол. реакция, тәэсиргә җавап; кару

tepkimek

ф. реакция бирү, кару күрсәтү

tepme

I и. тибү tepmeII и. керешкән йоннан тукылган

tepmek

ф. 1) тибү; 2) тула (пима һ. б. ш.) басу; 3) авыр атлау; 4) кире тибү; 5) (билгеле бер потенциаль сыйфат) кискен рәвештә пәйда булу, үзен сиздерү

teprenmek

ф. тибрәнү, тетрәнү

tepsermek

ф. кипшерү, кипшенү

tepsi

и. 1) паднус, төгер иск.; 2) киң (зур) таба

ter

и. төрле мәгъ. тир □ ter alıştırmak тир киптерү; ter dökmek тир түгү

terakki

и. үсеш, үсү, тәрәккый

terakkiperver

с. тәрәккый пәрвәр, үсешкә омтылган

terane

и. 1) иск. озын көй, көйләү, җыр; 2) күч. күп тапкырлар кабатланган нәрсә

terapi

и. мед. терапия

teras

и. төрле магъ. терраса, киртләч, тәңкәл

teraslamak

ф. киртләчләү

terazi

и. 1) бизмән, зур үлчәү, көянтәле үлчәү; таразы кит.; 2) киләпләрне тәртип белән элеп кую өчен махсус колга

terazilemek

ф. тигезләү, тигезләндерү

terbiye

I и. 1) тәрбия; 2) кайбер ашамлыкларны махсус куерту; катык; 3) ат өйрәтү terbiyeII и. 1) дилбегә; 2) дирбия

terbiyeci

и. тәрбияче, педагог

terbiyeli

с. 1) тәрбияле; 2) катык һ. б. ш. катылган

terbiyelilik

и. тәрбиялелек

terbiyesiz

с. тәрбиясез

terbiyesizce

рәв. тәрбиясез рәвештә

terbiyesizlik

и. тәрбиясезлек

terbiyevi

с. тәрбияви

tercih

и. (кемне, нәрсәне) өстен күрү; сайлап алу

tercüman

и. 1) тәрҗемәче; 2) комментатор

tercüme

и. тәрҗемә

tere

и. бот. салат

tereci

и. яшелчә сатучы

tereddüt

и. икеләнү, шикләнеп калу; вәсвәсә

tereddütlü

с. икеләнүле

tereddütsüz

с. рәв. 1) икеләнүсез; 2) икеләнмәстән

tereyağı

и. акмай

terfi

и. 1) дәрәҗә арту; 2) дәрәҗәсен күтәрү

tergal

и. синтетик сүс, җепсел

terhis

и. демобилизация

terilen

и. терилен, синтетик сүснең бер төре

terim

и. 1) термин; 2) мат. алу яисә кушу билгесе; тигезләмәнең ике ягының һәрберсе; 3) логик термин

terk

и. калдыру; кире кагу □ terk etmek калдыру, кире кагу

terki

и. канҗыга (ияр арты һәм шуңа бәйләнгән каеш)

terlemek

ф. 1) тирләү; 2) су парландыру (үсемлекләр тур.); 3) сөйл. мыек чыга башлау

terletici

и. 1) тирләткәч (дару һ. б. ш.); 2) күч. кыен хәлгә куя торган

terli

с. тирле

terlik

и. 1) (өйдә кия торган) башмак; 2) кәләпүшсыман юка башлык

terliksi

1. с. башмаксыман. 2. и. зоол. башмакчык

termal

и. термаль □ termal sular термаль сулар

terme

и. бот. 1) кыргый торма; 2) турнепс

termik

с. төрле мәгъ. термик

terminal

и. 1) авиавокзал; 2) терминал

terminoloji

и. терминология

termodinamik

и. термодинамика

termofor

и. техник яисә лаборатор термос, термофор

termokimya

и. термохимия

termometre

и. термометр

termos

и. термос

termosfer

и. термосфера

termosifon

и. су җылыткыч җайланма

ters

I 1. с. 1) кире, каршы, тискәре, тирес диал.; 2) күч. сөйкемсез, ямьсез. 2. и. 1) кисү коралының кисми торган ягы; 2) күч. нәрсәнең дә булса киресе, киресенчәсе; 3) нәрсәнең дә булса эчке ягы □ ters açı мат. кире почмак; ters beşik тезләрне тотып йомарланып тәгәрәү (спорт һәм дәвалану күнекмәсе); ters pers йөзтүбән; ters ters bakmak кырын карау ◊ ters tarafından kalkmak сул аяктан тору; tersinden okumak ялгыш аңлау tersII и. хайван тизәге, тирес

tersane

и. арсенал; диңгез арсеналы; төрсәнә иск.

tersi

и. зоол. сельдь балыгы, майчабак

tersine

рәв. киресенчә □ tersine çevirmek тискәрегә әйләндерү; tersine gitmek кирегә китү

tersinmek

ф. түнү, кире кайту (фикердән һ. б.)

terslemek

ф. 1) киреләнү, киреләү, тискәреләнү; 2) тизәкләү (хайван тур.)

terslenmek

и. тузыну, гасабилану tersleşmek ф. тискәреләнү, карышу

terslik

и. 1) тигезсезлек, кытыршылык; 2) эчке каршылык; 3) кару, тоткар, каршылык; 4) тискәрелек, кирелек; 5) пырдымсызлык, холыксызлык tersyüz и. чүрә, тискәре як tertemiz с. чип-чиста, тап-таза tertibat и. 1) хәзерләнү, әзерләнү, хәзерлек күрү; 2) хәзерләнгән әйберләр, кирәк-ярак

tertip

и. 1) төрле мәгъ. тәртип; 2) доктор биргән дәвалану программасы; 3) гаскәри дисциплина □ tertip etmek төзү, кору, тәртип итү иск.

tertiplemek

ф. тәртипләү; төзү

tertipleyici

и. тәртипкә салучы; төзүче

tertipli

с. 1) тәртипле; 2) тәртипкә салынган

tertiplilik

и. тәртиплелек

tertipsiz

с. тәртипсез

tertipsizlik

и. тәртипсезлек térütaze и. тап-таза, яшь

tertipçi

и. 1) тәртип саклаучы, тәртипче; 2) (җыентыкны һ. б.) төзүче, тәртипкә салучы

terzi

и. тегүче, төгемче

terzilik

и. тегүчелек, тегемчелек

terör

и. террор

terörist

и. террорист

terörizm

и. терроризм

tesadüf

и. 1) очрак, очраклылык; 2) очрау, очрату □ tesadüf etmek очрату

tesadüfen

рәв. очраклы рәвештә

tescil

и. 1) язып (теркәп) бару (кую); 2) исемлеккә теркәп кую □ tescil etmek рәсмиләштерү, кенәгәгә язып кую

tescilli

с. теркәлгән, язып куелган

tescilsiz

с. теркәлмәгән

teselli

и. юаныч, тәсәллә иск. □ teselli bulmak юаныч табу; teselli etmek юату; teselli mükafatı күңеллек, күңел өчен бирелгән бүләк

tesellisiz

с. юанычсыз

tesir

и. иск. тәэсир

tesis

и. 1) иск. оештыру, нигезләү, нигезен кору, тәсис иск.; 2) корылма, җайланма

tesisat

и. корылма

teskere

и. носилка, ташыгыч

teskin

и. үпкә, ачу, ярсу кебек тойгыларыңны бастыру; үзеңне-үзең кулга алу

teslim

и. 1) тапшыру, бирү; 2) бирелү, тәслим; 3) дөресләү, раслау; 4) юлга салу; □ teslim almak тапшырылган нәрсәне алу; teslim etmek 1) иясенә тапшыру; 2) бирү, корбан итү, тәслим итү иск.; 3) төзәтү; teslim olmak бирелү, тәслим булу иск.; teslim taşı тар. бикташи мәзһәбенең символы булган унике почмаклы яссы таш ◊ teslim bayrağı çekmek җиңелүне тану

teslimiyet

и. буйсыну

tesmiye

и. исемләү, исем бирү, атау

tespih

и. тәсбих □ tespih çekmek тәсбих тарту

tespihli

с. тәсбихле

tespit

и. 1) ныгытып беркетү; 2) раслау, исбатлау □ tespit etmek ныгыту; исбатлау

test

и. 1) тест, сынау ысулы; 2) лаборатор тикшерү

testere

и. кул пычкысы, кулпычкы

testerebalıği

и. зоол. пычкыбалык

testereli

с. 1) кулпычкылы; 2) кул пычкысы шикелле (тешле)

testi

и. тоткалы чүлмәк

testici

и. чүлмәкче

tesviye

и. 1) тигезләү, тиешле горизонталь яисә вертикаль торышка китерү; 2) кору, җайлап җыю; 3) түләү

tetik

I с. теремек, терчән, темпераментлы, җитез tetikII и. 1) тәте, курок; 2) тәтек, деталь

tetikleşmek

ф. теремекпәнү, терчәнләнү

tetir

и. 1) әстерхан чикләвегенең яшел кабыгы; 2) үсемлек буявы; 3) үсемлек буявыннан калган тал

tetkik

и. тикшеренү, төпченү, тәткыйк иск. □ tetkik etmek тикшерү, тикшеренү; төпченү; тәткыйк итү

tevdi

и. бирү, (кемгә дә булса) калдыру

tevdiat

и. (банкка һ. б.) акча салу, акча кертү

tevek

и. виноград үрентесе

tevekkel

с. тәвәккәл

tevekkeli

с. бушка, юкка гына

tevkif

и. туктату, тоту; тоткынлау

teyel

и. типчү, типчеп тегү

teyelli

с. типчүле, типчелгән

teyemmüm

и. дини. сусыз җирдә ком белән тәһарәт алу

teyp

и. 1) магнитофон; 2) (типографиядә) литера, хәреф

teyze

и. түти (түтәй), балтүти (әнинең кыз кардәше)

teyzezade

и. тумачи (әнинең кыз кардәшенең баласы)

tez

I рәв. тиз; тиз генә □ tez canlı җитез; tez elden тиз кулдан tezII и. 1) диссертация; 2) тезис

tezahürat

и. күргәзмә

tezat

и. капма-каршылык; эчке каршылык

tezatlı

с. каршылыклы

tezek

и. 1) коры тирес; 2) кизәк, тирес-тизәктән ягулык итеп әзерләнгән кирпеч

tezekli

с. 1) тиресле; 2) кизәкле

tezene

и. кыллы музыка уен коралының чирткече, медиатор

tezgah

и. 1) (кибеттә һ. б.) сатучы өстәле; 2) һөнәрченең эш өстәле; 3) станок, урдын

tezgahlamak

ф. 1) туку урдынын тукуга әзерләп кую, күшәләү; 2) эш урынын әзерләү

tezgahtar

и. сату өстәле артында (урдында, станок янында) торып эшләүче

tezhip

и. сир. путаллау, бизәү

tezhipçi

и. путаллап бизәүче

tezkere

и. 1) к.: tezkire; 2) кечкенә язу, записка

tezkire

и. 1) искәртү кәгазе, хәбәрнамә; 2) армиядә булып гаскәри хезмәтне тутырганлык турында бирелгән рәсми кәгазь, белешмә; 3) истәлекләр, автобиографик әсәр, мемуарлар; тәзкирә иск., 4) табибның хасталыга (авыруга) инструкциясе

tezlemek

ф. тизләү, тизләтү

tezleşmek

ф. тизләнү

tezli

с. 1) диссертацияле; 2) тезислы, билгеле бер фикерле

tezlik

и. тизлек

teğmen

и. лейтенант

teşebbüs

и. (эшкә) керешү, тотыну □ teşebbüs etmek керешү, тотыну, эшли башлау, башкара башлау

teşehhüt

и. намазда әт-тәхият догасын уку

teşekkül

и. тәшкилләнү, формалашу

teşekkür

и. 1) шөкер итү; 2) хәб. сүз. "рәхмәт!" □ teşekkür etmek рәхмәт әйтү

teşhir

и. һәркемгә белдерү, хәбәр салу; реклама

teşhirci

с. үзреклама белән шөгыльләнүче

teşhircilik

и. үзреклама

teşhis

и. 1) җансыз нәрсәләрне җанлы итеп күрсәтү, шәхесләндерү, персонификация; 2) кемнең кем булуын тикшерү; 3) хасталыкның сәбәбен тикшерү һәм бәян итү

teşkil

и. 1) формалаштыру, тәшкилләү, тәшкил; 2) оештыру □ teşkil etmek тәшкил итү; оештыру

teşkilat

и. 1) формалаштыру эше; 2) оешма, учреждение, тәшкиләт

teşkilatçı

и. оештыручы; тәшкиләтче

teşmil

и. җәйрәтү, җәеп салу, киңәйтеп салу

teşrifat

и. тантаналы кабул итү

teşrii

с. закон чыгару белән бәйле

teşvik

и. 1) күңел кузгату (куҗгыту); 2) агитация, тәшвикать иск.

teşvikçi

и. 1) агитатор; 2) котыртучы, коткычы

ti–tişört

[ Previous ] [ Next ]

ti

и. тантаналы быргы авазы

ticaret

и. тиҗарәт, коммерция; сәүдә эшчәнлere □ ticaret filosu сәүдә флоты; bavul ticareti сөйл. вак сәүдә, ваклап ташып сәүдә итү

ticaretgah

и. сәүдә йорты; сәүдә урыны, базар

ticarethane

и. сәүдә йорты, зур магазин һ. б. ш.

ticari

с. тиҗари, коммерциягә бәйләнешле

tifdruk

и. китап басу техникасы (бер төре)

tifo

и. мед. тиф, корсак тифе

tiftik

1. и. 1) дебет; кәҗә мамыгы; 2) йомшак сүс. 2. с. дебет; кәҗә мамыгыннан бәйләнгән

tiftiklenmek

ф. сүсәрү

tifüs

и. мед. тиф, тимгелле тиф

tik

и. тик, тартышу, тарту

tik ağacı

и. бот. тик (агачы)

tik tak

иярт. тек-тек; тик-так (сәгать турында)

tike

и. кечкенә телем; өлеш

tikel

1) с. өлешле; 2) рәв. өлешчә

tiksindirici

с. җирәндергеч, җирәнгеч

tiksindirmek

ф. җирәндерү

tiksinmek

ф. җирәнү, җиксенү

tilki

и. 1) зоол. төлке; 2) күч. хәйләкәр һәм елгыр кеше, төлке

tilkileşmek

ф. күч. төлкеләнү

tilkilik

и. күч. төлкелек

tim

и. отряд (гаскәрдә)

timbal

и. тимбал, барабан төре

timsah

и. зоол. тимсах, крокодил

tin tin

рәв. тавыш-тынсыз

tiner

и. буяу сыеклаткыч

tinsel

с. неол. рухи; әхлакый

tinselcilik

и. идеализм

tip

и. тип; aynı tipte бер типта

tipi

tıpı и. кар бураны

tipik

с. типик

tipilemek

ф. буранлау

tipleme

и. әдәби (сәнгати) типта чагылдыру

tipografi

и. типография

tipoloji

и. кешеләр типологиясе

tir tir

иярт. дер-дер

tiraj

и. тираж

tiramola

и. җилкәннәрне җил көченә карап көйләү

tiran

и. тиран

tirat

и. тирада, озын һәм тәэсирле сөйләм

tire

I и. юан мамык җеп tireII и. тире, сызык

tirfil

и. бот. кыргый тукранбаш, клевер

tirfillenmek

ф. тузу, ышкылып тузу

tirhandil

и. диңг. жилкәнле-ишкәкле көймә төре

tirildemek

ф. дерелдәү

tirit

и. 1) кыздырылган икмәк кисәкләрен ит шулпасына салып хәзерләнгән ризык; 2) күч. карый, бик картайган кеше

tirittenmek

ф. бик нык картаю

tiriz

и. тар кайма

tiroit

и. анат. калкан бизе

tirpit

tirpidin и. кечерәк китмән

tirsi

и. зоол. хамсаның бер төре

tiryak

и. 1) иск. тирьяк, агу кайтаргыч катнашма; 2) тирьяк, наркотик

tirşe

и. зәңгәрсу яшел төс

tirşeleşmek

ф. зәңгәрсу яшелләнү

tirşemsi

с. зәңгәрсу яшелгә тартым

titan

titanyum и. титан (химик элемент һәм шуның эретмәсе)

titiz

с. 1) һәрвакыт ризасыз, вакчыл; бөртекләүчән; 2) чиктән тыш чисталыкка омтылучан; 3) ярсынучан; үпкәчел

titizce

рәв. аеруча тырышып

titizlenmek

ф. вакчыллану, артык таләпчәнләнү

titizlik

и. вакчыллык, артык таләпчәнлек; җиренә җиткереп эшләү

titrek

с. дерелдек, тетрәп торган

titrekleşmek

ф. дерелдәү, тетрәнү

titremek

ф. тетрәү, дерелдәү

titretmek

ф. тетрәтү, дерелдәтү

tiz

с. нечкә һәм кискен (аваз)

tizleşmek

ф. (аваз) нечкәрү һәм кискенләшү

tizlik

и. аваз нечкәлеге

tişört

и. кыска җиңле спортив күлмәк, футболка

tohum–tozutmak

[ Previous ] [ Next ]

tohum

и. 1) орлык; 2) токым; 3) сөйл. мәни

tohumcu

и. чәчүлек орлык хәзерләп сатучы

tohumlamak

ф. аталандыру

tohumlanmak

ф. аталану

tohumlu

и. 1) орлыклы; 2) орлыктан үрчи торган

tohumluk

и. орлыклык

tok

с. 1) тук; 2) тыгыз тукылган; 3) калын (тавыш тур.); 4) күч. уңышка ирешкән

tok sözlü

с. чиктән тыш туры сүзле

toka

I и. 1) аел; 2) төке (брошка) tokaII и. 1) кул кысышу; 2) (бокалларны) чәкештерү

tokalaşmak

ф. кул кысышу

tokalı

и. 1) аеллы; 2) төкеле

tokat

I и. чабып җибәрү, сугып җибәрү, яңаклау (күренеше) tokatII и. сөйл. каралты-кура

tokatlamak

ф. чабып җибәрү, яңаклау

tokatçı

и. күч. болгатучы

tokaç

и. кер тукмагы, бәләк

tokaçlamak

ф. бәләкләү

tokgözlü

с. киң күңелле, ачкүз түгел

toklu

и. бер яшьлек бәти, туклы диал.

tokluk

и. туклык

tokmak

и. тукмак

tokmakbaş

и. зоол. тукмакбаш, кыялы яр буенда яши торган диңгез балыгы

tokmaklamak

ф. тукмаклау

toksikolog

и. токсиколог

toksikoloji

и. токсикология

toksikoman

и. токсикоман

toksin

и. токсин, организм әчеңдә барлыкка килгән агу (зәһәр)

tokurdamak

ф. (су) бүлкелдәү

tokuz

с. калын һәм тыгыз (тукыма)

tokuşmak

ф. 1) бәрдерү; 2) бәрелешү

tokyo

и. неол. (Япониядә эшләнгән) ачык башмак

tol

и. 1) яссы таш; шундый ташлардан ясалган корылма (өй, япма, амбар); 2) кечкенә өй, алачык; 3) кечкенә тау авылы

tolerans

и. толерантлык, түземлелек, хәерхаһлы булу

tolga

и. тимер башлык, каска

tolgalı

с. башына каска кигән, тулгалы

tolgasız

с. тулгасыз

tomak

и. агач туп; агач күсәк

tomar

и. торба рәвешле төргәк, рулон

tombak

1. и. томпак (бакыр белән цинк кушмасы). 2. с. томпактан эшләнгән

tombala

и. лото (уены)

tombalacı

и. лоточы

tombalak

с, юантык һәм тәбәнәк (кеше)

tombaz

и. яссы төпле елга көймәсе

tombul

с. к:. tombalak

tombullaşmak

ф. юантыклану

tombulluk

и. юантыклык

tomruk

и. 1) агач тумырка; бүрәнә; 2) эшкәртелмәгән таш

tomurcuk

и. 1) үсенте; 2) чәчәк бөресе

ton

I и. тонна tonи. тональлек

tonga

и. сөйл. хәйлә-мәкер

tonilato

и. корабның ничә тонна күтәрүчәнлеге

tonluk

с. (билгеле бер сандагы) тонналы (тонналык)

tonoz

и. таш гөмбәз

tonton

и. сир. ягымлы кеше

top

и. төрле мәгъ. туп (йомарлак; төргәк, рулон; ату коралы; көтү тупламы; тыгыз тупланган төркем, груһ) ◊ top atmak каты гына ялгышу, төпкә утыру

topak

и. 1) әвәләнгән камыр кисәге; 2) йомарлак, йомарлам; 3) терескән (хайваннарның арт аякларыңдагы тез чыгынтысы); 4) диал. колба, шешә, графин һ. б.

topaklamak

ф. йомарлау, йомарлаклау

topal

с. и. аксак

topalak

и. бот. яфрагыннан яшел буяу ясала торган бер үсемлек

topallamak

ф. аксаклау

topallanmak

ф. аксау

topallık

и. аксаклык

toparlacık

с. түп-түгәрәк, йоп-йомры

toparlak

и. с. йомарлак, тупарлак диал.

toparlamak

ф. туплау

toparlanmak

ф. туплану

toparlanış

и. тупланыш, тупарланыш

topaç

и. 1) бөтерчек; 2) тубал; 3) нәрсәнең дә булса тупсыман очы (яисә тоткасы, чыгынтысы һ. б.)

topla

и. өч җәпле сәнәк

toplam

и. мат. туплам

toplamak

ф. туплау, берләштерү; җыю

toplantı

и. җыелыш

toplanık

с. тупланган, җыелган

toplardamar

и. анат. вена

toplatmak

ф. туплату

toplaç

и. коллектор

toplaşmak

ф. 1) туплану; 2) туп хәленә килү

toplu

с. 1) туплы, үзенең (үзендә) тубы булган; 2) туплы, тупланган хәлдәге

topluca

1. рәв. тупланып. 2. с. тулымса

toplugörüşme

и. неол. конференция

topluluk

и. 1) туплылык; 2) җыен; җәмгыять

toplum

и. 1) җәмгыять; ил-көн; 2) җыелыш; 3) коллектив

toplumbilim

и. җәмгыять белеме

toplumbilimsel

с. җәмгыять белеменә бәйле

toplumcu

1. и. җәмәгатьче. 2. с. җәмәгатьчел

toplumdaş

и. җамгыятьтәш

toplumdışı

с. җәмгыятьтән тыш

toplumlararası

с. җәмгыятьара

toplumlaşmak

ф. җәмгыятьләшү

toplumsal

с. җәмгыятькә багланышлы; иҗтимагый

toplusözleşme

и. коллектив шартнамә

toplutaşıma

и. иҗтимагый транспорт

topluçalışı

и. неол. семинар

topograf

и. топограф

topografya

и. топография

topoloji

и. топология

toprak

и. 1) туфрак, балчык; 2) җир, территория, өлкә; 3) нигез, аяк баскан җир

toprakaltı

и. с. җир асты

toprakbilimci

и. туфрак белгече

toprakbilimi

и. туфрак гыйлеме (белеме)

toprakboya

и. мәте буяу

topraklamak

ф. 1) туфрак (балчык) белән күмү; 2) җирлекләү

topraklandırmak

ф. җир бирү

topraklı

с. 1) туфраклы; 2) җирле, җире булган (кеше)

toprakrengi

и. с. туфрак төсе, туфрак төсендәге

topraksız

с. туфраксыз; җирсез

toptan

1. рәв. бергәләшеп, күмәк, күмәкләшеп, тупланып. 2. с. күмәртәле; күмәртәләп

toptancı

и. күмәртәче, күмәртәләп сәүдә итүче

topuk

и. анат. 1) тубык, тез күмәче; 2) ашык, тубын диал.; 3) үкчә

topukdemiri

и.1) капка тупсасы; 2) күгән ыргагы

topuklu

с. 1) тубыклы; 2) биек үкчәле (туфли һ. б.)

topuksuz

с. 1) тубыксыз; 2) үкчәсез (туфли һ. б.)

topur

и. кайбер чикләвекләрнең тышкы яшел кабыгы

toput

и. түпрә, түп (төпкә утырган чүп, шама)

topuz

и. 1) тимер сугыш чукмары; 2) тупсыман, шарсыман нәрсә

topuzlu

с. 1) тимер чукмарлы; 2) шарсыман

topyekun

рәв., с. гомумән

topçu

и. тупчы, артиллерист

tor

I 1. и. тур (киек тоту өчен челтәр). 2. с. Челтәрсыман, челтәрле torII с. кыргый; чи

toraman

с. эре гәүдәле, әре сөякле

torba

и. 1) торба (ашатканда атның муенына асыла); 2) анат. умал, күкәйлек, йомырка капчыгы

torbalamak

ф. 1) торбага (ат азыгын) салу; 2) торба кебек итү

torik

и. зоол. торик (диңгез балыгы төре)

torluk

и. кыргыйлык, тупаслык

torna

и. кыргыч чар, станок (урдың токарь станогы)

tornacı

и. урдынчы (станокчы)

tornalamak

ф. урдында (станокта) эшкәртү

tornavida

и. гайка боргыч

torpido

и. торпедалы катер

torpil

и. 1) торпеда; 2) күч. яклаучы, таяныч, терәк

torpilbalığı

и. зоол. торпеда балык

torpillemek

ф. торпедалау

torpilli

с. торпедалы

tortop

с. йоп-йомры

tortu

и. 1) турта, төпкә утырган масса, түп; 2) күч. калдык

tortul

с. 1) зоол. су төбендәге хайваннар, бентос; 2) геол. утырма катлам

tortulanmak

ф. турталану; төпкә утыру

tortulu

с. турталы; утырмалы

tortusuz

с. туртасыз; утырмасыз

torum

и. сөйл. дөя баласы

torun

и. онык, торын

tos

и. сөзү

tosbağa

и. зоол. ташбака

toslamak

ф. сөзү

toslaşmak

ф. сөзешү, текәшү

tost

и. тост, майлап кыздырылган ипи телеме, гренка

tostoparlak

с. йоп-йомарлак

tosun

и. 1) печтерелгән башмак үгез; 2) тап-таза (сәламәт) егет

tosuncuk

и. гадәттән тыш эре туган бәби

total

с. тоталь

totalitarizm

и. тоталитаризм

toy

I яшьлеге сәбәпле булдыксыз toyII и. иск. туй, мәҗлес

toygar

и. зоол. тургай

toynak

и. тояк

toynaklılar

и. зоол. тояклылар

toz

1. и. 1) тузан; 2) порошок, порак. 2. с. тузансыл, тузгыл, порошоклы □ toz koparmak тузан кубару; toz şeker шикәр комы ◊ tozdan dumandan ferman okunmamak берни күренми, берни аңлашылмый торган тәртипсез җир

tozamak

ф. тузанлану, тузу

tozan

1. и. 1) тузан бөртеге, тузанак. 2. с. тузанлы

tozanmak

ф. тузыну, тузгылу

tozarmak

ф. тузу, тузанга әверелү

tozboya

и. порошок буяу

tozlamak

ф. тузанлау

tozlu

с. тузанлы

tozluk

и. 1) тузанлык (тузаннан саклану чарасы); 2) тузанлылык

tozpembe

с. и. җете алсу (төс)

tozsabun

и. порошоклы сабын

tozumak

ф. тузан булып күтәрелү

tozuntu

и. күтәрелгән тузан, тузынты диал.

tozutmak

ф. тузгыту

trafik–trük

[ Previous ] [ Next ]

trafik

и. 1) олы юл, трасса, тракт; 2) юллардагы хәрәкәт; 3) күч. эшчәнлек һәм аралашу активлыгы

trafikçi

и. олы юл полициясе

trafo

и. сөйл. трасформатор

tragedya

и. (тормыштагы) трагедия, фаҗига

trahom

и. мед. трахома

trajedi

и. (театраль) трагедия

trajik

с. трагик

trajikomedi

и. трагикомедия

trake

и. мед. анат. трахея

trakeliler

и. зоол. трахеялелар (бөҗәкләр, үрмәкүчләр һ. б.)

traktör

и. трактор

traktörcü

и. тракторчы

trampa

и. бартер, бартерлы товар алмашу

trampacı

и. бартерчы

trampete

и. барабан, бәләкәйрәк барабан

tramplen

и. трамплин

tramvay

и. трамвай

transandantal

с. фәлс. трансценденталь (формасы бар, эчтәлеге билгесез)

transfer

и. 1) трансфер, йөкләрне махсус рәвештә күчерү; 2) финанс хокукларын күчерү-тапшыру; 3) спортчының бер спортив оешмадан (клубтан) икенчесенә китүе ("сатылуы")

transformasyon

и. трансформация

transformatör

и. трансформатор

transfüzyon

и. трансфузия, кан күчертү

transistor

с. транзистор

transit

и. 1) транзит (транспорт үзәгендә бер транспорт чарасыннан икенчесенә утырып юл йөрү); 2) чикләрдә махсус тикшерелмичә юл үтү; 3) (машинада һ. б. ш.) юл кагыйдәләрен бозып (тиешле җирдә тукталмастан) үту

transkripsiyon

и. транскрипция

transport

и. транспорт

tranş

и. (ит буларак) сыер боты

trapez

и. (гимнастикада) трапеция

trapezci

и. трапецияче гимнаст

trapeze

и. трапеза, тәгамьләнү

travers

и. шпал

traverten

и. известьле утырма

travmatoloji

и. травматология

tren

и. поезд ◊ treni kaçırmak форсатны кулдан ычкындыру

trençkot

и. эчлекле плащ

treyler

и. трейлер, озын кызаулы яисә озын арбалы автомашина

tribün

и. трибуна

trigonometri

и. тригонометрия

triko

и. трико (бәйләмле тукыма)

trikotaj

и. трикотаж

trilyon

и. триллион

tripleks

с. өчкат, өч катлы

triportör

и. өч тәгәрмәчле автомашина

trişin

и. зоол. трихина (яман суалчан)

trok

и. алмашу, товар алмашу

trol

и. трал

troleybüs

и. троллейбус

tromp

и. архит. почмак гөмбәз

tropika

и. 1) тропика, тропик параллельләрнең берсе; 2) ике тропика арасы, тропиклар

tropikal

с. тропик, тропик өлкәгә хас

tropizm

и. тропизм, организмнарның җылы һәм эссе тәэсирендә торышларын үзгәртүе

troposfer

и. тропосфера

trotuar

и. тротуар

trup

и. (театраль) труппа

truvakar

1. и. кыска пәлтә. 2. с. кыска җиңле

tröst

и. трест (экономик берләшмәнең бер төре)

trük

и. (кинода һ. б.) трюк

tu–tuşlamak

[ Previous ] [ Next ]

tu

ы. тфү! хәерсез!

tuba

и. миф. (җәннәттәге) тубый агачы túba II и. быргының бер тере

tufan

и. төрле мәгъ. туфан

tufeyli

и. с. 1) тофәйли, кеше исәбенә көн күрүче; 2) биол. паразит

tugay

и. хәрби бригада

tuh

ы. тфү! хәерсез!

tuhaf

с. 1) сәер; 2) көлкеле, мәзәк; 3) гаҗәеп; 4) кыргый кыланышлы □ tuhaf olmak аптырап калу

tuhafiye

и. галантерея (галантерея) товарлары

tuhaflaşmak

ф. сәерләшү, сәерләнү

tuhaflık

и. сәерлек tuluat и. импровизация

tuluatçı

и. артист-импровизатор

tuluk

и. толык, ток (хайваннан бетен килеш салдырылган тире һәм шуннан ясалган капчык)

tulum

и. 1) к: tuluk; 2) куш-кубыз, шубыр (һава капчыгы ярдәмеңдә уйнатыла торган тынлы музыка әсбабы); 3) комбинезон; 4) сир. күч. тулымса кеше; □ tulum çıkarmak 1) хайван тиресен ярмыйча салдыру; 2) күч. теләгәнен тулысынча булдыру

tulumba

и. насос, пыргы

tulumcuk

и. колак камерасы

tulun

и. елгадагы зур таш

tulup

и. тетелгән йон яисә мамык

tuman

и. сөйл. чалбар

tumağı

и. томау

tumba

и. баштүбән килү; башта тору

tumbadız

с. и. сөйл. кыска буйлы һәм юан (кеше)

tumturak

и. 1) шау-шулы тантана; 2) күперенке (купай) сүзләр

tumşuk

и. (карчыга томшыгы кебек) бөкре томшык

tun

и. сөйл. караңгы почмак; яшертен урын

tundra

и. тундра

tunç

и. точ, бронза

tunçlamak

ф. 1) точ белән каплау; 2) точ төсенә кертү

tunçlaşmak

ф. точ төсенә керү

tur

I и. 1) тур, ил гизү, әйләнеп сәяхәт итү; 2) тур, спорт ярышларының бер тапкыры turII и. зоол. тур (кәҗәсыман тау хайваны)

tura

и. 1) үрелгән киләп; борыт, үрмә, ишмә; 2) уенда кулланыла торган төенле тастымал

turalamak

ф. 1) киләп үрү; 2) төенле тастымал белән сугу

turaç

и. зоол. турач (тавыксыман бер кош тере)

turba

и. торф, кәлтәү диал.

turbalık

и. торфлык

turfalamak

ф. санга сукмау

turfanda

и. 1) беренче булып өлгерә торган җиләк-җимеш (яшелчә); 2) күч. яңа гына пәйда булган нәрсә, яңалык

turfe

с. сәер кыланышлы, гаҗәп тупас

turgay

и. тургай

turist

и. турист

turistik

с. туристик

turizm

и. туризм

turkuvaz

и. с. яшькелт зәңгәр төс, яшькелт зәңгәр

turkülemek

ф. җырлау

turna

и. зоол. торна ◊ turna katarı бер-бер артлы тезелеп бару рәвеше (очып барган торналар төркеме шикелле)

turnagagası

и. бот. 1) торна борчагы; 2) яран гөле

turnageçidi

и. язгы көчле җил

turnagiller

и. зоол. торнасыманнар

turne

и. турне; чит илләрдә йөреп кайту

turnike

и. 1) турникет, әйләнмәле ишек; 2) кешеләрне берәмләп кертә торган (мәс., метродагы) җайланма

turno

и. бер генә тәгәрмәчле чыгыр

turnusol

и. зәңгәр буяу төре

turnuva

и. турнир

turp

и. торма; ачы торма

turpgiller

и. бот. тормасыманнар

turta

и. кулин. торт

turuncu

с. саргылт кызыл, апельсин төсендәге

turunç

и. нарынҗа (апельсинның бер тере)

turşu

1. и. 1) тозланган яшелчә яисә җимеш. 2. с. тозланган, әчетелгән □ turşu kurmak тозларга кую; turşu olmak әчү ◊ turşu gibi olmak (turşu çıkmak, turşuya dönmek) хәлдән таю

turşucu

и. тозланган яшелчә-җимеш хәзерләүче яисә сатучы

turşuculuk

и. яшелчә һ. б. тозлау эше

turşulaşmak

ф. 1) тозлану; 2) әчү, әчешү

turşuluk

и. 1) тозланганлык, тозланыш; 2) әчегәнлек

turşumak

ф. тозлану; әчү, әчешү

tutacak

и. кухня күпчеге

tutak

I и. 1) тотак, нәрсәнең дә булса тотына (тотыла) торган төше; 2) тоткыч tutakII и. тар. тотык, алдатмау өчен алынган әсир

tutam

и. тотам

tutamak

и. 1) тотанак, (нәрсәнең дә булса) тота торган җайланмасы; 2) күч. таяныч

tutamaksız

с. тотанаксыз, ышанычсыз

tutamlamak

ф. тотамлау, бер тотам алу

tutanak

и. 1) беркетмә; 2) берничә кешенең (күмәклекнең) мөрәҗәгате

tutar

и. 1) сумма, җәмгы; 2) кемнең дә булса барча килере

tutarak

и. бума өянәге

tutarlı

с. тату (яшәү) хәлендәге; ипле

tutarlık

и. иплелек

tutarlılık

и. үзара татулык

tutarsız

с. ипсез; татулыксыз

tutaç

и. тоткыч, кыскыч

tutkal

и. җилем, келәй

tutkallamak

ф. җилемләү, җилем белән ябыштыру

tutkallı

с. җилемле; җилемләнгән

tutkalsız

с. җилемсез

tutku

и. бик көчле теләк, дәрт

tutkulu

с. бик көчле теләкле, дәртле

tutkun

и. с. билгеле бер теләккә (дәрткә) бирелгән

tutma

и. 1) тоту; 2) ярдәм итү

tutmak

ф. 1) төрле мәгъ. тоту; 2) каплау, каплап алу; 3) куәтләү, ярдәм итү; яклау, яклашу; 4) ярашу, килешү; ипле булу; 5) (белән) шөгыльләнү; 6) барып җитү, ирешү; барып тию; 7) (дип) исәпләү; 8) тотыну, керешү; 9) авыруга, чиргә сабыштыру ◊ tut kelin perçeminden тотарсың койрыгын (берәр кыен, мөшкел мәсьәлә каршысында әйтелә торган суз); tuttuğu dal elinde kalmak тотынган талы өзелү, барча өметләреңдә алдану

tutmaç

и. 1) салмалы аш; 2) сир. токмач

tutsak

1. и. 1) әсир (сугыш әсире); 2) күч. (берәр нәрсәгә яисә кешегә) бик нык бәйлелек. 2. с. комачау

tutsaklık

и. әсирлек

tutturmak

ф. 1) төрле мәгъ. тоттыру; 2) сир. дәвам итү; 3) бәйләү, баглау; 4) ирештерү, җиткерү

tutturmalık

и. каптырма

tutu

и. залог (акча һ. б.), тоткы сөйл.

tutucu

и. 1) кадимче, консерватор; үзгәртүләргә бик сак караучы; 2) (кайбер спорт төрләреңдә) спортсмен ярдәмчесе

tutuculuk

и. консерваторлык, кадимчелек

tutuk

с. 1) тотлыгучы; 2) кысынкы хәлдәге; 3) параличланган

tutukevi

и. әсирләр барагы

tutuklamak

ф. кулга алу

tutuklu

и. кулга алынган кеше, арестант

tutukluluk

и. арестант булу

tutuksuz

и. кулга алынмаган (ләкин хөкем ителгән)

tutulmak

ф. төрле мәгъ. тотылу

tutulu

с. 1) биләнгән, биләүлә, ияле, хуҗалы; 2) залог итеп алынган

tutum

и. 1) сакчыллык; 2) тотыш

tutumlu

с. сакчыл

tutumsuz

с. сакчыллыксыз, исрафчыл

tutunmak

ф. 1) төрле мәгъ. тотыну; 2) урынында калу; 3) сир. бәйләнү, тоташу

tuturuk

и. сөйл. ут кабызу өчен чыбык-чабык

tutuşmak

ф. 1) төрле мәгъ. тотышу; 2) тотыну, керешү; 3) кабыну

tutuşturmak

ф. 1) кулына тоттыру; 2) кабызу

tuval

и. майлы буяу белән рәсем ясау өчен чәпе (тупас тукыма) tuval II. и. рәссамнар өчен грунтланган киндер

tuvalet

и. 1) төрле мәгъ. туалет; 2) әҗәтханә □ tuvalet ispirtosu дәвалауда (чистартуда) кулланыла торган саф спирт

tuz

и. төрле мәгъ. тоз ◊ tuzla buz чәлпәрәмә; tuzu kuru дарысы коры

tuzak

и. төрле мәгъ. тозак □ tuzak kurmak тозак кору; tuzağa düşürmek тозакка төшерү

tuzaklamak

ф. 1) тозак кору; 2) тозакка төшерү

tuzcu

и. тозчы, тоз сатучы

tuzla

и. 1) тоз чыгарыла торган җир; 2) терлекләргә тоз ялату урыны

tuzlak

и. тозлак; тозлавык

tuzlamak

ф. тозлау

tuzlanmak

ф. тозлану

tuzlu

с. 1) тозлы, тозланган; 2) артык тозлы; 3) бик кыйбат, бәяле

tuzlubalgam

и. мед. экзема; тире чире

tuzluca

рәв. с. шактый тозлы

tuzluk

и. 1) тозлык, тоз савыты; 2) атның күз өстендәге чокырчык, уенты

tuzluluk

и. тозлылык

tuzsuz

с. төрле мәгъ. тозсыз

tuçlaştırmak

ф. точ (бронза) һәйкәл ясау (кою)

tuğ

и. баш киеменә беркетелгән каурый, чук

tuğamiral

и. контр-адмирал

tuğbay

и. (гаскәри) капитан

tuğgeneral

и. генерал-майор

tuğla

и. 1) яндырылган кирпеч; туңка; 2) гомумән кирпеч □ tuğla harmanı кирпеч заводы

tuğlacı

и. кирпечче, кирпеч яндыручы

tuğra

и. 1) тугра, мөһер (элекке төрки хөкемдарларның нәселдән килгән пичәте); 2) тәңкәнең рәсемле ягы (күн ягы) □ tuğra çekmek мөһер басу

tuğrakeş

и. тар. (Госманлы солтаннары сараенда) мөһер басучы

tuğralı

с. 1) мөһерле; 2) рәсемле

tuğyan

и. ташкын, ташу

tuş

и. 1) төрле мәгъ. туш; 2) клавиш, төймә бармакча; 3) (керештә) туше; 4) тушь; 5) тоташ бер төскә буялган төш □ tuş oynamak муз. туш уйнау

tuşlamak

ф. клавишка (төймәгә) басу

töhmet–tözel

[ Previous ] [ Next ]

töhmet

1. и. яла, әләк, төхмәт иск. 2. с. инсафсыз, намуссыз (кеше)

töhmetsiz

с. яласыз, әләксез

töhmetti

с. ялалы, әләкле

tökezlemek

ф. сөрлегү

tökezlenmek

ф. сөрлегеп китү

tökezmek

ф. к.: tökezlemek

tömbeki

и. тәмәкенең бер төре

tömbekici

и. тәмәкече (тәмәке тартучы)

töre

и. әдәп-инсаф кагыйдәләре, түрә иск., юсын иск.

törebilim

и. әхлак гыйлеме

töreci

и. 1) түрәче, судья; 2) әхлакчы

törecilik

и. 1) түрәчелек; 2) әхлакчылык

töredışı

с. и. әхлактан тыш, әхлаксыз рәвештә

töredışıcılık

и. фәлс. әхлаксызлык, инсафсызлык

törel

с. әхлакка бәйләнешле

töreli

с. 1) әхлаклы, инсафлы; 2) законлы, заңлы иск.

tören

и. тантана, тантаналы җыен; мәҗлес; йола мәҗлесе

törenli

и. тантаналы

törensel

с. рәсми тантанага бәйләнешле

törpü

и. терпе, агач игәве

törpülemek

ф. терпеләү

tös

ы. артка! (атны чигендерү ымлыгы)

töskürmek

ф. артка чигенү

töskürtmek

ф. артка чигендерү

töskürü

рәв. сөйл. чигенә-чигенә, чигенеп-чигенеп

tövbe

и. тәүбә

töz

и. 1) асыл, иң кыйммәтле өлеш; 2) фәлс. бөтен барлыкның күзгә күренми торган асылы, түз диал.

tözcülük

и. күренмәс-беленмәс нигезгә (түзгә) ышану

tözel

с. түз белән баглы, түзгә бәйләнешле

tüberküloz–tüzük

[ Previous ] [ Next ]

tüberküloz

и. туберкулез

tüccar

и. сәүдәгәр

tüccarlık

и. сәүдәгәрлек

tüf

и. геол. туф

tüfek

и. мылтык, винтовка □ tüfek çatmak мылтыкларны таганлау (өчәрләп бер- беренә сөяп кую)

tükenik

с. төкәнгән, беткән

tükenmek

ф. төкәнү, төгәнү; бетү

tükenmez

1. с. бетмәс-төкәнмәс. 2. и. 1) күч. сөйл. йөземнән ясалган бер төр эчемлек; 3) күч. авторучка

tükenmezkalem

и. авторучка

tükenmezlik

и., с. төкәнмәслек

tüketici

и. 1) кулланучы; 2) күч. исраф итүче

tüketmek

ф. 1) төкәндерү (төгәндерү), бетерү; 2) куллану; сарыф итү; 3) көчсезләндерү, хәлен алу

tükürmek

ф. төкерү

tükürük

и. төкерек

tükürüklemek

ф. төкерекләү

tül

и. тюль (челтәр төре)

tülbent

и. 1) чалма; 2) дүлмән, йомшак мамык тукыма

tüm

с. 1) бөтен, барча, һәммә; 2) к.: tümen

tümbek

и. 1) түмгәк; 2) кечкенә түбә, кечерәк кашлак

tümce

и. гр. җөмлә

tümden

рәв. бөтенләй

tümdengelim

и. неол. конкретлаштыру, гомумидән хосусыйга килү

tümel

и. 1) тулай; 2) гомуми

tümen

и. 1) тар. унмеңлек гаскәр; 2) сан. ун мең; 3) дивизия; 4) күч. күп кешеле җыен

tümlemek

ф. җыеп бөтәйтү; тәмамлау

tümlenmek

ф. бөтәйтелү; тәмамлану

tümler

с. и. мат. тутыргыч, бөтенәйткеч

tümleç

и. 1) җыйгыч; 2) гр. тәмамлык

tümsek

и. 1) кечкенә түбә, кашлак, калкулык; 2) чыгынкы җир

tümsekti

с. 1) кашлаклы; 2) чыгынкы

tümselmek

ф. бүлтәю

tünaydın

ы. "хәерле төн!"

tünek

и. төнәк; куну өчен (өйдән читтә) туктаган җир

tüneklemek

ф. төнәкләү

tünel

и. туннель

tünemek

ф. 1) төнәү, төн уздыру өчен ботакка һ. б. урынга куну (кош тур.); 2) биек урындыкка менеп утыру (кеше тур.)

tünmek

ф. караңгы төшү

tüp

и. 1) тюбик, цилиндр формасындагы кечерәк савыт; 2) пробирка

tüplü

с. тюбикка тутырылган яисә куелган

tüplük

и. тюбиклар яисә пробиркалар кую җайланмасы

tür

и. төрле мәгъ. төр

türban

и. чалма, төрбан

türbe

и. төрбә, кабер өстендәге ябулы (ишекле) корылма

türbedar

и. төрбәче, төрбә каравылчысы; мөҗавир

türbedarlık

и. төрбәчелек; мөҗавирлек

türbin

и. турбина

türdeş

с. и. төрдәш

türdeşlik

и. төрдәшлек

türe

и. 1) гаделлек; законлылык; 2) хокук, хокукчылык

türel

с. неол. хокукый

türemek

ф. 1) бар булу, барлыкка килү, түрәү диал.; 2) лингв. (гадәттә алынма сүзләрдә) аваз өстәлү; сүз ясалу

türetici

с. и. 1) ясагыч; 2) сүз ясагыч

türetmek

ф. 1) ясау, барлыкка китерү; 2) гр. сүз ясау

türev

и. гр. ясалма сүз

türeyiş

и. сүз ясалышы

türk

и. 1) төрек; 2) төрки, төрки халыкларның берсе һәм шуның бер кешесе

türkbiberi

и. кызыл борыч

türkmen

и. төрекмән

türkmence

1. и. төрекмән теле. 2. рәв. төркмәнчә, төрекмән телендә

türkmeşesi

и. бот. бөке имәне (кайрысыннан бөке ясала)

türkolog

и. тюрколог

türkoloji

и. тюркология

türkçe

1. и. төрек теле. 2. рәв. төрекчә, төрек телендә

türkçeleşmek

ф. 1) төрекчәләшү; 2) төркичәләшү

türkçeleştirmek

ф. 1) төрекчәләштерү; 2) төркичәләштерү

türkü

и. халык җыры; кыска җыр □ türkü çağırmak (söylemek) җыр җырлау; ◊ türküsünü çağırmak хушына китәрлек сүз сөйләп исен китәрү

türkücü

и. җырчы

türkücülük

и. җырчылык

türküteşmek

ф. җырга керү, җырда җырлану

türlü

с. төрле □ türlü türlü төрле-төрле

türüm

и. неол. 1) барлыкка килү; 2) Алла тарафыннан яратылыш

tüs

и. сир. чәч бөртеге, кыл, төк

tütmek

ф. 1) төтәү, тетү диал.; 2) буланып (парланып) тору

tütsü

и. 1) төтәс (дини мәрасимнәрдә яндырганда хуш ис чыгара торган агач яисә үлән); 2) ыс, ыслау

tütsülemek

ф. 1) төтәсләү; 2) ыслау

tütsülü

с. 1) төтәсле; төтәсләнгән; 2) ысланган

tütsülük

с. и. төтәслек (әйбер, матдә)

tüttürmek

ф. төтәтү

tütün

и. 1) тәмәке (үсемлеге һәм тартыла торганы); 2) сир. төтен

tütünbalığı

и. 1) зоол. ыслана торган балык; 2) ысланган балык

tütüncü

и. тәмәкече, тәмәке үстерүче яисә сатучы

tütünlemek

ф. тәмәке сибү (мәс., үсемлектәге кортларны бетерү өчен)

tütünlük

и. йомшак иттән пешерелгән ашамлык, бастырма

tütünrengi

с. төтен төсе (төсендәге)

tüvit

и. твид (йон тукыма төре)

tüy

и. төк, кыл бөртеге □ tüy atmak теләү, түләкләү, (кайбер хайваннар) йон алмаштыру ◊ tüy dikmek начар нәрсәнең (хәлнең һ. б.) начарлыгын арттырып сөйләү; tüyleri ürpermek чәчләре үрә тору

tüy sıklet

и. җиңел үлчәүдәге спортчы (көрәшче, боксер һ. б.)

tüydürmek

ф. 1) урлап яшерү; 2) ераклаштыру

tüylenmek

ф. төкләнү, өстенә төк үсү, төкләр каплау

tüylü

с. төкле

tüysüz

с. төксез

tüze

и. хокук, хокукчылык

tüzel

с. хокукка (хокукчылыкка) бәйләнешле □ tüzel kişi юридик зат

tüzük

и. низамнамә, кагыйдәнамә

tıbben–tığ

[ Previous ] [ Next ]

tıbben

рәв. медицина гыйлеменә карап, медицина гыйлемемчә

tıbbi

с. медицинага бәйләнешле

tıbbiye

и. медицина факультеты; медицина уку йорты

tıbbiyeli

и. медик студент

tıfıl

и. бәби, нарасый

tık

иярт. тык (төртелү тавышы)

tıkabasa

рәв. төеп тутырып, төйгечләп

tıkalı

с. тыгылган, бөялгән

tıkamak

ф. тыгын тыгу, тыгынчыклау

tıkanık

с. тыгылган, үзенә тыгынчык тыгылган

tıkaç

и. тыккыч, бөке

tıkaçlamak

ф. тыккычлау, бөкеләү

tıkaçlı

с. бөкеле

tıkaçsız

с. бөкесез

tıklatmak

ф. тык иттерү (итү)

tıklım tıklım

рәв. шыгрым

tıkmak

ф. тыгу, тыгызлау, дыңгычлау

tıknaz

с. тулымса, тумпа

tıknazlık

и. тулымсалык, тумпалык

tıksırmak

ф. авыз ачмыйча ютәлләү (йөткерү)

tıksırık

и. авыз ачмыйча ютәлләү (йөткерү) авазы

tıkılmak

ф. тыгылу

tıkım

и. кабым, авызга сыярлык ризык кисәге, бер кабым ризык

tıkır

иярт. тыкыр; tıkır tıkır тыкыр-тыкыр

tıkırdamak

ф. тыкырдау

tıkırdatmak

ф. тыкырдату

tıkırtı

и. тыкырдау авазы

tıkız

с. 1) тыгыз; 2) тулган, тулынкы

tıkızlaşmak

ф. тыгызлану

tıkızlık

и. тыгызлык

tıkışık

с. тыгын, кысык

tıkışıklık

и. тыгынлык, кысыклык

tılsım

и. тылсым

tılsımlı

с. тылсымлы

tımar

I и. 1) иск. яраларны дәвалау; 2) бакча һ. б. карау; урман чистарту; 3) атны чистарту tımarи. тар. урта гасырларда гаскәри һ. б. төрле дәүләт хезмәтен үтәү шарты белән бирелә торган җир кишәрлеге

tımarcı

и. 1) яра төзәтүче; 2) бакча багучы, урман чистартучы

tımarhane

и. психик авырулар хастаханәсе

tımarhanelik

с. психик авыру белән авыручы

tımarlı

с. тәрбияле, чистартылган, каралган

tıngır

иярт. дыңгыр; tıngır tıngır дыңгыр-дыңгыр

tıngırdamak

ф. дыңгырдау

tıngırtı

и. дыңгырдау авазы

tınlamak

ф. чыңлау, яңгырау

tınmak

ф. 1) игътибар итү; 2) аваз бирү

tınmaz

с. реакциясез, берничек тә җавап бирми торган

tınnet

и. аваз бирү; чыңлау

tını

и. муз. тембр, тон

tıp

и. медицина, тыйп

tıp tıp

иярт. тып-тып, дөп-дөп

tıpa

tapa и. пластырь, тефтә

tıpalamak

ф. пластырь ябу, тефтәләү

tıpalı

с. пластырьле, тефтәле

tıpasız

с. пластырьсыз, пластырь ябылмаган

tıpatıp

рәв. бөтенләй, тәмамән

tıpkı

рәв. нәкъ; тамам

tıpı tıpına

рәв. нәкъ, төп-төгәл

tıpır tıpır

иярт. тыпыр-тыпыр, лепер-лепер

tıpırtı

и. лепердек авазы; тыпылдау тавышы

tıpış tıpış

иярт. тып-тып (кыска адымнар белән кызу-кызу йөрү)

tırak

иярт. тыкырт, шатырт

tıraş

и. 1) чәч алу һәм сакал-мыекны кыру эшә; 2) тигезләп юну, ышкылау; 3) күч. сөйл. ялыктыргыч озын сүз □ tıraş bıçağı чәч алу өчен пәке, бритва; tıraş etmek чәч алу яки сакал-мыек кыру эшен башкару; tıraş olmak чәч алдыру яки сакал-мыек кырдыру; tıraş gelmek чәч яки сакал-мыек җитү

tıraşlamak

ф. 1) чәч алу һәм сакал-мыекны китәрү; 2) юнып тигезләү, ышкылау; 3) күч. бик озак сөйләү, сүзе белән ялыктыру

tıraşlı

с. 1) чәчен алдырган; сакал-мыегын кырдырган (китәргән); 2) юнылган, юнып тигезләнгән

tıraşsız

с. 1) чәч-сакалы җитү; 2) юнылмаган, юнып тигезләнмәгән

tıraşçı

и. күч. сүзе белән ялыктыручы; күпсүзле кеше

tırhallı

с. беркөе, үзгәрешсез

tırkaz

и. ишек (капка һ. б. да) эшермә бик

tırkazlamak

ф. эшергечләп бикләү

tırmalamak

ф. тырнау, тырнаклау

tırmalanmak

ф. тырналу

tırmamak

ф. тырнау, тырмау

tırmanmak

ф. 1) тырману, тырнану; тырнашу; 2) күч. көчәю, арту

tırmanıcı

с. тырнагым, тырный торган (үсемлек)

tırmaşmak

ф. тырмашу; тырнашу

tırmık

и. 1) тырнак эзе; 2) тырмачык, кул тырмасы

tırmılanmak

ф. тырналу

tırnak

и. 1) тырнак; 2) (төрле җайланмаларда) тырнак, тырнакча, тырнакчык, эләктергеч ◊ tırnak göstermek тырнак күрсәтү; tırnak kadar тырнак кадәр; tırnak sürüştürmek гауганы кузгату; tırnakı olamamak (кемнең, нәрсәнең) тырнагына да тормау

tırnaklamak

ф. 1) тырнау, төрлечә тырнау; 2) тырнаклау, тырнакка эләктерү (мәс., ерткыч кош тур.)

tırnaklı

с. тырнаклы

tırnaklık

и. 1) эләктергеч; 2) ату коралының көпшәсендәге махсус кирт, прицел

tırnaksı

с. тырнаксыман

tırnakçı

и. с. кемнең дә булса акчасын әкренләп үзләштерүче

tırpan

и. чалгы, чапкыч ◊ tırpan atmak кырып ташлау (мәс., дошманны)

tırpana

и. зоол. озын гәүдәле балык тере

tırpancı

и. чалгычы; печәнче

tırpanlamak

ф. 1) чалгы белән чабу, чапкычлау; 2) күч. кыру, кырып салу

tırtık

и. кытыр, чый, чыенты; билгеле бер өслектәге кисү (тырнау, киртү) эзе

tırtıklamak

ф. чәлдерү, чәлү

tırtıklı

с. кытырлы, кытыршы; чыентылы; киртле

tırtıl

I и. 1) чимай (җимай), шаблон; 2) танк чылбыры, гусеница; 3) тешләч кырый, тешле-тешле чит, сырлы чит, сырлы бизәк tırtılи. зоол. карышлавык (бөҗәк корты)

tırtıllı

с. тешләч, тешле-тешле

tırtılsı

с. сырлы бизәксыман

tırtır

и. зоол. мыеклач (зарарлы бөҗәк төре)

tırıl

с. 1) ялангач; 2) ярлы

tırıllamak

ф. ярлылану, ялангачлану

tırınk

иярт. чылтыр, чылтырт

tırıs

и. юртакпау

tıs

иярт. ысс (ысылдау авазы)

tıslamak

ф. 1) ысылдау; 2) эһелдәү

tıynet

и. 1) холык, табигать; 2) кыяфәт, килбәт

tıynetsiz

и. килбәтсез, рәтсез

tığ

I и. 1) бәйләм инәсе; 2) без; 3) тишкеч, уймыр tığи. туры кылыч

ucube–ucuzluk

[ Previous ] [ Next ]

ucube

и. коточкыч җирәнгеч нәрсә

ucun ucun

рәв. акрын-акрын, көч-хәл белән

ucuz

с. арзан, очсыз, кыйбат түгел; ucuz almak арзанга алу; ucuz kumaş арзан тукыма; ucuza satmak арзанга сату ◊ ucuz kurtulmak җиңел котылу

ucuzcu

и. 1) арзанга сатучы; 2) арзанга алучы

ucuzlatmak

ф. арзанайту, очсызландыру

ucuzluk

и. арзанлык, очсызлык

uf–ufuk

[ Previous ] [ Next ]

uf

ы. уф!

ufacık

с. бик кечкенә

ufak

с. вак; кечкенә

ufaklamak

ф. ваклау, вак кисәкләргә әйләндерү

ufaklık

и. 1) кечкенәлек, бәләкәйлек; 2) вак акча

ufalamak

ф. ваклау, вак итү

ufalanmak

ф. ваклану, вак кисәкләргә ватылу

ufalmak

ф. кечерәю, бәләкәйләнү

ufaltmak

ф. ваклау, кечерәйтү

uflamak

ф. уфылдау; ах итү

ufuk

и. офык, горизонт ◊ ufkunu genişletmek дөньяга карашын киңәйтү

ukde–ukraynalı

[ Previous ] [ Next ]

ukde

и. 1) иск. төен; 2) авырлык, кыенлык; киртә

ukraynalı

и. украин кешесе

ulak–ulusçuluk

[ Previous ] [ Next ]

ulak

и. чапкын

ulam

и. 1) төркем; 2) сыйныф

ulamak

ф. өстәү, кушу, ялгау

ulaşmak

ф. 1) барып җитү; 2) ирешү; 3) кушылу, кою (елга тур.)

ulaştırma

и. транспорт, транспорт чаралары

ulaştırmak

ф. 1) китереп җиткерү; 2) ирештерү

ulaşım

и. 1) бәйләнеш; 2) контакт

ulu

с. 1) олы; бөек; 2) бик зур

ulu orta

рәв. уйламыйча; дуамалланып

ululamak

ф. олылау; хөрмәтләү; ихтирам итү

ululuk

и. олылык, бөеклек

ulumak

ф. 1) улау (эт, бүре тур.); 2) күч. иңрәп елау

ulus

и. милләт

ulusal

с. милли

uluslararası

и. халыкара

ulusçu

и. милләтче

ulusçuluk

и. милләтчелек

umacı–umutsuzluk

[ Previous ] [ Next ]

umacı

и. бүки (кечкенә балаларны куркыту сүзе)

umar

и. чара

ummak

ф. өмет итү, ышанып тору; исәп тоту

umum

и. с. гомум; барсы □ umum müdür генераль директор

umumi

с. гомуми, тулы □ umumi efkar гомуми фикер

umur

и. игътибар бирү

umursamak

ф. игътибар итү

umut

и. өмет □ umut beslemek өметләнү; umut etmek өмет итү

umutlandırmak

ф. өметләндерү

umutlanmak

ф. өметләнү

umutlu

с. өметле

umutsuz

с. өметсез

umutsuzluk

и. өметсезлек

un–unvan

[ Previous ] [ Next ]

un

и. он; buğday unu бодай оны; patates unu крахмал, бәрәңге оны

uncu

и. ончы; он сатучы

unlamak

ф. (өстенә) он сибү; онда әвәләү

unsur

и. элемент

unutkan

с. онытучан

unutmak

ф. оныту

unutturmak

ф. оныттыру

unutucu

с. онытучан

unutulmak

ф. онытылу

unvan

и. исем, титул

ur–uruk

[ Previous ] [ Next ]

ur

и. оры; шеш

uran

и. 1) һөнәр; 2) сәнәгать, иңдустрия

uranüs

и. Уран (планета)

urağan

и. ураган, давыл

urgan

и. аркан; бау

uruk

и. ыру; ыруг

us–usçu

[ Previous ] [ Next ]

us

и. 1) акыл; 2) тыйнаклык

usa vurmak

ф. (берәр мәсьәлә хакында) бик яхшылап уйлап бер карарга килү

usanmak

ф. бизү; тую; yapmacık hayattan usandım ясалмалыклардан туйдым

uskumru

и. скумбрия (балык)

uskur

и. винт (пароходның)

uskuru

и. сыр (гайкада)

uslamlamak

ф. фикерләү; уйлап карау

uslanmak

ф. төзәлү; акыллылану

uslu

с. 1) акыллы, әдәпле; 2) тыңлаучан, юаш (хайван тур.)

usta

и. оста

ustalık

и. осталык

ustura

и. кырыну пәкесе

usul

I и. ысул, алым, метод usulи. 1) тамырлар, нигезләр; 2) ата-бабалар

usulca

рәв. әкрен генә; сиздермәстән

usulsüz

с. тәртипсез, системасыз; кагыйдәсез

usulsüzlük

и. системасызлык, тәртипсезлек, кагыйдәсезлек

usçu

и. рационалист

ut–utmak

[ Previous ] [ Next ]

ut

I и. оят; ut yeri оят җир(е) utII и. төрек музыка уен коралы

utandırmak

ф. оялту

utangan

с. оялчан

utangaç

с. оялчан

utangaçlık

и. оялчанлык

utanmak

ф. оялу; уңайсызлану

utanmaz

с. оятсыз; әрсез

utanmazlık

и. оятсызлык; әрсезлек

utanç

и. оялчанлык, оялучанлык; оят

utarit

и. астр. Меркурий

utku

и. 1) оту; 2) җиңү

utmak

ф. 1) оту; 2) иск. җиңү

uyandırmak–uyuşuk

[ Previous ] [ Next ]

uyandırmak

ф. уяту

uyandırıcı

и. 1) уятучы; 2) ярсытучы

uyanmak

ф. 1) уяну; 2) күч. уяну, чынбарлыкны аңлый башлау; 3) килеп чыгу, хасил булу

uyarlamak

ф. яраклаштыру туры китерү

uyarlanmak

ф. яраклашу, туры килү

uyarmak

ф. искәртү, кисәтеп кую

uyarı

и. искәртү

uydu

и. 1) астр. иярчен; 2) күч. иярчен, иярүче

uydurma

и. уйдырма

uydurmak

ф. 1) туры китерү; 2) уйлап чыгару, иҗат итү

uyduruk

и. уйдырма

uydurukçu

и. уйдырмачы

uygar

с. цивилизацияле

uygarlık

и. 1) цивилизация; 2) мәдәтият

uygulamak

ф. тормышка ашыру; тормышта куллану

uygulayıcı

и. тормышка ашыручы

uygun

с. 1) яраклы; тиешле; 2) лаеклы

uygunluk

и. яраклылык, туры килү

uygunsuz

с. яраксыз, туры килмәгән

uygunsuzluk

и. яраксызлык, туры килмәгәнлек

uygur

и. уйгур

uygurca

и. 1. уйгур теле. 2. рәв. уйгур телендә, уйгурча

uyku

и. йокы; uykum açıldı йокым ачылды; uykusu ağırdır (ул) яхшы йоклый; uykum geliyor йокым килә; uyku ilacı йокы даруы

uykucu

и. йокы капчыгы

uykuluk

и. ашказаны асты бизе

uykusuz

с. сөйл. йокысыз

uykusuzluk

и. йокысызлык

uylaşmak

ф. килешү

uymak

ф. 1) туры килү; ярау; 2) (сүзен, киңәшен) тоту, тыңлау

uymaz

с. туры килмәгән, ярамаган

uyruk

и. граҗдан (булу)

uyrukluk

и. гражданлык

uysal

с. тыңлаучан; буйсынучан

uyuklamak

ф. черем итү

uyum

и. туры килү; гармония

uyumak

ф. йоклау, йоклап китү

uyumlu

с. гармонияле, аһәңле

uyumsuz

с. гармониясез, аһәңсез

uyuntu

с. сөйл. йоклап йөри торган, ялкау, җебегән

uyutmak

ф. 1) йоклату; 2) киметү (мәс., авыртуны)

uyuz

и. мед. кычу (чир)

uyuz böceği

и. кычу бете

uyuzlu

с. кычулы

uyuşmak

I ф. ою; сизмәс хәлгә килү (мәс., аяк-куллар) uyuşmakф. 1) үзара килешү, ярашу; 2) (бер мәсьәлә хакында) килешү, уртак фикергә килү

uyuşuk

с. 1) оеган; сизмәс хәлгә килгән; 2) күч. җебегән, ялкау

uza duyum–uzunluk

[ Previous ] [ Next ]

uza duyum

и. телепатия

uzak

с. 1) ерак; uzak akraba ерак туган; uzak şehir ерак шәһәр; 2) шикле; 3) чит

uzaklaşmak

ф. 1) ераклашу, ерагаю; 2) китү (эштән)

uzaklaştırmak

ф. 1) ераклаштыру, ерагайту; 2) алу, чыгару (эшеннән)

uzaklık

и. ераклык

uzaktan

рәв. ерактан

uzamak

ф. 1) озын булу; 2) озынаю; 3) (озакка) сузылу

uzanmak

ф. 1) сузылу, сузылып китү; 2) сузылып яту

uzatmak

ф. 1) озынайту (мәс., чалбарны): 2) сузу (озакка, мәс., вакытны)

uzatmalı

с. озынайтылган

uzay

и. 1) пространство; 2) астр. галәм

uzay adamı

и. космонавт

uzaycı

и. косманавт

uzaycılık

и. косманавтика

uzgörür

с. алдан күрүче

uzlaşmak

ф. килешү, килешүгә ирешү

uzlaşmaz

с. килешмәс

uzlaşmazlık

и. килешмәслек

uzluk

и. осталык; җитезлек

uzman

и. белгеч, мөтәхассыйс

uzmanlık

и. белгечлек

uzun

с. 1) озын; uzun etek озын итәк; 2) дәвамлы, озак дәвам иткән, озын; uzun ömür озын гомер □ uzun boylu 1) озын буйлы; 2) күч. озак вакыт, озак uzunca с. озынча

uzunluk

с. озынлык

uç–uçuş

[ Previous ] [ Next ]

uç

и. 1) оч; bıçağın ucu пычакның очы; 2) ахыр, оч; очы-кырые; bu ormanın ucu yok бу урманның очы-кырые юк ◊ ucunu bulmak тәмамлау, бетерү, очына чыгу

uçak

и. очкыч, самолет

uçantop

и. волейбол

uçar

с. оча торган

uçkun

и. сөйл. очкын

uçlanmak

ф. очлану

uçlu

с. очлы

uçmak

ф. 1) очу, очып бару, очып килү; 2) очу, очып бетү, буга әйләнү; 3) очып төшү, килеп төшү

uçuk

I с. 1) уңган, сулган; 2) ачык (төс); 3) беленер-беленмәс булган uçukи. мед. чабырткы

uçuklamak

ф. чабырту (ирен)

uçurmak

ф. 1) очыру; 2) күч. чәлү, урлау, очырту

uçurtmak

1) очырту; 2) күч. шартлату, җимерү

uçuş

и. очыш; uzay uçuşı космик очыш

uğramak–uğursuz

[ Previous ] [ Next ]

uğramak

ф. 1) кереп чыгу; 2) узу, узып китү; 3) чыгу, атылып чыгу; янына килү; 5) дучар булу

uğraşmak

ф. 1) күп көч түгү; азаплану; 2) күч. маташу, (кем беләндер) булышу, көрәшү

uğrun

рәв. яшертен рәвештә

uğuldamak

ф. гүелдәү; улау (мәс., җил)

uğur

I с. уңай билге; уңай очрак uğurи. максат; bu uğurda canlarını feda ederler бу максатка (моның өчен) җаннарын фида итәрләр

uğurböceği

и. камка

uğurlamak

ф. озату, озатып җибәрү

uğurlu

ф. бәхетле

uğursuz

ф. бәхетсез

uşak–uşakkapan

[ Previous ] [ Next ]

uşak

и. 1) үсмер, малай; 2) егет

uşakkapan

и. сөйл. бөркет

vaat–vaşak

[ Previous ] [ Next ]

vaat

и. вәгъдә □ vaat etmek вәгъдә итү; vaadini tutmak (vaadinde durmak) вәгъдәсендә тору

vaaz

и. вәгазь

vacip

с. 1) иск. кирәкле; 2) тиешле (шәригать буенча)

vade

и. 1) түләү вакыты; 2) билгеле вакыт, мөддәт; vade ile билгеле бер вакытка

vadeli

с. мөддәте (срогы) билгеле

vadesiz

с. мөддәтсез, сроксыз, вакыты билгеләнмәгән; vadesiz hesap мөддәтсез кертем

vaftiz

и. чукындыру; vaftiz töreni чукындыру йоласы

vagina

и. анат. аналык җиңсәсе

vagon

и. вагон

vagonet

и. вагонетка

vah

ы. аһ, ай-яй; кызганыч

vahim

с. хәтәр, куркыныч; кыен, җитди

vahşet

и. вәхшилек, вәхшәт, кыргыйлык

vahşi

с. вәхши, кыргый

vahşileşmek

ф. вәхшиләшү

vahşilik

и. вәхшилек

vaiz

и. вәгазьче, вәгазь сөйләүче

vakar

и. вәкарь; олпатлык, авыр сабырлылык

vakarlı

с. вәкарьле; олпат, авыр сабырлы

vaki

с. булган, килеп чыккан; була торган, килеп чыга торган

vakit

и. вакыт ◊ vakit öldürmek вакытны бушка уздыру

vakitli

с. вакытлы

vakitsiz

и. вакытсыз

vakum

и. вакуум, бушлык

vakur

с. җитди; авыр сабырлы

vakıa

и. вакыйга; очрак

vakıf

и. фонд; вакыф (иганә өчен бирелгән акча яки мөлкәт)

vali

и. вәли, губернатор; вилаять башлыгы

valiz

и. (бик зур булмаган) юл сумкасы

vallahi

ы. валлаһи!

vals

и. вальс

vampir

и. өрәк; вампир

vanadyum

и. хим. ванадий

vandal

с. вандал; вәхши

vandallık

и. вандаллык

vantilatör

и. вентилятор

vantuz

и. мед. банка □ vantuz çekmek банка салу

vapur

и. пароход; vapurla getmek пароход белән китү

var

1. и. мөлкәт, байлык. 2. с. бар (булу) 3. хәб. сүз. бар; parası var акчасы бар ◊ var olsun! яшәсен!; varı yoğu һәммә нәрсә; ne var ne yok? хәлләр ничек? ни хәлләр бар?

var saymak

ф. фараз кылу, исәпләү, санау

varaklamak

ф. алтын кәгазь белән каплау (бизәкләү)

varakçı

и. алтын кәгазь белән бизәк ясаучы сәнгатькәр

varda

ы. игътибар! сак бул!

vargı

и. йомгак, нәтиҗә

varil

и. мичкә

varis

и. мед. кара кан тамырының киңәюе varis и. варис

variyet

и. сөйл. байлык, мөлкәт, мал

varlık

и. 1) бар булу; яшәеш; 2) мал, мөлкәт, байлык; 3) фәлс. барлык, бар булу

varlıklı

с. таза тормышлы, бай, мөлкәтле

varlıksız

с. ярлы, мөлкәтсез

varmak

ф. 1) килү, килеп җитү, барып җитү; tren ankara'ya yedide varır Анкарага поезд җидедә килә; 2) җитү; yaşı elliye vardı яше иллегә җитте; 3) килеп җитү; китереп чыгару; бетү; bu iş nereye varacak? бу эш нәрсә белән бетәчәк?; 4) аңлау, төшенү сизү, белү; sırrına varmak серен белү

varoş

и. бистә; шәһәр чите; şehir varoşu шәһәр чите

varta

и. куркыныч

varyant

и. вариант

varyemez

с. саран; карун

varyete

и. варьете

varyos

и. зур чүкеч, кувалда

varış

и. 1) килү, килеш; 2) финиш □ varış geliş килү-китү

varışlı

с. зирәк, сәләтле, тапкыр

varışlılık

и. зирәклек, сәләтлелек, тапкырлык

vasat

и. 1) урта, үзәк; 2) чолганыш

vasati

с. урта

vasiyet

и. васыять; vasiyet etmek васыять итү

vasiyetname

и. васыятьнамә

vasıf

и. 1) үзлек, үзенчәлек; сыйфат; bedeni vasıflar физик сыйфатлар; manevi vasıflar мораль сыйфатлар; 2) дәрәҗә; vasıfını kazanmak дәрәҗә алу

vasıflandırmak

ф. квалификацияләү

vasıflı

с. квалификацияле

vasıta

и. 1) чара; 2) арадашчы; 3) арадашчылык

vasıtalı

с. турыдан-туры булмаган; vasıtalı vergiler турыдан-туры булмаган салымнар

vat

и. ватт

vatan

и. ватан, туган ил

vatandaş

и. ватандаш; гражданин

vatandaşlık

и. ватандашлык, гражданлык

vatanperver

и. патриот, Ватанпәрвәр

vatanperverlik

и. патриотлык, ватанпәрвәрлек

vatka

и. ватин

vay

ы. кызганыч; аһ

vazelin

и. вазелин

vazelinlemek

ф. вазелинлау

vazgeçmek

ф. ваз кичү

vazife

и. вазыйфә, бурыч; vazife yüklemek вазыйфә йөкләү; 2) хезмәт, эш итү, хәрәкәт итү; 3) сабак, дәрес, өйгә эш

vaziyet

и. вәзгыять, ситуация; торыш; хәл; vaziyet nazik/eşti хәл четреклегә әйләнде; hava vaziyeti һава торышы

vazo

и. ваза

vaşak

и. зоол. селәүсен

Venüs–veznedar

[ Previous ] [ Next ]

Venüs

и. Чулпан (йолдызы)

ve

терк. һәм, вә; ve benzerleri һәм башкалары

veba

1) ваба (чир); 2) үләт

vecih

и. 1) йөз, бит, чәһрә; 2) юл, ысул; bu veçhile бу юл белән

veciz

с. кыска (сүз)

veda

и. саубуллашу □ veda etmek саубуллашу

vedalaşmak

ф. саубуллашу, саубуллашып аерылышу

vefa

и. мәхәббәттә тугрылык

vefakar

с. тугры, тугрылыклы

vefalı

с. тугрылыклы

vefasız

с. тугрылыксыз, ышанычсыз, хыянәтче

vefat

и. вафат, вафат булу □ vefat etmek вафат булу

vehmetmek

ф. Урынсызга курку, шиккә калу

vekalet

и. 1) вәкиллек; 2) иск. министрлык

vekaleten

рәв. ышаныч язуы буенча; вәкил буларак

vekaletname

и. ышаныч язуы, вәкәләтнамә

vekil

и. 1) вәкил; 2) иск. министр

velense

и. (бер ягы озын йонлы) одеял

velev

кис. хәтта ... да; bu sözü söylemedim, velev söylemiş olsam ne çıkar? бу сүзне әйтмәдем, хәтта әйткән булсам да -шуннан ни?

velhasıl

бәйл. кыскасы, шулай итеп

veli

и. 1) (баланы) опекага алган кеше; 2) әүлия

velur

и. велюр; бәрхет; хәтфә

velvele

и. ыгы-зыгы; кычкырыш

veranda

и. веранда

veraset

и. мирас, мирас алу

verdirmek

ф. бирдерү

vere

и. тар. капитуляция, дошманга бирелү

verecek

и. бурыч, бирәчәк

verem

1. и. туберкулез, үпкә авыруы. 2. с. шул авыру белән авыручы

veremli

с. үпкә авырулы

veresiye

рәв. кредитка, бурычка

vergi

и. 1) салым; vergi dairesi салым идарәсе; vergi ödemek (vermek) салым түләү; gelir vergisi керем салымы; 2) сәләт

vergici

и. салым җыючы

vergili

с. 1) салымлы; 2) күч. юмарт

vergisiz

с. салымсыз, салым түләнми торган

veri

и. мәгълүмат; istatistik veriler статистик мәгълүматлар

verici

и. 1) бирүче; 2) физ. тапшыргыч

verim

и. 1) уңыш, уңышлылык; 2) җитештерүчәнлек; 3) рентабельлек, табышлылык

verimli

с. 1) күп уңыш бирә торган; 2) уңдырышлы

veriş

и. 1) бүләк, бүләк итү; 2) сату-алу, алыш-биреш

vermek

ф. 1) бирү; 2) бүләк итү; 3) юнәлтү; 4) китереп чыгару, тудыру; zahmet vermek борчу тудыру, мәшәкатьләү

vermut

и. вермут

vernik

и. лак

verniklemek

ф. лаклау

vesika

и. документ, рәсми кәгазь; таныклык

vesile

и. 1) сәбәп; сылтау; 2) форсат

vesselam

ы. вәссәлам

vestiyer

и. гардероб (берәр учреждение бинасында)

vesvese

и. вәсвәсә; шик, шөбһә; курку

vesveseli

с. вәсвәсәлә; шикле, шөбһәле; куркулы

veteriner

и. ветеринар, байтар, мал врачы

veto

и. вето

veya

терк. яки

veyahut

терк. яки

veyl

ы. аһ, ай!

vezin

и. 1) иск. авырлык; 2) иск. гер; 3) әд. вәзен, үлчәм (шигырьдә)

vezne

и. касса

vezneci

и. кассир

veznedar

и. кассир

vicdan–vişneçürüğü

[ Previous ] [ Next ]

vicdan

и. вөҗдан; vicdan azabı вөҗдан газабы; vicdanım kabul etmiyor вөҗданым кабул итми

vicdanlı

с. вөҗданлы; намуслы

vicdansız

с. вөҗдансыз, намуссыз

vicdansızlık

и. вөҗдансызлык, намуссызлык

vida

и. 1) винт, болт; шөреп; 2) сыр (винтныкы)

vidalamak

ф. борып кертү

vidalı

с. винтлы

video

и. видео

videoteyp

и. видеомагнитофон

vietnamlı

и. вьетнам кешесе

vilayet

и. вилаять, губерна

villa

и. вилла

vinç

и. күтәрү краны

vira

1. с. туктаусыз, өзлексез. 2. ы. вира! күтәр!

viraj

и. вираж; кинәт борылу

viran

с. вәйран булган, җимерелгән, хәрәбәгә әйләнгән

virgül

и. өтер □ noktalı virgül нокталы өтер

virüs

и. вирус

visamiral

и. вице-адмирал

viski

и. виски

vitamin

и. витамин

vitaminli

с. витаминлы

vitaminsizlik

и. витаминсызлык

vites

и. тизлек (автомобильдә)

vitir

и. кичке намаз

vitrin

и. витрина

viyadük

и. виадук (күпер)

viyak

и. бәби елаган тавыш

viyaklamak

ф. елау (бәби тур.)

viyola

и. альт

viyolon

и. скрипка

viyolonist

и. скрипкачы

viyolonsel

и. виолончель

viyolonselist

и. виолончельче

vize

и. виза; vize vermek виза бирү

vizite

и. 1) (хастаханәдә) табибның авыруларны карап чыгуы; 2) (табибка күренгәннән соң) табиб хезмәте өчен түләнгән акча

vizon

и. зоол. чәшке

vişne

и. чия

vişneçürüğü

1. и. черек чия төсе. 2. с. черек чия төсендәге

vodvil–voyvo

[ Previous ] [ Next ]

vodvil

и. водевиль

vokal

I и. гр. сузык аваз vokalII с. вокаль

volan

и. волан

voleybol

и. волейбол

volfram

и. вольфрам

voli

и. ятьмә ташлау (көймәдән суга)

volkan

и. вулкан, янартау

volt

и. вольт

volta

и. 1) арканны (нәрсәгә дә булса) чорнау; 2) чылбырның якорь тирәли яисә чылбырга уралуы ◊ volta atmak әрле-бирле йөренү

voltaj

и. вольтаж

vonoz

и. маймычлар

votka

и. аракы, водка

voyvo

ы. фи, хурлык!

vurdumduymaz–vuruşmak

[ Previous ] [ Next ]

vurdumduymaz

с. 1) аңгыра, аңсыз; 2) ваемсыз, салкын күңелле

vurdurmak

ф. суктыру, кактыру (мәс., барабанны)

vurgu

и. гр. басым

vurgulamak

ф. 1) басым ясау; 2) астына сызу; 3) ассызыклау

vurgulu

с. 1) басымлы (суз); 2) бәрмә (музыка уен кораллары)

vurgun

и. ) кырау алганлык; эссе какканлык; 2) җиңел табылган байлык; 3) гашыйклык

vurguncu

и. спекулянт, алыпсатар

vurgunculuk

а. спекулянтлык

vurgunluk

и. көчле мәхәббәт

vurgusuz

и. басымсыз

vurmak

ф. 1) кыйнау; 2) бәрү; ору; сугу; göğsüne vurmak күкрәгенә сугу; 3) кагу; кагып кертү; çivi vurmak кадак кагу; 4) шакылдату; masaya vurmak өстәлне шакылдату; 5) үтерү; haydudu vurmuşlar бандитны үтергәннәр; 6) кую; салу; damga vurmak мөһер салу; 7) кидерү; hayvana eyer vurmak атка ияр кидерү; 8) чәнчү; bıçak vurmak пычак белән чәнчү; 9) юнәлү; ormana vurmak урманга юнәлү; 10) тапкырлау; 11) сугу (сәгать); 12) әйләндерү; işi şakaya vurmak эшне мәзәккә әйләндерү; 13) табу, эләктерү (мәс., акча); 14) талау, үзләштерү; 15) чиләндерү, кабарту (мәс., аякны)

vurulmak

ф. 1) кагылу, шакылу; 2) күч. гашыйк булу

vuruş

и. 1) бәрү, сугу; bir vuruşta a) бер сугуда; б) шундук; 2) тибү, тибеш (йөрәк); 3) сугыш

vuruşmak

ф. сугышу; кыйнашу

vücut–vülgarize

[ Previous ] [ Next ]

vücut

и. 1) гәүдә; тән; 2) иск. барлык, бар булу □ vücuda gelmek килеп чыгу, барлыкка килү; vücuttan düşmek зәгыйфьләнү

vücutlu

с. симез, тулы тәнле

vülgarize

с. халык өчен эшләнгән

vıcık–vızıltı

[ Previous ] [ Next ]

vıcık

с. сыек, сыекланган

vıcıklamak

ф. сыеклату

vıcırdamak

ф. чыркылдау (чыпчык һ. б. ш. кошлар тур.)

vıdı vıdı

с. быты-быты иткән, күп сөйләшкән (кеше)

vınlamak

ф. выжлау, сызгыру (мәс., пуля), чыңлау (мәс., колак)

vır vır

иярт. быты-быты (бытылдау, бертуктамый сөйләшү)

vırıldamak

ф. бытылдау, күп сөйләшү

vız

иярт. быз, выж, выжт

vızlamak

ф. бызылдау

vızıldamak

ф. бызылдау, безелдәү

vızıltı

и. бызлау тавышы

ya–yaşıt

[ Previous ] [ Next ]

ya

I ы. йа, йә; әй; ya allah! йа Алла! yaII терк. 1) йә ..., йә; яки,... яки; уа ben, ya sen йә мин, йә син; 2) ә; уа ben ne çalışıyorum? ә мин ни эшлим? yaIII 1. ы. әйе; уа çalışıyorum әйе, эшлим. 2. кис. бит; hasta iyi oldu ya авыру сәламәтләнде бит

yaba

и. агач сәнәк

yabalamak

ф. агач сәнәк белән эшләү (мәс., печән өйләндерү)

yaban

и. басу, кыр; yaban keçisi кыр кәҗәсе; yaban sarımsağı кыр сарымсагы □ yaban inciri инҗир ◊ yabana atmak игътибар итмәү, игътибарсыз калдыру

yabanarısı

и. боҗан

yabancı

с. 1) чит илдән килгән; yabancı uzman чит илдән килгән белгеч; 2) чит; таныш булмаган; yabancı diller чит телләр; 3) билгеле булмаган, билгесез; yabancı bir dünya чит бер дөнья

yabancılık

и. 1) бу җирдә тумаганлык; 2) чит булу □ yabancılık çekmek чит илдә яшәү авырлыкларын кичерү; җирсү

yabandomuzu

и. кабан

yabangülü

и. гөлҗимеш, гөләп

yabani

с. 1) кыргый; yabani kişi кыргый кеше; 2) күч. тәрбиясез □ yabani mercanköşk мәтрүшкә

yabanlık

1. и. 1) кыргылыйк; 2) буш яткан җир. 2. с. кешелеккә кия торган; yabanlık elbise кешелеккә кия торган күлмәк

yad

I с. чит, таныш булмаган; yad el чит ил, чит як; yad elde читтә, чит илдә yad и. искә алу □ yad etmek искә алу, хәтердә яңарту

yadigar

и. ядкарь, сувенир; истәлекле әйбер

yadsımak

ф. баш тарту; кире кагу

yadırgamak

ф. ятсыну, читсенү, ияләнә алмау

yafta

и. этикетка, ярлык (товарда)

yahu

ы. әй! кара әле!; yahu, neredesin әй, кайда син

yahudi

и. яһүд

yahudice

i. и. яһүд теле, 2. рәв. яһүд телендә, яһүдчә

yahut

терк. яки; яисә; rüyamızda yahut romanlarda төшебездә яки романнарда (гына)

yahşi

с. сөйл. яхшы

yaka

и. 1) яка; gömlek yakası күлмәк якасы; 2) як, чит, кырый; 3) диңг. җилкәннең читләре һәм почмаклары ◊ yakasına asılmak (yapışmak) якасына ябышу, якасыннан алу; yakayı kurtarmak (sıyırmak) котылу

yakacak

и. ягулык

yakalamak

ф. кулга алу, эләктерү, тоту

yakalanmak

ф. 1) кулга алыну, тотылу; 2) эләгү (мәс., яңгырга)

yakarmak

ф. ялварып сорау, үтенү

yakarı

yakarış и. ялвару, үтенү

yaklaşmak

ф. 1) якынаю, якынлашу; 2) охшау, хәтерләтү

yaklaştırmak

ф. якынайту

yaklaşık

с. якынча; yaklaşık bir sayı якынча бер сан

yakmak

I 1) ягу; яндыру; çöpleri yakmak чүпләрне яндыру; 2) кабызу; sigarasını yakmak сигаретын кабызу; elektriği yakmak электр утын кабызу; 3) күч. яндыру; ачыттыру; berber ağzı yağar борыч авызны яндыра yakmakII ф. 1) ягу, сөртү; kına yakmak кына сөртү; 2) җыр чыгару (халык җырлары тур.)

yakut

и. якут, якут кешесе yakutи. якут (асылташ)

yakutça

1. и. якут теле. 2. рәв. якут телендә, якутча

yakı

и. җылытып дәвалау чарасы □ hardal yakısı горчичник

yakıcı

с. 1) яндыручы, яндыра торган; 2) күч. тәэсирле

yakın

с. якын; yakın dost якын дус; beyaza yakın renk акка якын төс; yakın oturuyor якын тора (яши); yakın gelecekte якын киләчәктә

yakında

рәв. 1) якында; 2) тиздән; yakında görüşürüz тиздән күрешербез

yakından

рәв. якыннан; yakın-nаn bilmek якыннан белү

yakınlaşmak

ф. якынлашу

yakınlık

и. 1) якынлык; 2) якынлык, якын кардәшлек

yakıt

и. ягулык

yakışmak

ф. килешү, килешеп тору; туры килү

yakışık

и.1) сөйкемлелек; 2) туры килү; яраклы булу □ yakışık almak яраклы булу

yakışıklı

с. 1) сөйкемле, күркәм; 2) яраклы; килешле

yakışıksız

с. 1) сөйкемсез, матур түгел; 2) яраксыз, килешсез

yakşı

с. яхшы

yalabık

1. с. ялтыравыклы. 2. 1) и. ялтырау, ялкынлану; 2) елдырым

yalak

и. 1) тагарак, ялгаш (терлекләргә су эчертү өчен); 2) чишмә бурасы

yalaka

и. сөйл. ялагай

yalamak

ф. ялау, ялап алу

yalan

и. с. ялган, алдау □ yalan atmak ялганлау; yalan çıkarmak 1) гайбәт тарату, ялган сөйләп йөрү; 2) ялганга чыгару, юкка чыгару, кире кагу; yalan söylemek ялган сөйләү; yalan yok алдамыйча, ялганламыйча

yalancı

и. с. 1) ялганчы; алдакчы; 2) ясалма, чын булмаган; yalancı elmas ялган алмаз; yalancı inci ясалма энҗе

yalancılık

и. ялган; алдау; ялган сүзләр

yalanlamak

ф. юкка чыгару, кире кагу, ялган икәнен белдерү

yalanmak

ф. ялану

yalapşap

рәв. әштер-өштер

yalaz

и. сөйл. ялкын

yaldırak

с. ялтырак

yaldız

и. 1) (берәр нәрсә өстенә) йөгертелгән алтын (яки көмеш); алтын (яки көмеш) йөгертелгән кәгазь; 2) тышкы матурлык, ялтыравык

yaldızcı

и. алтынлаучы

yaldızlamak

ф. алтын (яки көмеш) йөгертү

yaldızlı

с. 1) алтын (яки көмеш) йөгертелгән; 2) күч. тышкы матурлыклы, ялтыравыклы

yallah

ы. әй, бара бир(егез); кит(егез); әйдә, әйдәгез

yalnız

I кис. тик, бары, гына; әмма; güzel, yalnız biraz renksiz матур, әмма бераз тоныграк yalnızс. 1) үзе бер, берәү, бердәнбер; yalnız bırakmak үзең генә калдыру; 2) мөстәкыйль

yalpak

с. йөдәтүчән; бәйләнчек

yaltak

, yaltakçı с. ялагай

yaltaklanmak

ф. ялагайлану

yaltaklık

и. ялагайлык

yaltakçılık

и. ялагайлык

yalvarmak

ф. үтенү, сорау, ялвару

yalçın

с. текә; yalçın kaya текә кыя

yalı

и. 1) яр (диңгез яки елганыкы); yalı boyu яр буе; 2) җәйге йорт, дача

yalım

и. 1) ялкын; 2) (кылыч, пычак һ. б. ш. да) йөз

yalın

I и. сөйл. ялкын yalınс. 1) ялангач; 2) гади, бизәксез (сүз, язу һ. б.)

yalınayak

1. с. яланаяклы. 2. рәв. яланаяк, яланаяк килеш

yalıncak

с. сөйл. ялангач

yalınlaşmak

ф. 1) ялангачлану; 2) гадиләшү

yalınç

с. ялгыз; гади

yama

и. ямау; yama vurmak ямау салу

yamak

и. ярдәмче; йомышчы малай

yamalı

с. ямаулы yamaç и. сөзәклек, тау итәге

yamamak

ф. 1) ямау, ямау салу; 2) күч. (начар, түбән сыйфатлы әйберне) сатып җибәрү, биреп җибәрү

yaman

с. 1) искиткеч, таңкалдыргыч; шаккатыргыч; yaman bir iş искиткеч бер эш; 2) яман, начар; усал; yaman bir kişi яман бер кеше

yampiri

с. какре-бөкре

yamru yumru

с. чалыш-чолыш

yamrulmak

ф. кәкре-бөкре булу, чалыш-чолыш булу

yamuk

1. с. чалыш, кыек. 2. и. мат. трапеция

yamulmak

ф. бөгелү

yamçı

и. җиңсез тула чикмән

yan

и. 1) як, ян; тараф; öte yandan башка яктан; 2) фланг; 3) профиль; yan cep ян кесә; yan kapı ян капка □ yanma almak үзе белән алу; yanı sıra аның белән бергә, бер рәттән; bu yanına бирегә, бу ягына; her yanda һәр җирдә, һәр тарафта; hiç bir yanda бер кайда да ◊ yanına varılmaz бик кыйммәт, сатып алырлык түгел yanmak ф. 1) яну, янып китү; кабыну; lamba yandı лампа кабынды; 2) көю, янып чыгу; ekmek yandı икмәк көйде; 3) пешү; eli yandı купы пеште; 4) кызу; кызышу; bedenim yanıyor тәнем кыза

yanak

и. яңак; yanak çukuru бит чокыры

yanardağ

и. янартау, вулкан

yanay

и. мат. вертикаль кисем

yanaşma

и. 1) якынлашу; 2) хезмәтче; батрак

yanaşmak

ф. 1) якынлашу, якынлашып килү; 2) күч. кызыксыну

yanaştık

и. пристань

yanaşık

с. якын; аралаш

yanaşılmak

ф. якынлашу, якынлашып килү

yandaş

и. тарафдар

yandırmak

ф. яндыру

yangı

и. ялкынсыну; boğaz yangısı бугаз ялкынсынуы

yangılanmak

ф. ялкынсыну

yangın

и. 1) янгын; yangın var! янабыз; янгын!; 2) сөйл. югары температура (авыруда); 3) күч. кайнарлык; сөю ялкыны

yangıncı

и. янгынчы

yani

терк. ягъни

yankesici

и. кесә карагы

yankı

и. яңгыраш, яңгырау; кайтаваз □ yankı bilimi акустика

yankılamak

ф. яңгырау, кабатланып яңгырау

yanlı

и. тарафдар

yanlış

1. и. хата, ялгыш; yanlışı düzeltmek ялгышны төзәтү. 2. с. хаталы, ялгышлы; □ yanlışını çıkarmak ялгышын күреп алу (күрсәтү)

yanlışlık

и. ялгышлык, хата; bir yanlışlık oldu бер ялгышлык килеп чыкты

yansılamak

1) чагылдыру (яктылыкны); 2) гәүдәләндерү, чагылдыру; иярү

yansımak

ф. чагылу (яктылык)

yansıtaç

и. рефлектор

yansız

с. битараф

yanık

1. с. 1) янган; 2) күч. ялкынлы, янган (йөрәк); 3) күч. кайгылы, хәсрәтле. 2. и. янган урын

yanılgı

и. ялгышлык, хата

yanılmak

ф. ялгышу; хаталану; yanıldım ялгыштым

yanılmaz

с. ялгышсыз, хатасыз; ялгышмый торган

yanıltmak

ф. ялгыштыру

yanıltı

и. ялгышлык (бик җитди булмаган)

yanıltıcı

с. ялгыштыручы

yanılış

и. ялгыш, хата; ялгышу

yanıt

и. җавап

yanıtlamak

ф. (сорауга) җавап бирү

yanşak

с. лыгырдык, бытылдык, күп сөйләшүче

yapalak

и. зоол. ябалак

yapay

с. ясалма □ yapay dil ясалма тел (сөйләшү өчен)

yapmak

ф. 1) эшләү, үтәү, башкару; iş yapmak эш башкару; 2) төзү, ясау; resim yapmak рәсем ясау 3) төзәтү, ремонтлау; 4) хәзерләү; 5) булышлык итү, сәбәпче булу; 6) эш итү, эш кылу; 7) булу; 8) булдыру, ясау □ yapamamak булдыра алмау; ne yapalım! нәрсә эшлисең! ни эшләмәк кирәк! yapma! китче! кит аннан! (искитүне белдерә)

yaprak

и. 1) яфрак; çam yaprağı ылыс; çiçek yaprağı чәчәкнең таҗ яфракчыгы; 2) бит; kitabın yaprakları китапның битләре; 4) табак (мәс., тимернең)

yapraklanmak

ф. яфраклану

yapraklı

с. яфраклы

yapraksız

с. яфраксыз

yapı

и. 1) бина, корылма; betonarme yapı тимер-бетон корылма; 2) төзелеш; yapı makineleri тезелеш машиналары; 3) лингв. сүзьясалышы; yapım eki сүзьясалыш кушымчасы; 4) гәүдә, бәдән

yapıcı

и. 1) төзүче; 2) ясаучы, башкаручы, барлыкка китерүче

yapıcılık

и. тезелеш; архитектура

yapım

и. җитештерү; тезелеш; ясау □ yapım evi ашханә, кярханә

yapınmak

ф. ябыну

yapıt

и. әсәр, хезмәт; эш

yapışmak

ф. 1) ябышу; 2) ябышып тору; 3) күч. тагылу, көчләп тагылу

yapıştırmak

ф. 1) ябыштыру; 2) күч. әйтеп салу, уйламыйча әйтү ◊ bir tokat yapıştırmak яңагына тондыру

yapışık

1) ябышкан, ябыштырылган; ябышучан; 2) күч. бәйләнчек, йөдәтүчән

yar

I и. ярдәмче (сүзенең кыскартылмасы); yarmüdür мөдир урынбасары; yaröğretmen укытучы ярдәмчесе yarII и. яр, текә яр yar и. яр, дус, яраткан кеше

yara

и. 1) яра, җәрәхәт, киселгән урын; yara kabuğu кутыр; açık yara ачык яра; bıçak yarası пычак ярасы; 2) тишек □ yara almak яралану

yaradan

и. тәңре, алла, яратучы

yaradılış

и. 1) ярату, барлыкка китерү; 2) табигать, холык

yaradılıştan

рәв. туганнан бирле

yaralamak

ф. 1) яралау, җәрәхәтләү; 2) күч. тию, кагылу, хәтерен калдыру

yaralanmak

ф. 1) яралану, җәрәхәтләнү; 2) күч. хәтер калу, рәнҗү

yaralı

с. 1) яралы; ağır yaralı авыр яралы; 2) күч. кәефе киткән, күңелсезләнгән

yaramak

ф. 1) ярау; 2) файдалы булу; туры килү

yaramaz

с. и. 1) наян, шук, шаян; 2) яраксыз, юньсез

yaran

и. дус; яран

yarar

1. и. файда, яхшы нәтиҗә. 2. с. яраклы, ярардай

yararlanmak

ф. файдалану; файда алу

yararlı

с. яраклы, файдалы

yararsız

с. яраксыз, файдасыз

yarasa

и. ярканат

yaratmak

ф. ярату, барлыкка китерү, китереп чыгару

yaratıcı

и. яратучы, барлыкка китерүче

yaratık

и. зат, мәхлук, җан иясе

yaraşmak

ф. төрле мәгъ. килешү; böyle konuşmak sana yaraşmıyor болай сөйләшү сиңа килешми

yaraştırmak

ф. яраштыру, туры китерү

yarbay

и. подполковник

yardım

и. ярдәм, булышу; yardım göstermek ярдәм күрсәтү; yardım ve işbirliği anlaşması үзара ярдәмләшү һәм хезмәттәшлек турында килешү; ilkyardım беренче ярдәм; maddi ve manevi yardım матди һәм мораль ярдәм □ yardım etmek ярдәм итү

yardımcı

и. ярдәмче, урынбасар, булышчы □ yardımcı cümle гр. иярчен җөмлә; yardımcı fiil гр. ярдәмче фигыль

yardımlaşmak

ф. ярдәмләшү

yaren

и. иптәш, дус

yarenlik

и. дуслык

yargı

и. 1) фәлс. хөкем; 2) юр. нәтиҗә, карар

yargıcı

и. арбитр, судья

yargılamak

ф. хөкем итү

yarlık

и. тар. ярлык, фәрман

yarmak

ф. яру; кисү

yarı

и. ярты, ярым □ yarı çıplak ярым ялангач; yarı çöl ярым чүл; yarı gece ярты төн; ярты төндә; yarı yolda ярты юлда; yarıda kalmak уртада калу

yarıcı

и. кисүче; яручы

yarık

1. и. ярык. 2. с. ярылган; киселгән

yarılamak

ф. уртасына җитү, яртысын бетерү

yarılmak

ф. ярылу

yarım

с. 1) ярым; ярты; 2) тулы түгел, тәмамланмаган; yarım otomatik ярым автоматик; yarım saat ярты сәгать; yarım yuvarlak ярым түгәрәк

yarımada

и. ярым утрау

yarımay

и. ярым ай

yarın

1. и. иртәгесе көн. 2. рәв. иртәгә; yarın sabah иртәгә иртән

yarış

и. 1) ярыш; yarışa kalkmak ярышырга тотыну (керешү); yarış kaybetmek ярышта җиңелү; yarışı kazanmak ярышта җиңү; 2) конкуренция; 3) чабышу; узышу

yarışmak

ф. 1) ярышу; узышу; 2) ярышташ булу

yarışçı

и. 1) ярышучы; 2) ярышташ, көндәш

yas

и. матәм; траур

yasa

и. канун; закон

yasak

1. и. тыю, рөхсәт итмәү; av yasağı ауны тыю. 2. с. тыелган; yasaktır тыелган, рөхсәт ителми; ярамый; bu yoldan geçmek yasaktır бу юлдан йөрү тыелган

yasaklamak

ф. тыю, рөхсәт итмәү

yasamak

ф. 1) тәртипкә китерү; 2) закон(нар) чыгару

yasemin

и. бот. ясмин

yaslamak

ф. терәк булу, терәп тору

yaslanmak

I ф. төрле мәгъ. таяну yaslanmakII ф. траурда булу

yasmak

ф. тигезләү; яссы итү

yasmık

и. ясмык

yassı

с. яссы; yassı çakıl яссы чуерташ

yassılanmak

ф. яссылану

yastağaç

и. сөйл. куна тактасы

yastık

и. 1) ястык, мендәр; yastık kılıfı (yüzü) мендәр тышы; 2) түтәл

yatak

и. 1) урын-җир; карават; yatak odası йокы бүлмәсе; 2) үзән, юл; nehir yatağı елга юлы; 4) күч. притон (каракларның) □ maden yatakları мәгъдән ятмалары ◊ yatağa yatmak түшәккә калу; авырып китү

yatakhane

и. тулай торак, интернат

yatay

с. мат. горизонталь

yatağan

и. ятаган

yatmak

ф. 1) яту; yan yatmak ян белән яту; 2) риза булу; күңел яту; 3) куну; açıkta yatmak ачык һавада куну; 4) утыру (төрмәдә)

yatsı

и. ястү; yatsı namazı ястү намазы

yatırmak

ф. 1) салу; hastahaneye yatırmak хастаханәгә салу; 2) сөрлектерү, егу; 3) салу, кертү; түләү (акча)

yatırım

и. 1) капитал салу; инвестиция; 2) капитал; yatırım yapmak капитан салу

yatırımcı

и. акча кертүче; инвестор

yatışmak

ф. 1) тыну; тынычлану; туктау; fırtına yatıştı давыл тынды; 2) хәл ителү; mesele yatıştı мәсьәлә хәл ителде

yatıştırıcı

с. тынычландыргыч (дару)

yavaş

1. рәв. 1) акрын; yavaş bir yürüyüş акрын бару; yavaş konuş! акрын сөйлә! 2. с. тыныч; акрын; yavaş adam тыныч кеше; yavaş bir ses акрын тавыш; ◊ yavaş! акрын! ашыкма! yavaş yavaş акрын гына

yavaşlamak

ф. 1) акрынаю, әкренәю; 2) тыну; йомшару

yavaşlatmak

ф. акрынайту, әкренәйтү

yavaşlık

и. 1) акрынлык, әкренлек; 2) тынычлык, йомшаклык

yavru

и. бала; yavru köpek көчек, эт баласы; kedi yavrusu мәче баласы; kuş yavrusu кош баласы □ yavrum! дустым! балакаем! (эндәшү сүзе)

yavrucuk

и. 1) балакай; 2) кош баласы

yavrulamak

ф. балалау, чагалау (хайваннар тур.)

yavuklamak

ф. ярәшү (өйләнү һәм кияүгә чыгу турында вәгъдәләшү)

yavuklanmak

ф. ярәшелү

yavuklu

с. ярәшелгән

yavuz

с. 1) кыю, батыр; 2) явыз, кырыс, каты күңелле

yavuzluk

и. 1) кыюлык, батырлык; 2) явызлык, кырыслык

yavşak

и. серкә, бет серкәсе

yavşanotu

и. әрем

yay

и. 1) җәя (корал); yay kirişi җәя кереше; 2) пружина; 3) дугасыман (җәясыман) нәрсә

yayan

1. рәв. җәяү. 2. с. мәгълүматсыз

yaygara

и. шау-шу, тавыш

yaygın

с. таралган, билгеле; киң таралаган; популяр

yaygınlaşmak

ф. таралу

yayla

и. җәйләү

yaylak

и. көтүлек

yaylamak

и. җәйне үткәрү (тауларда, җәйләүдә)

yayma

и. күргәзмә (сатыла торган әйберләрнең)

yaymacı

и. асламчы

yaymak

ф. 1) җәю, киңәйтү; 2) тарату

yayık

I и. май язу җайланмасы; гөбе yayıkс. җәенке

yayılmak

ф. 1) җәелү; 2) таралу

yayım

и. 1) бастыру, бастырып чыгару; 2) тапшыру (мәс., радио аша)

yayımcı

и. нәшер итүче, нәшир

yayımlamak

ф. 1) бастыру, бастырып чыгару; 2) тапшыру (мәс., телевизордан)

yayın

и. басма

yayınbalığı

и. җәен

yayınevi

и. басмаханә, типография

yaz

и. җәй; yaz günü җәй көне

yazar

и. язучы, автор

yazarlık

и. язучылык

yazlamak

ф. 1) җылыту, җылыну (һава); 2) җәй үткәрү

yazlı kışlı

рәв. җәен-кышын

yazlık

1. и. 1) җәйге өй, дача; 2) җәйге кием. 2. с. җәйге; yazlık giysi җәйге кием

yazma

1. и. 1) язма; 2) кулъязма. 2. с. язылган (кулдан)

yazmak

I ф. 1) язу, язып кую, язып алу; 2) алу (эшкә) yazmakII ярдәмче ф. язу; düşe yazdı егыла язды

yazman

и. секретарь, сәркәтип

yazı

I и. 1) язу; yazı kağıdı язу кәгазе; yazı makinesi язу машинкасы; yazı masası язу өстәле; el yazıcı кулъязма; 2) шрифт; 3) почерк, язу рәвеше; кул; 4) мәкалә □ yazı dili әдәби тел yazıи. тигезлек, тигез җир

yazıcı

и. сәркәтип, язу язучы

yazık

и. 1) үкенеч; 2) гөнаһ, язык; 3) кызганыч (ымлык функциясендә) □ yazık etmek (olmak) зарар китерү

yazılmak

ф. язылу; çocuk okula yazıldı бала мәктәпкә язылды

yazılı

с. 1) язылган, язма, язулы; yazılı emir язылган боерык; 2) язмыш билгеләгән, язмыштан булган

yazın

I и. җәен, җәйдә yazınи. әдәбият

yazıt

и. язулы таш

yazışmak

ф. язышу

yağ

и. май; yağ bulamak май ягу; yağ lekesi май табы; badem yağı бадәм мае; balık yağı балык мае; domuz yağı дуңгыз мае; hayvansal yağlar терлек майлары; keten tohumu yağı җитен мае; zeytin yağı зәйтүн мае ◊ yağ bal içinde yüzmek бал-май эчендә йөзү; yağ çekmek майлау, куштанлану

yağcı

и. 1) май әзерләп сатучы; 2) майлаучы (эшче); 3) күч. куштан, ялагай

yağdırmak

ф. төрле мәгъ. яудыру

yağlamak

ф. 1) майлау; 2) күч. артык мактау

yağlı

с. майлы; yağlı boya майлы буяу; yağlı yemek майлы аш

yağlık

и. зур кулъяулык

yağma

I и. яву yağmaи. талау, урлау □ yağma etmek 1) талау, талап алу; 2) тар. тар-мар итү; әсир алу; малларын талап алу

yağmacı

и. талаучы

yağmak

ф. яву; kar yağıyor кар ява; yağmur yağıyor яңгыр ява

yağmur

и. яңгыр; yağmur bulutu яңгыр болыты; yağmur suyu яңгыр суы; yağmurdan üstüm ıslandı яңгырдан өстем чыланды ◊ kurşun yağmuru пулялар яңгыры

yağmurkuşağı

и. салават күпере

yağmurlu

с. яңгырлы

yağmurluk

и. плащ

yağsız

с. майсыз

yağı

и. дошман, каршы як

yağılaşmak

ф. дошманлашу; сугышу

yağılık

и. дошманлык

yağır

и. 1) җилкә; яурын диал.; 2) (атта) җилкә калкымы; 3) (атның) җилкә калкымында (муенында) чиләнгән яра

yağız

и. 1) брюнет; 2) кара ат; yağız doru кара туры (ат)

yağış

и. яңгыр яву; кар яву

yağışlı

с. явым-төшемле

yağışsız

с. явым-төшемсез

yaş

I и. яшь; çocuk on yaşında бала ун яшендә; yaş günü туган көн yaş1. и. яшь, күз яше; yaş akıtmak елау, gözyaşı күз яше. 2. с. чи, дымлы; юеш; yaş otun чи утын; yaş çamaşır юеш кер

yaşa

yaşasın ы. 1) яшә, афәрин; 2) исәнлеккә, исәнлеккә-саулыкка

yaşamak

ф. 1) яшәү, тору; köyde yaşamak авылда яшәү; 2) күч. типтереп яшәү

yaşantı

и. тормыш, тормыш юлы

yaşarmak

ф. дымлану, юешләнү yaşayış и. яшәеш, яшәү рәвеше

yaşlanmak

ф. олыгаю, картаю

yaşlı

I с. карт; олыгайган yaşlıII с. яшьле (күзләр)

yaşlılık

и. картлык, өлкәнлек

yaşıt

и. с. яшьтәш

Yengeç–yeşillik

[ Previous ] [ Next ]

Yengeç

и. астр. Кысла (йолдызлык)

yedek

и. 1) запас, резерв; 2) җитәк, җитәктәге ат

yedekçi

и. 1) атны җитактә йөртүче; 2) бурлак

yedi

сан. җиде; yedi defa җиде кат (мәртәбә); yedi saat җиде сәгать; saat yedi сәгать җиде (вакыт дәвамы)

yedinci

сан. җиденче

yedirmek

ф. 1) ашату; туйдыру; 2) сеңдерү; 3) күч. ришвәт бирү

yedişer

сан. җидешәр

yegane

с. бердәнбер

yeis

и. өметсезлек, рухый төшенкелек

yek

с. бер, бердәнбер; yek zarbdan бер сугуда; берьюлы

yekinmek

ф. урыныннан сикереп тору

yeknesaklık

и. бертөрлелек

yekpare

с. бөтен, тоташ

yekten

рәв. 1) берьюлы; кинәт; 2) тиктомалга

yekun

и. барысы, җәмгысе

yel

и. 1) җил; yel değirmeni җил тегермәне; 2) сөйл. ревматизм ◊ yele vermek җилгә җибәрү (мәс., байлыкны)

yele

и. ял (мәс., ат ялы)

yelek

и. 1) казаки, жилет; 2) кош каурые

yeleç

с. җиләс

yelken

и. җилкән □ yelken açmak 1) җилкәнне киерү; 2) диңгезгә чыгу

yelkenci

и. 1) җилкән сатучы; 2) җилкәнче; матрос

yelkovan

и. минут угы (сәгатьнең)

yellemek

ф. җилпәзәләү

yelli

1) җилле (урын, көн); 2) ревматизмлы

yelmek

ф. җилү, элдертү

yelpaze

и. җилпәзә

yem

и. 1) азык, терлек азыгы; җим; 2) алдавыч җим

yeme

и. 1) туклану, ашау; 2) татым □ yeme içme ашау-эчү

yemek

I 1) ашау; 2) күч. исраф итү, туздыру, җилгә очыру; miras yemek мирасны җилгә очыру yemek II и. 1) ашамлык, ашау әйбере; yemek listesi меню; yemek masası аш өстәле; yemek odası аш бүлмәсе; yemek tenceresi кәстрүл; akşam yemeği кичке аш; öğle yemeği төшке аш; 2) аш (кунак ашы)

yemekhane

и. ашханә

yemeklik

и. 1) туклану акчасы; 2) ашарга ярарлык нәрсә

yemeksiz

с. ашау-эчү оештырылмаган

yemin

и. ант □ yemin bozmak анты бозу; антны үтәмәү; yemin vermek ант итү

yemiş

и. җимеш, җиләк-җимеш

yemlemek

ф. 1) азык бирү, җим сибү; 2) күч. алдап кулга төшерү

yen

I и. җиң (киемдә) yenII и. Япониядәге акча берәмлеге

yenge

и. җиңги

yengeç

и. кысла; краб

yeni

1. с. яңа; yeni usul яңа ысул. 2. рәв. яңадан; яңа гына; күптән түгел; yeni gelen яңа гына килгән

yeniden

рәв. яңадан, баштан; yeniden yapmak яңадан үзгәртеп эшләү

yenik

I 1. и. тешләнгән эз, ашалган урын. 2. с. геол. ашалган yenikII с. җиңелгән □ yenik düşmek җиңелү

yenilemek

ф. 1) яңарту; төзәтү; 2) кабатлау

yenilenmek

ф. 1) яңару, төзәлү; 2) кабатлану

yenilgi

и. җиңелү

yenilik

и. яңалык

yenilikçi

и. яңалык тарафдары

yenilmek

I ф. ашалу yenilmekII ф. җиңелү

yeniyetme

с. балигъ булган

yeniyetmelik

и. балигъ булу

yeniçeri

и. янычар

yenli

с. җиңле

yenme

и. җиңү

yenmek

I ф. җиңү, җиңеп чыгу yenmekII ф. ашарга ярый торган булу

yensiz

с. җиңсез

yer

и. 1) җир; yerini sattı җирен сатты; 2) урын; җир; yer değiştirmek урын алыштыру; 3) пункт, урын; idare yeri идарә пункты; 4) вакансия, эш урыны; 5) билге, эз; bıçak yeri пычак әзе; 6) роль, урын; әһәмият; önemli yer әһәмиятле урын □ yer yurt торган урын, йорт; hiç bir yerde беркайда да ◊ yerine getirmek үтәү, башкару; yer kabul etmez җир алмас, гөнаһка баткан

yer sakızı

и. битум

yer sarsıntısı

и. җир тетрәү

yer sıçanı

и. сукыр тычкан

yeraltı

и. җирасты

yerbilimci

и. геолог

yerbilimi

и. геология

yerel

с. җирле, урындагы

yergi

и. сатира

yergici

и. сатирик

yerinde

с. урынлы, вакытлы

yerinmek

ф. кызгану, үкенү

yerkatı

и. аскы кат (подвал)

yerküre

и. җир шары

yerleşmek

ф. 1) урнашу, килеп урнашу; җирләшү; 2) урнашу (эшкә)

yerleştirmek

ф. 1) урнаштыру (квартирга, эшкә); 2) күч. чәпәү, тондыру (яңакка)

yerli

1. и. җирле кеше; абориген. 2. с. 1) җирле; урындагы; yerli mamulat урындагы җитештерү; 2) стационар, күчми торган

yerlileşmek

ф. җирләшү

yermek

ф. 1) хурлау, кимчелекләрен сөйләү; 2) яратмау, өнәмәү, җиксенү

yermumu

и. озокерит, тау балавызы

yeryuvarlağı

и. җир шары

yeryüzü

и. җир өслеге

yerüstü

и. җир өсте

yetenek

и. сәләт

yetenekli

с. сәләтле

yeteneklilik

и. сәләтлелек

yeteneksiz

с. сәләтсез

yeteneksizlik

и. сәләтсезлек

yeter

с. 1) җитәрлек; yeteri kadar җитәрлек дәрәҗәдә; 2) җитәр; yeter, söyleme җитәр, сөйләмә

yeterlik

и. сәләтлелек, булганлык

yetersayı

и. кворум

yetersiz

и. сәләтсез; ким

yetersizlik

и. кимчелек

yetim

и. ятим (йәтим)

yetimhane

и. ятимханә, приют, балалар йорты

yetimlik

и. ятимлек

yetinmek

ф. чикләнү, канәгать булу

yetirmek

ф. 1) бетерү, тәмамлау; 2) үстерү (баланы); 3) тоту (акчаны)

yetişkin

с. 1) зур; yetişkin bir ağaç зур агач; 2) балигъ булган

yetişme

и. 1) үсү, арту; 2) балигъ булу; 3) пешеп җитү, өлгереп җитү

yetişmek

ф. 1) куып җитү; 2) килеп җитү; 3) тәмамлану; тәмам итү; 4) тию, кул җитү; 5) җитү, җитәрлек булу; 6) үсү; үрчү; 7) тәрбияләнү

yetişmiş

с. 1) үскән, балигъ булган; 2) пешкән; өлгереп җиткән

yetiştirici

и. җитештерүче

yetiştirme

с. тәрбияләнүче, тәрбияләнгән □ yetiştirme yurdu (ятим балаларны) тәрбияләп үстерү йорты

yetiştirmek

ф. 1) китереп җиткерү; 2) хәбәр итү; тапшыру; 3) тәрбияләү, үстерү

yetki

и. вәкаләт, хокуклылык, вәкаләтлелек, компетенция

yetkin

с. камил; мөкәммәл

yetmek

ф. төрле мәгъ. җитү; yetecek kadar җиткән кадәр

yetmiş

сан. җитмеш

yetmişer

сан. җитмешәр

yetmişinci

сан. җитмешенче

yeğ

с. яхшырак, әйбәтрәк

yeğen

и. бертуганның улы (яки кызы)

yeğin

с. 1) көчле; куәтле; 2) күч. өстен

yeğinleşmek

ф. 1) көчәю; 2) күч. өстенлек алу

yeğlemek

ф. өстен күрү

yeğlik

и. өстенлек

yeğni

с. сөйл. 1) җиңел; 2) җитди булмаган

yeğnisemek

ф. җитдигә санамау

yeşermek

ф. 1) яшелләнү, яшәрү; 2) яфраклану

yeşertmek

ф. яшелләндерү

yeşil

с. 1) яшел; 2) яшел, өлгермәгән, пешеп җитмәгән; yeşil domates яшел помидор

yeşillendirmek

ф. 1) яшелгә буяу; 2) яшелләндерү

yeşillenmek

ф. яшелләнү

yeşillik

и. 1) яшеллек; 2) яшелчә

yirmi–yiğitçe

[ Previous ] [ Next ]

yirmi

сан. егерме

yirmilik

и. егермелек

yirminci

сан. егерменче

yirmişer

сан. егермешәр

yitik

с. югалган

yitirmek

ф. югалту

yitmek

ф. 1) югалу; 2) исраф булу

yiyecek

и. ашамлык, азык

yiyici

с. и. 1) ашаучы; 2) күч. ришвәтче ◊ hazır yiyici әрәмтамак

yiyim

и. ашау, туклану уо хаб. суз. юк! кирәкмәс!

yiğit

1. и. егет. 2. с. кыю, батыр

yiğitlik

и. егетлек, кыюлык

yiğitçe

рәв. егетләрчә, батырларча

yogi–yoğurtlu

[ Previous ] [ Next ]

yogi

и. йог

yok

хәб. сүз. юк; булмау; parası yok акчасы юк ◊ yokuna бушка, бик арзанга; hiç yoktan бер дә юктан

yoklama

и. тикшерү

yoklamak

ф. 1) тикшерү, карау; тентү; 2) белергә тырышу

yokluk

и. 1) юклык, булмаганлык; 2) күч. фәкыйрьлек

yoksa

терк. юкса, югыйсә

yoksul

и. юксыл, фәкыйрь, ярлы

yoksullaşmak

ф. фәкыйрьләнү, ярлылану; хәерчеләнү

yoksulluk

и. фәкыйрьлек, ярлылык

yoksun

с. мәхрүм

yoksunmak

ф. мәхрүм булу

yokuş

и. калкулык, үр

yol

и. 1) юл; yol inşa etmek юл төзү; yol tamiratı юлны ремонтлау; doğru yol туры юл; dört yol юл чаты; hava yolu һава юлы; su yolu су юлы; 2) юл, чара; bu işi yapmanın bir yolu vardır бу эшне башкаруның бер юлы бар; 3) буй (тукымада); 4) мәртәбә, юл; bu yolda бу юлы ◊ yol kesme юл кисү, юлда талау; yol vermek юл бирү; allah yolunu açık etsin! хәерле юл!

yolak

и. сукмак

yolcu

и. юлчы; пассажир

yolculuk

и. сәяхәт; юлга чыгу

yoldaş

и. юлдаш

yollamak

ф. җибәрү; юллау

yollu

с. 1) буйлы (тукыма); 2) тиз йөрешле

yolluk

и. юллык, юллык чыгым

yolmak

ф. 1) йолку; 2) күч. алдап акчасын алу

yolsuz

с. 1) юлсыз; 2) акрын йөрешле

yolsuzluk

и. 1) юлсызлык; 2) күч. законсызлык

yoluk

с. йолкынган

yolunmak

ф. йолкыну

yom

и. 1) бәхет; иминлек; 2) яхшы хәбәр

yonga

и. юнгы, йомычка

yonmak

ф. юну; ышкылау

yont kuşu

и. зоол. сиртмәкойрык

yontmak

ф. юну, ышкылау

yontu

и. һәйкәл

yontucu

и. һәйкәлче

yordam

и. өлгерлек, елгырлык

yordamlı

с. 1) өлгер, елгыр; 2) тәҗрибәле

yordamsız

с. 1) җебегән; 2) тәҗрибәсез

yorgalamak

ф. юргалау

yorgan

и. юрган; yorgan çarşafı юрган тышлыгы ◊ yorgan döşek yatmak бик нык авырып яту

yorgancı

и. юрганчы, юрган сыручы һәм сатучы

yorganlık

и. юрганлык

yorgun

с. арыган, хәлсезләнгән, алҗыган

yorgunluk

и. арыганлык

yormak

I ф. арыту; алҗыту yormakII ф. юрау, дип санау

yorulmak

ф. ару, алҗу

yorum

и. аңлатма

yorumcu

и. аңлатучы, комментатор

yorumlamak

ф. аңлату, комментарийлар бирү

yosun

и. мүк

yosunlanmak

ф. мүкләнү

yoz

и. сөрелмәгән җир; yoz toprak чирәм җир

yoğalmak

ф. югалу, юк булу

yoğaltmak

ф. тоту, сарыф итү, куллану

yoğun

с. куе, тыгыз

yoğurmak

ф. изү (камырны)

yoğurt

и. йогурт; катыкның бер төре (йогырт)

yoğurtlu

с. йогуртлы, катыклы

yudum–yuvarlatmak

[ Previous ] [ Next ]

yudum

и. йотым

yufka

1. и. җәйгән камыр; җәймә. 2. с. күч. юка, тиз ватылучан

yugoslav

и. югослав

yugoslavyalı

и. Югославияле

yukarı

с. югары

yukarıda

рәв. югарыда

yukarıdaki

с. югарыдагы

yukarıdan

рәв. югарыдан

yulaf

солы; yulaf unu солы оны

yular

и. нукта

yumak

и. йомгак (мәс., җепнеке)

yummak

ф. йому; gözünü yummak күзен йому

yumru

1 и. кабарык, шеш. 2. с. йомры

yumruk

и. ) йодрык; yumruk kadar йодрык кадәр; 2) тондыру (йодрык белән); ◊ yumruk oyunu бокс □ yumruk oyuncusu боксер

yumruklaşmak

ф. йодрык белән сугышу

yumuk

с. йомык, йомылган

yumulmak

ф. йомылу

yumurta

и. 1) йомырка; yumurta akı йомырка агы; yumurta kabuğu йомырка кабыгы; yumurta sarısı йомырка сарысы; 2) уылдык

yumurtlamak

ф. 1) йомырка салу; 2) уылдык чәчү; 3) күч. буш сүз сөйләү

yumuşak

с. йомшак; yumuşak ağaç йомшак агач ◊ yumuşak adam йомшак кеше; yumuşak muamele йомшак мөгамәлә

yumuşaklık

и. йомшаклык

yumuşatmak

ф. йомшату, йомшарту, йомшакландыру

yunan

и. юнан, грек

yunanca

и. 1. грек теле. 2. рәв. грек телендә, грекча

yunanlı

и. грек; Грециядә яшәүче

yunus balığı

и. дельфин

yurt

и. 1) ил; 2) ватан, туган ил; 3) йорт; 4) тулай торак □ öğrenci yurdu интернат, sağlık yurdu шифаханә

yurtsever

и. ватанпәрвәр, патриот, ватансөяр

yurttaş

и. 1) ватандаш; 2) гражданин

yutak

и. йоткылык

yutkunmak

ф. 1) йоту; 2) күч. чәчәү; тынып калу (сөйләргәме, сөйләмәскәме дил тору)

yutmak

ф. 1) йоту; 2) күч. йоту, үткәреп җибәрү; түзеп калу; 3) ышану; 4) оту (уеңда)

yuva

и. 1) оя; yuva yapmak оя кору; 2) йорт; 3) балалар бакчасы; 4) күч. оя; hırsız yuvası караклар оясы ◊ yuva kurmak гаилә кору; yuvayı yapan dişi kuştur гаилә учагын саклаучы -хатын-кыз

yuvalamak

ф. оя кору, оя ясау

yuvarlak

1. и. шар. 2. с. түгәрәк ◊ yuvarlak sesler гр. ирен авазлары

yuvarlamak

ф. 1) тәгәрәтү; 2) төрү; 3) егу; түнтәрү

yuvarlatmak

ф. 1) тәгәрәттерү; 2) түгәрәкләү

yön–yöre

[ Previous ] [ Next ]

yön

и. 1) юнь, тараф; 2) юнәлеш ◊ yönden (билгеле бер) тарафтан

yönelmek

ф. юнәлү

yöneltmek

ф. 1) юнәлтү; 2) идарә итү

yönerge

и. күрсәтмә, директива

yönetim

и. идарә, җитәкчелек

yönetmek

ф. идарә итү, җитәкләү

yönetmen

и. җитәкче, идарәче; мөдир

yönetmenlik

и. җитәкчелек, идарә, мөдирлек

yöntem

и. метод, алым, ысул

yöntembilim

и. методология

yöre

и. 1) тараф; 2) мохит; 3) тирә-юнь

yüce–yüzünden

[ Previous ] [ Next ]

yüce

с. 1) биек, югары; 2) күтәренке; бөек

yücelenmek

ф. күтәрелү

yük

и. йөк; авырлык; vapur yüğünü boşalttı пароход йөген бушатты; 2) вазыйфә, йөк; мәшәкать

yüklem

и. гр. хәбәр

yüklemek

ф. 1) төяү, йөк төяү; 2) күч. йөкләү, вазыйфа йөкләү

yükletmek

ф. төятү

yükleyici

и. төяүче

yüklü

с. 1) йөк төялгән, йөге булган, йөкле; 2) йөкле (хатын)

yüksek

с. 1) биек; yüksek dağ биек тау; 2) югары (тавыш); 3) югары; yüksek öğretim югары белем; 4) абруйлы; камил □ yüksek fiyat югары бәя ◊ yüksekten atmak мактану

yükseklik

и. 1) калкулык, биеклек, кашлак; 2) биеклек; tepe yüksekliği тау биеклеге

yüksekokul

и. югары уку йорты, югары мәктәп

yükseköğrenim

и. югары белем алу

yükseköğretim

и. югары белем бирү

yükselmek

ф. 1) күтәрелү, үсү, арту; 2) көчәю

yükseltmek

ф. 1) күтәрү, арттыру; 2) күч. артык мактау, күккә күтәрү

yüksük

и. уймак

yüksünmek

ф. авыр йөк дип санау

yükçü

и. йөкче

yüküm

и. 1) йөкләмә; 2) вазыйфә, бурыч

yülgü

и. кырыну пәкесе

yün

и. йон; yün çorap йон оек

yürek

и. 1) йөрәк; 2) йөрәк, күңел; yürekten teşekkür etmek чын күңелдән рәхмәт әйтү; 3) кыюлык, батырлык, йөрәклелек ◊ yürek kopmak йөрәк кузгалу; yürek sızlamak йөрәк сызлау

yüreklendirmek

ф. рухландыру, дәртләндерү

yüreklenmek

ф. рухлану; дәртләнү

yürekli

с. 1) кыю, батыр; 2) кызганучан

yüreklilik

и. кыюлык, батырлык

yüreksiz

с. куркак, кыюсыз

yürümek

ф. 1) йөрү, атлау, хәрәкәт итү, бару; 2) гамәлгә керү (мәс., закон); 3) йөри башлау (бала тур.); 4) йөреп килү; 5) ашыгу; 6) җайлану (эшләр); 7) барып җитү

yürünmek

ф. йөренү

yürürlük

и. яшәеш, кулланылыш

yürütmek

ф. 1) хәрәкәткә китерү, йөртү; 2) куллану; башкару; 3) әйтү

yürüyüş

и. йөреш

yüz

I сан. йөз; yüz yıl йөз ел; yüzde yüz йөз процент yüzи. 1) йөз; бит; genç yüz яшь йөз; 2) өс(т), өслек, йөз; мәйдан; deniz yüzü диңгез өсте; 3) фасад, йөз ягы, бит; binanın yüzü бинаның йөзе; 4) мендәр (юрган) тышы; 5) яхшы мөнәсәбәт, яхшы йөз; yüz göstermek яхшы йөз күрсәтү; ◊ yüzünden kan damlıyor чиртсәң каны чыгарга тора; yüz akı намус

yüz numara

и. туалет

yüzbaşı

и. капитан

yüzde

и. процент; yüzde altı алты процент

yüzdürmek

I ф. йөздерү yüzdürmekII ф. (тире) тунату

yüzey

и. өслек; яссылык

yüzgeç

и. 1) яхшы йөзүче (кеше); 2) канат (балыкның)

yüzkarası

и. хурлык, мәсхәрә

yüzlemek

ф. битәрләү, әрләү

yüzleşmek

ф. 1) бәхәсләшү; 2) кара-каршы очрашу

yüzleştirmek

ф. кара-каршы очраштыру

yüzlük

и. йөзлек (акча)

yüzme

с. йөзү...-ы; йөзә торган, йөзү өчен; yüzme havuzu йөзү бассейны

yüzmek

I ф. йөзү, йөзеп йөрү yüzmekII ф. тиресен тунау

yüzsuyu

и. йөз суы; намус

yüzsüz

с. оятсыз

yüzsüzleşmek

ф. оятсызлану; оятсызга әйләнү

yüzyıl

и. йөзьеллык, гасыр; yarım yüzyıl ярты гасыр

yüzyıllık

с. йөзьеллык; yüzyıllık çam йөзьеллык нарат

yüzölçümü

и. өслек мәйданы

yüzücü

и. 1) йөзүче; 2) (тире) тунаучы

yüzük

и. балдак, йөзек; nişan yüzüğü никахлашу балдагы

yüzük parmağı

и. атсыз бармак

yüzükoyun

рәв. Йөзтүбән

yüzüncü

сан.йөзенче

yüzünden

бәйл. сәбәпле, аркасында

yıkamak–yığın

[ Previous ] [ Next ]

yıkamak

ф. юу

yıkanmak

ф. 1) юылу; 2) юыну

yıkayıcı

и. юучы

yıkmak

ф. 1) җимерү, вату; 2) кырынайту; 3) түнтәрү, аудару

yıkı

и. хәрабә, җимерекләр

yıkıcı

и. җимерүче, ватучы

yıkık

с. җимерек

yıkılmak

ф. 1) егылу; аву; 2) ишелү, җимерелү

yıkım

и. 1) бәла-каза, каза; катастрофа; 2) банкротлык, бөлү; яфрак астына керү

yıl

и. ел; yıllarca еллар буе, елларча; artık yıl кәбисә ел; doğum yılı туган елы; öğretim yılı уку елы

yılan

и. 1) елан; boğa yılanı буар елан; 2) күч. мәкерле, әшәке кеше

yılbaşı

и. Яңа ел

yıldırak

и. яшен, елдырым

yıldıramak

ф. ялтырау; елтырау

yıldırma

и. террор

yıldırım

ф. яшен; елдырым; yıldırım düştü яшен сукты

yıldız

и. төрле мәгъ. йолдыз □ yıldız akmak (kaymak, uçmak) йолдыз атылу; yıldız yağmuru йолдыз яңгыры; yıldız yeli төньяк җиле ◊ yıldız barışıklığı янәшә тыныч яшәү; yıldızı dişi сөйкемле сөяге булган; yıldızı düşük бәхетсез, тәләйсез; yıldızı sönmek популярлыгын югалту

yıldızlamak

ф. (төнлә кук аязып) йолдызлар күренә башлау

yıldızlı

с. йолдызлы

yılgı

и. көчле курку

yılgın

с. бик нык курыккан

yılkı

и. ат өере

yıllamak

ф. бер ел яшәү, бер ел тору

yıllık

1. и. еллык; еллык хезмәт хакы. 2. с. бер еллык; yıllık kuzu бер еллык бәрән

yılmaz

с. курыкмас, кыю

yılışmak

ф. ялагайлану, куштанлану

yılışık

с. 1) ябышкак; ябышучан; сыланучан; 2) бәйләнчек

yıprak

с. искергән; таушалган, иске

yıpranmak

ф. 1) тузу (мәс., кием тур.), искерү (машина һ. б.); 2) күч. какшау; таушалу (кеше саулыгы һ. б. ш.)

yırtmak

ф. ерту

yırtıcı

с. ерткыч; yırtıcı hayvan ерткыч хайван

yırtık

с. ертык

yırtılmak

ф. ертылу

yığdırmak

ф. җыйдыру

yığmak

ф. җыю; туплау

yığılmak

ф. 1) җыелу, туплану; 2) егылу

yığılı

с. җыелган

yığın

и. өем

zaaf–zağar

[ Previous ] [ Next ]

zaaf

и. көчсезлек; түземсезлек

zabıt

и. 1) (җыелыш, утырыш һ. б.ларда язылган) беркетмә; 2) тартып алу, ия булу □ zabıt tutmak беркетмә язу

zabıta

и. полиция; ahlak zabıtası әхлак полициясе; zabıta müdürü полиция мөдире

zafer

и. җиңү; уңыш □ zafer almak (kazanmak, bulmak) җиңү, җиңүгә ирешү

zafiyet

и. көчсезлек, арыклык

zahir

и. кыяфәт, тышкы күренеш □ zahir olmak ачылу, билгеле булу, килеп чыгу

zahire

и. ашлык запасы; zahire ambarı ашлык келәте; zahire borsası иген биржасы

zahiri

с. 1) тышкы; күренеп торган; 2) ясалма; чын күңелдән булмаган, уйлап чыгарылган

zahmet

и. 1) авырлык, мәшәкать; 2) борчылу, кайгырту; zahmet çektirmek мәшәкатьләү, авырлык китерү; борчу; size zahmet verdim сезне мәшәкатьләдем □ zahmet etmek 1) борчылу, мәшәкатьләнү; 2) чыгымлану, чыгым чыгару; zahmet etmeyiniz! борчылмагыз!; zahmet olmazsa әгәр авыр булмаса

zahmetli

с. авыр, мәшәкатьле; ялыктыргыч; zahmetti iş мәшәкатьле эш

zahmetsiz

с. авыр булмаган, җиңел; көч сарыф итми торган

zalim

с. залим, явыз; zalim adam явыз кеше

zalimlik

и. залимлык, явызлык; гаделсезлек

zam

и. 1) өстәмә, өстәү, арттыру; 2) кушу, китереп өстәү □ zam yapmak өстәү, арттыру

zaman

и. 1) вакыт; zamanında вакытында; zaman farkı вакыт аермасы; zaman geçirmek вакыт үткәрү; zaman kazanmak вакытны оту; aynı zamanda бер үк вакытта; uyku zamanı mm вакыты; uzun zaman озак вакыт; iş zamanı эш вакыты; 2) чор, заман; imparatorluk zamanında императорлык заманында; 3)чор, вакыт; çocukluk zamanı балалык чоры; 4) гр. заман; fiil zamanları фигыль заманнары □ az zaman sonra тиздән; bir zaman бер заман, бервакыт; ne zaman кайчан; ne (kadar) zamandan biri кайчаннан бирле, кайвакыттан бирле

zamane

и. замана; zamane çocukları замана балалары

zamanlı

□ вакытлы □ zamanlı zamansız вакытлы-вакытсыз

zamansız

с. вакытсыз zambak и. бот зәмбәкъ, лилия

zamir

и. гр. алмашлык □ soru zamiri сорау алмашлыгы; şahıs zamiri зат алмашлыгы

zamk

и. җилем, келәй

zamklamak

ф. җилемләү, җилем белән ябыштыру

zamklı

с. җилемле, җилемләнгән

zampara

и. хатын-кыз белән күп чуалучы ир

zamparalık

и. бозыклык, азгынлык

zan

и. фикер; ышаныч; (дип) уйлау

zanaat

и. һөнәр

zanaatçı

и. һөнәрче

zangırdamak

ф. теш тешкә тию (туңудан һ. б. ш.)

zannetmak

ф. (дип) уйлау, (дип) санау; böyle zannederim мин шулай дип саныйм

zaptetmak

ф. 1) яулап алу, басып алу; 2) конфискацияләү; malını zaptetmişler товарын конфискацияләгәннәр; 3) истә калдыру, үзләштерү (дәресне); 4) язып алу

zar

и. 1) юка кабык (мәс., суган кабыгы); 2) анат. пәрдә; göğüs zan күкрәк пәрдәсе

zarafet

и. нәфислек, элегантлык

zarar

и. зарар, зыян; zararı dokunmak зарары тию; zarar görmek зарар күрү; zarar verici зарар китерүче; zarar vermek зарар итү; zarar yapmak зарар итү, зарар китерү; maddi zarar матди зарар

zararcı

и. зарар итүче

zararlı

с. зарарлы; zararlı böcekler зарарлы бөҗәкләр; zararlı iş зарарлы эш

zararlılık

и. зарарлылык, зыянлылык

zararsız

с. 1) зарарсыз; 2) күч. ярарлык, начар түгел

zarf

и. 1) футляр, сүрү; 2) конверт; 3) гр. рәвеш; soru zarfı сорау рәвеше; yer zarfı урын рәвеше; zaman zarfı вакыт рәвеше

zarflamak

ф. конвертка салу; конвертны ябыштыру

zarif

с. 1) нәфис, сылу, элегант; zarif kadın сылу хатын; 2) үткен акыллы; 3) нечкә зәвыклы

zarp

и. 1) бәрү, сугу; 2) көчле тәэсир

zaruret

и. 1) зарурлык, зарурият, мәҗбүрият; кирәклек; zaruretindeyim мин мәҗбүрмен; zaruret halinde кирәк булганда; 2) мохтаҗлык; хәерчелек; кыенлык

zaruri

с. зарурый, кирәкле, мәҗбүри; zaruri masraflar мәҗбүри чыгымнар; zaruri olarak мәҗбүри буларак

zat

и. зат, шәхес

zaten

рәв. 1) асылда, чынында; 2) гомумән, бөтенләй; kardeşini zaten bilmiyordu туганын бөтенләй белми иде

zatülcenp

и. мед. плеврит; үпкә пәрдәсенең ялкынсынуы

zatürree

и. мед. үпкә ялкынсыну, пневмония

zavallı

с. мескен, бичара; zavallı çocuk мескен бала

zayi

и. югалту; зая итү □ zayi etmek зая итү, югалту; zayi olmak югалу

zayıf

с. 1) ябык, арык; 2) көчсез, көчсезләнгән, зәгыйфь

zayıflamak

ф. 1) ябыгу, арыклану; 2) көчсезләнү; зәгыйфьләнү

zayıflatmak

ф. 1) ябыктыру, арыкландыру; 2) көчсезләндерү, зәгыйфьләндерү

zayıflık

и. 1) ябыклык, арыклык; 2) көчсезлек, зәгыйфьлек

zaç

и. купорос □ zaç yağı күкерт

zağ

и. кылчык (металлда)

zağanos

и. зоол. каракош

zağar

и. ау эте (бер тере)

zebani–zeytinyağı

[ Previous ] [ Next ]

zebani

и. зобаный

zebercet

и. зөбәрҗәт

zedelemak

ф. зарарлау; зарар итү; зарар китерү

zedelenmak

ф. 1) зарарлану; 2) бозылу; 3) зарар күрү

zehir

и. агу, зәһәр ◊ zehir gibi бик ачы

zehirlemak

ф. агулау; агу эчерү

zehirlenmak

ф. агулану, агу эчү

zehirli

с. агулы, зәһәрле; zehirli gazlar агулы газлар

zehirsiz

с. агусыз, агулы булмаган; zehirsiz mantar агусыз гөмбә

zekat

и. зәкят (керемнең кырыгынчы өлешеннән бирелә торган хәер)

zeki

с. зирәк, акыллы

zelzele

и. җир тетрәү, зилзилә

zemberek

и. пружина

zembil

и. камыштан үрелгән сумка (кәрзин)

zemheri

и. зәмһәрир, каты суык

zemin

и. 1) туфрак, җир; 2) җирлек, нигез, фон; zemini siyah bir basma кара җирлекле тукыма; 3) күч. нигез; bir anlaşma zemini bulunamadı килешү өчен бер нигез табылмады

zenci

и. негр

zengin

и. бай; мул; zengin bir adam бай кеше; zengin bir tabiat бай табигать; zengin mal çeşidi товарларның бай ассортименты

zenginlik

и. байлык; ruh zenginliği рухи байлык; tabii zenginlikler табигый байлыклар

zerdeva

и. зоол. сусар

zerre

и. кечкенә кисәкчә, тамчы; бөртек □ zerre kadar бик аз (дәрәҗәдә)

zerzevat

и. яшелчә

zerzevatçı

и. яшелчәче

zevk

и. 1) зәвык; zevk meselesi зәвык мәсьәләсе; 2) ләззәт; күңел ачу; zevk için күңел ачу өчен; zevkine gitmek ошау

zevklenmak

ф. ләззәтләнү, тәм табу

zevkli

с. зәвыклы

zevksiz

с. зәвыксыз

zeyrek

с. зирәк, аңлы, зиһенле

zeyreklik

и. зирәклелек, аңлылык, зиһенлелек

zeytin

и. зәйтүн; zeytin ağacı зәйтүн агачы

zeytinci

и. зәйтүнче (үстерүче яки сатучы)

zeytinlik

и. зәйтүнлек, зәйтүн агачлары үскән урын

zeytinyağı

и. зәйтүн мае

zibidi–ziyaret

[ Previous ] [ Next ]

zibidi

с. килбәтсез

zifaf

и. зөфаф; zifaf gecesi зөфаф киче

zift

и. сумала; кара сагыз

ziftlemek

сумалалау

zihin

и. зиһен, акыл, аңлау; zihinli ачык зиһенле; zihinim durdu шаккаттым, нык гаҗәпләндем; zihin hesabi телдән санау; zihinde tutmak истә тоту ◊ zihnini toplamak акылны җыю; zihinden çıkarmak зиһеннән чыгару; оныту; zihinden çıkmak онытылу, истән чыгу

zikir

и. искә төшү, искә төшерү

zikretmek

ф. искә төшерү, билгеләп китү

zikzak

и. зигзаг; zikzak yol зигзаг юл

zil

и. кыңгырау; zile basmak шалтырату; zil düğmesi кыңгырау төймәсе; elektrikli zil электр кыңгыравы ◊ karnım zil çalıyor карным ачты

zillet

и. хурлык, кимсетелү; түбәнсетелү

zilli

с. 1) кыңгыраулы; 2) күч. әдәпсез (хатын)

zilsiz

с. кыңгыраусыз

zilyet

и. ия, хуҗа; биләүче

zilyetlik

и. ия булу, биләү

zimmet

и. (бер сәүдә оешмасының) бөтен бурычлары

zina

и. зина, җенси азгынлык

zincir

и.1) зынҗыр; муен зыңҗыры; 2) чылбыр; 3) иск. богау

zincirlemek

ф. 1) чылбыр белән бәйләү; 2) күч. бер-бер артлы килү

zindan

и. төрмә; zindana atmak төрмәгә утырту

zindancı

и. төрмәче, зиндан каравылчысы

zinde

с. 1) көчле, каты, куәтле; 2) җанлы, тере, дәртле

zira

I бәйл. чөнки ziraII и. (терсәктән урта бармак очына кадәрге) озынлык үлчәү берәмлеге

ziraat

и. игенчелек, авыл хуҗалыгы; ziraat bankası авып хуҗалыгы банкы; ziraat sergisi авыл хуҗалыгы күргәзмәсе

ziraatçı

и. игенче

zirve

төрле мәгъ. иң югарыгы нокта

ziyade

с. күбрәк, зуррак, артыграк; yarım saatten ziyade sürdü ярты сәгатьтән артык дәвам итте

ziyadelemek

ziyadeleşmek ф. арту, күбәю

ziyafet

и. 1) сый, сыйлау; 2) ашау-эчүле мәҗлес □ ziyafet vermek мәҗлес оештыру, кунаклар чакыру

ziyan

и. зыян, зарар; ziyanına зыянга; ziyan çekmek / görmek зыян күрү ◊ ziyanı yok! зарар юк!

ziyanlı

с. зыянлы, зарарлы

ziyansız

с. 1) зыянсыз, зарарсыз; 2) сөйл. начар түгел, яхшы дип әйтерлек

ziyaret

и. күрешергә (хәл белергә) килү

zoka–zorunluk

[ Previous ] [ Next ]

zoka

и. зур кармак (балыкка охшатып ясалган)

zoolog

и. зоолог, хайваннар белгече

zooloji

и. зоология, хайваннар белеме

zor

и. 1) мәҗбүрилек; zorunda kalmak мәҗбүр булу; 2) кыенлык, авырлык; газап; zorun ne? нәрсәдән газапланасың?. 2. с. 1) авыр, кыен, газаплы; zor bir çalışma авыр эш. 3. рәв. көч кулланып □ zor alım конфискация

zorba

и. тиран, деспот; изүче, көчләүче

zorlamak

ф. мәҗбүр итү, басым ясау

zorlaşmak

ф. кыенлашу, авырлашу

zorlu

с. 1) көчле, куәтле; каты; zorlu bir yağmur көчле яңгыр; 2) кыен, авыр

zorluk

и. авырлык, кыенлык □ zorluk çekmek кыенлык кичерү

zorunlu

с. мәҗбүри, кирәкле; котылгысыз □ zorunlu kılmak мәҗбүр итү

zorunluk

и. мәҗбүрлек, кирәклек; котылгысызлык

zulüm–zurnacı

[ Previous ] [ Next ]

zulüm

и. золым, изү; гаделсезлек

zurna

и. сорнай

zurnacı

и. сорнайчы

Zühal–züğürtlük

[ Previous ] [ Next ]

Zühal

и. астр. Сатурн

Zühre

и. астр. Зөһрә (Чулпан) йолдызы

zührevi

с. венерик (авыру)

zükam

и. томау, салкын тию

zükamlı

с. салкын тигән, томаулы

zülüf

и. чәч бөтеркәсе

zümre

и. 1) төркем; 2) төр, төркем, катлау

zümrüt

и. зөбәрҗәт

züppe

с. франт, кием калыбыдай

zürafa

и. жираф

zürriyet

и. токым, бала-чага; zürriyetsiz bir aile бала-чагалары юк бер гаилә

züğürt

и. акчасыз, ярлы □ züğürt olmak акчага мохтаҗ булу

züğürtlemek

ф. акчасыз калу, ярлылану; бөлү

züğürtlük

и. акчасызлык, ярлылык, мохтаҗлык

zıh–zıypak

[ Previous ] [ Next ]

zıh

и. кайма, кант; бау

zıkkım

и. агу, агулы матдә

zımba

и. 1) тишкеч; борау; 2) тишү

zımbalamak

ф. 1) бораулап тишү, тишү; 2) билетны тиштерү, компостерлау

zımpara

и. наждак; zımpara kağıdı наждак кәгазе

zındık

с. алласыз, аллага ышанмаучы

zıngıldamak

ф. зыңгылдау

zıngırdamak

ф. 1) калтырау, теш тешкә тию; 2) зыңгылдау (мәс., пыяла)

zıplamak

ф. сикерү, сикерә-сикерә бару (тәгәрәү)

zıppadak

рәв. кинәт, кинәттән; zıppadak içeri giriverdi кинәттән эчкә кереп китте

zırh

1) броня; 2) иск. көбә, көбә кием

zırlak

с. кычкырынучан; тавышлы

zırnık

и. мышьяк

zırva

и. буш сүзләр, лыгырдау, лаф

zırvalamak

ф. буш сүзләр сөйләү, лаф ору, лыгырдау

zırıldamak

ф. акыру, бакыру, кычкыру; чыелдау

zırıldanmak

ф. акыру, бакыру, кычкыру; чыелдау

zırıltı

и. кычкырыш, тавыш, гауга

zıt

и. 1) капма-каршы булу; капма-каршылык; 2) каршылык, каршы булу; каршы сүз әйтү ◊ zıddı olmak канәгать булмау; zıddına basmak ачуландыру

zıtlaşmak

ф. (бер-береңә) капма-каршы тору, каршылык күрсәтү

zıvana

и. мөштек

zıvanalı

с. мөштекле □ zıvanalı sigara папирос

zıvanasız

с. мөштексез □ zıvanasız sigara сигарет

zıypak

с. тайгак

Çağatay–çaşıtlık

[ Previous ] [ Next ]

Çağatay

и. чыгтай □ Çağatay dili чыгтай теле (Урта Азиядә барлыкка килгән язма-әдәби төрки тел)

çaba

и. хәстәр, тырышлык, тырышу

çabalamak

ф. 1) чәбәләнү, тиберченү; 2) (нәрсәне дә булса хәстәрләп) тырышып йөрү

çabucak

с. өлгер, җитез; тиз

çabuk

рәв. тиз; тиз генә; тиз арада; çabuk ol тиз бул, тизрәк ◊ çabuk parlayan çabuk söner тиз кабынган тиз сүнә дә

çabuklaşmak

ф. тизләнү

çabukluk

и. тизлек, өлгерлек; кызулык

çabukça

рәв. ашыгыч рәвештә

çadır

и. чатыр; тирмә; алачык □ çadır ağırşağı чатыр баганасы башына куела торган башлыксыман капкач; çadır bezi чатыр тукымасы, брезент

çakal

и. 1) шакал; 2) күч. алдакчы, ялганчы, жулик

çakaralmaz

с. эшкә яраксыз

çakma

и. 1) чәкәнләнгән бизәк; 2) чәкәнче калыбы; 3) күч. тире авыруы; чуан

çakmak

ф. 1) сугып керту; беркетү; 2) казыкка (терлекне) бәйләү, бәйгә кую; 3) чагу, чакматашка һ. б. бәреп чаткы чыгару; ут кабызу, шырпы сызу; 4) нур һ. б. чагылу; ялтырау; 5) күч. аңлау, аңлап алу çakmak и. 1) чакма (чакматашка бәргәндә чаткы чыгара торган корыч кисәге); 2) чакмалы мылтыкның (тупның һ. б.) чаткы чыгаргычы, чакмак иск.

çakmaklı

и. чакмаклы (мылтык)

çakmaklık

с. кабызу өчен булган

çakmaktaşı

и. чакматаш

çaktırmadan

рәв. искәртмәстән, сиздермичә

çakı

и. пәке

çakıl

и. чагыл, чагылташ, чуерташ

çakıldak

и. шакылдавык

çakıldamak

ф. чакылдау, чыкылдау, чыкырдау

çakıllık

и. чагыллык, чуерташ күп җир

çakılmak

ф. 1) кадаклану, беркетелү; 2) кадалу

çakıltı

и. чыкырдау авазы

çakılı

с. кадакланган, беркетелгән

çakıntı

и. яшен чаткысы

çakır

I с. чагыр, яшел зәңгәр □ çakır göz чагыр күз çakırII и. зур гәүдәле һәм көчле лачын

çakır ayaz

и. чалт аяз һәм бик салкын һава

çakır doğan

и. к.: çakır

çakır kanat

и. чүрәкәй үрдәк

çakır çukur

иярт. чагыр-чыгыр, чакыр-чыкыр

çakırkeyf

с. ярым сәрхуш

çakışmak

ф. 1) терәлү, сыену, сыенышу; 2) ярышу (сүздә, җырда); 3) мат. сыешу; тәңгәл килү

çakışık

с. мат. туры килә торган, конгруэнт; çakışık üçgenler тәңгәл өчпочмаклар

çakşır

и. 1) юка ефәк тукымадан тегелгән ирләр чалбары; 2) кош-корт аягындагы каурыйлар, "балак"

çala

рәв. бертуктаусыз, бик тиз; çala kaşık yemek бик тиз капкалау □ çala kalem бик тиз (язу), ашыгып (язу); çala kamçı бертоташ куалап (бару); çala kaşık ашыгып (ашау); çala kürek бертуктаусыз ишеп (йөзү)

çaldırmak

ф. 1) музыка коралында уйнату; 2) урлату; saatimi çaldırdım сәгатемне урлаттым

çalgı

и. 1) (кыллы) музыка коралы; 2) музыка коралында уйнау

çalgıcı

и. музыкант, музыка коралында уйнаучы

çalkalamak

ф. 1) чайкалдыру; 2) селеккәләп болгату (савыттагы, шешәдәге, һ. б. сыеклыкны); 3) чайкау, чайкату (суда, су белән); 4) сикертү, биетү (гәүдәнең бер өлешен); 5) җилгәрү (ашлыкны), иләү

çalkanmak

ф. 1) болгану; 2) чайкалу, дулкынлану; 3) күч. дәртләнү, илһамлану, дулкынлану; 4) күч. таралу, йөрү (хәбәр, сүз)

çalkantı

и. 1) дулкынлану (диңгез); 2) туглап күпертелгән әйбер; 3) иләк асты чүбе

çalkar

и. ашлык иләге

çalma

I 1. и. 1) (сәгать) сугу; (кыңгырау, ишек кыңгыравы) шалтырау; шаку (ишек, тәрәзә); 2) уйнау, башкару (музыка уен коралыңда). 2. с. 1) уеп ясалган (мәс., бизәк); 2) урланган çalmaII и. чалма (дин әһелләренең баш киеме)

çalmak

ф. 1) селтәнеп сугу; 2) музыка коралын уйнату; музыка коралында уйнау; 3) (ишекне һ. б.) шакылдату, шаку; 4) чәлү, урлау; 5) сөртү, сылау; ekmeğin üzerine yağ çaldı икмәк өстенә май якты; 6) бозу, зарар китерү; patlıcanı kırağı çaldı бадымҗанны кырау сукты; 7) бераз охшау; 8) (күлмәклек һ. б.) материал кисеп алу; 9) (металлга) уеп бизәк төшерү

çalmaç

и. әрҗә

çalpara

I и. кулбау; шакылдык (биегәндә чылтыратыр өчен кулга, бармакларга тагылган агач яки металл тубырчыклар) çalparaII и. зоол. диңгез кысласының бер тере

çaltı

и. тигәнәк

çalyaka

рәв. якадан алып, җилкәләп; □ çalyaka etmek якалау

çalçene

с. туктаусыз сөйләүче

çalı

и. куаклык; кура □ çalı bülbülü зоол. соры чебенче; çalı horozu зоол. суер

çalık

с. 1) чалыш; 2) уңган (төс, буяу); 3) исемлектән һ. б. сызылган; 4) чутырлы, биртле (яра яки шеш эзләре булган)

çalılık

и. куаклык; куралык

çalım

и. 1) кылыч йөзе; 2) чалым, аерым билге; 3) кыланыш; кылану, тәкәбберләнү; 4) (футболда) ялган хәрәкәт □ çalımına gelmek (getirmek) форсаттан файдалану, җаен туры китерү

çalımlamak

ф. 1) (футболда) ялган хәрәкәт ясау; 2) күч. елгырланып кеше хакына керү

çalımlı

с. 1) кыланчык; тәкәббер; 2) ян эргәсе фигуралы, бөгелле (көймә) □ çalım gemi биек борынлы тар көймә

çalınmak

ф. 1) музыка коралы уйнатылу; 2) шакылу (мәс., капка һ. б.); 3) чәленү, урлану; kapı çalındı ишек шакыдылар

çalıntı

с. и. урланган нәрсә; плагиат

çalış

и.1) музыка коралында уйнау рәвеше; 2) шаку, кагу

çalışkan

с. эшчән, эшсөяр; уңган, булдыклы

çalışkanlık

и. эшчән булу; уңганлык, булдыклылык

çalışma

и. 1) эшләү, эштә булу; 2) кайшалу, чалшаю (детальләр тур.)

çalışmak

ф. 1) эшләү, эштә булу; 2) тырышу; омтылу; 3) сабак уку, дәрес хәзерләү

çalıştırmak

ф. 1) эшләтү; 2) күнектерү

çalıştırıcı

и. тренер

çalıştırıcılık

и. тренер эше

çam

и. нарат ◊ çam devirmek уйламыйча сүз сөйләү; çam yarması эре гәүдәле кеше

çam fıstığı

и. эрбет чикләвеге

çamaşır

и. 1) эчке кием; 2) юыласы кер; 3) кер юу □ çamaşır değiştirmek эчке киемен алыштыру; çamaşır makinesi кер юу машинасы

çamaşırcı

и. кер юучы

çamaşırhane

и. кер юу урыны

çamaşırlık

и. 1) кер юу урыны; 2) эчке кием тегәр өчен материал

çamsakızı

и. чыршы (нарат) чәере, сагыз

çamur

и. 1) төрле мәгъ. балчык; измә; 2) былчырак ◊ çamur atmak пычрак ату, яла ягу; çamura yatmak бурычын үтәмәү; сүзендә тормау

çamurcuk

и. карабалык, карал

çamurlamak

ф. 1) балчык сылау; пычрату; 2) күч. гаеп ташлау, хурлау

çamurlanmak

ф. пычрану

çamurlu

с. балчыклы, былчырак, пычрак

çamurluk

и. 1) балчыклы теш, сазламык җир, былчырак; 2) балтырны (итек балтырын) былчырактан саклау өчен киелә торган кием, балтырса; 3) былчырактан саклану чарасы итеп автомобиль көпчәкләренә куелган деталь; 4) аяк киемен балчыктан чистарту өчен куелган тимер җайланма

çamça

и. зоол. чабак балыгы

çan

и. чаң; kilise çanı чиркәү чаңы

çanak

и. 1) җәенке һәм тирән савыт; 2) бот. касә, чәчәк касәсе ◊ çanak tutmak үзен-үзе ямьсезләү, үз кадерен җибәрү; çanak yalamak ялагайлану

çanaklık

и. диңг. көймә мачтасына күзәтче өчен куелган мичкәсыман оя

çanaksı

с. яссы савыт сыман

çanakyaprağı

и. бот. касәнең яфрагы

çandır

и. 1) метис; кушылгак; 2) кыргый (җимеш агачы тур.)

çangal

I и. көрәштә аяк чалу алымы çangalII и. ботак-чатаклы агач

çangır çungur

иярт. чангол-чыңгыл

çangırdamak

ф. чыңгылдау, чыңгырдау

çangırtı

и. чыңгылдау авазы; чаң-чың

çanta

и. букча, сумка ◊ çantada keklik кулга төште дип санарга була; çantadan yetişmiş үзлегеннән өйрәнгән

çançiçeği

и. бот. кыңгырау чәчәк

çanıltı

и. чаң тавышы

çap

и. 1) диаметр, кизә диал.; 2) үлчәм; калибр; 3) кыйммәт, бәя, бәялелек; 4) схематик сызым; 5) мат. диагональ

çapa

и. 1) китмән; 2) китмәнләү эше; 3) диңг. ләңгәр, якорьнең бер төре

çapak

I и. 1) күз эрене; 2) кылау (кыздырган тимер, металл өслек кырыенда пәйда булган калай сыман кырлык) çapakII и. корбан балыгы

çapaklı

с. эренле

çapaktanmak

ф. эренләнү

çapalamak

ф. китмәнләү

çapanoğlu

и. болгавырлык

çapar

с. 1) чуар; 2) альбинос

çapari

и. күп телле кармак

çaparız

и. комачау, тоткар

çapaçul

с. кыяфәтсез, килбәтсез

çapkın

с. 1) чабулап йөрүче, чапкыр; 2) качкын, качак, өйдән-йорттан качучы; 3) хатын-кыз артыннан күп чабучы

çapla

и. чыйгыч (гравёр энәсе, гравер безе)

çaplamak

ф. иңен-буен (туры сызык буенча) үлчәү

çaplı

с. 1) билгеле диаметрлы, үлчәмле; büyük çaplı зур үлчәмле; 2) зур диаметрлы

çapmak

ф. төрле мәгъ. чабу

çaprak

и. чапрак, черге (ияр астына - ат аркасына ябыла торган япма)

çapraz

1. с. аркылы-торкылы; кисешкән. 2. и. 1) спорт. көрәш алымы; 2) кием каптырмасы

çaprazlamak

ф. чапраз хәлгә китерү, аркылы-торкылы кую, чалыштырып салу

çaprazlaşmak

ф. чапраз хәлгә килү; аркылы-торкылы килү

çapraşmak

ф. 1) аркылы-торкылы куелу; 2) катлаулану

çapraşık

с. 1) аркылы-торкылы, чапрыш; 2) башваткыч, катлаулы

çapraşıklık

и. 1) аркылы-торкылы булу; 2) катлаулылык

çapul

и. талау

çapulcu

и. талаучы

çapullamak

ф. талау

çaput

и. кештәк

çapçak

и. чапчак

çar

и. урыс патшасы, царь

çardak

и. 1) күшек, павильон, өстуан иск.; 2) (бакчада) яшелчә һәм җимешләр үрмәләп үссен өчен ясалган корылма

çare

и. чара

çaresiz

с. рәв. чарасыз

çaresizlik

и. чарасызлык

çariçe

и. урыс патшабикәсе, царица

çark

и. 1) чарык, бер күчәрдә әйләнә торган канатлы тәгәрмәч; машинаның эшләр тәгәрмәче; маховик; 2) хәрби теземнең үз тәртибен бозмыйча әйләнүе

çarkçı

и. пароход яисә теплоход механигы

çarmıh

и. 1) дар агачы; 2) диңг. мачта бавы

çarnaçar

рәв. чар-начар; теләсә-теләмәсә дә

çarpan

и. мат. тапкырлаучы

çarpma

и. 1) сугу, бәрү; 2) бәрелү, сугылу; 3) мат. тапкырлау

çarpmak

ф. 1) чәпәү; бәрү; 2) сугу (яшен, кояш, эссе); 3) урлау, алып качу; 4) тарсылдау (йөрәк); 5) мат. тапкырлау

çarptırmak

ф. 1) чәпәтү, бәрдерү, бәрелдерү; 2) урлату; алып качырга мөмкинлек бирү; 3) тарсылдату (йөрәген)

çarpı

и. 1) шомартылмаган штукатурка; 2) мат. тапкырлау билгесе

çarpıcı

и. күзгә ташланып торган

çarpık

с. 1) кыеш, кыйшык; кәкре; 2) үз асылын югалткан, бозык

çarpıklaşmak

ф. 1) кыйшаю, авышу; 2) кәкрәю

çarpıklaştırmak

ф. 1) кыйшайту, авыштыру

çarpıkça

с. бераз кыеш

çarpılan

и. мат. тапкырланучы

çarpılmak

ф. 1) кыйшаю, кәкрәю, бөгелү; 2) йөз чыту, чытаю; 3) күч. үпкәләү, ачулану

çarpım

и. мат. тапкырчыгыш

çarpınmak

ф. 1) тарсылдау; 2) тыпырчыну, тиберченү

çarpışmak

ф. 1) бәрелешү (мәс. машиналар); 2) (керештә, сугышта) бәрелешү, көрәшү; 3) күч. каршы килү, бәрелешү (мәс., фикерләр)

çarçabuk

рәв. 1) җанфәрманга; шундук; 2) җиңел, ансат (башкару)

çarçur

и. исраф, исрафчылык □ çarçur etmek исраф итү; çarçur olmak исраф булу

çarık

и. 1) чарык, каеш чабата; 2) тар. туп арбасы тәгәрмәченең күннән ясалган йомшак тугымы

çarıklı

с. чабаталы

çarşaf

и. 1) җәймә, юрган тышы; 2) хатын-кыз күзләрен генә күрсәтеп ябына торган зур шәл, шәльяулык

çarşaflamak

ф. җәймә җәю; тыш кидерү

çarşamba

и. чәршәмбе ◊ çarşamba karısı 1) тузгак башлы, пумалабаш; 2) ямьсез хатын; (kaç ayın) çarşambası bir araya gelmek бетен бәла-каза бергә килү

çarşı

и. ябулы (яисә ябулы рәтләрдән торган) базар

çat

I иярт. чарт □ çat etmek чатнау, чарт итү ◊ çat pat 1) ярым-йорты; 2) ара-тирә; 3) Вакытлы-вакытсыз çatII и. чат; юл (елга һ. б. ) чаты

çatak

I с. бер-беренә чатланган, куш çatakII и. тау сыртының билләнеп торган урыны

çatal

I и. 1) чатлы ботак, җәпләшкә; 2) чатал диал., ике җәпле сәнәк; 3) чәнечке çatalII с. 1) ике җәпле, икегә аерылган; 2) ике яклы; 3) ике мәгънәле ◊ çatal görmek берне ике итеп күрү

çatalağız

и. елга тамагы, дельта

çatallarımak

ф. чатлану, җәпләнү

çatallı

с. 1) чатлы, чаталлы, җәпләшкәле, айрылы; 2) икеле, шикле; 3) сөйл. карлыккан

çatana

и. диңг. яхтаның бер төре

çatkı

и. 1) иң гади шәйше; таган; 2) урама, маңгайга төшереп (баш түбәсен ачык калдырып) бәйләнгән озынча яулык

çatkılık

и. пар үгез өчен уртак боендырык (агач камыт)

çatkın

с. чытык (йөз, каш)

çatlak

с. 1) чатнаган; 2) күч. тилемсә

çatlamak

ф. 1) чатырт итү, чык итү; 2) чатнау; 3) алҗу, йөдәү, хәлсезлектән үлү; 4) күч. көнләшүдән һ. б. ш. шартлар дәрәҗәгә җитү

çatlatmak

ф. 1) чатнату; 2) күч. йөдәтү, акылдан шаштыру

çatma

и. 1) ябыштыру эше, җөйләү эшә; 2) кием тегәр өчен үлчәп киселгән кисәкләрне киеп карау үчен эре атлатып тегеп тоташтыру; 3) чатыр, тирмә; 4) япмалар ясый торган тукыма; 5) каркас

çatmak

ф. 1) корып алу, кадаклап һ. б. ябыштыру; 2) оч-очларын беркетү, кырыйга кырыйны тоташтыру; 3) шәйшеләү, (киртәлеrләрне, мылтыкларны һ. б. ) таганлау; 4) (хайван аркасына) йөк салу; 5) чәпәү; 6) күч. дучар булу; бер хәлгә очрау; 7) махс. көймәләр бәрелешеп афәткә дучар булу; 8) сөйл. чат ябышу; 9) сөйл. берәүгә үчегү; 10) сөйл. башка урау; 11) (йөзен һ. б.) чыту; 12) киреләнү; кире кату

çatra patra

рәв. ватып-җимереп (сөйләшү), ничек җитте шулай

çattırmak

ф. 1) бәрдерү; 2) оч-очын тоттырып беркетү

çatı

и. 1) шәйше (нечкә бүрәнәләрнең очларын бер-берсенә җыеп сөяп ясалган, пирамида сыман корылма); кыек һ. б. ш. бәбкәсе; кыек асты; 2) түшәм белән түбә арасы; 3) селтәр, скелет; 4) күч. фабула; сюжет; 5) күч. сөйл. сыеныр җир, "почмак", "куыш"

çatık

с. тоташтырылган, чатланган; чатлы

çatıklık

и. чатлылык

çatılmak

ф. чатлану; теркәлү

çatılı

с. бәбкәле, үзенең кыек кормасы булган

çatınmak

ф. (чырайны) чыту, сыту

çatır çatır

иярт. 1) чатыр-чатыр (мәс., яну); 2) рәв. чатырдатып (мәс., сөйләү әйтү)

çatır çutur

иярт. чатыр-чотыр

çatırdamak

ф. 1) чатырдау; 2) күч. җимерелеп төшү

çatırdatmak

ф. чатырдату

çatırtı

и. чатырдау авазы

çatırtılı

с. чатырдаулы

çatısız

с. кыексыз

çatış

и. җүрмәү рәвеше, җөйләнеш

çatışmak

ф. җүрмәлү, җөйләнү; тоташтырылу

çatışık

с. җүрмәүле, җөйле, җөйләнгән

çav

и. дан; хәбәр, чап диал.

çavalye

и. тотылган балыкны суда саклау өчен зур кәрзин

çavdar

и. арыш

çavlan

и. зур шарлавык

çavlanmak

ф. аты-чабы чыгу

çavlı

с. ауга өйрәтелмәгән яшь лачын, балапан

çavmak

ф. 1) кояш чыгу; 2) (яктылык, җылы, ис) таралу; 3) юлдан чыгу; тайпылу

çavuş

и. 1) тар. полиция, тәртип саклаучы гаскәри, чавыш тар.; 2) сержант; 3) сөйл. кече җитәкче, бригадир; 4) йөземнең бер төре

çavuşkuşu

и. һөдһөд

çay

I и. чәй □ çay evi к.: çayhane çayII геогр. кечкенә елга ◊ çaydan geçip derede boğulmak елганы кичә алып та, инештә батып калу

çaycı

и. чәйче

çaydanlık

и. чәйнек

çayhane

и. чәйханә

çayirtavuğu

и. зоол. кыр тавыгы

çaykara

и. яр чишмәсе

çaylak

и. 1) тилгән; 2) күч. ертлач һәм җитез кеше

çaylaklık

и. җитезлек

çaylık

1. и. чәй куагы үскән җир. 2. с. чәйгә ярарлык яисә җитәрлек

çayır

и. 1) болын, чирәмлек; 2) яшел үлән; кәлшә □ çayız soğuğu май аенда була торган салкын көннәр; çayır kuşu болын тургае

çayırgüzeli

и. болында үсә торган башаклы үсемлек

çayırlamak

ф. 1) болынга чыгару, болынга куу; 2) болын үләнен күп ашап авыру (хайван тур.)

çayırlanmak

ф. болында утлау

çayırlatmak

ф. болынга чыгарып утлату

çayırlı

с. болынлы, чирәмле

çayırlık

и. болынлык, чирәмлек

çayırsedefi

и. бот. татлы тамыр (тамыры шифалы болын үләне)

çayırteresi

и. бот. кыргый торма

çayırtirfili

и. бот. кыргый тукранбаш

çayıryulafı

и. бот. болын солычасы

çaça

и. сөйл. тәҗрибәле көймәче

çaçaron

и. телдәр, сүзчән

çaçaronluk

и. телдәрлек, чичәнлек

çağ

и. 1) заман, билгеле бер вакыт; 2) чак, яшь; 3) чор, дәвер

çağa

и. сөйл. бала

çağanoz

и. зоол. краб

çağcıl

с. 1) заманча; 2) заманчыл

çağcıllaşmak

ф. заманчалашу

çağcıllık

и. заманчалык

çağdaş

1. и. замандаш. 2. с. заманча; хәзерге, хәзерге заман ...-ы

çağdaşlaşmak

ф. заманчалашу

çağdaşlık

и. замандашлык; заманчалык

çağdışı

с. заманча булмаган, артта калган

çağla

и. төшле (чикләвекле) җимешләр

çağlamak

ф. 1) шарлап агу; 2) күч. ярсу

çağlar

и. кечкенә шарлавык

çağlayan

и. кечкенә шарлавык

çağlayık

и. шаулап чыккан чишмә

çağmak

ф. 1) нур чәчү, нурлану, балку; 2) күч. чиктән чыгу; 3) киң таралу, җәелү

çağrı

и. чакыру, өндәү

çağrıcı

и. чакыручы, өндәүче

çağrılmak

ф. чакырылу

çağrılı

с. чакырулы

çağrım

и. чакырым

çağrısız

рәв. чакырусыз

çağrışmak

ф. 1) чакырышу; 2) кычкырышу

çağrışım

и. хәтерләтү; чагылыш

çağıl çağıl

иярт. челтер-челтер (су агышы)

çağıldamak

ф. челтерәү

çağırmak

ф. чакыру

çaşıt

и. сөйл. шымчы, шпион

çaşıtlamak

ф. шымчылау, шпионлык итү

çaşıtlık

и. шымчылык, шпионлык

Çek–çeşnilik

[ Previous ] [ Next ]

Çek

и. чех, чехияле

Çeçen

и. чәчән халкы һәм шуның бер кешесе

Çeçence

1. и. чәчән теле. 2. рәв. чәчән телендә

çebiç

и. бер яшьлек кәҗә бәтие

çedene

çetene и. киндераш орлыгы

çedik

и. читек

çedikçi

и. читекче

çehre

и. йөз, чырай, чәһрә иск.

çek

и. чек (банк билгесе)

çekecek

и. (аяк киемен кию өчен) калакчык, шабала

çekel

и. 1) кечкенә китмән; 2) сука калагы

çeker

и. үлчәү җайланмасының үлчи алучанлыгы

çeki

и. 1) үлчәү, мизан иск.; 2) ике йөз илле килограмм чамасындагы үлчәү берәмлеге; 3) күч. авырлык, кыенлык ◊ çeki çekmek кыенлык күрү; çeki taşı gibi акрын кыймылдаучан (кеше)

çekici

1. и. үлчәүче. 2. с. күч. үзенә тартучы, күңел тартып торучы

çekidüzen

и. рәешлелек, тәртипкә китерелгәнлек, төзеклек

çekik

с. озынча, сузынкы, батынкы ◊ çekik durum елганың иң саеккан чагы

çekikçe

с. бераз озынчарак

çekiliş

и. ) чигенү, чигенеш; 2) тираж, отышлар уйналышы

çekilmek

ф. 1) тартылу, күчерелү; 2) (баштан һ. б.) кичерелү; 3) тайпылу; 4) чигенү; 5) азаю, килү; 6) таралу; 7) ваз кичү; ташлап китү

çekim

и. 1) тарту, тартып чыгару; 2) тартылу, тартылыш; 3) гр. төрләнеш; 4) кинокадр

çekimleme

и. физ. гомуми тартылыш

çekimlemek

ф. физ. (җисемнәр) бер-берсенә тартылу

çekimli

с. 1) җәлеп итә торган; 2) ур. төрләнешле, төрләнә торган

çekimser

с. тайпылучан, бер якка да кушылмаучан

çekimsiz

с. 1) җәлеп итми торган; 2) гр. төрләнешсез, төрләнми торган (сүз)

çekingen

с. юаш, басынкы, оялчан, тартынучан

çekingence

рәв. оялып, тартынып

çekingenlik

и. оялчанлык, тартынучанлык

çekinik

с. биол. вакыт-вакыт килеп чыга торган, рецессив

çekinmek

ф. 1) чигенү, тайпылу, тартыну; 2) сөртенү, ягыну

çekinti

и. икеләнү, карарсызлык

çekirdek

и. 1) төш; җимеш төше; 2) кабак; 3) физ. атом теше; 4) биол. тере күзәнәк плазмасы ◊ çekirdekten yetişmek берәр эшкә бала чактан ук өйрәнә башлаган булу

çekirdeklerimek

ф. төшләнү, теш хасил булу

çekirdekli

с. төшле, орлыклы

çekirdeksel

с. атом теше белән бәйле

çekirdeksiz

с. төшсез

çekirge

и. саранча, чикерткә

çekiç

и. чүкеч

çekiçkemiği

и. анат. колактагы чүкеч сөяге

çekiçlemek

ф. чүкечләү

çekişmek

ф. 1) тарту, тартышу; 2) чәкәләшү, ызгышу

çekişmeli

с. 1) чәкәләшүне; 2) авыр, күп тырышлык сорый торган

çekişmesiz

с. чәкәләшүсез

çekişte

и. сөйл. тозлы зәйтүн җимеше

çekiştirici

1. и. чәкәләштерүче. 2. с. кешенең начар якларын гына күрүче

çekiştirmek

ф. төрле якка тарткалау; 2) тарткалап кубару; 3) күч. яманлау

çekkin

с. (нәрсәдән дә булса) баш тарткан

çekme

и. 1) тарту, сузу; 2) (өстәл һ. б.) тартмасы; 3) озын саплы бакча кайчысы; 4) комбинезон (эш киеме); çekme burun кылыч борын , төз борын

çekmece

и. 1) кечкенә яисә тар өстәл һ. б. ш. тартмасы; 2) тартмалы өстәл, тартмалы шкаф; 3) күтәрелмәле күпер; 4) кечкенә бухта, диңгез култыгы

çekmek

ф. 1) төрле мәгъ. тарту, тарттыру; 2) суыру, эчкә тарту; 3) тартып чыгару; 4) өстенә тартып кидерү; kalıba çekmek калыпка кидерү; 5) утыру (тукыма тур.); 6) үзенә тарту; mıknatıs gibi çekmek магнит кебек үзенә тарту; 7) (бәладән һ. б.) тартып алу, коткару; 8) (аерым фразеологик тезмәләрдә) чигү; hasret çekmek хәсрәт чигү; 9) кору, тезү, тарту; perde çekmek пәрдә кору; 10) сызу; 11) күчереп язу; 12) сөртү, сылау, буяу; 13) юнәлдерү; 14) хайванны каплату; 15) тарту, килү (үлчәүдә); yaş odun ağır çeker чи утын авыр килә; 16) ясау, оештыру (мәс., мәҗлес, җыелыш һ. б.); 17) төшерү (фоторәсемгә, кинога); 18) охшау, (кемгә дә булса) тарту; 19) тарту, җәлеп итү; 20) чигерү (мәс., бәяне, акчаның бер өлешен һ. б.); 21) кире алу; 22) тарттыру, ваклау; 23) түшәү; 24) ташу, ташыту; 25) дәвам итү; şubat ayı 28 gün çeker февраль ае 28 көн дәвам итә; □ dayak çekmek таяк белән кыйнау; fenaya çekmek бозып үзгәртү; kürek çekmek ишкәк ишү; sorguya çekmek сорау алу ◊ çek! çek arabanı! кит, югал!; çekip çevirmek эшләтү, идарә итү

çekmekat

и. өйнең җәйгелек һ. б. итеп калдырылган иң өске каты

çekmen

I и. биол. экстрактор çekmenII и. суыргыч яки өрдергеч

çektin

и. диңг. шлюпка, ишкәкле диңгез көймәсе

çektirmek

ф. 1) ташыту; 2) тарттыру, сөйрәтү; 3) суырту; 4) ишкәк иштерү; 5) күч. азап чиктерү

çekçe

1. и. чех теле. 2. рәв. чех телендә

çekçek

и. дүрт тәгәрмәчле кул арбасы

çelebi

и. 1) әфәнде, ага, хөрмәтле өлкән ир кеше; 2) укымышлы кеше; зыялы; 3) (шаһзадә, солтан углы һ. б.ларга бирелгән) кушамат

çelebice

рәв. агаларча, Укымышлыларча

çelebilik

и. 1) агалык, укымышлылык; 2) зыялылык; нәзакәтлелек

çelenk

и. ) иск. кыйммәтле ташлар белән бизәлгән такыя; 2) чәчәк букетының бер төре (муенга кидерелә)

çelik

и. корыч çelikII и. 1) кыска таяк; 2) тамырландыру өчен кисеп алынган үсемлек кисемтәсе; 3) диңг. аркан тарттыра торган субай (көймәдә)

çelikhane

и. корыч кою цехы

çelikleşmek

ф. 1) корыч хәленә килү; 2) күч. ныгу

çelikçomak

и. бер озын һәм бер кыска таяк белән уйнала торган балалар уены

çelim

и. көч, куәт

çelimli

с. куәтле, көчле

çelimsiz

с. куәтсез, көчсез

çelişik

с. каршылыклы

çelişiklik

и. каршылыклылык

çelişken

с. каршы килә торган, капма-каршылыклы

çelişki

и. капма-каршылык

çelişkili

с. үзендә капма-каршылык булган

çelişkisiz

с. каршылыксыз

çelişmek

ф. капма-каршы булу

çelme

и. 1) чалу; кыеклап кисү; 2) аркага төшереп башка бәйләнгән яулык; 3) аяк чалу, егу

çelmek

ф. 1) чалу; кыеклап кисү; 2) аркага асылындырып яупык бәйләү; 3) аяк чалу, егу; 4) күч. бер-беренә каршы килү

çelmelemek

ф. көрәштә аяк чалу

çeltik

и. 1) кибәге аерылмаган (чистартылмаган) дөге □

çeltik tarlası

дөге басуы

çeltikli

с. кибәкле (дөге)

çembalo

и. цимвал, кимвал (музыка коралы)

çember

и. 1) мат. түгәрәк; 2) кыршау; 3) күч. камалыш

çemberlemek

ф. кыршаулау

çemberli

с. кыршаулы

çembersiz

с. кыршаусыз

çemen

и. бот. 1) ак әнис; 2) ак әнистән ясалган тәмләткеч

çemenlemek

ф. ак әнис тәмләткече салу

çemento

и. цемент

çemkiriş

и. тупас җавап, карулык

çemkirmek

ф. тупас җавап бирү, карулашу

çemremek

ф. сызгану (җиңне, балакны), итәкне кыстыру

çemçe

и. чүмеч

çene

и. 1) ияк; 2) яңак чыгынтысы; 3) каргаборын яки үрдәкборын тешләме; 4) күч. такылдавык ◊ çene çalmak күп сөйләшү; çene yarıştırmak сүз ярыштыру; çene yormak бушка сөйләү

çenebaz

с. сөйләмчәк, тел бистәсе

çeneli

с. 1) озын яңаклы, озын иякле; 2) күч. күп сөйләшүчән, сүзчән

çengel

и. ыргак, кармак, чәңгәл иск.

çengellemek

ф. 1) ыргакка асу, ыргаклау; 2) ыргакка, кармакка һ. б. ш. эләктереп кую

çengelli

с. ыргаклы, кармаклы; кармаксыман; çengelli iğne тупчыклы энә

çengelsakızı

и. табигый сагыз

çengi

и. туйда төңгер сугып килен каршылау җырларын җырлаучы хатын

çenilemek

ф. чинау, чинап елау (эт тур.)

çentik

и. тигез өслектә калган очлы әйбер әзе, чый, чыек диал.

çentiklemek

ф. чыю; киртекләү

çentmek

ф. 1) чыю, киртү, киртек ясау; 2) бик вак итеп турау

çepel

и. 1) пычрак; 2) чүп

çepellenmek

ф. V) пычрану; 2) чүпләнү

çepelli

с. чүпләнгән (бигрәк тә ашлык тур.)

çeper

и. 1) иргәнәк; барьер (өйне, бүлмәне һ. б. аерып тора торган дивар, өргә); 2) янбакча; 3) чыбык-чабык; 4) күч. әхлаксыз кеше

çepez

и. бозык ефәк кузысы

çepin

и. тәпке, кечкенә китмән

çepçevre

çepeçevre рәв. әйләнә тирәли

çerez

и. аш арасында ашала торган җиңел ашамлык, тәм-том (җимешләр,чикләвек һ. б. ш.)

çerezci

и. 1) тәм-том сатучы; 2) тәм-том яратучы

çerezlenmek

ф. 1) аш арасында тәм-том ашау, ашанып йөрү; 2) күч. аз-маз файда күрү

çerezlik

и. 1) аш арасында ашала торган тәм-том; 2) тәм-том савыты

çerge

и. тирмә, чатыр

çerkez

и. чиркәс, черкес □ çеrkez peyniri Адыгей сыры

çermik

и. кайнар чишмә

çerviş

и. 1) туңмай; 2) сөйл. өрек, алма һ. б. ш. җимешләрнең ашала торган йомшак өлеше

çerçeve

и. 1) кыса, рам; 2) күч. рамка, кыса

çerçeveci

и. рам ясаучы

çerçevelemek

ф. 1) рамлау; 2) кыса (рамка) сызу

çerçeveli

с. 1) рамлы, кысалы; 2) рамкалы, читле

çerçevesiz

с. 1) рамсыз, кысасыз; 2) рамкасыз, читсез

çerçi

и. вак-төяк сатучы

çerçici

и. к.: çerçi

çerçöp

и. чүп-чар

çete

и. 1) кораллы кешеләр төркеме; 2) партизан отряды

çeteci

и. партизан; сәрдар

çetele

и. кирт, киртек

çetin

с. кыен, читен ◊ çetin ceviz каты чикләвек; үгет-нәсихәт кабул итми торган (кеше)

çetinleşmek

ф. кыенлашу, читенләшү

çetinlik

и. читенлек

çetrefil

с. аңлаешсыз; рәтсез (сөйләү, сүз)

çetrefilce

рәв. шактый аңлаешсыз

çetrefilleşmek

ф. аңлаешсыз хәлгә килү

çetrefilli

с. аңлаешсыз урыннары булган

çetrefillik

и. аңлаешсызлык

çetrefilsiz

с. аңлаешсыз урыны булмаган, ачык

çevgen

и. 1) ат өстендә торып уйнала торган туп уены; 2) шул уенда кулланыла торган чәкән - озын саплы таяк

çevik

с. терчә, хәрәкәтчән; җитез, елгыр, йөгерек

çevikleşmek

ф. җитезләшү

çeviklik

и. терчәнлек; җитезлек

çevikçe

с. рәв. шактый җитез

çeviren

и. тәрҗемә итүче, тәрҗемәче

çeviri

и. тәрҗемә (эше һәм әсәре)

çevirici

и. (профессиональ) тәрҗемәче

çeviricilik

и. тәрҗемәчелек

çevirilmek

ф. 1) әйләндерелү; 2) түнтәрелү; 3) ихаталану, әйләндереп алыну; 4) кире кайтарылу

çevirme

и. с. 1) әйләндерү, чөерү; 2) шештә пешерелгән ит; 3) тәрҗемә ителгән (әсәр)

çevirmek

ф. 1) бору әйләндерү, чөерү; arkasını çevirmek аркасын бору; çember çevirmek кыршау әйләндерү; 2) әйләндереп алу, ихаталау; 3) кире кайтару; 4) бер якка бору; 5) идарә итү; bütün evi □ çeviriyor бетен өй белән ул идарә итә; 6) әйләндереп тегү, тискәресен әйләндерү; 7) тәрҗемә итү; 8) әверелдерү; 9) ясау, түрәтү диал.; 10) майтару, тоҗыру; 11) кәрт уйнау; 12) тирәнтен үзгәрү, "сындыру" (һава торышы тур.)

çevirmen

и. тәрҗемәче

çevre

и. 1) тирә-юнь, тирә-як, тирә, тирәлек; 2) күч. даирә, мохит; 3) читләре эшләнгән кулъяулык; 4) мат. контур; çevre teker бот. кәүсә һәм сабак кисемендә (кабыктан эчкәреге) тышкы боҗра

çevrelemek

ф. 1) әйләңдереп алу, чолгау; 2) (бер мәсьәләне) төрле яктан яктырту

çevren

и. офык, горизонт

çevresel

и. тирәлек белән бәйләнешле

çevri

и. 1) өермә, уйравык; 2) сүзнең мәгънәсен бозу

çevrik

с. әйләнгән, әйләндереп куелган

çevrilemek

ф. әйтелгәннең мәгънәсен бозу

çevrili

с. әйләнәле; уратып алынган

çevrilmek

ф. 1) әйләндереп алыну; 2) борылу; борылып карау

çevrim

и. 1) дәвер; цикл; 2) физ. әйләнмәле ток (алкын)

çevrimli

с. булдыклы, җәһәт эш итүчән

çevrimsel

с. дәверле, цикллы

çevrinmek

ф. берәр кеше (дәрәҗәле зат) тирәсендә бөтерелү, куштанланып йөрү

çevrinti

и. әйләнеш

çevriyazı

и. гр транскрипция

çeyiz

и. 1) бирнә; 2) туй җиһазы

çeyizci

и. туй җиһазы, бирнә һ. б. хәзерләүче яисә сатучы

çeyizli

с. бирнәле

çeyizlik

1. и. бирнә әйбере. 2. с. бирнәлек

çeyizsiz

с. бирнәсез

çeyrek

и. 1) чирек, дүрттән бер, түтәрәм; 2) унбиш минут вакыт; 3) күч. сөйл. хәзерге Германия маркасы (акча берәмлеге)

çeyreklemek

ф. бәбине аркасына яткырып (кулларын-аякларын чалыштырулы хәрәкәтләндереп) гимнастика ясату

çeyreklik

и. чиреклек

çeç

и. 1) ашлык; 2) ашлык иләге

çeçe

и. зоол. цеце чебене (йокы авыруы таратучы зарарлы чебен)

çeşit

и. төрле мәгъ. төр

çeşitkenar

с. мат. яннары тиң булмаган (геометрик фигура)

çeşitleme

и. 1) төрләндерү; 2) муз. вариацияләү, вариация

çeşitlemek

ф. төрләндерү, төрен арттыру

çeşitlendirmek

ф. төрлеләндерү

çeşitlenmek

ф. төрләнү

çeşitli

с. төрле, төрле-төрле

çeşitlilik

и. төрлелек

çeşme

и. чишмә

çeşni

и. 1) тәм, тат; 2) күч. күңелгә хуш килгән бер үзенчәлек

çeşnici

и. татучы, дегустатор

çeşnilemek

ф. тәм бирү

çeşnilenmek

ф. тиешле тәмен алу

çeşnili

с. тиешенчә тәме-таты булган

çeşnilik

и. тәмләткеч

Çin–çişik

[ Previous ] [ Next ]

Çin

и. Кытай, кытайлы

Çince

1. и. кытай теле. 2. рәв. кытай телендә, кытайча

çift

I и. эскәк, кечкенә махсус кыскыч çiftII с. 1) җөп; 2) парлы; 3) куш; çift pencere куштәрәзә; çift sayı җөп сан; çift teker неол. велосипед çiftIII и. 1) бер пар; kocası türk, karısı tatar olan bu çift ире-төрек, хатыны татар булган бу пар; 2) сабанга җигелгән пар үгез

çiftcam

и. ике катлы тәрәзә

çifte

I с. 1) ике катлы; ике яклы; 2) куш çifteII и. 1) пар ишкәкле көймә; 2) ике көбәкле мылтык; 3) ат маңгаенда пар кашка; 4) кушаяклап тибү (ат һ. б. тур.)

çiftehane

и. кош үрчетергә ярарлык зур читлек

çifteleşmek

ф. тибешү

çifteli

с. 1) тибешкәк; 2) тынычсыз; 3) уңмас (кеше), тәләйсез

çiftenağra

и. ике резонаторлы кыллы музыка коралы

çifter çifter

с. пар-пар

çiftetelli

и. бию тере һәм шуның көе

çiftkapı

и. ике катлы ишек

çiftküme

и. астр. йолдызларның парлы төркеме

çiftlemek

I ф. 1) кушаяклап тибү; 2) (диңгездә торганда) ике ләңгәрне берьюлы төшерү çiftlemek II ф. 1) җөп итү, пар итү; 2) авыл хуҗ. каплату

çiftlenmek

ф. 1) җөп ителү, парлану; 2) каплатылу

çiftlik

и. басу, иген җире, сөрүлек

çiftçi

и. сабанчы; игенче

çiftçilik

и. игенчелек

çigan

и. чегән

çiklet

и. хуш исле һәм татлы резин сагыз

çikolata

и. шоколад

çil

I и. боҗыр çilII 1. и. 1) сипкел, тимгел; 2) тап. 2. с. 1) чуар; çil horoz чуар әтәч; 2) яңа һәм ялтырап торган

çile

I и. дини. 1) кырык көнлек җәза; 2) күч. михнәт, зәхмәт, озакка сузылган кыенчылык çileII и. 1) бәйләм, йомгак; 2) җәя бавы, кереш

çilek

и. бот. җиләк, җирҗиләк

çilekeş

и. михнәтле кеше

çileli

с. 1) кайгы-хәсрәтле (кеше); 2) кайгы китерә торган

çilemek

ф. 1) сибәләү; 2) чылану, юешләнү

çilenti

и. сибәләп яуган яңгыр

çilingir

и. слесарь, суык тимерче

çilingirlik

и. слесарьлек, суык-тимерчелек

çillenmek

ф. сипкеллеләнү

çilli

с. сипкелле

çim

и. 1) чирәм, чирәмлек; 2) таш мүге

çim çim

рәв. теләмәстән; теләр-теләмәс

çimbali

и. цимбал, кыңгыраулы төңгер

çimdik

и. чеметем

çimdiklemek

ф. чеметү

çimek

и. сөйл. мунча

çimen

и. чирәмлек

çimensiz

с. чирәмсез

çimento

и. цемент

çimentolamak

ф. цементлау

çimlemek

ф. чирәмләү, яшелләндерү

çimlenmek

ф. чирәмләнү, яшелләнү

çimmek

ф. 1) чумып чыгу, чуму; 2) күмелеп бату

çimçek

и. шәһәр чыпчыгы; кәрлә чыпчык

çinanasonu

и. бот. кытай әнисе

çincilya

и. зоол. шиншилла

çineralya

и. бот. кыргый канәфер

çingene

и. чегән

çingenepembesi

с. җете-кызыл (төс)

çingülü

и. бот. камелия

çini

и. 1) фаянс; 2) фаянстан ясалган

çinko

и. хим. цинк, тутыя

çintiyan

и. астарлап тегелгән хатын-кыз чалбары

çipil

с. чепи (күз)

çipilleşmek

ф. чепиләнү

çir

и. киптерелгән җимеш

çiriş

и. клейстер, апара җилем

çirişotu

и. бот. тамырыннан апара җилем ясала торган үсемлек, асфодил

çirkef

и. с. ) болганчык су, юынтык, түгенте; 2) күч. әшәке, нәҗес (кеше)

çirkeflik

и. әшәкелек

çirkefçe

рәв. әшәке рәвештә

çirkin

с. җирәнгеч, чиркен; кабәхәт

çirkince

рәв. җирәнгеч рәвештә

çirkinleşmek

ф. җирәнгечләнү

çirkinlik

и. җирәнгечлек, чиркенлек

çirkinsemek

ф. җирәнү

çiroz

и. 1) зоол. уылдык чәчеп зәгыйфьләнгән скумбрия балыгы; 2) күч. бик зәгыйфьләнгән кеше

çirozlaşmak

ф. 1) уылдык чәчеп зәгыйфьләнү (балык тур.); 2) күч. алҗу

çis

и. үсемлек суты

çise

и. пыскак яңгыр

çiselemek

ф. пыскаклап яву

çit

и. 1) читән; 2) ситсы, чит иск.

çita

и. зоол. гепард

çitar

и. ефәк катыш мамыктан тукылган тукыма

çiten

и. 1) читән; 2) кәрзин, арба (тарантас) читәне; 3) бәрәннәр өчен аран

çiti

и. типчү эше; типчелгән төш

çitlemek

ф. 1) чиртү (көнбагыш, кабак орлыгы, чикләвек һ. б.);2) читән белән әйләндереп алу

çitmek

ф. 1) бәрү, җыеп китерү; 2) типчү; 2) ышкып юу (керне)

çitmik

и. 1) йөзем тәлгәшенең кечерәк сабагы; 2) чеметем; bir çitmik biber бер чеметем борыч

çivi

и. 1) кадак, чөй; 2) кайбер балыкларның тире өстендәге чәнечкесыман үсентесе ◊ çivi gibi тап-таза, нык

çivilemek

ф. 1) кадаклау; 2) күч. бәреп үтерү

çivit

и. бот. индиго үләне

çizdirmek

ф. сыздыру

çizecek

и. сызгы (балтачылар коралы)

çizelge

и. миллиметрлы кәгазь

çizge

и. график

çizgi

и. 1) сызык; 2) йөз чалымнары; çizgi film мультфильм

çizgilemek

ф. сызу, сызгалау

çizgili

с. сызыклы

çizi

и. 1) сызык; 2) буразна; 3) күч. үз-үзеңне тотыш рәвеше

çiziktirmek

I ф. 1) тиз генә сызу; 2) баштан чыгарып (фактларны һ. б. тикшермичә) язу çiziktirmek II ф. сырлау, таныгысыз итеп тиз-тиз язу, аннан-моннан сызгалау

çizim

и. мат. сызым, шәкел, схема

çizimci

и. сызымчы

çizinti

и. 1) вак сызыклар, сызынты; 2) язмада сызгалау

çizme

I и. итек çizmeII и. сызу эше

çizmeci

и. итекче

çizmek

ф. 1) сызу; 2) сызып җибәрү; сызып ташлау; 3) сыдыру; iğneleri elimi çizdi энәләре кулымны сыдырды

çiçek

и. 1) чәчәк; 2) тукыма бизәге; 3) чәчәк чире; 4) күч. хөрмәткә лаексыз дип саналган кеше; бәндә; 5) күч. алдакчы, ялганчы; 6) эретмәдән бүленеп чыккан кристалл ◊ çiçeği burnunda 1) әле генә укып чыккан (белгеч); 2) эштә (коллективта) яңа кеше; çiçek bozuğu шадра; çiçek suyu хушбуй

çiçekbiti

и. зоол. телә; көбәле

çiçeklemek

ф. чәчәкләү, чәчәк утырту, чәчәкләр белән бизәү

çiçekli

с. 1) чәчәкле; 2) чачаклы

çiçeklik

и. 1) чәчәклек; гөлбакча; 2) (бүлмәдә һ. б.) чәчәк савыты яисә чәчәк урыны; 3) бот. чәчәк касәсенең төпсәсе

çiçeksimek

ф. 1) хим. чәчәксыман куныклар (кристаллар) пәйда булу; 2) (бит, тән) сипкелләнү, тимгелләнү

çiçeksiz

с. чәчәксез

çiçektacı

и. чәчәк таҗы

çiçektenmek

ф. 1) чәчәкләнү; 2) диңгез өстендә ак күбекләр пәйда булу

çiçektozu

и. серкә (чәчәк серкәсе)

çiçekyaprağı

и. чәчәк яфрагы (касәсе)

çiğ

I с. 1) чи; 2) күч. юньсез, мәгънәсез (суз); 3) ямьсез, күрексез; 4) кычкырып торган (ялган, төс һ. б.) çiğII с. тәрбиясез; үз яшенә туры килмәгәнчә кыланучы

çiğbörek

и. чибүрәк (пәрәмәчнең бер төре)

çiğde

и. бот. җидә (ончыл җимешле агач)

çiğdem

и. бот. кара көздә генә чәчәк ата торган үләнчел үсемлек

çiğindirik

и. көянтә

çiğit

и. мамык орлыгы

çiğköfte

и. талканның бер төре

çiğleşmek

ф. җетеләнү

çiğlik

и. 1) чилек, чи булу; 2) күч. тупаслык, юньсезлек, рәтсезлек

çiğnek

и. сөйл. юл өсте

çiğnem

и. чәйнәм, бер чәйнәрлек (нәрсә)

çiğnemek

ф. 1) чәйнәү; 2) таптау, изү, сыту; 3) күч. санга сукмау

çiğnenmek

ф. чәйнәлү; тапталу

çişik

и. куян баласы, куянкач

Çoban–çoğurcuk

[ Previous ] [ Next ]

Çoban

Yıldızı, Çobanyıldızı и. Чулпан йолдызы

çoban

и. көтүче, чабан; çoban köpeği көтүче эте □ çoban kebabı эремчекле һәм итле ашамлык

çobanaldatan

и. зоол. тау карлыгачы

çobandeğneği

и. бот. көтүче таягы

çobançantası

и. бот. көтүче сумкасы

çocuk

и. 1) бала; 2) яшь егет яисә кыз; 3) күч. балаларча кыланучы □ çocuk bahçesi балалар бакчасы; çocuk bezi биләүсә; çokuk yuvası ясле; çocuğu olmak баласы булу (туу)

çocuklu

с. балалы

çocukluk

и. балалык

çocuksu

с. баласыман

çocukça

рәв. балаларча

çocuğumsu

с. балаларча кыяфәтле яисә кыланышлы

çok

1. рәв.. 1) күп; 2) күбрәк, кирәгеннән артык. 2. кис. бик, бик тә, гаять дәрәҗәдә □ çok görmek күпсенү; çok eşlilik күпхатынлылык яисә күпирлелек; çok hücreli биол. күпкүзәнәкле; çok terimli мат. күпбуынлы сан; çok uluslu берничә ил катнашындагы (сәүдә, җитештерү); çok yüzlü мат. күпкырлы

çok çok

с. күп-күп, бик күп

çokanlamlı

с. гр. күпмәгьнәле; киң мәгънәле

çokgen

и. мат. күппочмак

çokluk

1. и. 1) күплек, күп булу; 2) күпчелек. 2. рәв. күпчелек очракта, күбесенчә

çokramak

ф. ургылып чыгу

çokrağan

и. мул сулы чишмә

çoksamak

ф. күпсенү, күп дип исәпләү

çoksesli

с. 1) күптавышлы, полифоник; 2) гр. берничә аваз белдерүче (хәреф)

çoktan

рәв. күптән, күптәннән (бирле)

çokturmak

ф. чүктерү, иңдерү; тондыру

çokça

рәв. күпләп

çokçu

и. неол. плюрализм тарафдары, плюралист

çokçuluk

и. плюрализм

çolak

с. и. чулак

çoluk çocuk

и. бала-чага

çomak

и. чукмар башлы таяк

çomar

и. зоол. зур гәүдәле аучы эте

çopra

и. 1) балык кылчыгы; 2) чытырманлык

çoprabalığı

и. зоол. сай суларда яши торган бик кылчыклы балык

çopur

и. с. шадра

çor

и. авыру, чир

çorak

1. с. 1) уңдырышсыз (туфрак); 2) ачы, тозлы (су). 2. и. 1) акбалчык; 2) тозлак, тозлы туфрак

çoraklaşmak

ф. уңдырышсызлану

çoraklık

и. 1) уңдырышсызлык; 2) ачылык, тозлылык (су тур.)

çorap

и. оек, оекбаш

çorba

и. шулпа, шурпа диал. □ çorba kaşığı аш кашыгы ◊ çorba etmek кушып болгату; çorbada tuzu olmak бераз булса да катнашы булу

çorbacı

и. 1) шулпа пешереп сатучы; 2) тар. Госманлы дәүләтендә мәхәлли христианнар башлыгы; 3) сөйл. кораб капитаны

çorlu

с. сөйл. чирле, чирләшкә, авыру

çotra

и. 1) агач савыт; 2) агач чиләк

çotuk

и. 1) тамырка, өстә күренеп торган тамыр; 2) агач төбе, төпсә; 3) йөземнең ялангач кәүсәсе

çoğalmak

ф. күбәю, ишәю

çoğaltmak

ф. күбәйтү, ишәйтү

çoğu

рәв. 1) күбесенчә; 2) күбрәге, күбрәк өлеше

çoğul

и. гр. күплек саны

çoğulcu

и. плюралист

çoğulculuk

и. плюрализм

çoğumsamak

ф. күпсенү

çoğun

рәв. күбесенчә, күп тапкыр

çoğunluk

и. күпчелек

çoğunlukla

рәв. 1) күпчелекнең теләге һ. б. белән; 2) күбесенчә

çoğurcuk

и. зоол. сыерчык

Çulpan–çuvallamak

[ Previous ] [ Next ]

Çulpan

и. Чулпан (йолдыз)

Çuvaş

и. чуваш

Çuvaşça

1. и. чуваш теле. 2. рәв. чуваш телендә, чувашча

çubuk

и. 1) чыбык; 2) сызык (тукымада); 3) озын челем, чубук ◊ çubuğunu tüttürmek кайгысыз яшәү

çubuklamak

ф. чыбыклау, чыбык, белән суккалап кагу

çubuklu

с. 1) чыбыклы; 2) челемле, чубуклы; 3) буй-буй сызыклы (тукыма)

çuha

и. постау, сукно

çukundür

и. чөгендер

çukur

и. 1) чокыр; 2) күч. кабер

çukurlarımak

ф. чокырлану

çukurlu

с. чокырлы

çul

и. с. 1) кылавын, кыл тукыма; 2) ябу ◊ çul tutmaz тапкан берен тотып бетереп баручы

çulha

и. тукучы

çulhakuşu

и. зоол. тукыркош, песнәкнең бер тере

çullamak

ф. 1) көчле дулкын кагу; 2) япма ябу.

çulluk

и. зоол. чуллык, бекас

çulsuz

с. 1) каплаусыз, ябусыз; 2) күч. акчасыз, хәерче

çurçar

и. 1) зоол. вак диңгез балыгы; 2) күч. чүп-чар, кирәксез нәрсә

çuval

и. капчык; арыш капчыгы, чувал

çuvaldız

и. зур энә

çuvallamak

ф. 1) капчыкка тутыру; 2) күч. сөйл. эшне башкарып чыга алмау

çökek–çöğürcü

[ Previous ] [ Next ]

çökek

и. 1) сулык читендәге баткаклык; 2) сай чокырлык, баткаклы иңкел

çökel

и. лай; утырма

çökelek

и. пышлакның (сырның) бер төре

çökelmek

ф. төпкә утыру, төпкә төшү

çökelti

и. турта

çökeltmek

ф. тондыру

çökertmek

ф. 1) чүктерү; 2) күч. җиңелергә мәҗбүр итү

çökkün

с. 1) чүккән, тәбәнәкләнгән; 2) кыйммәтсезләнгән, көчен югалткан

çökmek

ф. 1) чүгү; тәбәнәкләнү; 2) иңү, басылу; 3) (томан, чык һ. б. тур.) төшү; 4) чүгәләү; 5) күч. сөйл. юкка чыгу

çöktürme

и. чүктерү; тондыру □ çöktürme havuzu су тондыру өчен махсус бассейн

çökük

с. чүккән, чүгеп төшкән, батынкы; çökük gözler батынкы күзләр; çökük omuz салынкы иңбашы

çöküklük

и. чүккәнлек; батынкылык

çöküntü

и. 1) утырма; дуен; 2) геол. җимерек, катламнарның бәрелешеп кырылган җире; 3) депрессия

çöküş

и. 1) чүгү; 2) ишелү, җимерелү; 3) чүгәләү, чүгү; 4) күч. көчсезләнү, зәгыйфьләнү

çöl

и. чүл

çölleşmek

ф. чүлгә әверелү

çöllük

с. и. 1) чүлләре күп өлкә; 2) уңдырышсыз җир

çömelmek

ф. чүмәләү, чүмәлү

çömeltmek

ф. чүмәлтү

çömez

и. 1) иск. мөдәрристән дәрес алучы һәм аңа хезмәт итүче шәкерт; 2) күч. берәүнең үз эшен дәвам итәрлек итеп тәрбияләгән шәкерте

çömezlik

и. күч. тугрылык, нык бирелгәнлек, иярү

çömlek

и. чүлмәк

çömlekçi

и. чүлмәкче

çömmek

ф. чүмәшү

çömçe

и. агач чүмеч; зур агач кашык

çöngül

и. кечкенә баткаклык

çöp

и. 1) кечкенә чыбыксыман кисәк (салам, агач, такта һ. б. ның); 2) чүп ◊ çöp atlamaz бик тә дикъкатьле; çöpten çelebi бик зәгыйфь, көчсез

çöpleme

и. бот. үгез чәчәге үләне

çöplenmek

ф. 1) чемченү, кошлар кебек вак-вак кабып ашап утыру; 2) күч. вак- төяк эштән файда күрү

çöplü

с. 1) чүпле; 2) кечкенә чыбык саплы (йөзем, һ. б. тур.)

çöplük

и. чүплек

çöpsüz

с. чүпсез ◊ çöpsüz özüm 1) кимчелексез нәрсә; 2) бергә яши торган туганнары булмаган ир яисә хатын

çöpçatan

и. 1) яучы; 2) насыйп (өйләнешүдә)

çöpçatanlık

и. яучылык

çöpçü

и. чүпче, ишегалды себерүче

çördek

и. (корабта) җилкән күтәрткеч механизм

çörek

и. 1) күмәч, чүрәк; 2) күч. сир. күк җисеменең түгәрәк булып күренгән өлеше

çöreklenmek

ф. 1) йомгаклану, йомарлану; 2) күч. (читтән килеп)җирләшү; 3) күч. төйнәлү, укмашу (хисләр тур.)

çörekçi

и. күмәчче

çörçöp

и. чүп-чар

çörümek

ф. 1) черү; 2) (тән) күгәрү; 3) күч. көчсезләнү

çöven

и. 1) бот. сабын үләне; 2) чегән

çözdürmek

ф. чиштерү

çözgü

и. 1) тупас мамык тукыма; 2) тукуда буйлык; 3) әрләнгән сарык йоны

çözgün

с. 1) җепшек, җепшегән; 2) сүтелгән, таркалган

çözgünlük

и. 1) җепшеклек; 2) таркалганлык

çözme

I и. ефәкнең бер төре çözmeII и. чишү эше

çözmek

ф. 1) төрле мәгъ. чишү; 2) хим. таркату

çözücü

и. 1) чишүче; 2) таркатучы, таркаткыч

çözük

с. 1) чишелгән; 2) җепшек; 3) көпшәк; 4) күч. таркау

çözülmek

ф. 1) чишелү; 2) җепшү; 3) таркалу

çözülüş

и. 1) чишелеш; 2) таркалыш

çözüm

и. 1) җавап, мәсьәләне чишеп табылган җавап, чишем; 2) мат. тигезләмәнең тамыры; 3) мат. чишелеш

çözümlenmek

ф. нәтиҗәгә киленү

çözündürmek

ф. хим. таркату

çözünme

и. хим. физ. эрү, таркалу

çözünmek

ф. чишелү; эрү, таркалу

çöğdürmek

ф. чүктерү; аттыру, ыргыту (алга таба)

çöğmek

ф. чүгү; иңү, аска төшү

çöğünmek

ф. чөйлегү, янтаю

çöğür

I и. 1) бот. билчән; 2) орлыктан чыккан үсенте çöğürII и. озын кулкубыз, чөгер

çöğürcü

и. чөгердә уйнап җырлаучы

çükür–çüş

[ Previous ] [ Next ]

çükür

и. түтәсе көрәкчекле балта

çünkü

терк. чөнки

çürük

с. 1) черек; 2) күч. дөрес булмаган; 3) күгәргән (тән) ◊ çürük sakız тапталган фикер (сүз)

çürüksüz

с. черексез

çürüktü

с. черек, черекле

çürütmek

ф. 1) черетү; 2) күч. (ялган, буш фикерне, сүзне) фаш итү

çüş

ы. 1) ишәкне туктату өчен әйтелә торган ымлык; 2) ахмакларча әйтелгән сүз яисә эшләнгән эш турында әйтелә

Çıfıt–çığırtmak

[ Previous ] [ Next ]

Çıfıt

и. 1) тар. яһүди, еврей; 2) сөйл. хәйләкәр, хәйләче

çıban

и. чуан, сызлавык □ çıban ağırşağı чуан үзәге; çıban işlemek чуанның эренен агызу, чуан сыту

çıdamak

ф. чыдау, түзү, сабыр итү

çıkagelmek

ф. килеп төшү, көтмәгәндә (кунакка һ. б.) килү

çıkak

и. 1) чыгу, чыгыш урыны, ишек; 2) гр. аваз ясалу урыны

çıkar

и. файда

çıkarcı

и. үз файдасын гына кайгыртучы

çıkarma

I и. чыгару эше çıkarmaII и. 1) алу, математик алу гамәле; 2) к.: çıkarım

çıkarmak

ф. 1) төрле мәгъ. чыгару; 2) мат. алу гамәлен башкару; алу; киметү; 3) үткәрү, уздыру, чыгу; bir ayı çıkarmak бер айны үткәрү; 4) ачу, ачыклау; yalanını çıkarmak ялганын ачу; 5) алу (ачу, үч һ. б.); öfkesini çıkardı ачуын алды; 6) салу (киемне); paltosunu çıkarmak пальтосын салу; 7) йөк бушату

çıkartmak

ф. чыгару; мендерү, күтәрү

çıkarılmak

ф. чыгарылу

çıkarım

и. 1) хәрби десант; 2) логик нәтиҗә

çıkma

и. 1) чыгу, күтәрелү (эше); 2) балкон; 3) мунча сөлгесе; 4) язма читендәге өстәмә язу □ çıkma durumu гр. чыгыш килеше

çıkmak

-ar ф. 1) (-den) төрл. мәгъ. чыгу; kapıdan çıkmak ишектән чыгу; sütten yağ çıkar сөттән май чыгар; çocukluktan çıkmak балалыктан чыгу; fırtına çıkmak давыл чыгу; 2) -den белгечлек алу, тәмамлау; hukuk fakültesinden çıkmış хокук факультетын тәмамлаган; 3) (-den) китү; işten çıkmak эштән китү; otelden çıkmak кунакханәдән китү; 4) (-den) килеп чыгу; oyun yüzünden çıkmak уен аркасында килеп чыгу; 5) (-e) менү, күтәрелү; dağın tepesine çıkmak тауның түбәсенә күтәрелү; 6) (-den) булып чыгу; bizden daha vatansever çıktı бездән дә артык ватансөяр булып чыкты; 7) арту, күтәрелү; fiyatlar çıktı бәяләр артты ◊ çıkar yol чыгар юл, чара

çıkmalı

с. бөтеннең өлешен белдергән (тәгъбир) □ çıkmalı tümleç гp. чыгыш килеше белән белдерелгән тәмамлык

çıkmaz

и. 1) тупик; 2) чишелмәс мәсьәлә, конфликт

çıkra

и. сөйл. чытырман

çıkralık

и. чытырманлык

çıkrık

и. 1) чыгыр, чыгырык (коедан чиләк белән су алу җайланмасы); 2) әвернә; 3) торпыча

çıktı

и. 1) сәүд. чыгым; 2) калдык-постык; sanayi çıktısı җитештерүдәге калдык- постыклар

çıkı

и. биштәр, төенчек

çıkık

с. 1) чыккан, тайган (аяк, кул, һ. б.); 2) алга чыгып торган, чыгынкы; çıkık alınlı чыгынкы маңгайлы

çıkıkçı

и. чыкканны (тайганны) урынына утыртучы

çıkılamak

ф. төенчекләү

çıkın

и. төенчек □ çıkın etmek төенчек итеп бәйләү

çıkıntı

и. 1) чыгынкы урын; 2) язманың читенә төзәтеп яисә өстәп язылган язу

çıkış

и. 1) чыгу, чыгыш; 2) чыгу урыны; 3) килеп чыгыш; 4) күтәрелеш, күтәрелү; dağa çığış тауга күтәрелү; 5) спорт. старт; 6) хәрби. чолганыштан чыгу; □ çıkış almak эштән китү; çıkış belgesi сертификат

çıkışmak

ф. 1) каты сүзләр әйтү, ачулану; 2) җитәрлек булу, җитү; param çıkışmadı акчам җитмәде ◊ çıkışamamak (бер ярышта, осталыкта) җитә алмау

çılan

и. эре җимешле җиде агачы

çılbır

I кулин. пышлак (сыр) белән тәбә çılbırII и. йөгән чылбыры

çıldır çıldır

рәв. ялт-йолт, елт-елт, елтыр-елтыр

çıldırmak

ф. 1) тилерү; 2) бик нык омтылу, теләү

çıldırtmak

ф. тилертү

çılgın

с. тинтәк, тиле

çılgınca

рәв. тилеләрчә, тиле кебек

çılgınlaşmak

ф. тинтәкләнү, тилерү

çılgınlık

и. тилелек, тинтәклек

çıma

и. көймә арканының очы

çın

с. чын, дөрес, тугры

çın çın

иярт. чың-чың

çınar

и. бот. чинар

çıngar

и. ызгыш-кычкырыш

çıngı

и. 1) чаткы; 2) җемелдек; 3) зәррә, кисәк, бөртек

çıngırak

и. 1) чыңгырдавын, чыңгырак диал.; шөлдер; 2) уенчык шалтыравык

çıngırdamak

ф. чыңгырдау, шыңгырдау, шалтырау

çıngırtı

и. чыңгырдык тавыш

çınlamak

ф. чыңлау, яңгырау

çınlatmak

ф. чыңлату, яңгырату

çıplak

с. 1) ялангач; 2) ялан (җир); 3) чәчсез, таз (баш); 4) буш (бүлмә); 5) күч. гади, бизәксез

çıplaklaşmak

ф. ялангачлану

çıplaklık

и. ялангачлык ◊ bütün çıplaklığıyla энәсеннән җебенә кадәр, бөтен нечкәлекләре белән

çıplanmak

ф. шәрәләнү

çıra

и.1) чыра; 2) лампы

çırak

и. һөнәрченең өйрәнчеге (шәкерте)

çıraklık

и. өйрәнчеклек

çırakman

и. зур шәмдәл; әллә ничә тармаклы шәмдәл

çıralı

с. чыралы

çıralık

и. с. чыралык

çırnık

и. диңгез көймәсенең бер төре

çırpma

и. тибрәү, йомшак кына бәрү

çırpmak

ф. 1) әкрен генә бәрү, чабаклау, үзара бәрелдерү; 2) чайкау, болгату; 3) тигезләп кисү; 4) күч. урлау

çırpı

и. 1) шырпы, агачтан аерылган яисә чыгып торган үткен чәнечке; 2) сызгыч киндерә (корымга һ. б. буяп, бүрәнә, такта кебек нәрсәләргә туры эз төшерү җайланмасы)

çırpılmak

ф. 1) тигезләп киселү; 2) төзәтелгәндә бөтенлеге югалу; 3) (кошның) каурыйлары киселү

çırpınmak

ф. 1) тыпырчыну; 2) уйнаклау; тибрәнү; дулкынлану; 3) күч. тыпырчыну, талпыну

çırpıntı

и. 1) тибрәнү; дөп-дөп итү (йөрәк); 2) тыпырчыну; 3) (су өсте) шадралану

çırpışmak

ф. канат кагу, талпыну, тилпенү

çırpıştırmak

ф. 1) нечкә таяк (чыбык) белән суккалау; 2) әтмәлләү

çırçıplak

с. яп-ялангач

çırçır

I и. мамык орлыгын мамыктан аеру машинасы çırçırII и. 1) (челтерәп аккан) кечкенә чишмә, гөрләвек; 2) чикерткәнең бер төре

çırılçıplak

с. 1) яп-ялангач; 2) ап-ачык

çıt

иярт. чыт; чырт; шылт; çıt diye kırıldı чырт итеп ватылды; odasında çıt yok бүлмәсендә шылт иткән тавыш та юк

çıta

и. ышкыланган тар такта, рейка

çıtak

I и. 1) килмешәк; 2) сөйл. мактанчык, ярпач; 3) тар. Балкан төрекләренең кушаматы çıtakII с. 1) сакау; 2) таулы, тауларда яшәүче

çıtkırıldım

с. хәтере тиз калучан; түземсез

çıtlamak

ф. четердәү, чыт итү

çıtlatmak

ф. 1) чыртлату; 2) (берәр мөһим мәсьәләне) әкрен генә сиздерү

çıtlık

и. сөйл. җимеш агачы һәм аның (вак кына) җимеше

çıtpıt

и. шапылдак, шартлавык (уенчык)

çıtçıt

и. каптырма-кнопка

çıtı pıtı

с. кечкенә һәм сөйкемле

çıtır pıtır

иярт. 1) быты-быты (бала сөйләшүе); 2) к.:çıtı pıtı

çıtır çıtır

иярт. чытыр-чытыр; çıtır çıtır yanmak чытыр-чытыр яну

çıtırdatmak

ф. чытырдату

çıvgar

и. мичәү үгезе (җир сөрүдә)

çıvgın

и. карлы-бозлы яңгыр

çıvmak

ф. 1) (аткан нәрсә) бәрелеп юнәлешен үзгәртү; чәчрәү; 2) сикерү

çıyan

и. 1) агулы кыргаяк, сколопендра; 2) күч. юха елан, мәкерле кеше

çığ

и. 1) таулардан кубарылган (тәгәрәгән саен зурая барган) кар көрте; 2) бүлмә тактасы

çığa

I и. зоол. чөгә (балыгы) çığaII и. чылгый (бизәк итеп кулланыла торган кош каурые)

çığlık

и. сөрән салу, чарылдау □ çığlık atmak чарылдап кычкыру

çığrışmak

ф. кычкырышу, чарылдашу

çığır

и. 1) кар кубарылмасы эзе; сырынты; 2) кәҗә сукмагы; 3) буразна, эз; 4) күч. эз, юл; 5) бөек хәттатларның язу рәвеше ◊ çığır açmak берәр эшчәнлек өлкәсендә яңа юл ачу

çığırmak

ф. 1) кычкыру, чырылдау; 2) халык җырларын башкару

çığırtkan

и. 1) алдавыч кош (аучылыкта кулланыла); 2) кычкырып игълан итүче (кеше); 3) күч. файда күрер өчен мактаучы (кеше)

çığırtma

и. 1) чакырту; 2) сыбызгысыман музыка уен коралы

çığırtmak

ф. чакырту

öbür–öbür

[ Previous ] [ Next ]

öbür

с. 1) башка, теге; 2) икенче, алдагы, киләсе

ödemek–ödünç

[ Previous ] [ Next ]

ödemek

ф. 1) түләү; 2) компенсацияләү

ödemeli

с. түләүле; ödemeli paket түләүлe хат

ödenek

и. дотация

ödenti

и. 1) кертем; 2) компенсация, җитмәүчелекне каплау

ödev

и. бурыч, йөкләмә; muharebe ödevi хәрби бурыч

ödül

и. 1) бүләк; премия; 2) приз

ödüllendirmek

ф. премия бирү, бүләкләү

ödün

и. кире кайтару; компенсацияләү

ödünç

с. кире кайтарыла торган, бурычка; ödünç para vermek бурычка акча бирү

öfke–öfkesiz

[ Previous ] [ Next ]

öfke

и. ачу, ярсу, үпкә

öfkelenmek

ф. ачу кабару, ярсу

öfkeli

с. 1) ачулы, ярсулы; 2) ярсучан, кызу

öfkesiz

с. ачусыз, тыныч

ökse–öküzburnu

[ Previous ] [ Next ]

ökse

и. 1) бер төр үләннән ясалган җилем; 2) шул җилем сыланган таяк (кош аулау өчен)

öksürme

и. ютәл, йөткерү

öksürmek

ф. йөткерү; ютәлләү; dolu dolu öksürmek яхшылап йөткерү

öksürtmek

ф. йөткертү, ютәлләтү

öksürük

и. 1) йөткерү, ютәл; 2) салкын тию; çocuk öksürük olmuş балага салкын тигән

ökçe

и. 1) үкчә; 2) табан, аяк табаны

ökçeli

с. үкчәле

ökçesiz

с. үкчәсез

öküz

и. 1) үгез; 2) тупас (аңгыра) кеше ◊ öküz gibi үгез кебек таза

öküzbalığı

и. зоол. диңгез сыеры

öküzburnu

и. зоол. калао (кош)

öl–ölümsüzlük

[ Previous ] [ Next ]

öl

и. 1) җир дымлылыгы, туфрак дымлылыгы; 2) дымлы җир, юеш туфрак

öldürmek

ф. 1) үтерү, гомерен өзү; 2) юк итү; 3) сөйл. газаплау; 4) сөйл. вакытны әрәм итү

öldürücü

и. 1) үтерүче; 2) үтергеч

öldürüş

и. үтерү, үтереш

ölmek

ф. 1) үлү, вафат булу; җан бирү; 2) сулу (үсемлек тур); 3) күч. юкка чыгу, кулланыштан төшү (төшеп калу)

ölmez

с. 1) үлмәс, мәңгелек; 2) күч. нык, таза

ölmüş

с. 1) үле, үлгән; 2) мәрхүм

ölçmek

ф. 1) үлчәү; boy(unu) ölçmek буен үлчәү; 2) күч. чама белү; sözünü ölçmek сүзне үлчәп сөйләшү

ölçü

и. 1) үлчәү, чама; 2) үлчәү берәмлеге; 3) үлчәү үрнәге; 4) үлчәм, габарит; 5) фәлс. критерий

ölçülü

с. 1) үлчәүле; 2) уйланылган, алды-арты уйланган

ölçüm

и.1) үлчәү ; 2) үлчәм; 3) бәя, нәтиҗә

ölçüsüz

с. 1. 1) үлчәүсез; чиксез, чамасыз, чиктән тыш; 2) чама белмәүче, тотнаксыз, холыксыз. 2. рәв. 1) чиксез рәвештә, чиктән тыш; 2) дуамал рәвештә, уйламыйча

ölçüsüzlük

и. чиксезлек, чамасызлык

ölçüşmek

ф. үлчәшү

ölü

1. с. үле, тере түгел, тере булмаган. 2. и. 1) үлек, мәет; 2) үләксә

ölüm

и. үлем

ölümcül

с. 1) үлемгә илтүче, үтергеч, һәлакәтле; 2) үлеп баручы

ölümsüz

с. үлемсез

ölümsüzleştirmek

ф. үлемсезләштерү; мәңгеләштерү

ölümsüzlük

и. үлемсезлек

ömür–ömürsüz

[ Previous ] [ Next ]

ömür

и. гомер; ömrü oldukça исән чакта

ömürsüz

с. гомерсез, кыска гомерле

ön–önyüzbaşı

[ Previous ] [ Next ]

ön

1. и. төрле мәгъ. ал, алгы як; pencerenin önü тәрәзә алды; önümüz kış алда (алдыбызда) кыш. 2. с. алгы; ön siper алгы траншея □ ön söz кереш сүз (әсәрдә, китапта); ön ad гр. сыйфат ◊ ön ayak olmak алдан аяк киенү; эшкә беренче булып керешү һәм башкаларны үз артыннан ияртү; önünü kesmek 1) юлын кисү; 2) (елганы, суны) буу

önbilgi

и. беренчел мәгълүмат. башлам

önce

рәв. 1) элек, кадәр; bir уıl önce бер ел элек; senden önce сиңа кадәр, синнән элек; 2) башта; önce □ söyledi башта ул әйтте (сөйләде)

önceden

рәв. элек, алдан, баштан ук, әүвәл

önceki

с. 1) моннан алдагы, элеккеге, элгәреге; 2) элекке, үткән (вакыт)

öncelemek

ф. 1) өстенлек бирү, алгы планга чыгару; 2) вакытын алгарак күчерү

öncelik

и. 1) өстенлек; 2) тотыклык

öncelikle

рәв. беренче чиратта, барыннан да элек

öncesiz

с. бик борынгы, мәңгелек

öncü

и. 1) пионер; 2) авангард; 3) лидер, җитәкче, юлбашчы

öncülük

и. җитәкчелек, лидерлык

öndelik

и. аванс

önder

и. лидер, җитәкче, башлык

önderlik

и. лидерлык Вазыйфасы яки хезмәте, лидерлык, җитәкчелек

öndüç

и. хәбәр китерүче, яңалык әйтүче, алдан хәбәр бирүче; билге

önem

и. әһәмият, мөһимлек

önemli

с. әһәмиятле, мөһим

önemsiz

с. әһәмиятсез, мөһим булмаган

önemsizlik

и. әһәмиятсезлек

önerge

и. тәкъдим (рәсми оешмага)

önerti

и. алшарт, шарт, нигез

öneze

и. засада

öngörmek

ф. күздә тоту, игътибарга алу, алдан күрү

öngörü

и. саклык, сакчыллык; алдын-артын уйлау, алдан күрә белү

önkol

и. беләк сөяге

önlemek

ф. булдырмый калу, саклап калу, алдан чарасын күреп булдырмый калу

önleyici

1. и. булдырмаучы. 2. с. саклау, превентив; önleyici harp превентив сугыш

önlük

и. алгы бүлмә

önsel

рәв. тәҗрибәгә нигезләнмичә, абстракт рәвештә, коры фикер йөртүгә нигезләнеп

önsellik

и. дәлилсезлек, априорлык

önseçim

и. сайлауларның беренче туры

öntasar

и. проект, тәкъдим

önyargı

и. алдан ук ялгыш фикер, алдан ук тискәре фикер, тискәре мөнәсәбәт

önyüzbaşı

и. хезмәте тулган капитан, сроктан тыш капитан, капитан званиясендә срогыннан артык хезмәт итүче

öpmek–öpüşmek

[ Previous ] [ Next ]

öpmek

ф. үбү; el öpmek кул үбү

öpücük

и. үбү, үбеп алу

öpüş

и. үбешү

öpüşmek

ф. 1) үбешү; 2) күч. бәрелешү (мәс., машиналар)

ördek–örümcek

[ Previous ] [ Next ]

ördek

и. 1) үрдәк; baba ördek ата үрдәк; 2) мед. утка, сидек (бәвел) савыты

ördürmek

ф. үрдерү, бәйләтү

örek

и. сөйл. дивар

ören

и. 1) хәрәбәләр, җимерекләр; 2) тузган бина

örf

и. гореф, традиция, гореф-гадәт

örfi

с. гадәти, традицион, гореф-гадәтчә булган

örgü

и. 1) үрү, бәйләү; 2) үрелгән яки бәйләнгән әйбер; 3) толым

örgülü

с. үрүле, үрелгән

örgüt

и. оешма; gençlik örgütleri яшьләр оешмалары

örgütlemek

ф. оештыру

örmek

ф. 1) үрү, бәйләү; 2) үреп ямау; 3) (чәч) үрү, 4) (дивар) өю, салу

örnek

и. 1.1) үрнәк, өлге, модель, макет; kumaş örnekleri тукыма үрнәкләре; 2) рәсем; 3) күчермә, охшаш әйбер; 4) үрнәк. 2. с. үрнәк, үрнәк булырлык

örneğin

кер. сүз. мәсәлән, мисалга

örs

и. сандал, тимерче сандалы

örselemek

ф. таушату, искертү, бөрештереп бетерү

örtmek

и. каплау, өстен ябу

örtü

и. 1) бөркәнчек, япма, япкыч; yüz örtüsü вуаль, чадра, пәрәнҗә; 2) төрле мәгъ. каплама, япма

örtücü

и. ябучы, каплаучы

örtülü

с. 1) каплаулы, ябулы; 2) яшерен, серле

örtüsüz

с. япмасыз, өсте капланмаган

örümcek

и. 1) үрмәкүч; 2) үрмәкүч оясы, пәрәвез

öte–ötüş

[ Previous ] [ Next ]

öte

и. 1. 1) теге (икенче) яхта урнашкан урын, аралык; 2) калганы, башкасы. 2. с. (нәрсәнең дә булса) икенче (яктан), икенче ягындагы, ерактагы, тегендәге; ırmağın öte yakası елганың икенче (каршы) яры

öteberi

а. тегесе-бусы, теләсә-нәрсә, анысы-монысы, вак-төяк

öteki

а. теге, башка; onlardan ötekisi алардан башкасы

ötmek

ф. 1) сайрау; 2) яңгырау, аваз чыгару; 3) сызгыру; 4) арго. лыгырдау, бертуктаусыз, сөйләшү

ötürü

бәйл. сәбәпле, аркасында; bundan ötürü шуңа күрә, шуның өчен, шул сәбәпле

ötüş

и. (кошларның) сайрау рәвеше, сайрау, чыркылдау

övgü–övünç

[ Previous ] [ Next ]

övgü

и. 1) мактау; 2) әд. панегирик, ода, мәдхия

övgülü

с. мактаулы, дан җырлаучы

övmek

ф. мактау, бик нык мактау, күккә күтәрү

övünç

и. 1) мактаныч; 2) мактану, шапырыну, мактанчыклык

öykü–öyle

[ Previous ] [ Next ]

öykü

и. хикәя, новелла; hayat öyküsü биография, тәрҗемәи хәл

öyle

рәв. с. 1) шундый, шуның кебек, охшаш; 2) шулай, шул рәвешле, алай; 3) җөмлә ахырыңда ne, nasıl һ. б. алмашлыклар булганда чиктән тыш аптырауны, шаккатуны яки ризасызлыкны белдерә; □ nasıl hayvan öyle! нинди хайван ул, ә!

öz–özürsüz

[ Previous ] [ Next ]

öz

I и. 1) (кешенең) үз асылы, үзе; 2) асыл, нигез, квинтэссенция, эчтәлек; esas öz төп эчтәлек; 3) сок, су, сыгынты; portakal özü апельсин согы özII с. 1) бертуган; 2) үз; 3) чын, натураль, саф

öz eleştiri

и. үзтәнкыйть

özbek

и. үзбәк

özbekçe

1. и. үзбәк теле. 2. рәв. үзбәкчә

özbeslenen

с. биол. автотрофик

özbeslenme

и. биол. автотрофия

özdek

и. 1) фәлс. материя; матдә; 2) диал. агач кәүсәсе; үсемлек сабагы

özdeş

с. 1) тигез, бертигез; 2) мат. фәлс. бердәй, охшаш, тиңдәш

özdeşlemek

ф. охшату, бердәй санау, тиңләштерү

özdirenç

и. физ. чагыштырма каршылык

özel

с. 1) шәхси, үз, индивидуаль; özel hayat шәхси тормыш; 2) хосусый; özel sermaye хосусый капитал

özelik

и. фәлс. сыйфат, үзлек, хосусият

özellik

и. үзенчәлек, башкалык, аерымлылык

özellikle

рәв. аеруча

özenli

с. тырыш, тырышучан, ихласлы

özensiz

с. 1) өстән генә, сай, өстән-өстән генә; 2) игътибарсыз, җыйнаксыз

özenti

и. 1) охшарга тырышу; 2) тырышлык

özentili

с. тырыш

özentisiz

рәв. естән-өстән генә

özerk

с. автономияле, үзидарәле

özerklik

и. 1) автономия, мохтариять; 2) үзидарә

özet

и. 1) экстракт; 2) квинтэссенция; 3) резюме, кыскача нәтиҗә, кыскача эчтәлек

özetlemek

ф. 1) нәтиҗә чыгару; 2) кыскача сөйләү, резюме ясау

özge

с. 1) үзгә, башка; 2) чит; 3) үзгә, үзенә бертөрле, аерым

özgeci

и. альтруист

özgü

с. 1) хас, хас булган; 2) махсус эшләнгән

özgülemek

ф. 1) алдан билгеләү, алдан билгеләп кую; 2) ассигнацияләү

özgün

с. оригиналь, үзенә бертөрле

özgünlük

и. оригинальлек

özgür

с. ирекле, бәйсез

özgürce

1. рәв. ирекле рәвештә. 2. с. ирекле

özgürlük

и. ирек, бәйсезлек

özindükleme

и. физ. үзиндукция

özlem

и. 1) сагыш, хәсрәт; 2) нык теләк, омтылыш; 3) һәвәслек

özlemek

ф. 1) сагышлану, сагыну; 2) нык теләү, омтылу

özleyiş

и. сагыш; нык теләк, омтылыш

özleşmek

ф. үз йөзен табу, үз кыяфәтенә кайту

özleştirmek

ф. үз (чын) йөзен (кыяфәтен) кайтару

özlük

1. и. асыл, нигез, үзенчәлекле сыйфат. 2. с. шәхси

özne

и. 1) фәлс. субъект; 2) гр. ия

öznel

с. субъектив

öznelcilik

и. субъективизм

özveren

и. фидакарь, үз-үзен аямаучы

özyönetim

и. үзидарә

özöğrenim

и. үзлегеннән уку (белем алу, өйрәнү)

özür

и. 1) аклану өчен дәлил, гафу итәрлек сәбәп; 2) җитешсезлек, дефект, кимчелек □ özür dilemek гафу үтенү

özürsüz

с. 1) нигезсез, тиешсез; 2) сәбәпсез

öç–öç

[ Previous ] [ Next ]

öç

и. үч, үч алу

öğe–öğütçü

[ Previous ] [ Next ]

öğe

и. 1) элемент, материя; 2) элемент, кисәк; 3) гр. кисәк

öğle

и. әйлә; öğleden evvel өйләгә кадәр

öğlen

рәв. өйлә вакытында

öğrenci

и. 1) укучы, студент; 2) курсант

öğrencilik

и. укучылык

öğrenim

и. уку, өйрәнү

öğrenmek

ф. 1) уку, белем алу; 2) өйрәнү

öğreti

и. белем, доктрина, тәгълимат

öğretici

с. өйрәтүче, дидактик

öğretim

и. укыту, белем; ilk öğretim башлангыч белем; yüksek öğretim югары белем

öğretmek

ф. 1) укыту; 2) өйрәтү

öğretmen

и. укытучы

öğretmenlik

и. укытучылык хезмәте

öğünmek

ф. 1) горурлану; 2) мактану, үз-үзеңне мактау

öğür

1. и. 1) яшьтәш; 2) төркем. 2. с. 1) ияләшкән; 2) өйрәнгән

öğürlük

и. гадәт, ияләшү, хирыслык

öğüt

и. үгет, киңәш, нәсихәт

öğütlemek

ф. үгетләү, киңәш бирү

öğütçü

и. 1) үгетләүче, киңәшче; 2) үгет-нәсихәт бирүче; вәгазь сөйләүче, дингә өндәүче, дин таратучы

ücret–ücretsiz

[ Previous ] [ Next ]

ücret

и. 1) түләү; 2) эш хакы; 3) кертем, взнос

ücretli

с. 1) түләүле; түләнә торган; ücretli izin түләүле ял; 2) эш хакы алып эшли торган

ücretsiz

с. түләүсез, түләнми торган; буш; ücretsiz çalışmak түләүсез (бушка) эшләү

üflemek–üfürükçülük

[ Previous ] [ Next ]

üflemek

ф. өрү; өреп сүндерү

üfleç

и. тех. һава өрдергеч

üfürmek

ф. 1) өреп чыгару (һаваны); 2) өрү; өферү

üfürükçü

и. өшкерүче

üfürükçülük

и. өшкерүчелек

Ülker–ültimatom

[ Previous ] [ Next ]

Ülker

и. Өлкәр (йолдызлык)

üleş

и. өлеш; пай

üleşmek

ф. өләшү, бүлү, бүлеп бирү

ülke

и. ил, мәмләкәт

ülkü

и. 1) идея; мәсләк; 2) идеал

ülser

и. җәрәхәт (эчәктәге)

ültimatom

и. ультиматум

ümit–ümmet

[ Previous ] [ Next ]

ümit

и. өмет; ümitle yaşamak өмет белән яшәү □ ümit etmek өмет итү, өметләнү

ümitlendirmek

ф. өметләндерү

ümitlenmek

ф. өметләнү

ümitli

с. өметле

ümitsiz

с. өметсез

ümmet

и. өммәт (бер диндәге кешеләр)

ün–ünsüz

[ Previous ] [ Next ]

ün

и. 1) өн; аваз; тавыш; 2) дан, шөһрәт □ üne kavuşmak дан казану

üniforma

и. форма киеме, униформа

üniversal

с. универсаль

üniversite

и. университет

üniversiteli

и. университет студенты

ünlem

и. гр. ымлык

ünlü

1. с, танылган, күренекле, мәшһүр. 2. и. гр. сузык аваз □ ünlü uyumu гр. сузык авазлар ярашуы

ünsüz

1. с. танылмаган, күренекле булмаган, шөһрәтсез. 2. и. гр. тартык аваз; □ ünsüz uyumu гр. тартыклар ярашуы

üre–ürün

[ Previous ] [ Next ]

üre

и. сидекчә

ürem

и. артым, табыш

üremek

ф. 1) үрчү, үрчеп арту; 2) күч. күбәю, арту

üremi

и. мед. уремия, сидек канлану авыруы

üreteç

и. физ. генератор

üretim

и. 1) җитештерү, эшләп чыгару; ясау; üretim araçları җитештерү чаралары; 2) эшләнгән әйбер, продукция, эшләнмә

üretmek

ф. 1) үстерү; 2) үрчетү, асрау; 3) җитештерү, эшләп чыгару, ясау

ürkek

с. 1) өркәк, куркак; ürkek adam куркак кеше; 2) тартынучан

ürkmek

ф. 1) курку; шүрләү; 2) өркү (ат тур.)

ürkü

и. курку, паника

ürküntü

и. курку тойгысы

ürkünç

и. 1) куркыныч; 2) күңел кайтаргыч

ürkütmek

ф. 1) куркыту; 2) өркетү

ürolog

и. уролог

üroloji

и. урология

ürpermek

ф. 1) каз тәне чыгу, дерелдәү; 2) күч. курку

ürümek

ф. өрү (эт тур.)

ürün

и. 1) эшләнмә, продукция; 2) уңыш; üzüm ürünü йөзем уңышы

üs–üsçene

[ Previous ] [ Next ]

üs

и. база; askeri üs хәрби база

üst

1. и. 1) өс(т); üste өстә; üsten өстән; 2) өслек, өст; masanın üstü өстәлнең өсте; 2) өст, кием; üst baş өс-баш. 2. с.өске; югарыгы; üst kat өске кат □ üstüne өстенә; üstünde өстендә; üstünden өстеннән; akşam üstü кичкә таба; bayram üstü бәйрәм алдыннан; üstüne geçirmek кию ◊ üst gelmek өскә чыгу; җиңү; üstünüze (afiyet) sağlık! сезгә саулык! (башка берәүнең авыруы турында сөйләгеңдә әйтелә); bunun üstüne yok Моңардан яхшысы (шәбе) юк

üst dudak

и. өске ирен

üstat

и. оста

üstatlık

и. осталык

üste

и. артыгы (белән)

üstelemek

ф. 1) өстәү; 2) көчәю; кабатлану (авыру тур.); 3) үз дигәнендә нык тору

üstlük

и. плащ; җәйге пальто

üstün

с. өстен; өстенлекле; көчлерәк; üstün kuvvetler өстенлекле көчләр

üstünlük

и. өстенлек, өстен булу

üsçene

и. өске теш казнасы üslup и. 1) ысул, юл; 2) әд. стиль

ütmek–ütüsüz

[ Previous ] [ Next ]

ütmek

I ф. өтү ütmekII ф. сөйл. оту (уенда)

ütopist

и. утопияче

ütopya

и. утопия

ütü

и. үтүк; ütü yapmak үтүкләү

ütülemek

ф. үтүкләү

ütületmek

ф. үтүкләтү

ütüsüz

с. үтүкләнмәгән

üvey–üvez

[ Previous ] [ Next ]

üvey

с. үги; üvey ana үги ана; üvey baba үги ата; üvey çocuk үги бала; üvey kız үги кыз; üvey oğul үги ул

üveyik

и. зоол. кыргый күгәрчен

üveymek

ф. гөрләү (күгәрчен тур.)

üvez

и. миләш

üye–üye

[ Previous ] [ Next ]

üye

и. 1) әгъза (берар җәмгыятьтә һ. б. ш.да); 2) анат. очлыклар, кул-аяк

üzengi–üzüntülü

[ Previous ] [ Next ]

üzengi

и. өзәңге

üzere

кис. 1) өчен; (-гә) дип; gitmek üzere kalktı китәргә дип урыныннан торды; 2) (билгеле бер) шарт белән; akşama geri vermek üzere кичкә кире бирү шарты белән; 3) кебек, (-ган) кебек; daha öncü belirtildiği üzere алдарак күрсәтелеп үтелгән кебек (үтелгәнчә)

üzeri

и. өст, өсте; suyun üzen суның өсте; 2) өст, кием; üzeri temiz değildir киеме чиста түгел

üzerinde

бәйл. 1) өстендә; masanın üzerinde өстәл өстендә; 2) өстендә, буенча; kimya üzerinde химия буенча; üzerimde үземдә, үзем белән

üzerine

бәйл. 1) бәйләнешле, караган; dil üzerine телгә караган; 2) буенча; yeni kanun üzerine яңа канун буенча; 3) артыннан, соңыннан, ахырыннан; kibrit üzerine kibrit шырпы артыннан шырпы

üzgü

и. газап, җәфа

üzgülü

с. газаплы, җәфалы

üzgün

с. 1) кайгылы, хәсрәтле; 2) хәлсез, арык; интегеп беткән

üzgünlük

и. 1) газаплану, интегү; 2) арыганлык, хәлсезлек

üzmek

ф. 1) кәефсезләндерү, борчу; 2) газаплау, интектерү; 3) изү; 4) туздырып бетерү (киемне)

üzücü

с. газаплы, интектергәч

üzülmek

ф. 1) газаплану, интегү, өзелү; 2) тузып бетү (кием)

üzüm

и. йөзем, виноград; üzüm salkımı йөзем тәлгәше; üzüm suyu йөзем суы; kuru üzüm йөзем җимеше; йөзем

üzümcü

и. 1) йөзем үстерүче; 2) йөзем сатучы

üzüntü

и. 1) борчу; мәшәкать; 2) кайгы, хәсрәт; 3) газап, күңелсезлек

üzüntülü

с. 1) борчулы, мәшәкатьле; 2) кайгылы хәсрәтле

üç–üçüzlü

[ Previous ] [ Next ]

üç

сан. 1) өч; üç saat өч сәгать; saat üç (вакыт) сәгать өч; 2) өч, өчле (билге) □ üç dilli өч телле; üç köşeli өч почмаклы ◊ üç buçuk аннан-моннан, ярым-ярты

üçdüzlemli

с. күпкырлы

üçer

сан. өчәр

üçerlemek

ф. өчәрләү

üçgen

и. өчпочмак

üçgül

и. тукранбаш, клевер

üçkağıt

и. 1) кәрт уенының бер төре; 2) күч. хәйлә

üçkağıtçı

и. шулер

üçlemek

ф. өчәрләү

üçleşmek

ф. өчәрләнү, өчәргә әйләнү

üçlü

с. өчле; üçlü ittifak өчле берләшмә

üçüncü

сан. өченче

üçüz

и. өч игез бала

üçüzlü

с. өч игез балалы

üşenç–üşütmek

[ Previous ] [ Next ]

üşenç

и. үшән, ялкау üşengeç и. үшәнлек, ялкаулык üşengeçlik и. ялкаулык, үшәнлек

üşümek

ф. өшү, туңу

üşütmek

ф. өшетү, туңдыру

ıcığı cıcığı–ıcığı cıcığı

[ Previous ] [ Next ]

ıcığı cıcığı

и. эче-тышы ◊ ıcığı cıcığını çıkarmak 1) эчен-тышын тикшерү; 2) нечкәлекләренә кадәр тикшерү

ıh–ıhı

[ Previous ] [ Next ]

ıh

ы. дөяне чүктерү өчен әйтелә

ıhlamak

ф. аһылдау, уфылдау

ıhlamur

и. юкә; ıhlamur çayı юкә чәе

ıhmak

ф. чүгү (дөя тур.)

ıhı

ы. менә шул

ıklamak–ıkınmak

[ Previous ] [ Next ]

ıklamak

ф. 1) авыр сулыш алу, тын кысылу; 2) сулкылдау, үксү аз ıklaya sıklaya көч-хәл белән

ıklım tıklım

с. туп-тулы

ıkınmak

ф. 1) сулышны тоткарлау; көчәнү; 2) тын бетү, тын кысылу

ılgamak–ılıtmak

[ Previous ] [ Next ]

ılgamak

ф. атны куу (җайдак тур.)

ılgar

и. 1) ат чабуы; 2) тар. атлы һөҗүм

ılgarlamak

ф. атлы һөҗүм ясау

ılgım

и. чагым, мираж □ ılgım salgım күренер-күренмәс., беленер-беленмәс

ılgıncar

и. кыргый чия

ılıca

и. кайнар (минераль) чишмә

ılık

с. җылы; талгын

ılıklaşmak

ф. җылыну, талгынлану

ılıklaştırmak

ф. җылыту

ılıklık

и. җылылык

ılıman

с. геогр. уртача; ılıman iklim уртача климат

ılımlı

с. тыныч, басынкы

ılınmak

ф. җылыну

ılıtmak

ф. җылыту

ıpıslak–ıpıslak

[ Previous ] [ Next ]

ıpıslak

с. юпь-юеш

ırak–ırzlı

[ Previous ] [ Next ]

ırak

с. ерак

ıraklaştırmak

ф. ераклаштыру

ıraklık

и. ераклык

ıraksak

с. физ. мат. бер-береннән ераклашучы

ıraksamak

ф. (булачагына) ышанып җитмәү

ıralamak

ф. сыйфатлау, билгеләү, чагылдыру

ırgalamak

ф. селкетү

ırgat

и. көнлекме, ялланып эшләүче

ırk

и. ыруг, нәсел, раса; beyaz ırk ак раса; sarı ırk сары раса

ırki

и. раса белән бәйле

ırkiyat

и. этнология

ırktaş

и. кабиләдәш

ırkçı

и. расист

ırkçılık

и. расачылык

ırmak

и. елга, дәрья □ ırmak ayağı кушылдык

ırz

и. намус ◊ ırzına dokunmak намуска кагылу; ırzına geçmek намусын таптау; көчләү

ırzlı

с. намуслы, әдәпле

ıska–ısıölçer

[ Previous ] [ Next ]

ıska

и. тидерә алмау

ıskala

и. 1) муз. гамма; ıskala yapmak гамма уйнау; 2) шкала

ıskarça

и. артык төялгәнлек

ıskonto

и. 1) ташлама; 2) фин. дисконт

ıskuna

и. диңг. шхуна, җилкәнле судно

ıslah

и. ислах, реформа; төзәтү, үзгәртү, төзәтмә, үзгәреш □ ıslah etmek төзәтмәләр кертү; ıslah evi хезмәт белән төзәтү колониясе

ıslahatçı

и. ислахчы, реформачы, үзгәрешләр кертү тарафдары

ıslak

с. юеш, дымлы; ıslak bez юеш чүпрәк; ıslak yer дымлы җир ◊ ıslak kargaya dönmek манма су булу

ıslaklık

и. юешлек, дымлылык

ıslamak

ф. юешләү, чылату

ıslık

и. 1) сызгыру, сызгырган тавыш; 2) ысылдау; yılan gibi ıslık çalıyor елан кебек ысылдый □ ıslık çalmak сызгыру

ıslıklamak

ф. сызгыру; сызгырып куу

ısmarlamak

ф. 1) заказ бирү; 2) йомыш тапшыру; 3) киңәш бирү □ Allaha ısmarladık Аллага тапшырдык

ıspanak

и. шпинат

ıspatula

и. калак, гипостель

ıspavli

и. тросс

ıspazmoz

и. 1) спазм; тән тартышу; 2) буылу, бугаз кысылу

ısrar

и. үз сүзендә тору □ ısrar etmek үзенекен итү

ısrarlı

с. катгый, ныклы

ıssız

с. хуҗасыз, ташландык; аулак (җир)

ıssızlaşmak

ф. кешесез калу

ıssızlık

и. 1) кеше яшәми торган җир; 2) ялгызлык

ıstakoz

и. омар, диңгез кысласы

ıstampa

и. калып; мөһер, тамга

ıstanbol

и. сюртук

ıstırap

и. газап, җәфа

ıstıraplı

с. газаплы, интегүле

ıstırar

с. мәҗбүри; ıstırarında kalmak мәҗбүр булу

ısı

и. физ. 1) җылылык; 2) температура □ ısı iletilmesi җылы-биреш; ısı kapasitesi җылысыешлык; ısı alan эндотермик

ısıl

и. җылытудыргыч

ısın

и. калория

ısındırmak

ф. 1) җылыту; 2) күч. сыендыру

ısınmak

ф. 1) җылыну; 2) күч. күнегү, ияләнү

ısırgan

и. бот. кычыткан

ısırmak

ф. 1) тешләү, чәйнәү; dudak ısırmak иренне тешләү; kalemi ısırmak каләмне чәйнәү; 2) күч. яманлау, гайбәтен сөйләү

ısırtmak

ф. тешләтү

ısırık

и. 1) тешләнгән урын (әз); 2) тешләм, кабым

ısırılmak

ф. тешләнү

ısıtmak

ф. җылыту

ısıtıcı

с. кыздыручы

ısıveren

и. физ. хим. экзотермик, җылы бирүче

ısıölçer

и. калориметр

ıtnap–ıtırlı

[ Previous ] [ Next ]

ıtnap

и. күп сөйләү, лыгырдау

ıtriyat

и. хушбуйлар, ислемайлар

ıtriyatçı

и. парфюмерия әйберләре сатучы

ıtır

и. хуш ис

ıtırlı

с. хуш исле

ıvır zıvır–ıvır zıvır

[ Previous ] [ Next ]

ıvır zıvır

и. с. вак-төяк, ыбыр-чыбыр

ızbandut–ızgara

[ Previous ] [ Next ]

ızbandut

и. әшәке адәм, бандит

ızgara

1. и. тимер учак, мангал, рашпер. 2. с. тимер учакта кыздырыл хәзерләнгән

ığrıp–ığrıp

[ Previous ] [ Next ]

ığrıp

и. 1) ятьмә, челтәр; 2) күч. ялган, хәйлә

ışkı–ışıtmak

[ Previous ] [ Next ]

ışkı

и. ышкы

ışık

и. яктылык, нур

ışıklandırmak

ф. яктырту

ışıklanmak

ф. яктыру, таң ату

ışıklı

с. якты, нурлы

ışıklılık

и. яктылык

ışıksız

с. яктыртылмаган, караңгы

ışıldak

и. яктырткыч, прожектор

ışıldamak

ф. җемелдәү, ялтырау

ışıldatmak

ф. яктырту, нурландыру

ışıltı

и. яктылык, балкыш, нурланыш

ışımak

ф. балку, нурлану, яктыру

ışın

и. нур □ ışın hastalığı нур авыруы

ışınım

и. радиация, нурланыш

ışıtmak

ф. яктырту, балкыту

şaban–şaşırtıcı

[ Previous ] [ Next ]

şaban

1. и. шәгъбан ае. 2. с. арго. тиле-миле

şabanlaşmek

ф. арго. шашу, акылдан язу

şadırvan

и. фонтан

şafak

и. шәфәкъ, таң □ şafak sökmek таң ату

şaft

и. тех. күчәр

şaful

и. кисмәк (бал өчен)

şah

I и. атның арт аякларына басуы şahII и. 1) шаһ; 2) шахм. шах, король ◊ şahımı bu kadar severim шуннан артыгын булдыра алмыйм

şahadet

и. 1) шәһадәт, таныклык; шаһит күрсәтүе; 2) дәлил

şahadetname

и. шәһадәтнамә, таныклык кәгазе; диплом, аттестат

şahane

1. с. 1) шаһ (хөкемдар) белән бәйле; 2) гаҗәеп, искиткеч. 2. рәв. шаһларча

şahap

и. иск. атылган йолдыз; метеор

şahdamarı

и. анат. аорта

şaheser

и. шедевр

şahin

и. зоол. сапсан (кош) ◊

şahin bakışlı

бөркет карашлы

şahit

и. 1) шаһит; 2) дәлил

şahitlik

и. шәһитлек

şahlanmak

ф. 1) арт аякларында күтәрелү (ат тур.); 2) вертикаль буенча өскә очып күтәрелү (мәс., вертолет); 3) күч. ачулану; 4) илһамлану

şahlık

и. шаһлык

şahrem şahrem

рәв. юл-юл, кисәк-кисәк

şahsen

рәв. шәхсән

şahsi

с. шәхси

şahsiyet

и. 1) шәхес; 2) мөһим кеше

şahtur

и. паром (елгада)

şahım

и. иск. эч мае (суелган терлектә)

şahıs

и. 1) шәхес; 2) гр. зат; 3) катнашучы, персонаж (пьесада)

şair

и. шагыйрь

şairane

с. рәв. шагыйранә, шагыйрьләрчә, шигъри

şairlik

и. шагыйрьлек, шагыйрьлек таланты

şak

иярт. шалт, чалт (сукканда чыга торган тавыш)

şak şak

иярт. шак-шак (сугу)

şaka

и. шаярту, шаянлык, шаян, көлке □ şaka söylemek шаярту, шаяртып әйтү; şaka yapmak шаяртып әйтү; шаярту

şakacı

с. шаяртучан, шаян (кеше)

şakacıktan

рәв. 1) сөйл. шаяртып, көлеп; 2) көлке өчен; 3) шаяртып-көлеп кенә; тиз, җиңел

şakadan

рәв. шаяртып, көлке өчен

şakak

и. чигә

şakalaşmak

ф. шаяртышу

şakasız

с. рәв. шаяртуларсыз; җитди

şakayık

и. бот. чалмабаш (чәчәк)

şaki

и. талаучы

şakilik

и. талау

şakketmak

ф. икегә яру, телү

şaklaban

с. шарлатан

şaklamak

ф. шапылдау, шартлау (бармак, тел); чупылдау

şaklatmak

ф. чалтыратып сугу; шартлату (мәс., камчы); чупылдату (иреннәрне)

şakrak

I с. сайраучы, чыркылдаучы şakrakII с. шат, сөенгән; елмаеп торган

şakrakkuşu

и. зоол. карабүрек (кош)

şakraklık

и. шат күңеллелек

şakımak

ф. 1) сайрау; чыркылдау; 2) күч. җырлау, сөйләү

şakır şakır

иярт. шыбыр-шыбыр; şakır şakır yağmur yağıyor шыбыр-шыбыр яңгыр ява

şakırdamak

ф. 1) шакылдау, шапылдау; 2) шыбырдау (яңгыр тур.)

şakırtı

и. шалтырау; шакылдау, шапылдау; el şakırtıları кул чабулар

şakşak

и. шакылдавык

şakşakçı

и. ялагай

şakşakçılık

и. ялагайлык

şal

и. 1) шәл; şal yaka шәл яка; 2) кашемир (тукыма); 3) пута

şalgam

и. шалкан □ tarla şalgamı бүкән шалкан, гәрәнкә

şallak

I с. ялангач, шәрә şallakII с. оятсыз

şalter

и. электр өзгече

şalupa

и. диңг. шлюп, баркас

şalvar

и. чалбар

şalvarlı

с. чалбар кигән

şama

и. балавызлы фитиль

şamalı

с. фитильле (мәс., шәм)

şamama

и. хуш исле вак кавын

şaman

и. шаман

şamanlık

и. шаманлык, мәҗүсилек

şamar

и. яңакка сугу

şamarlamak

ф. яңакка сугу

şamata

и. тавыш, гауга; бәхәс, кычкырыш

şamatacı

и. тавыш-гауга чыгаручы; кычкырышучы, бәхәсләшүче, гаугачы

şamatalı

с. тавышлы, гаугалы

şamdan

и. шәмдәл

şamdancı

и. шәмдәл ясаучы һәм сатучы

şamfıstığı

и. пестә (чикләвек)

şampanya

и. шампань шәрабы

şampiyon

и. чемпион

şampiyona

и. чемпионат

şampuan

и. шампунь

şan

I и. 1) дан, шөһрәт, шан; 2) репутация; абруй; 3) чин, дәрәҗә şanII и. җырлау, җыр

şangırdamak

ф. чылтырап ватылу (мәс., савыт-саба)

şangırtı

и. чылтыраган аваз (мәс., пыяла һ. б.)

şanjan

с. күз камаштыра торган; үзгәрүчән (төс)

şanlı

с. 1) шанлы, данлы, шөһрәтле; 2) дәрәҗәле, хөрмәткә ия

şano

и. сәхнә

şans

и. 1) бәхет, уңыш, уңышка ирешү; 2) шанс, мөмкинлек

şanslı

с. бәхетле, уңышка ирешкән

şanssız

с. бәхетсез

şanssızlık

и. бәхетсезлек, уңышсызлык

şantaj

и. шантаж

şantör

и. җырчы

şap

I и. ачуташ şapII иярт. шап (иреннәрнең чупылдавы)

şapka

и. 1) баш киеме, бүрек, эшләпә; 2) тех. калфакчык; 3) эшләпә (гөмбәнең)

şaplak

и. сугу тавышы

şaplamak

ф. шапылдау

şaplatmak

ф. 1) яңакка чалтырату; 2) чупылдату; şaplatarak öpmek чупылдатып үбү

şappadak

рәв. кинәт, көтмәгәндә

şapır şapır

иярт. чапыл-чапыл, чуп-чуп (авыз, иреннәр чыгарган тавыш)

şapırdamak

ф. чапылдау, шупырдау (мас., ашаганда)

şapırdatmak

ф. чапылдату (авызны)

şapırtı

и. чапылдау, шупырдау

şapşal

с. 1) шапшак, җыйнаксыз; 2) эленке-салынкы; таркау

şar şar

иярт к.: şarıl şarıl

şarabi

с. кызыл шәраб төсендә

şarampol

и. юл читендәге канау

şarap

и. шәраб □ şarap rengi куе кызыл төс; куе кызыл төстәге

şarapçı

и. шәраб ясаучы һәм сатучы

şarbon

и. 1) күмер; 2) мед. түләмә (авыру)

şarj

и. 1) йөк; 2) авырлык

şark

и. шәрык, көнчыгыш

şarküteri

и. казылык сатыла торган кибетчек

şarkı

и. җыр □ şarkı söylemek җырлау

şarkıcı

и. җыр иҗат итүче; җырчы

şarlatan

и. шарлатан

şart

и. шарт; çağdaş şartlarda хәзерге шартларда ◊ şart olsun! ант итәм!

şartlamak

ф. өч мәртәбә юу (ислам буенча)

şartlanmak

ф. шарт куелу, шарт белән чикләнү

şartlaşma

и. контракт

şartlaşmak

ф. килешү төзү

şartlı

с. шартлы

şartname

и. контракт

şartsız

с. шартсыз, чикләүсез, берсүзсез

şartınca

рәв. тиешенчә, кирәгенчә

şaryo

и. каретка (язу машинасында)

şarıl şarıl

иярт. чылтыр-чылтыр (су агышы)

şarıldamak

ф. чылтырап агу

şarıltı

и. чылтырау

şasi

и. рам (автомобильдә)

şat

и. диңг. сай суда кулланыла торган көймә

şatafat

и. ялтырау; купшылык

şatafatlı

с. 1) ялтыравыклы; 2) купшы

şato

и. сарай, замок

şavk

и. сөйл. ут

şayak

и. саржа

şayet

терк. әгәр, әгәр дә ки; бәлки

şayia

и. сүз, хәбәр

şayka

и. тар. көймә төре

şaşaa

и. 1) иск. ялтырау; 2) күч. купшылык

şaşakalmak

ф. аптырап калу, шаккату

şaşkaloz

с. арго. кылый күзле

şaşkın

с. 1) ачык авыз; 2) аптырап калган, шаккаткан ◊ şaşkın ördek kıçtan dalar аптыраган үрдәк арты белән күлгә чума

şaşkınlamak

ф. каушау, югалып калу

şaşkınlık

и. 1) каушау, аптырау, оялу; 2) ачык авызлык; 3) аңгыралык

şaşma

и. гаҗәпкә калу

şaşmak

ф. 1) аптырау, гаҗәпкә калу; 2) ялгышу, буталу

şaşmaz

с. юлдан тайпылмас, нык, кыю ◊ şaşmaz gözler кыю караш

şaşı

с. 1) кылый; şaşı gözlü кылый күзле; 2) кыек

şaşılaşmak

ф. кылый калу

şaşırmak

ф. 1) югалып калу, каушап калу; бик каты гаҗәпләнү; 2) югалту (мәс., юлны); 3) ялгышу, буталу

şaşırtma

и. бот. күчереп утырту

şaşırtmaca

и. башваткыч

şaşırtmak

ф. 1) буталдыру; аптырату; ялгыштыру; 2) күчереп утырту (үсентеләрне)

şaşırtıcı

с. 1) ялган, күз буяучы; 2) акылдан язарлык

şebboy–şeytanörümceği

[ Previous ] [ Next ]

şebboy

и. бот. шәббуй (хуш исле гел)

şebek

и. 1) зоол. бабуин; 2) күч. әшәке кеше

şebeke

и. 1) төрле мәгъ. челтәр; 2) күч. банда; 3) студент билеты

şecere

и. шәҗәрә

şecereli

с. мәшһүр, затлы нәселдән

şeddadi

с. зур, нык, таза (мәс., йорт)

şef

и. шеф, башлык şefaat и. юллау, үтенү; яклау

şefaatçi

и. юллаучы, үтенүче; яклаучы

şeffaf

с. үтә күренмәле

şeffaflık

и. үтә күренмәлелек

şefkat

и. шәфкать, мәрхәмәт

şefkatli

с. шәфкатьле

şeftali

и. шәфталу, шапталы, персик

şehir

и. шәһәр □ şehir hatları шәһәр эче юллары

şehirci

и. архитектор (шәһәр тезелешендәге), шәһәр төзелеше һәм бизәлеше буенча белгеч

şehirlerarası

с. шәһәрара

şehirleşmek

ф. шәһәрләшү şehit и. 1) шәһит (ислам дине өчен корбан булган); 2) шәһит (сугышта һәлак булган)

şehitlik

и. t) сугыш кырында үлеп калу; 2) туганнар кабере

şehla

1. с. бераз кылыйрак күзле (хатын-кыз). 2. и. соры күк төстәге күзләр

şehriye

и. токмач; şehriye çorbası токмач ашы

şehvet

и. дәрт, хис, җенси теләк

şehzade

и. тар. шаһзадә, шаһ баласы

şeker

1. и. шикәр; татлы әйберләр; toz şeker шикәр комы. 2. с. кадерле, сөекле, сөйкемле ◊ şekerim сөеклем

şekerci

и. татлы тәгамнәр хәзерләүче һәм сатучы

şekerkamışı

и. шикәр камышы

şekerlemek

ф. шикәр сибү; шикәр салу

şekerlenmek

ф. шикәрләнү

şekerli

с. 1) шикәрле; 2) шикәр авыртулы

şekerlik

1. и. шикәр савыты. 2. с. шикәр алына торган; şekerlik pancar шикәр чөгендере

şekerrenk

с. ) иск. соргылт (төс); 2) кун. салкын (ике кеше арасындагы мөнәсәбәт)

şekil

и. 1) шәкел, форма, рәвеш; рәсем; 2) сурәтләнеш; фигура; 3) схема, план; 4) сорт, төр

şekilci

и. формалист

şekillendirmek

ф. шәкелләндерү, формалаштыру

şekillenme

и. шәкелләнү, формалашу

şekillenmek

ф. шәкелләнү; билгеле бер шәкел алу

şekilsiz

с. 1) шәкелсез, формасыз; 2) схемаларсыз

şeklen

рәв. тышкы кыяфәте буенча; тышкы яктан

şelale

и. шарлавык

şema

и. схема

şemail

и. иск. тышкы кыяфәт үзенчәлекләре; холык

şematik

с. схематик

şemsiye

и. кулчатыр, зонт; plaj şemsiyesi пляжда кулланыла торган зур кулчатыр

şemsiyeli

с. кулчатыр тоткан

şen

с. шат, бәхетле; şen ses/er шат авазлар

şendere

и. өслек (каплам) итеп кулланыла торган юка такта

şenelmek

ф. 1) (буш җирләр) кешеләр тарафыннан үзләштерелеп яшәү урынына әйләнү; 2) сөйл. сөенү

şeneltmek

ф. яңа җирләргә китереп урнаштыру

şenlenmek

ф. 1) шатлану; җанлану; 2) күч. чәчәк ату; 3) урнашу

şenlik

и. 1) шатлык; куаныч; җанлану; 2) бәйрәм тантанасы ◊ şenlik görmemiş тәрбия күрмәгән

şenlikli

с. сөйл. күп кеше яши торган (урын)

şenliksiz

с. сөйл. кеше аз яши торган (җир, урын)

şer

и. 1) усаллык, начарлык; 2) дошманлык

şerbet

и. 1) ширбәт (су); 2) эретмә, эремә

şerbetli

с. 1) елан һ. б. чагуыннан зарар күрми торган; 2) күч. начар гадәтләре булган; yalana şerbetli ялганчы; 3) күч. начарлык күрергә күнеккән

şeref

и. 1) дәрәҗә; хөрмәт; намус; 2) хөрмәт; дәрәҗә (җәмгыятьтә)

şerefe

и. манарадагы кечкенә балкон (азан әйтелә торган урын)

şereflendirmek

ф. хөрмәт итү

şereflenmek

ф. хөрмәт ителү

şerefli

с. ихтирамга лаек; хөрмәтле

şerefsiz

с. ихтирамсыз

şergil

с. шук, шаян

şerh

и. 1) аңлатма, шәрех; 2) күч. җентекләп аңлату □ şerh etmek аңлатма бирү

şeriat

и. шәригать

şeriatçı

и. шәригатьче

şerit

и. 1) тасма; 2) ука; 3) анат. яры

şeritlemek

ф. ука чигү

şeritli

с. укалы, ука белән бизәлгән

şev

1. и. иск. сөзәклек, авышлык. 2. с. сөзәк, авыш, янтайган

şevk

и. 1) иск. көчле теләк, омтылыш, илһам; 2) шатлык

şevkli

с. 1) көчле теләге булган; 2) шат күңелле

şevksiz

с. 1) салкын, тыныч; 2) күңелсез

şey

и. 1) әйбер; нәрсә; 2) ни (сүзне онытып торганда әйтелә) ◊ çok şey! гаҗәп!

şeyh

и. 1) олы кеше, аксакал; 2) шәех

şeytan

и. шайтан

şeytanet

и. иск. шайтанлык; хәйлә, мәкер

şeytankuşu

и. зоол. дагаборын (ярканатның бер төре)

şeytansaçı

и. бот. баса киндере

şeytantersi

и. бот. асафетида (үсемлек сагызы)

şeytanörümceği

и. рәшә, сагым (эссе көннәрдә)

şiddet–şişmek

[ Previous ] [ Next ]

şiddet

и. 1) көч; ныклык; 2) интенсивлык; катгыйлык, кискенлек; чиккә җиткәнлек; 3) кырыслык

şiddetlenmek

ф. 1) көчәю; ныгу; 2) кискенләшү, катгыйлашу; кырыслану

şiddetli

с. 1) көчле, нык, каты; 2) кискен; 3) кырыс, каты, рәхимсез

şifa

и. шифа □ şifa bulmak шифа табу; şifa(lar) olsun! cayлыкка!

şifalı

с. шифалы; файдалы

şifasız

с. дәвалап булмый торган

şifre

и. шифр; шифровка

şifreli

с. шифрланган

şiir

и. шигырь

şikayet

и. шикаять; ризасызлык, претензия, канәгатьсезлек

şikayetçi

и. 1) шикаятьче; 2) ризасызлык белдерүче

şile

и. бот мәтрүшкә, йылывыт диал.

şilep

и. диңг. шлюп, йөк судносы

şilte

и. кечкенә киез, түшәк

şimdi

рәв. хәзер, әле, хәзер генә; şimdi geldi әле генә килде

şimdicik

рәв. шушы минутта, шушы мизгелдә

şimdiden

а. моннан соң

şimdiki

с. хәзерге □ şimdikiler хәзерге яшьләр, яңа буын

şimdilik

рәв. хәзерге вакытта, хәзерге моментта, бу юлы

şimşek

и. яшен; şimşek çaktı яшен яшьнәде

şimşekli

с. яшенле

şinanay

1. ы. 1) шатлыкны, (сөенүне) белдерә; 2) җырдагы рефрен. 2. с. матур бизәкле, бизәлгән

şinik

и. бөртекле әйберләр үлчәве = 8 л

şipşak

рәв. шунда ук, шул ук моментта

şipşirin

с. бик мөлаем

şiraze

и. китап төпләүдә кулланыла торган тасма ◊ (iş) şirazesinden çıkmak (эшнең) рәте -чираты китү

şirden

и. анат. күшәүче хайваннарда ашказанының икенче бүлеге (төп ашказаны)

şirin

с. 1) татлы; 2) сөйкемле, мөлаем

şirinlik

и. 1) татлылык; 2) сөйкемлелек, мөлаемлек

şirket

и. ширкәт, компания

şirpençe

и. мед. карбункул

şirret

с. тынышмаучан, тар холыклы; тиргәшүчән

şirretlik

и. тыныша алмау; сүз тыңламау; тискәрелек

şist

и. мин. сланец

şive

и. 1) шивә, диалект; 2) иск. грация

şiş

I и. 1) шеш, шампур; 2) инә; örgü şişi бәйләү инәсе; 3) тех. киги; теш; 4) шпага □ şiş kebap шешлек (шашлык) şişII 1. и. шеш, шешкән җир. 2. с. шешкән, кабарган

şişe

I и. 1) шешә; банка; баллон; 2) лампа пыяласы □ şişe çekmek мед. банка салу şişeII и. казык

şişek

и. икенче яше белән барган бәрән

şişinmek

ф. эреләнү; масаю, кәпрәю

şişirmek

ф. 1) өреп кабарту, тутыру; 2) күч. күпертү, арттыру; 3) күч. йөдәтү

şişkin

с. шешкән, шешенке, кабарынкы, күперенке

şişkinlik

и. шеш; күперү

şişlemek

ф. шешкә кидерү

şişli

с. 1) шешле, шеше булган (ит кыздыру өчен); 2) пычаклы; чәйле

şişlik

и. шеш; кабарган (күпкән) җир (тәндә)

şişman

с. юан, симез, таза

şişmanlamak

ф. симерү, тазару, юанаю

şişmanlatmak

ф. симертү, юанайту

şişmanlık

и. юанлык, симезлек

şişmek

ф. 1) шешү, күперү; кабару, кабарыну; 2) артыгын ашау; ашап кабару; 3) күтәрелү

şoför–şoven

[ Previous ] [ Next ]

şoför

и. шофер

şok

и. шок

şorlamak

ф. шарлау, чылтырау (су, чишмә)

şort

и. шорт

şose

и. шоссе

şoset

и. оекбаш

şoven

и. шовинист

şu–şuursuz

[ Previous ] [ Next ]

şu

а. 1) шул, шушы; 2) түбәндәге, түбәңдә күрсәтелгән □ şu bu тегесе-монысы; şuna bak! кара әле син моны!

şubat

и. февраль

şube

и. 1) бүлек, секция; 2) тармак

şuh

с. уенчак, шаян; көяз, кыланчык

şunca

рәв. шул кадәр

şundan

а. шуннан

şunlar

а. шулар

şunu

а. шуны

şunun

а. шуның

şura

а. (менә) бу; (менә) шул □ şurada burada анда-монда şura и. шура, совет

şuracık

а. менә шушында гына

şuralı

с. шундагы; шул җирдә яшәүче

şurası

и. шул (ул) җирләр; şurasını beğendiniz mi? сезгә анда ошадымы?

şurup

и. 1) сироп; сок; җимеш суы; 2) микстура

şuur

и. 1) акыл, аң; 2) аңлылык

şuurlu

с. акыллы; аңлы; фикерле

şuurluluk

и. аңлылык

şuursuz

с. акылсыз; аңсыз; аңлаешсыз

şöhret–şöylesine

[ Previous ] [ Next ]

şöhret

и. шөһрәт, дан; мәшһүрлек

şöhretli

с. танылган, мәшһүр

şölen

и. банкет, аш мәҗлесе

şömine

и. камин

şövale

и. мольберт

şövalye

и. рыцарь

şöyle

а. шулай, менә шулай, шулай итеп, шул рәвешле □ şöyle bir аннан-моннан; şöyle dursun түгел; (нидер турында) әйтәсе дә юк

şöylece

а. шулай, менә шулай

şöylesine

рәв. менә шулай итеп

şükretmek–şüphesizlik

[ Previous ] [ Next ]

şükretmek

ф. рәхмәт белдерү; шөкер итү (Аллаһыга)

şükür

и. шөкер; рәхмәтлелек

şüphe

и. шөбһә, шик

şüpheci

и. фәлс. скептик

şüphelendirmek

ф. (кемне дә булса) шик астында калдыру

şüphelenmek

ф. шикләнү, шөбһәләнү

şüpheli

с. 1) икеле; 2) шикле

şüphesiz

1. с. шиксез, шөбһәсез. 2. рәв. һичшиксез, шиксез, әлбәттә

şüphesizlik

и. шөбһәсезлек

şık–şırınga

[ Previous ] [ Next ]

şık

I и. мөмкин булган очрак şıkI с. нәфис, элегант

şıklaşmak

ф. нәфисләнү şıklık и. элегантлык

şıkır şıkır

иярт. 1) чылтыр-чылтыр (акча чылтыраган тавыш); 2) шарт-шорт (бармак шартлаткан тавыш)

şıkırdamak

ф. шылтырау, чылтырау (мәс., металл акчалар)

şıkırdatmak

ф. шылтырату, чылтырату

şıkırtı

и. шарт, шартлау (сынганда)

şımarmak

ф. бозылу, дуамаллану

şımartmak

ф. иркәләп бозу

şımartılmak

ф. тәртипсезләнү, кулдан ычкыну

şımarık

с. иркәләп бозылган

şıngıl

и. кечкенә тәлгәш şıngır

şıngır

иярт. чылтыр-чылтыр

şıngırdamak

ф. чылтырау

şıngırtı

и. чылтырау, шалтырау

şıp

1. иярт. тып (тамчы). 2. рәв. шып □ şıp diye кинәт; шунда ук

şıppadak

рәв. кинәт, көтмәгәндә

şıpsevdi

с. гашыйк булучан

şıpıdık

и. башмаклар (өйдә кия торган)

şıpın işi

рәв. арго. бик тиз

şıpır şıpır

1. иярт. тып-тып (тамчы). 2. рәв. шыбыр-шыбыр (тир агу)

şıpırtı

и. чайпалу тавышы

şıra

и. йөзем суы

şırak

иярт. шалтыр (итү), шатыр(дау)

şırakkadak

рәв. кинәт

şıralı

с. сулы, сутлы, ширбәтле

şırfıntı

с. сөйрәлчек, түбән әхлаклы

şırlamak

ф. шарлап агу

şırlağan

и. көнҗет мае

şırlop

и. йомырка белән йогурттан пешерелә торган ашамлык

şırıl şırıl

иярт. шыбыр-шыбыр, чыпыр-чыпыр (су агу)

şırıldamak

ф. чылтырау, шарлау

şırınga

и. шприц □ şırınga yapmak укол ясау (кадау)